ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਤੁਲਾਗ੍ਨ੍ਯਾਪੋ ਵਿषਂ ਕੋषੋ ਦਿਵ੍ਯਾਨੀਹ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਯੇ । ਮਹਾਭਿਯੋਗੇष੍ਵੇਤਾਨਿ ਸ਼ੀਰ੍षਕਸ੍ਥੇऽਭਿਯੋਕ੍ਤਰਿ ।। ੨੫੫.

ਤਰਾਜੂ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ, ਵਿਸ਼ ਅਤੇ ਪੇਟ ਦੀ ਕਸੌਤੀ ਇੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ, ਵੱਡੀਆਂ ਇਲਜ਼ਾਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਆਗੂ ਹੋਵੇ, ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਰੁਚ੍ਯਾ ਵਾਨ੍ਯਤਰਃ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਦਿਤਰੋ ਵਰ੍ਤ੍ਤਯੇਚ੍ਛਿਰਃ । ਵਿਨਾਪਿ ਸ਼ੀਰ੍षਕਾਤ੍ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਨ੍ਨृਪਦ੍ਰੋਹੇऽਥ ਪਾਤਕੇ ।। ੨੫੫.

ਚੋਣ ਨਾਲ, ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਇੱਕ ਕਸੌਤੀ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਰੱਖੇ; ਬਿਨਾਂ ਕਸੌਤੀ ਦੇ ਵੀ, ਰਾਜ-ਵਿਰੋਧ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਨਾਸਹਸ੍ਰਾਦ੍ਧਰੇਤ੍ ਫਾਲਂ ਨ ਤੁਲਾਨ੍ਨ ਵਿषਨ੍ਤਥਾ । ਨृਪਾਰ੍ਥੇष੍ਵਭਿਯੋਗੇषੁ ਵਹੇਯੁਃ ਸ਼ੁਚਯਃ ਸਦਾ ।। ੨੫੫.

ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਕਸੌਤੀ ਲਈ ਨਾ ਫਾਲ, ਨਾ ਤਰਾਜੂ, ਨਾ ਵਿਸ਼ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ; ਰਾਜ-ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਅਕਤੀ ਹੀ ਕਸੌਤੀ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਣ।

ਸਹਸ੍ਰਾਰ੍ਥੇ ਲੁਲਾਦੀਨਿ ਕੋषਮਲ੍ਪੇऽਪਿ ਦਾਪਯੇਤ੍ । ਸ਼ਤਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਦਾਪਯੇਚ੍ਛੁਦ੍ਧਮਸ਼ੁਦ੍ਧੋ ਦਣ੍ਡਭਾਗ ਭਵੇਤ੍ ।। ੨੫੫.

ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਲਈ ਤਰਾਜੂ ਆਦਿ ਅਤੇ ਪੇਟ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਪੈਸੇ ਲਈ ਵੀ, ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇ; ਪੰਜਾਹ ਦੇ ਅੱਧੇ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਲੰਘਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਅਪਵਿੱਤਰ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ।

ਸਚੇਲਸ੍ਨਾਤਮਾਹੂਯ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯੋਦਯ ਉਪੋषਿਤਮ੍ । ਕਾਰਯੇਤ੍ਸਰ੍ਵਦਿਵ੍ਯਾਨਿ ਨृਪਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸਨ੍ਨਿਧੌ ।। ੨੫੫.

ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਨ੍ਹਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਕਪੜੇ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਉਪਵਾਸ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਕਸੌਤੀ ਰਾਜਾ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਈਆਂ ਜਾਣ।

ਤੁਲਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਬਾਲਵृਦ੍ਧਾਨ੍ਧਪਙ੍ਗੁਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਰੋਗਿਣਾਂ । ਅਗ੍ਨਿਰ੍ਜ੍ਜਲਂ ਵਾ ਸ਼ੂਦ੍ਰਸ੍ਯ ਯਵਾਃ ਸਪ੍ਤ ਵਿषਸ੍ਯ ਵਾ ।। ੨੫੫.

ਤਰਾਜੂ ਔਰਤਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ, ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ, ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ, ਲੰਗੜਿਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰਾਂ ਲਈ ਹੈ; ਅੱਗ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਸ਼ੂਦਰ ਲਈ; ਸੱਤ ਜੌ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ ਵੀ।

ਤੁਲਾਧਾਰਣਵਿਦ੍ਵਦ੍ਭਿਰਭਿਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁਲਾਸ਼੍ਰਿਤਃ । ਪ੍ਰਤਿਮਾਨਸਮੀਭੂਤੋ ਰੇਖਾਂ ਕृਤ੍ਵਾਵਤਾਰਿਤਃ ।। ੨੫੫.

ਕਸੌਤੀ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਤਰਾਜੂ ਚੁੱਕਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਵੇ, ਤਰਾਜੂ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਵਜ਼ਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਲਕੀਰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਉਤਾਰਿਆ ਜਾਵੇ।

ਆਦਿਤ੍ਯਚਨ੍ਦ੍ਰਾਵਨਿਲੋऽਨਲਸ਼੍ਚ ਦ੍ਯੌਰ੍ਭੂਮਿਰਾਪੋ ਹृਦਯਂ ਯਮਸ਼੍ਚ । ਅਹਸ਼੍ਚ ਰਾਤ੍ਰਿਸ੍ਚ ਉਭੇ ਚ ਸਨ੍ਧ੍ਯੇ ਧਰ੍ਮ੍ਮਸ਼੍ਚ ਜਾਨਾਤਿ ਨਰਸ੍ਯ ਵृਤ੍ਤਮ੍ ।। ੨੫੫.

ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਹਵਾ ਤੇ ਅੱਗ; ਅਸਮਾਨ, ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਦਿਲ ਤੇ ਯਮ; ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ, ਦੋਵੇਂ ਪਹਿਰ ਤੇ ਧਰਮ—ਇਹ ਸਭ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਚਲਣ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।

ਤ੍ਵਂ ਤੁਲੇ ਸਤ੍ਯਧਾਮਾਸਿ ਪੁਰਾ ਦੇਵੈਵਿਨਿਰ੍ਮਿਤਾ । ਸਤ੍ਯਂ ਵਦਸ੍ਵ ਕਲ੍ਯਾਣਿ ਸਂਸ਼ਯਾਨ੍ਮਾਂ ਵਿਮੋਚਯ ।। ੨੫੫.

ਤੂੰ ਸੱਚ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈਂ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਸੱਚ ਬੋਲ, ਸੁਭਾਗੀਏ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਸ਼ੰਕਾ ਦੂਰ ਕਰ।

ਯਦ੍ਯਸ੍ਮਿ ਪਾਪਕृਨ੍ਮਾਤਸ੍ਤਤੋ ਮਾਂ ਤ੍ਵਮਧੋ ਨਯ । ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼੍ਚੇਦ੍‌ਗਮਯੋਦ੍‌ਰ੍ਧ੍ਵਮ੍ਮਾਂ ਤੁਲਾਮਿਤ੍ਯਭਿਮਨ੍ਤ੍ਰਯੇਤ੍ ।। ੨੫੫.

ਜੇ ਮੈਂ ਪਾਪੀ ਹਾਂ, ਮਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਲੈ ਜਾ; ਪਰ ਜੇ ਮੈਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰਾਜੂ ਨੂੰ ਆਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਕਰੌ ਵਿਮृਦਿਤਵ੍ਰੀਹੇਰ੍ਲਕ੍ਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਨ੍ਯਸੇਤ੍ । ਸਪ੍ਤਾਸ਼੍ਵਤ੍ਥਸ੍ਯ ਪਤ੍ਰਾਣਿ ਤਾਵਤ੍ ਸੂਤ੍ਰੇਣ ਵੇष੍ਟਯੇਤ੍ ।। ੨੫੫.

ਚਿੱਪੇ ਚਾਵਲ ਨਾਲ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਲਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਅਸ਼ਵਥ ਦੇ ਸੱਤ ਪੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਵੰਨ੍ਹ ਲੈ।

ਤ੍ਵਮੇਵ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਮਨ੍ਤਸ਼੍ਚਰਸਿ ਪਾਵਕ । ਸਾਕ੍ਸ਼ਿਵਤ੍ ਪੁਣ੍ਯਪਾਪੇਭ੍ਯੋ ਬ੍ਰੂਹਿ ਸਤ੍ਯਙ੍ਕਰੇ ਮਮ ।। ੨੫੫.

ਤੂੰ ਹੀ, ਪਾਵਕ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਅੰਦਰ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈਂ; ਪਾਪ ਤੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਗਵਾਹ ਵਜੋਂ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੱਚ ਦੱਸ।

ਤਸ੍ਯੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਵਤੋ ਲੌਹਂ ਪਸ਼੍ਚਾਸ਼ਤ੍‌ਪਲਿਕਂ ਸਮਮ੍ । ਅਗ੍ਨਿਵਰ੍ਣਂ ਨ੍ਯਸੇਤ੍ ਪਿਣ੍ਡਂ ਹਸ੍ਤਯੋਰੁਭਯੋਰਪਿ ।। ੨੫੫.

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਪਚਾਸ ਪਲ ਭਾਰ ਦਾ ਲੋਹਾ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੋਵੇ, ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਬਰਾਬਰ ਰੱਖ।

ਸ ਤਮਾਦਾਯ ਸਪ੍ਤੈਵ ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ ਸ਼ਨੈਰ੍ਵ੍ਰਜੇਤ੍ । षੋੜਸ਼ਙ੍ਗੁਲਕਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਮਣ੍ਡਲਂ ਤਾਵਦਨ੍ਤਰਮ੍ ।। ੨੫੫.

ਉਹ ਲੋਹਾ ਲੈ ਕੇ, ਸੱਤ ਗੋਲ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੱਲੇ; ਹਰ ਚੱਕਰ ਸੋਲਾਂ ਉਂਗਲਾਂ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਹੋਵੇ।

ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾਗ੍ਨਿਂ ਮृਦਿਤਵ੍ਰੀਹਿਰਦਗ੍ਧਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । ਅਨ੍ਤਰਾ ਪਤਿਤੇ ਪਿਣ੍ਡੇ ਸਨ੍ਦੇਹੇ ਵਾ ਪੁਨਰ੍ਹਰੇਤ੍ ।। ੨੫੫.

ਅੱਗ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੇ ਚਿੱਪਾ ਚਾਵਲ ਨਾ ਸੜੇ, ਤਾਂ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਲੋਹਾ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਸ਼ੰਕਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਫੇਰ ਪਰਖ ਕਰੀਦੀ ਜਾਵੇ।

ਪਵਿਤ੍ਰਾਣਾਂ ਪਵਿਤ੍ਰ ਤ੍ਵਂ ਸ਼ੋਧ੍ਯਂ ਸ਼ੋਧਯ ਪਾਵਕ। ਸਤ੍ਯੇਨ ਮਾਭਿਰਕ੍ਸ਼ਸ੍ਵ ਵਰੁਣੇਤ੍ਯਭਿਸ਼ਸ੍ਤਕਮ੍ ।। ੨੫੫.

ਪਵਿੱਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਤੂੰ ਜੋ ਸਾਫ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਸਾਫ ਕਰ, ਪਾਵਕ; ਸੱਚ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਰਾਖੀ ਕਰ, ਵਰਨ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਪਥ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਨਾਭਿਦਘ੍ਨੋਦਕਸ੍ਥਸ੍ਯ ਗृਹੀਤ੍ਵੋਰੂ ਜਲਂ ਵਿਸ਼ੇਤ੍ । ਸਮਕਾਲਮਿषੁਂ ਮੁਕ੍ਤਮਾਨੀਯਾਦ੍ਯੋ ਜਵੀ ਨਰਃ ।। ੨੫੫.

ਨਾਭੀ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਪੱਟਾਂ ਫੜ ਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਜਾਵੇ; ਇਕੋ ਸਮੇਂ ਤੀਰ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤੇਜ਼ ਹੈ, ਉਹ ਤੀਰ ਲਿਆਵੇ।

ਯਦਿ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਮਗ੍ਨਾਙ੍ਗਂ ਪਸ਼੍ਯੇਚ੍ਚੇਚ੍ਛੁਦ੍ਧਿਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । ਤ੍ਵਂ ਵਿष ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਪੁਤ੍ਰ ਸਤ੍ਯਧਰ੍ਮੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ ।। ੨੫੫.

ਜੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਡੁੱਬਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਦਿੱਸ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਤੂੰ ਵਿਸ਼ ਹੈਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸੱਚ ਦੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ।

ਤ੍ਰਾਯਸ੍ਵਾਸ੍ਮਾਦਭੀਸ਼ਾਪਾਤ੍ ਸਤ੍ਯੇਨ ਭਵ ਮੇऽਮृਤਮ੍ । ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿषਂ ਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗ ਭਕ੍ਸ਼ਯੇਦ੍ਧਿਮਸ਼ੈਲਜਂ ।। ੨੫੫.

ਇਸ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਵੱਜ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾ; ਸੱਚ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਅਮਰ ਕਰ; ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸ਼ਾਰੰਗਾ, ਹਿਮਾਚਲ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਸ਼ ਖਾ ਲਵੇ।

ਯਸ੍ਯ ਵੇਗੈਰ੍ਵਿਨਾ ਜੀਰ੍ਣਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਂ ਤਸ੍ਯ ਵਿਨਿਰ੍ਦ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ । ਦੇਵਾਨੁਗ੍ਰਾਨ੍ ਸਮਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਚ੍ਯ ਤਤ੍ਸ੍ਨਾਨੋਦਕਮਾਹਰੇਤ੍ ।। ੨੫੫.

ਜੇ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਵਿਸ਼ ਪਚ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਨ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਲਿਆਵੇ।

ਸਂਸ਼੍ਰਾਵ੍ਯ ਪਾਯਯੇਤ੍ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜਲਾਤ੍ਤੁ ਪ੍ਰਸृਤਿਤ੍ਰਯਮ੍ । ਆਚਤੁਰ੍ਦ੍ਦਸ਼ਮਾਦਹ੍ਨੋ ਯਸ੍ਯ ਨੋ ਰਾਜਦੈਵਿਕਮ੍ ।। ੨੫੫.

ਇਹ ਦੱਸ ਕੇ, ਉਸ ਪਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪੀ ਲਵੇ; ਚੌਦਵੀ ਦਿਨ ਤੱਕ, ਜੇ ਰਾਜ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਹੋਵੇ—

ਵ੍ਯਸਨਂ ਜਾਯਤੇ ਘੋਰਂ ਸ ਸ਼ੁਦ੍ਧਃ ਸ੍ਯਾਦਸਂਸ਼ਯਮ੍ । ਸਤ੍ਯਵਾਹਨਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਗੋਬੀਜਕਨਕਾਨਿ ਚ ।। ੨੫੫.

ਜੇ ਕੋਈ ਭਿਆਨਕ ਮੁਸੀਬਤ ਨਾ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ; ਸੱਚ ਦੇ ਹਥਿਆਰ, ਗਾਂ, ਬੀਜ ਤੇ ਸੋਨਾ—

ਦੇਵਤਾਗੁਰੁਪਾਦਾਸ਼੍ਚ ਇष੍ਟਾਪੂਰ੍ਤ੍ਤਕृਤਾਨਿ ਚ । ਇਤ੍ਯੇਤੇ ਸੁਕਰਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਸ਼ਪਥਾਃ ਸ੍ਵਲ੍ਪਸਂਸ਼ਯੇ ।। ੨੫੫.

ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਪੈਰ, ਤੇ ਯਗ ਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕੰਮ—ਇਹ ਸ਼ਪਥਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਸ਼ੰਕਾ ਵਿਚ ਆਸਾਨ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਸੀਗ੍ਨੋ ਵਿਵਾਦੇ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਾਮਨ੍ਤਾਃ ਸ੍ਥਵਿਰਾ ਗਣਾਃ ਗੋਪਾਃ ਸੀਮਾਕृषਾਣਾ ਯੇ ਸਰ੍ਵੇ ਚ ਵਨਗੋਚਰਾਃ ।। ੨੫੭.

ਅਗਨਿ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਮੀਨ ਦੇ ਵਿਵਾਦ ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ, ਗੋਆਲੇ, ਜੋ ਹੱਦ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਤੇ ਖੇਤ ਵਿਚ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਭ—

ਨਯੇਯੁਰੇਤੇ ਸੀਮਾਨਂ ਸ੍ਥਲਾਙ੍ਗਾਰਤੁषਦ੍ਰੁਮੈਃ । ਸੇਤੁਵਲ੍ਮੀਕਨਿਮ੍ਨਾਸ੍ਥਿਚੈਤ੍ਯਾਦ੍ਯੈਰੁਪਲਕ੍ਸ਼ਿਤਾਮ੍ ।। ੨੫੭.

ਇਹ ਲੋਕ ਹੱਦਬੰਦੀ ਨਿਰਧਾਰਨ ਕਰਨ, ਜੋ ਮਿੱਟੀ, ਕੋਲਾ, ਛਿਲਕਾ, ਦਰੱਖਤ, ਬੰਧ, ਚੀਟੀ ਦੇ ਟੇਕ, ਖੱਡ, ਪੱਥਰ ਦੇ ਢੇਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾਈ ਹੋਈ ਹੋਵੇ।

ਰਕ੍ਤਸ੍ਰਗ੍ਵਸਨਾਃ ਸੀਮਾਨ੍ਨਯੇਯੁਃ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਧਾਰਿਣਃ ।। ੨੫੮.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਲਾਲ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਹੱਦਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਅੱਗੇ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ।

ਅਨृਤੇ ਤੁ ਪृਥਗ੍ਦਣ੍ਡ੍ਯਾ ਰਾਜ੍ਞਾ ਮਧ੍ਯਮਸਾਹਸਮ੍ । ਅਭਾਵੇ ਜ੍ਞਾਤृਚਿਹ੍ਨਾਨਾਂ ਰਾਜਾ ਸੀਮ੍ਨਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਕਃ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਕੋਈ ਝੂਠ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਮੱਧਮ ਸਜ਼ਾ ਦੇਵੇ। ਜੇ ਹੱਦ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੌਜੂਦ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਆਪ ਹੀ ਹੱਦ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰੇ।

ਆਰਾਮਾਯਤਨਗ੍ਰਾਮਨਿਪਾਨੋਦ੍ਯਾਨਵੇਸ਼੍ਮਸੁ । ਏष ਏਵ ਵਿਧਿਰ੍ਜ੍ਞੇਯੋ ਵਰ੍षਾਗ੍ਵੁਪ੍ਰਵਹੇषੁ ਚ ।। ੨੫੮.

ਇਹੀ ਕਾਇਦਾ ਬਾਗਾਂ, ਮੰਦਰਾਂ, ਪਿੰਡਾਂ, ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ, ਉੱਘੇ, ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਲਈ ਵੀ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਮਰ੍ਯ੍ਯਾਦਾਯਾਃ ਪ੍ਰਭੇਦੇषੁ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਸ੍ਯ ਹਰਣੇ ਤਥਾ । ਮਰ੍ਯ੍ਯਾਦਾਯਾਸ਼੍ਚ ਦਣ੍ਡ੍ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਰਧਮੋਤ੍ਤਮਮਧ੍ਯਮਾਃ ।। ੨੫੮.

ਜੇ ਹੱਦ ਵੰਡ ਜਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਚੋਰੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹੱਦ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਘੱਟ, ਵੱਧ ਜਾਂ ਮੱਧਮ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ।