ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ੍ਤ੍ਰੀਨਕ੍ਤਮਨ੍ਤਰਾਗਾਰਵਹਿਃਸ਼ਤ੍ਰੁਕृਤਸ੍ਤਥਾ । ਮਤ੍ਤੋਨ੍ਮਤ੍ਤਾਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਸਨਿਬਾਲਭੀਤਪ੍ਰਯੋਜਿਤਃ ।। ੨੫੩.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੇ ਕੋਈ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਔਰਤ ਨੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ, ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਬਾਹਰ ਜਾਂ ਵੈਰੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ, ਪਾਗਲ, ਦੁਖੀ, ਬੱਚਾ ਜਾਂ ਡਰ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ।

ਅਸਮ੍ਬਦ੍ਧਕृਤਸ਼੍ਚੈਵ ਵ੍ਯਵਹਾਰੋ ਨ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਤਿ । ਪ੍ਰਨष੍ਟਾਧਿਸ਼ਤਂ ਦੇਯਂ ਨृਪੇਣ ਧਨਿਨੇ ਧਨਂ ।। ੨੫੩.

ਜੋ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਬਿਨਾ ਸੰਬੰਧ ਦੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਜੇ ਗਿਰਵੀ ਚੀਜ਼ ਗੁਆਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ਦਾਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਦੇਣੀ ਪਵੇਗੀ।

ਵਿਭਾਵਯੇਨ੍ਨ ਚੇਲ੍ਲਿਙ੍ਗੈਸ੍ਤਤ੍ਸਮਂ ਦਾਤੁਮਰ੍ਹਤਿ । ਦੇਯਞ੍ਚੌਰਹृਤਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਰਾਜ੍ਞਾ ਜਨਪਦਾਯ ਤੁ ।। ੨੫੩.

ਜੇ ਰਾਜਾ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਨਾਲ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਾ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਦੇਵੇ। ਚੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚੋਰੀ ਹੋਈ ਜਾਇਦਾਦ, ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ।

ਅਸ਼ੀਤਿਭਾਗੋ ਵृਦ੍ਧਿਃ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਾਸਿ ਮਾਸਿ ਸਬਨ੍ਧਕੇ । ਵਰ੍ਣਕ੍ਰਮਾਚ੍ਛਤਂ ਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿਚਤੁष੍ਪਞ੍ਚਕਮਨ੍ਯਥਾ ।। ੨੫੩.

ਜਮਾਨਤਦਾਰ ਹੋਣ ਤੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੱਸੀਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਵਿਆਜ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਹੋਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ, ਦੋ, ਤਿੰਨ, ਚਾਰ ਜਾਂ ਪੰਜ ਪ੍ਰਤੀ ਸੌ ਲਿਆ ਜਾਵੇ।

ਸਪ੍ਤਤਿਸ੍ਤੁ ਪਸ਼ੁਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਰਸਸ੍ਯਾष੍ਟਗੁਣਾ ਪਰਾ । ਵਸ੍ਤ੍ਰਧਾਨ੍ਯਹਿਰਣ੍ਯਾਨਾਂ ਚਤੁਸ੍ਤ੍ਰਿਦ੍ਵਿਗੁਣਾ ਤਥਾ ।। ੨੫੩.

ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਸੱਤਰ, ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਵਿਆਜ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅੱਠ ਗੁਣਾ, ਤੇ ਰਸ ਲਈ ਚਾਰ, ਕਪੜੇ, ਅਨਾਜ ਤੇ ਸੋਨੇ ਲਈ ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵਿਆਜ ਲਿਆ ਜਾਵੇ।

ਗ੍ਰਾਮਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਤੁ ਦਸ਼ਕਂ ਸਾਮੁਦ੍ਰਾਦਪਿ ਵਿਂਸ਼ਤਿਂ । ਦਦ੍ਯਰ੍ਵਾ ਸ੍ਵਕृਤਾਂ ਵृਦ੍ਧਿਂ ਸਰ੍ਵੇ ਸਰ੍ਵਾਸੁ ਜਾਤਿषੁ ।। ੨੫੩.

ਹੋਰ ਪਿੰਡ ਲਈ ਦਸ, ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਲਈ ਵੀਹ ਵਿਆਜ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਹਰ ਕਿਸਮ ਤੇ ਹਰ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਵਿਆਜ ਤੈਅ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਭ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਪਵੇ।

ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਂ ਸਾਧਯਨ੍ਨਰ੍ਥਂ ਨ ਵਾਚ੍ਯੋ ਨृਪਤਿਰ੍ਭਵੇਤ੍ । ਸਾਧ੍ਯਮਾਨੋ ਨृਪਂ ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਦਣ੍ਡ੍ਯੋ ਦਾਪ੍ਯਸ਼੍ਚ ਤਦ੍ਧਨਂ ।। ੨੫੩.

ਜੋ ਰਾਜਾ ਦਾਅਵਾ ਲਾਗੂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਪਰ ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਉੱਤੇ ਦਾਅਵਾ ਲਾਗੂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਪੈਸਾ ਦੇਣਾ ਪਵੇ।

ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਗृਹੀਤਾਰ੍ਥਃ ਕ੍ਰਮਾਦ੍ਦਾਪ੍ਯੋ ਧਨਿਨਾਮਧਮਰ੍ਣਿਕਃ । ਦਤ੍ਵਾ ਤੁ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਯਾਦੌ ਨृਪਤੇਸ੍ਤਦਨਨ੍ਤਰਮ੍ ।। ੨੫੪.

ਅਗਨਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕਰਜ਼ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੈਸਾ ਲਿਆ, ਉਹ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵਾਪਸ ਕਰੇ। ਪਰ ਜੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦੇਵੇ।

ਰਾਜ੍ਞਾਧਮਰ੍ਣਿਕੋ ਦਾਪ੍ਯਃ ਸਾਧਿਤਾਦ੍ਦਸ਼ਕਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ । ਪਞ੍ਚਕਨ੍ਤੁ ਸ਼ਤਂ ਦਾਪ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਰ੍ਥੋ ਹ੍ਯੁਤ੍ਤਮਰ੍ਣਿਕਃ ।। ੨੫੪.

ਜੋ ਕਰਜ਼ਦਾਰ ਰਾਜੇ ਵਲੋਂ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਮਿਲੀ ਰਕਮ ਦਾ ਦਸ ਫੀਸਦੀ ਦੇਵੇ। ਪਰ ਜੇ ਪੂਰੀ ਰਕਮ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਕਰਜ਼ਦਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸੌ ਪੰਜ ਫੀਸਦੀ ਦੇਵੇ।

ਹੀਨਜਾਤਿਂ ਪਰਿਕ੍ਸ਼ੀਣਮृਣਾਰ੍ਥਂ ਕਰ੍ਮ੍ਮ ਕਾਰਯੇਤ੍ । ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਤੁ ਪਰਿਕ੍ਸ਼ੀਣਃ ਸ਼ਨੈਰ੍ਦ੍ਦਾਪ੍ਯੋ ਯਥੋਦਯਮ੍ ।। ੨੫੪.

ਹੇਠਲੀ ਜਾਤੀ ਦਾ ਜੇ ਕਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਪਰ ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਕਰਜ਼ ਚੁਕਾਵੇ।

ਦੀਯਮਾਨਂ ਨ ਗृਹ੍ਣਾਤਿ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵਕਨ੍ਧਨਮ੍ । ਮਧ੍ਯਸ੍ਥਸ੍ਥਾਪਿਤਂ ਤਤ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਰ੍ਦ੍ਧਤੇ ਨ ਤਤਃ ਪਰਂ ।। ੨੫੪.

ਜੇ ਕਰਜ਼ਦਾਰ ਨੂੰ ਪੈਸਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤੇ ਉਹ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰੇ, ਤੇ ਪੈਸਾ ਵਿਚੋਲੀਆ ਕੋਲ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹੇਗਾ ਤੇ ਹੋਰ ਵਿਆਜ ਨਹੀਂ ਵਧੇਗਾ।

ऋਕ੍ਥਗ੍ਰਾਹ ऋਣਂ ਦਾਪ੍ਯੋ ਯੋਪਿਦ੍‌ਗ੍ਰਾਹਸ੍ਤਥੈਵ ਚ । ਪੁਤ੍ਰੋऽਨਨ੍ਯਾਸ਼੍ਰਿਤਦ੍ਰਵ੍ਯਃ ਪੁਤ੍ਰਹੀਨਸ੍ਯ ऋਕ੍ਥਿਨਃ ।। ੨੫੪.

ਜੋ ਵਿਰਾਸਤ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਜ਼ ਚੁਕਾਏ। ਤੇ ਜਿਹੜਾ ਜਾਇਦਾਦ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ। ਜੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਕੋਲ ਜਾਇਦਾਦ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਿਤਾ ਦਾ ਕਰਜ਼ ਚੁਕਾਏ।

ਨ ਯੋषਿਤ੍ ਪਤਿਪੁਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਂ ਨ ਪੁਤ੍ਰੇਣ ਕृਤਂ ਪਿਤਾ । ਦਦ੍ਯਾਦृਤੇ ਕੁਟੁਮ੍ਬਾਰ੍ਥਾਨ੍ਨ ਪਤਿਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਕृਤਂ ਤਥਾ ।। ੨੫੪.

ਪਤਨੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਵਲੋਂ ਲਿਆ ਕਰਜ਼ ਨਹੀਂ ਚੁਕਾਏਗੀ। ਪਿਤਾ ਪੁੱਤਰ ਵਲੋਂ ਲਿਆ ਕਰਜ਼ ਨਹੀਂ ਚੁਕਾਏਗਾ। ਘਰ ਦੀ ਲੋੜ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਵਲੋਂ ਲਿਆ ਕਰਜ਼ ਨਹੀਂ ਚੁਕਾਏਗਾ।

ਗੋਪਸ਼ੌਣ੍ਡਿਕਸ਼ੈਲੂषਰਜਕਵ੍ਯਾਧਯੋषਿਤਾਂ । ऋਣਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਪਤਿਸ੍ਤ੍ਵਾਸਾਂ ਯਸ੍ਮਾਦ੍‌ਵृਤ੍ਤਿਸ੍ਤਦਾਸ਼੍ਰਯਾ ।। ੨੫੪.

ਜਿਹੜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਗੋਆਲਣ, ਜ਼ੋਰਾਵਰ, ਨਾਚਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਧੋਬਣ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਜਾਂ ਵੈਸ਼ਿਆ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਚੁਕਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਪਤੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਤਿਪਨ੍ਨਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਦੇਯਂ ਪਤ੍ਯਾ ਵਾ ਸਹ ਯਤ੍ ਕृਤਂ । ਸ੍ਵਯਂ ਕृਤਂ ਵਾ ਯਦृਣਂ ਨਾਨ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰੀ ਦਾਤੁਮਰ੍ਹਤਿ ।। ੨੫੪.

ਜੋ ਕਰਜ਼ਾ ਔਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਰਜ਼ਾ ਔਰਤ ਜਾਂ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਹੀ ਚੁਕਾਏ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਔਰਤ ਉਹ ਕਰਜ਼ਾ ਚੁਕਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਹੀਂ।

ਪਿਤਰਿ ਪ੍ਰੋषਿਤੇ ਪ੍ਰੇਤੇ ਵ੍ਯਸਨਾਭਿਪ੍ਲੁਤੇऽਥ ਵਾ । ਪੁਤ੍ਰਪੌਤ੍ਰੈਰ੍ऋਣਂ ਦੇਯਂ ਨਿਹ੍ਨਵੇ ਸਾਕ੍ਸ਼ਿਭਾਵਿਤਮ੍ ।। ੨੫੪.

ਜੇ ਪਿਤਾ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰ, ਮਰ ਗਿਆ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਪੌਤਿਆਂ ਨੂੰ ਚੁਕਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਕਰਜ਼ਾ ਗਵਾਹਾਂ ਨਾਲ ਸਾਬਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸੁਰਾਕਾਮਦ੍ਯੂਤਕृਤਨ੍ਦਣ੍ਡਸ਼ੁਲ੍ਕਾਵਸ਼ਿष੍ਟਕਮ੍ । ਵृਥਾ ਦਾਨਂ ਤਥੈਵੇਹਪੁ ਤ੍ਰੋ ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਨ ਪੈਤृਕਮ੍ ।। ੨੫੪.

ਸ਼ਰਾਬ, ਜੂਏ, ਜੁਰਮਾਨੇ, ਟੈਕਸ ਜਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਪੈਸਿਆਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਕਰਜ਼ਾ, ਜਾਂ ਵਿਅਰਥ ਦਿਤਾ ਦਾਨ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਚੁਕਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

ਭ੍ਰਾਤॄਣਾਮਥ ਦਮ੍ਪਤ੍ਯੋਃ ਪਿਤੁਃ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਚੈਵ ਹਿ । ਪ੍ਰਤਿਭਾਵ੍ਯਮृਣਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮਵਿਭਕ੍ਤੇਨ ਚ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ।। ੨੫੪.

ਭਰਾਵਾਂ, ਪਤੀ-ਪਤਨੀ, ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚ, ਜੇ ਕਰਜ਼ਾ ਜ਼ਮਾਨਤ 'ਤੇ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਪਰਿਵਾਰ ਅਜੇ ਵੰਡਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਕਰਜ਼ਾ ਮੰਨਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰੀਤ ਰਵਾਜ ਹੈ।

ਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯੇ ਦਾਨੇ ਪ੍ਰਵ੍ਭਿਵ੍ਯਂ ਵਿਧੀਯਤੇ । ਆਧੌ ਤੁ ਵਿਤਥੇ ਦਾਪ੍ਯਾ ਵਿਤਥਸ੍ਯ ਸੁਤਾ ਅਪਿ ।। ੨੫੪.

ਦਰਸ਼ਨ, ਜ਼ਮਾਨਤ ਜਾਂ ਭੁਗਤਾਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਜਮਾਨਤ ਝੂਠੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਝੂਠੀ ਜਮਾਨਤ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਕਰਜ਼ਾ ਚੁਕਾਉਣਗੇ।

ਦਰ੍ਸ਼ਨਪ੍ਰਤਿਭੂਰ੍ਯਤ੍ਰ ਮृਤਃ ਪ੍ਰਾਤ੍ਯਯਿਕੋऽਪਿ ਵਾ । ਨ ਤਤ੍‌ਪੁਤ੍ਰਾ ਧਨਂ ਦਦ੍ਯੁਰ੍ਦਦ੍ਯੁਰ੍ਦਾਨਾਯ ਯੇ ਸ੍ਥਿਤਾਃ ।। ੨੫੪.

ਜਿੱਥੇ ਜਮਾਨਤ ਜਾਂ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਮਾਨਤ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮਰ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਅਸਮਰਥ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪੈਸਾ ਚੁਕਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ; ਕੇਵਲ ਉਹ, ਜੋ ਭੁਗਤਾਨ ਲਈ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ਾ ਚੁਕਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਬਹਵਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਯਦਿ ਸ੍ਵਾਂਸ਼ੈਰ੍ਦਦ੍ਯੁਃ ਪ੍ਰਤਿਭੁਵੋ ਧਨਮ੍ । ਏਕਚ੍ਛਾਯਾਸ਼੍ਰਿਤੇष੍ਵੇषੁ ਧਨਿਕਸ੍ਯ ਯਥਾਰੁਚਿ ।। ੨੫੪.

ਜੇ ਕਈ ਜਮਾਨਤਦਾਰ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੈਸਾ ਚੁਕਾਉਣ; ਪਰ ਜੇ ਸਭ ਇਕ ਹੀ ਹਕਮ ਵਿਚ ਹਨ, ਤਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਤਿਭੂਰ੍ਦਾਪਿਤੋ ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਂ ਧਨਿਨੇ ਧਨਮ੍ । ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਪ੍ਰਤਿਦਾਤਵ੍ਯਮृਣਿਕੈਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਭਵੇਤ੍ ।। ੨੫੪.

ਜਿੱਥੇ ਜਮਾਨਤਦਾਰ ਨੇ ਖੁਲ੍ਹੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪੈਸਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਕਰਜ਼ਦਾਰ ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵਾਪਸ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਹੈ।

ਸ੍ਵਸ੍ਨ੍ਤਤਿਸ੍ਤ੍ਰੀਪਸ਼ਵ੍ਯਂ ਧਾਨ੍ਯਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਮੇਵ ਚ । ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਰਸਸ਼੍ਚਾष੍ਟਗੁਣਸ੍ਤਥਾ ।। ੨੫੪.

ਆਪਣੀ ਸੰਤਾਨ, ਔਰਤਾਂ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਲਈ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵਾਪਸ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਕਪੜਿਆਂ ਲਈ ਚਾਰ ਗੁਣਾ, ਅਤੇ ਰਸਦਾਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਅੱਠ ਗੁਣਾ ਵਾਪਸ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਆਧਿਃ ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯੇਤ੍ ਦ੍ਵਿਗੁਣੇ ਧਨੇ ਯਦਿ ਨ ਮੋਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ । ਕਾਲੇ ਕਾਲਕृਤਂ ਨਸ਼੍ਯੇਤ੍ ਫਲਭੋਗ੍ਯੋ ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ।। ੨੫੪.

ਜੇ ਵਾਅਦੇ ਦੇ ਦੋ ਗੁਣਾ ਪੈਸੇ ਨਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਗਿਰਵੀ ਚੀਜ਼ ਖੋ ਜਾਵੇਗੀ; ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਹਾਲਾਤ ਕਾਰਨ ਖੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਖਤਮ, ਪਰ ਜੇ ਫਲ ਭੋਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਗਿਰਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।

ਗੋਪ੍ਯਾਧਿਬੋਗ੍ਯੋ ਨਾਵृਦ੍ਧਿਃ ਸੋਪਕਾਰੇऽਥ ਭਾਵਿਤੇ । ਨष੍ਟੋ ਦੇਯੋ ਵਿਨष੍ਟਸ਼੍ਚ ਦੈਵਰਾਜਕृਤਾਦृਤੇ ।। ੨੫੪.

ਗੁਪਤ ਜਾਂ ਭੋਗੀ ਗਿਰਵੀ 'ਤੇ ਵਿਆਜ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਚਾਹੇ ਲਾਭ ਹੋਵੇ; ਜੇ ਗਿਰਵੀ ਚੀਜ਼ ਖੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵਾਪਸ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪ੍ਰਭੂ ਜਾਂ ਰਾਜਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਖੋਈ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਨਹੀਂ।

ਆਧੇਃ ਸ੍ਵੀਕਰਣਾਤ੍ਸਿਦ੍ਧੀਰਕ੍ਸ਼ਮਾਣੋਪ੍ਯਸਾਰਤਾਮ੍ । ਯਾਤਸ਼੍ਚੇਦਨ੍ਯ ਆਧੇਯੋ ਧਨਭਾਗ੍‌ ਵਾ ਧਨੀ ਭਵੇਤ੍ ।। ੨੫੪.

ਗਿਰਵੀ ਚੀਜ਼ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੇ ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਜਾਂ ਬੇਕਾਰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਪੈਸੇ ਜਾਂ ਦੌਲਤ 'ਚ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਚਰਿਤ੍ਰਂ ਬਨ੍ਧਕਕृਤਂ ਸਵृਦ੍ਧਂ ਦਾਪਯੇਦ੍ਵਨਂ । ਸਤ੍ਯਹ੍ਕਾਰਕृਤਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਪ੍ਰਤਿਦਾਪਯੇਤ੍ ।। ੨੫੪.

ਚਰਿਤਰ ਜਾਂ ਜਮਾਨਤ ਲਈ ਗਿਰਵੀ ਰੱਖੀ ਚੀਜ਼, ਵਿਆਜ ਸਮੇਤ ਵਾਪਸ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ; ਸਚਾਈ ਲਈ ਰੱਖੀ ਚੀਜ਼ ਦੋ ਗੁਣਾ ਵਾਪਸ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।

ਉਪਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯ ਮੋਕ੍ਤਵ੍ਯ ਆਧਿਰ੍ਦਣ੍ਡੋऽਨ੍ਯਥਾ ਭਵੇਤ੍ । ਪ੍ਰਯੋਜਕੇ ਸਤਿ ਧਨਂ ਕੁਲੇਨ੍ਯਸ੍ਯਾਧਿਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ।। ੨੫੪.

ਜਦ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ, ਗਿਰਵੀ ਚੀਜ਼ ਛੱਡਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਗਿਰਵੀ ਵਾਪਸ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਤਤ੍‌ਕਾਲਕृਤਮੂਲ੍ਯੋ ਵਾ ਤਤ੍ਰ ਤਿष੍ਠੇਦਵृਦ੍ਧਿਕਃ । ਵਿਨਾ ਧਾਰਣਕਾਦ੍ਵਾਪਿ ਵਿਕ੍ਰੀਣੀਤੇ ਸਸਾਕ੍ਸ਼ਿਕਮ੍ ।। ੨੫੪.

ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਾ ਮੁੱਲ ਜਾਂ ਮੂਲ ਮੁੱਲ ਬਿਨਾ ਵਿਆਜ ਦੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜਾਂ ਜੇ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਗਵਾਹਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਵੇਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।