ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਬਹਵਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਯਦਿ ਸ੍ਵਾਂਸ਼ੈਰ੍ਦਦ੍ਯੁਃ ਪ੍ਰਤਿਭੁਵੋ ਧਨਮ੍ । ਏਕਚ੍ਛਾਯਾਸ਼੍ਰਿਤੇष੍ਵੇषੁ ਧਨਿਕਸ੍ਯ ਯਥਾਰੁਚਿ ।। ੨੫੪.

ਜੇ ਕਈ ਜਮਾਨਤਦਾਰ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੈਸਾ ਚੁਕਾਉਣ; ਪਰ ਜੇ ਸਭ ਇਕ ਹੀ ਹਕਮ ਵਿਚ ਹਨ, ਤਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਤਿਭੂਰ੍ਦਾਪਿਤੋ ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂ ਧਨਿਨੇ ਧਨਮ੍ । ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਪ੍ਰਤਿਦਾਤਵ੍ਯਮृਣਿਕੈਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਭਵੇਤ੍ ।। ੨੫੪.

ਜਿੱਥੇ ਜਮਾਨਤਦਾਰ ਨੇ ਖੁਲ੍ਹੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪੈਸਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਕਰਜ਼ਦਾਰ ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵਾਪਸ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਹੈ।

ਸ੍ਵਸ੍ਨ੍ਤਤਿਸ੍ਤ੍ਰੀਪਸ਼ਵ੍ਯਂ ਧਾਨ੍ਯਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਮੇਵ ਚ । ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਰਸਸ਼੍ਚਾष੍ਟਗੁਣਸ੍ਤਥਾ ।। ੨੫੪.

ਆਪਣੀ ਸੰਤਾਨ, ਔਰਤਾਂ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਲਈ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵਾਪਸ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਕਪੜਿਆਂ ਲਈ ਚਾਰ ਗੁਣਾ, ਅਤੇ ਰਸਦਾਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਅੱਠ ਗੁਣਾ ਵਾਪਸ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਆਧਿਃ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯੇਤ੍ ਦ੍ਵਿਗੁਣੇ ਧਨੇ ਯਦਿ ਨ ਮੋਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ । ਕਾਲੇ ਕਾਲਕृਤਂ ਨਸ਼੍ਯੇਤ੍ ਫਲਭੋਗ੍ਯੋ ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ।। ੨੫੪.

ਜੇ ਵਾਅਦੇ ਦੇ ਦੋ ਗੁਣਾ ਪੈਸੇ ਨਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਗਿਰਵੀ ਚੀਜ਼ ਖੋ ਜਾਵੇਗੀ; ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਹਾਲਾਤ ਕਾਰਨ ਖੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਖਤਮ, ਪਰ ਜੇ ਫਲ ਭੋਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਗਿਰਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।

ਗੋਪ੍ਯਾਧਿਬੋਗ੍ਯੋ ਨਾਵृਦ੍ਧਿਃ ਸੋਪਕਾਰੇऽਥ ਭਾਵਿਤੇ । ਨष੍ਟੋ ਦੇਯੋ ਵਿਨष੍ਟਸ਼੍ਚ ਦੈਵਰਾਜਕृਤਾਦृਤੇ ।। ੨੫੪.

ਗੁਪਤ ਜਾਂ ਭੋਗੀ ਗਿਰਵੀ 'ਤੇ ਵਿਆਜ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਚਾਹੇ ਲਾਭ ਹੋਵੇ; ਜੇ ਗਿਰਵੀ ਚੀਜ਼ ਖੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵਾਪਸ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪ੍ਰਭੂ ਜਾਂ ਰਾਜਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਖੋਈ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਨਹੀਂ।

ਆਧੇਃ ਸ੍ਵੀਕਰਣਾਤ੍ਸਿਦ੍ਧੀਰਕ੍ਸ਼ਮਾਣੋਪ੍ਯਸਾਰਤਾਮ੍ । ਯਾਤਸ਼੍ਚੇਦਨ੍ਯ ਆਧੇਯੋ ਧਨਭਾਗ੍‌ ਵਾ ਧਨੀ ਭਵੇਤ੍ ।। ੨੫੪.

ਗਿਰਵੀ ਚੀਜ਼ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੇ ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਜਾਂ ਬੇਕਾਰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਪੈਸੇ ਜਾਂ ਦੌਲਤ 'ਚ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਚਰਿਤ੍ਰਂ ਬਨ੍ਧਕਕृਤਂ ਸਵृਦ੍ਧਂ ਦਾਪਯੇਦ੍ਵਨਂ । ਸਤ੍ਯਹ੍ਕਾਰਕृਤਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਪ੍ਰਤਿਦਾਪਯੇਤ੍ ।। ੨੫੪.

ਚਰਿਤਰ ਜਾਂ ਜਮਾਨਤ ਲਈ ਗਿਰਵੀ ਰੱਖੀ ਚੀਜ਼, ਵਿਆਜ ਸਮੇਤ ਵਾਪਸ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ; ਸਚਾਈ ਲਈ ਰੱਖੀ ਚੀਜ਼ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵਾਪਸ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।

ਉਪਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯ ਮੋਕ੍ਤਵ੍ਯ ਆਧਿਰ੍ਦਣ੍ਡੋऽਨ੍ਯਥਾ ਭਵੇਤ੍ । ਪ੍ਰਯੋਜਕੇ ਸਤਿ ਧਨਂ ਕੁਲੇਨ੍ਯਸ੍ਯਾਧਿਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ।। ੨੫੪.

ਜਦ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ, ਗਿਰਵੀ ਚੀਜ਼ ਛੱਡਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਗਿਰਵੀ ਵਾਪਸ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਤਤ੍‌ਕਾਲਕृਤਮੂਲ੍ਯੋ ਵਾ ਤਤ੍ਰ ਤਿष੍ਠੇਦਵृਦ੍ਧਿਕਃ । ਵਿਨਾ ਧਾਰਣਕਾਦ੍ਵਾਪਿ ਵਿਕ੍ਰੀਣੀਤੇ ਸਸਾਕ੍ਸ਼ਿਕਮ੍ ।। ੨੫੪.

ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਾ ਮੁੱਲ ਜਾਂ ਮੂਲ ਮੁੱਲ ਬਿਨਾ ਵਿਆਜ ਦੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜਾਂ ਜੇ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਗਵਾਹਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਵੇਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਯਦਾ ਤੁ ਦ੍ਵਿਗੁਣੀਭੂਤਮृਣਮਾਧੌ ਤਦਾ ਖਲੁ । ਮੋਚ੍ਯਸ਼੍ਚਾਧਿਸ੍ਤਦੁਤ੍ਪਾਦ੍ਯ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੇ ਦ੍ਵਿਗੁਣੇ ਧਣੇ ।। ੨੫੪.

ਜਦ ਗਿਰਵੀ 'ਚ ਪੈਸਾ ਦੋ ਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਗਿਰਵੀ ਚੀਜ਼ ਛੱਡਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ; ਦੋ ਗੁਣਾ ਪੈਸਾ ਦੇਣ 'ਤੇ ਗਿਰਵੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਵ੍ਯਸਨਸ੍ਥਮਨਾਖ੍ਯਾਯ ਹਸ੍ਤੇऽਨ੍ਯਸ੍ਯ ਯਦਰ੍ਪਯੇਤ੍ । ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਤਦੌਪਨਿਧਿਕਂ ਪ੍ਰਤਿਦੇਯਂ ਤਥੈਵ ਤਤ੍ ।। ੨੫੪.

ਜੇ ਕੋਈ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ, ਦੱਸਣ ਬਿਨਾ, ਆਪਣੀ ਚੀਜ਼ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਰੱਖ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਚੀਜ਼ ਜਮਾਨਤ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।

ਨ ਦਾਪ੍ਯੋऽਪਹृਤਂ ਤਤ੍ਤੁ ਰਾਜਦੈਵਕਤਸ੍ਕਰੈਃ । ਪ੍ਰੇਪਸ਼੍ਚੇਨ੍ਮਾਰ੍ਗਿਤੇ ਦਤ੍ਤੇ ਦਾਪ੍ਯੋ ਦਣ੍ਡਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਸਮਮ੍ ।। ੨੫੪.

ਜੇ ਰਾਜਾ, ਦੇਵਤੇ ਜਾਂ ਚੋਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵਸਤੂ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਵਸਤੂ ਖੋਜ ਕੇ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਵਾਪਸ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਸਤੂ ਵਾਪਸ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ ਅਤੇ ਉਤਨਾ ਹੀ ਜੁਰਮਾਨਾ ਵੀ ਦੇਣਾ ਪਵੇਗਾ।

ਆਜੀਵਨ੍ ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਯਾ ਦਣ੍ਡ੍ਯੋ ਦਾਪ੍ਯਸ੍ਤਚ੍ਚਾਪਿ ਸੋਦਯਂ । ਯਾਚਿਤਾਵਾਹਿਤਨ੍ਯਾਸੇ ਨਿਕ੍ਸ਼ੇਪੇष੍ਵਪ੍ਯਯਂ ਵਿਧਿਃ ।।੨੫੪.

ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵਸਤੂ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭਰ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲੇਗੀ ਅਤੇ ਵਸਤੂ ਵਾਪਸ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ, ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਆਜ ਵੀ ਦੇਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਹ ਨਿਯਮ ਉਹਨਾਂ ਜਮ੍ਹਾਂ ਜਾਂ ਗਿਰਵੀ ਰੱਖੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ 'ਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਮੰਗੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।

ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਤਪਸ੍ਵਿਨੋ ਦਾਨਸ਼ੀਲਾਃ ਕੁਲੀਨਾਃ ਸਤ੍ਯਵਾਦਿਨਃ । ਧਰ੍ਮ੍ਮਪ੍ਰਧਾਨਾ ऋਜਵਃ ਪੁਤ੍ਰਵਵਿਤੇ ਦਵੀਵਿਵੁਤੀਃ ।। ੨੫੫.

ਅਗਨਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ ਹਨ, ਸੱਚ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਸਿੱਧੇ ਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ-ਪੋਤੇ ਹਨ—

ਪਞ੍ਚਯਜ੍ਞਕ੍ਰਿਯਾਯੁਕ੍ਤਾਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਇਣਃ ਪਞ੍ਚ ਵਾ ਤ੍ਰਯਃ । ਯਥਾਜਾਤਿ ਯਥਾਵਰ੍ਣ ਸਰ੍ਵ੍ਵੇ ਸਰ੍ਵ੍ਵੇषੁ ਵਾ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੨੫੫.

ਜੋ ਪੰਜ ਯਜਨਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਪੰਜ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਗਵਾਹ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਤੀ ਤੇ ਵਰਣ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਸਭ ਹਰ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸ੍ਤ੍ਰੀਵृਦ੍ਧਬਾਲਕਿਤਵਮਤ੍ਤੋਨ੍ਮਤ੍ਤਾਭਿਸ਼ਸ੍ਤਕਾਃ । ਰਙ੍ਗਾਵਤਾਰਿਪਾषਣ੍ਡਿਕੂਟਕृਦ੍ਵਿਕਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਃ ।। ੨੫੫.

ਔਰਤਾਂ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਬੱਚੇ, ਜੂਆਰੀ, ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਪਾਗਲ, ਦੋਸ਼ੀ, ਨਾਟਕ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਧਰਮ ਤੋਂ ਭਟਕੇ ਹੋਏ, ਜਾਲਸਾਜ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੰਦਰੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਨ—

ਪਤਿਤਾਪ੍ਤਾਨ੍ਨਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਸਹਾਯਰਿਪੁਤਸ੍ਕਰਾਃ । ਅਸਾਕ੍ਸ਼ਿਣਃ ਸਰ੍ਵ੍ਵਸਾਕ੍ਸ਼ਈ ਚੌਰ੍ਯ੍ਯਪਾਰੁष੍ਯਸਾਹਸੇ ।। ੨੫੫.

ਗਿਰੇ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਛੂਤਾਂ ਨਾਲ ਖਾਇਆ, ਸਾਥੀ, ਦੋਸਤ, ਦੁਸ਼ਮਣ, ਚੋਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਗਵਾਹ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਚੋਰੀ, ਗਲਤ ਬੋਲਣ ਜਾਂ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਗਵਾਹ—

ਉਭਯਾਨੁਮਤਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਈ ਭਵਤ੍ਯੇਕੋਪਿ ਧਰ੍ਮ੍ਮਵਿਤ । ਅਬ੍ਰੁਵਨ੍ ਹਿਨਰਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਅਯਮृਣਂ ਸਦਸ਼ਬਨ੍ਧਕਮ੍ ।। ੨੫੫.

ਜੇ ਦੋਵੇਂ ਪੱਖਾਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਲੈਂ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਗਵਾਹ ਵੀ ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਗਵਾਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਦਾ ਕਰਜ਼ਦਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਰਾਜ੍ਞਾ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਦਾਪ੍ਯਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ षਟ੍‌ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਕੇऽਹਨਿ । ਨ ਦਦਾਤਿ ਹਿ ਯਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਅਯਂ ਜਾਨਨ੍ਨਪਿ ਨਰਾਧਮਃ ।। ੨੫੫.

ਉਹ ਚੌਂਤਾਲੀਵੇਂ ਦਿਨ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਲਈ ਪਾਬੰਦ ਹੈ। ਜੋ ਮਾਨਸ, ਜਾਣ ਕੇ ਵੀ ਗਵਾਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਉਹ ਬੁਰਾ ਹੈ।

ਸ ਕੂਟਸਾਕ੍ਸ਼ਇਣਆਂ ਪਾਪੈਸ੍ਤੁਲ੍ਯੋ ਦਣ੍ਡੇਨ ਚੈਵ ਹਿ । ਸਾਕ੍ਸ਼ਿਣਃ ਸ਼੍ਰਾਵਯੇਦ੍ਵਾਦਿਪ੍ਰਤਿਵਾਦਿਸਮੀਪਗਾਨ੍ ।। ੨੫੫.

ਉਹ ਝੂਠੇ ਗਵਾਹਾਂ ਵਰਗਾ ਪਾਪੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗੀ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਗਵਾਹਾਂ ਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਪੱਖਾਂ—ਦਾਵੇਦਾਰ ਤੇ ਵਿਰੋਧੀ—ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗਵਾਹੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਯੇ ਪਾਤਕਕृਤਾਂ ਲੋਕਾ ਮਹਾਪਾਤਕਿਨਾਂ ਤਥਾ । ਅਗ੍ਨਿਦਾਨਾਞ੍ਚ ਯੇ ਲੋਕਾ ਯੇ ਚ ਸ੍ਤ੍ਰੀਬਾਲਘਾਤਿਨਾਂ ।। ੨੫੫.

ਜੋ ਲੋਕ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅੱਗ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਹਤਿਆਰੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਲੋਕ ਮਿਲਦੇ ਹਨ—

ਤਾਨ੍ ਸਰ੍ਵ੍ਵਾਨ੍ ਸਮਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਯਃ ਸਾਕ੍ਸ਼੍ਯਮਨृਤਂ ਵਦੇਤ੍ । ਸੁਕृਤਂ ਯਤ੍ਤ੍ਵਾਯਾ ਕਿਞਅਚਿਜ੍ਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰਸ਼ਤੈਃ ਕृਤਮ੍ ।। ੨੫੫.

ਉਹ ਸਭ ਲੋਕ ਉਹ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਝੂਠੀ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਭਲਾ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸਾਰਾ—

ਤਸ੍ਤਰ੍ਵਂ ਤਸ੍ਯ ਜਾਨੀਹਿ ਯਂ ਪਰਾਜਯਸੇ ਮृषਾ । ਦ੍ਵੈਧੇ ਬਹੂਨਾਂ ਵਚਨਂ ਸਮੇषੁ ਗੁਣਇਨਾਨ੍ਤਥਾ ।। ੨੫੫.

ਇਹ ਸਭ ਗੁਆਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਝੂਠ ਬੋਲ ਕੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋ। ਜਦੋਂ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਗੁਣ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਗੁਣਿਦ੍ਵੈਧੇ ਤੁ ਵਚਨਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਯੇ ਗੁਣਵਤ੍ਤਰਾਃ । ਯਸ੍ਯੋਚੁਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਇਣਃ ਸਤ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਂ ਸ ਜਯੀ ਭਵੇਤ੍ ।। ੨੫੫.

ਜੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵਧੇਰੇ ਗੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਪੱਖ ਲਈ ਗਵਾਹ ਸੱਚੀ ਕਸਮ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜਿੱਤ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਨ੍ਯਥਾ ਵਾਦਿਨੋ ਯਸ੍ਯ ਧ੍ਰੁਵਸ੍ਤਸ੍ਯ ਪਰਾਜਯਃ ਉਕ੍ਤੇਪਿ ਸਾਕ੍ਸ਼ਇਭਿਃ ਸਾਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਯਦ੍ਯਨ੍ਯੇ ਗੁਣਵਤ੍ਤਰਾਃ ।। ੨੫੫.

ਜੇ ਹੋਰ ਪੱਖ ਦੇ ਗਵਾਹ ਘੱਟ ਗੁਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਾਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਹੋਰ ਗਵਾਹ ਵਧੇਰੇ ਗੁਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਵਾਹੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੋਵੇ।

ਦ੍ਵਿਗੁਣਾਵਾਨ੍ਯਥਾ ਬ੍ਰਯੁਃ ਕੂਟਾਃ ਸ੍ਯੁ ਪੂਰ੍ਵਸਾਕ੍ਸ਼ਇਣਃ । ਪृਥਕ੍ ਪृਥਗ੍ਦਣ੍ਡਨੀਯਾਃ ਕੂਟਕृਤ੍ਸਾਕ੍ਸ਼ਇਣਸ੍ਤਥਾ ।। ੨੫੫.

ਜੇ ਪਿੱਛਲੇ ਗਵਾਹ ਦੋ ਗੁਣੇ ਹੋ ਕੇ ਵੱਖਰੀ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਪਹਿਲੇ ਗਵਾਹ ਝੂਠੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਾਲਸਾਜ ਅਤੇ ਝੂਠੇ ਗਵਾਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਵਿਵਾਦਾਦ੍ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਦਣ੍ਡਂ ਵਿਵਾਸ੍ਯੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਯਃ ਸਾਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਸ਼੍ਰਾਵਿਤੋऽਨ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਨਿਹ੍ਨਤੇ ਤਤ੍ਤਮੋਵृਤਃ ।। ੨੫੫.

ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਦੋ ਗੁਣਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗਵਾਹੀ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਛੁਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ ਦਾਪ੍ਯੋष੍ਟਗੁਣਂ ਦਣ੍ਡਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਨ੍ਤੁ ਵਿਵਾਸਯੇਤ੍ । ਵਰ੍ਣਿਨਾਂ ਹਿ ਬਧੋ ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਸਾਕ੍ਸ਼੍ਯऽਨृਤਂ ਵਦੇਤ੍ ।। ੨੫੫.

ਉਹ ਆਠ ਗੁਣਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਦੇਣ ਲਈ ਪਾਬੰਦ ਹੈ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵਰਗ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਝੂਠੀ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦਰ੍ਥੋऽਭਿਮਤਃ ਸ੍ਵਰੁਕਚ੍ਯਾ ਤੁ ਪਰਸ੍ਪਰਂ । ਲੇਖ੍ਯਂ ਤੁ ਸਾਕ੍ਸ਼ਿਮਤ੍ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਧਨਿਕਪੂਰ੍ਵਕਮ੍ ।। ੨੫੫.

ਜੋ ਵੀ ਮਾਮਲਾ ਦੋਵੇਂ ਪੱਖਾਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਲਿਖਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਵਾਹਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।