ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਧਨ੍ਵਿਨੋ ਰਕ੍ਸ਼ਣਾਰ੍ਥਾਯ ਚਰ੍ਮਿਣਨ੍ਤੁ੬ ਨਿਯੋਜਯੇਤ੍ । ਸ੍ਵਮਨ੍ਤ੍ਰੈਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਮੋਹਨਂ ।। ੨੫੨.

ਧਨੁਧਾਰੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਢਾਲ ਫੜਨ ਵਾਲਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਹਥਿਆਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਰਤੇ।

ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਵ੍ਯਵਹਾਰਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼ਅਯਾਮਿ ਨਯਾਨਯਵਿਵੇਕਦਂ । ਚਤੁष੍ਪਾਚ੍ਚ ਚਤੁਃਸ੍ਥਾਨਸ਼੍ਚਤੁਃਸਾਧਨ ਉਚ੍ਯਤੇ ।। ੨੫੩.

ਅਗਨਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਸਹੀ ਤੇ ਗਲਤ ਵਿਚ ਫਰਕ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪੈਰ, ਚਾਰ ਅਧਾਰ ਤੇ ਚਾਰ ਢੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਚਤੁਰ੍ਹਿਤਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵ੍ਯਾਪੀ ਚਤੁष੍ਕਾਰੀ ਚਕੀਤ੍ਤਰ੍ਯਤੇ । ਅष੍ਟਾਹ੍ਗੋऽष੍ਟਾਦਸ਼ਪਦਃ ਸ਼ਤਸ਼ਾਖਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ।। ੨੫੩.

ਇਹ ਚਾਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਫਾਇਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿਚ ਫੈਲਦਾ ਹੈ, ਚਾਰ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਅੱਠ ਹਿੱਸੇ, ਅਠਾਰਾਂ ਭਾਗ ਤੇ ਸੌ ਸ਼ਾਖਾਂ ਹਨ।

ਤ੍ਰਿਯੋਨਿਰ੍ਦ੍ਵ੍ਯਭਿਯੋਗਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਦ੍ਵਾਰੋ ਦ੍ਵਿਗਤਿਸ੍ਤਥਾ । ਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯਵਹਾਰਸ਼੍ਚ ਚਰਿਤ੍ਰਂ ਰਾਜਸ਼ਾਸਨਂ ।। ੨੫੩.

ਇਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੂਲ, ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ, ਦੋ ਦਰਵਾਜੇ ਤੇ ਦੋ ਰਾਹ ਹਨ। ਧਰਮ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ, ਰਵਾਇਤ ਤੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਆਗਿਆ।

ਚਤੁष੍ਪਾਦ੍ਵ੍ਯਵਹਾਰਾਣਾਮੁਤ੍ਤਰਃ ਪੂਰ੍ਵਸਾਧਕਃ । ਤਤ੍ਰ ਸਤ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤੋ ਧਰ੍ਮੋ ਬ੍ਯਵਹਾਰਸ੍ਤੁ ਸਾਕ੍ਸ਼ਿषੁ ।। ੨੫੩.

ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਆਖਰੀ ਪਹਿਲਾ ਪੱਕਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਸਚ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਗਵਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਚਰਿਤ੍ਰਂ ਸਙ੍‌ਗ੍ਰਹੇ ਪੁਂਸਾਂ ਰਾਜਾਜ੍ਞਾਯਾਨ੍ਤੁ ਸ਼ਾਸਨਂ । ਸਾਮਾਭ੍ਯੁਪਾਯਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਾਚ੍ਚਤੁਃਸਾਧਨ ਉਚ੍ਯਤੇ ।। ੨੫੩.

ਰਵਾਇਤ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਚਲਣ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਉਸ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੈ। ਚਾਰ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਚਾਰ ਸਾਧਨਾਂ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਚਤੁਰ੍ਣਾਮਾਸ਼੍ਰਮਾਣਾਞ੍ਚ ਰਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ਸ ਚਤੁਰ੍ਹਿਤਃ । ਕਰ੍ਤ੍ਤਾਰਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ਇਣਸ਼੍ਚੈਵ ਸਤ੍ਯਾਨ੍ਰਾਜਾਨਮੇਵ ਚ ।। ੨੫੩.

ਚਾਰ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਚਾਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਫਾਇਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਰਣ ਵਾਲਾ, ਗਵਾਹ, ਸਚਾ ਤੇ ਰਾਜਾ ਆਪ।

ਵ੍ਯਾਪ੍ਨੋਤੇ ਪਾਦਗੋ ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਵ੍ਯਾਪੀ ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਧਰ੍ਮਸ੍ਯਾਰ੍ਥਸ੍ਯ ਯਸ਼ਸੋ ਲੋਕਪਙਕ੍ਤੇਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ।। ੨੫੩.

ਕਿਉਂਕਿ ਕਰਤਾ ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿਚ ਫੈਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ: ਧਰਮ, ਧਨ, ਇਜ਼ਤ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ।

ਚਤੁਰ੍ਣਾਙ੍ਕਰਣਾਦੇष ਚਤੁष੍ਕਾਰੀ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਃ । ਰਾਜਾ ਸ ਪੁਰੁषਃ ਸਭ੍ਯਾਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਗਣਕਲੇਖਕੌ ।। ੨੫੩.

ਚਾਰ ਕਰਣ ਵਾਲਿਆਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਚਾਰ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਰਾਜਾ, ਵਿਅਕਤੀ, ਸਭ ਦੇ ਮੈਂਬਰ, ਸ਼ਾਸਤਰ, ਗਣਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਲੇਖਕ।

ਹਿਰਣ੍ਯਮਗ੍ਨਿਰੁਦਕਮष੍ਟਾਙ੍ਗਃ ਸਮੁਦਾਹृਤਃ । ਕਾਮਾਤ੍ ਕ੍ਰੋਧਾਚ੍ਚ ਲੋਭਾਚ੍ਚ ਤ੍ਰਿਭ੍ਯੋ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ ।। ੨੫੩.

ਸੋਨਾ, ਅਗਨਿ, ਪਾਣੀ—ਇਹ ਅੱਠ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇੱਛਾ, ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਿੰਨ ਮੂਲਾਂ ਤੋਂ ਚਲਦੇ ਹਨ।

ਤ੍ਰਿਯੋਨਿਃ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਤੇ ਤੇਨ ਤ੍ਰਯਮੇਤਦ੍ਵਿਵਾਦਕृਤ੍ । ਦ੍ਵ੍ਯਭਿਯੋਗਸ੍ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਸ਼ਙ੍ਕਾਤਤ੍ਤ੍ਵਾਭਿਯੋਗਤਃ ।। ੨੫੩.

ਤਿੰਨ ਮੂਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੜਾਈ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਸ਼ੱਕ ਤੋਂ ਤੇ ਅਸਲ ਦਾਅਵੇ ਤੋਂ।

ਸ਼ਙ੍ਕਾषਡ੍‌ਭਿਸ੍ਤੁ ਸਂਸਰ੍ਗਾਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵषੋੜ੍ਹਾਦਿਦਰ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਪਜ੍ਞਦ੍ਵਯਾਭਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਦ੍‌ਦ੍ਵਿਦ੍ਵਾਰਃ ਸਮੁਦਾਹृਤਃ ।। ੨੫੩.

ਸ਼ੱਕ ਛੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅਸਲ ਦਾਅਵਾ ਹਕ ਦੇ ਵੇਖਣ ਤੋਂ। ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਸਮਝ ਦੇ ਜੋੜ ਕਰਕੇ ਦੋ ਦਰਵਾਜੇ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।

ਪੂਰ੍ਵਵਾਦਸ੍ਤਯੋਃ ਪਕ੍ਸ਼ਃ ਪ੍ਰਤਿਪਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਵਨਨ੍ਤਰਃ । ਭੂਤਚ੍ਛਲਾਨੁਸਾਰਿਤ੍ਵਾਦ੍‌ਦ੍ਵਿਗਤਿਃ ਸਮੁਦਾਹृਤਾ ।। ੨੫੩.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਵਿਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਵਾਦ ਦਾਅਵਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੂਜਾ ਵਿਰੋਧੀ ਦਾਅਵਾ। ਅਸਲ ਜਾਂ ਝੂਠੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਚਲਣ ਕਰਕੇ ਦੋ ਰਾਹ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।

ऋਣਨ੍ਦੇਯਮਦੇਯਞ੍ਚ ਯੇਨ ਯਤ੍ਰ ਯਥਾ ਚ ਯਤ੍ । ਦਾਨਗ੍ਰਹਣਘਰ੍ਮਸ਼੍ਚ ऋਣਾਦਾਨਮਿਤਿ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ।। ੨੫੩.

ਕਰਜ਼, ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼, ਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼, ਕੌਣ, ਕਿੱਥੇ, ਕਿਵੇਂ ਤੇ ਕੀ। ਦੇਣਾ, ਲੈਣਾ ਤੇ ਕਰਜ਼ ਲੈਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ—ਇਸ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ ਲੈਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ੍ਵਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਯਤ੍ਰ ਵਿਸ਼੍ਰਮ੍ਭਾਨ੍ਨਿਕ੍ਸ਼ਿਪਤ੍ਯਵਿਸ਼ਙ੍ਕਿਤਃ । ਨਿਕ੍ਸ਼ਏਪਨ੍ਨਾਮਤਤ੍ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਵ੍ਯਵਹਾਰਪਦਮ੍ਬੁਧੈਃ ।। ੨੫੩.

ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਚੀਜ਼ ਭਰੋਸੇ ਵਿਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਬਿਨਾ ਸ਼ੱਕ ਦੇ। ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਕਸੇਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ।

ਵਣਿਕ੍ਪ੍ਰਭृਤਯੋ ਯਤ੍ਰ ਕਰ੍ਮ ਸਮ੍ਭੂਯ ਕੁਰ੍ਵਤੇ । ਤਤ੍ਸਮ੍ਭੂਯਸਮੁਤ੍ਥਾਨਂ ਵ੍ਯਵਹਾਰਪਦਂ ਵਿਦੁਃ ।। ੨੫੩.

ਜਿੱਥੇ ਵਪਾਰੀ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਗੱਲ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਮਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਦ੍ਰਵ੍ਯਞ੍ਚ ਚਸਮ੍ਯਗ੍ਯਃ ਪੁਨਰਾਦਾਤੁਮਿਚ੍ਛਤਿ । ਦਤ੍ਤ੍ਵਾਪ੍ਰਦਾਨਿਕਂ ਨਾਮ ਤਦ੍ਵਿਵਾਦਪਦਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ।। ੨੫੩.

ਜਦ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੇ ਕੇ ਮੁੜ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ 'ਦਿੱਤੀ ਪਰ ਮੁੜ ਨਾ ਮਿਲੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਲੜਾਈ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਭ੍ਯੁਪੇਤ੍ਯ ਚ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਾਂ ਯਸ੍ਤਾਂ ਨ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ । ਅਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਾਬ੍ਯੁਪੇਤ੍ਯੈਤਦ੍ਵਿਵਾਦਪਦਮੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੨੫੩.

ਜਦ ਕੋਈ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਨੂੰ 'ਸੇਵਾ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਵਾਅਦੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਲੜਾਈ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।

ਭृਤ੍ਯਾਨਾਂ ਵੇਤਨਸ੍ਯੋਕ੍ਤਾਦਾਨਾਦਾਨਵਿਧਿਕ੍ਰਿਯਾ । ਵੇਤਨਸ੍ਯਾਨਪਾਕਰ੍ਮ ਤਦ੍ਵਿਵਾਦਪਦਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ।। ੨੫੩.

ਨੌਕਰਾਂ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਦੇਣ ਤੇ ਲੈਣ ਦੀ ਨਿਯਮਤ ਤਰੀਕਾ। ਤਨਖਾਹ ਨਾ ਦੇਣਾ ਲੜਾਈ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨਿਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਂ ਵਾ ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਨष੍ਟਂ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਪ੍ਰਹृਤ੍ਯ ਵਾ । ਵਿਕ੍ਰੀਯਤੇ ਪਰੋਕ੍ਸ਼ਂ ਯਤ੍ ਸ ਜ੍ਞੇਯੋऽਸ੍ਵਾਮਿਵਿਕ੍ਰਯਃ ।। ੨੫੩.

ਜੇ ਕੋਈ ਦੂਜੇ ਦੀ ਗੁੰਮ ਹੋਈ ਜਾਂ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਲੱਭ ਕੇ, ਜਾਂ ਜਬਰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਵੇਚ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਦੂਜੇ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਬਿਨਾ ਅਧਿਕਾਰ ਵੇਚਾਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਵਿਕ੍ਰੀਯ ਪਣ੍ਯਂ ਮੂਲ੍ਯੇਨ ਕ੍ਰੇਤ੍ਰੇ ਯਞ੍ਚ ਨ ਦੀਯਤੇ । ਵਿਕ੍ਰੀਯਾਸਮ੍ਪ੍ਰਦਾਨਨ੍ਤਦ੍ਵਿਵਾਦਪਦਮੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੨੫੩.

ਜੇ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਵੇਚੀ ਜਾਵੇ ਪਰ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪੈਸਾ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਵੇਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾ ਦੇਣ ਦੀ ਲੜਾਈ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਕ੍ਰੀਤ੍ਵਾ ਮੂਲ੍ਯੇਨ ਯਤ੍ਪਣ੍ਯਂ ਕ੍ਰੇਤਾ ਨ ਬਹੁ ਮਨ੍ਯਤੇ । ਕ੍ਰੀਤ੍ਵਾ ਮੂਲ੍ਯੇਨ ਯਤ੍ ਪਣ੍ਯਂ ਦੁष੍ਕ੍ਰੀਤਂ ਮਨ੍ਯਤੇਕ੍ਰਯੀ ।। ੨੫੩.

ਜੇ ਖਰੀਦਦਾਰ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਕੀਮਤ ਦੇ ਕੇ ਵੀ ਉਸ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਨਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨੁਕਸ ਵਾਲੀ ਸਮਝੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਗਲਤ ਵੇਚਾਈ ਦੀ ਲੜਾਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪਾਖਣ੍ਡਨੈਗਮਾਦੀਨਾਂ ਸ੍ਥਿਤਿਃ ਸਮਯ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਸਮਯਸ੍ਯਾਨਪਾਕਰ੍ਮ ਤਦ੍ਵਿਵਾਦਪਦਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ।। ੨੫੩.

ਪਖੰਡੀਆਂ, ਵਪਾਰੀਆਂ ਆਦਿ ਵਿਚ ਜੋ ਨਿਯਮ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਸਮਝੌਤੇ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੇ ਉਹ ਸਮਝੌਤਾ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਲੜਾਈ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸੇਤੁਕੇਦਾਰਮਰ੍ਯ੍ਯਾਦਾਵਿਕृष੍ਟਾਕृष੍ਟਨਿਸ਼੍ਚਯਾਃ । ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਧਿਕਾਰੇ ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਯੁਰ੍ਵਿਵਾਦਃ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜਸ੍ਤੁ ਸਃ ।। ੨੫੩.

ਜਿੱਥੇ ਹੱਦਬੰਦੀ, ਬੰਧ, ਖੇਤ ਦੀ ਸੀਮਾ ਜਾਂ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਬੇ-ਖੇਤੀ ਦੀ ਪਛਾਣ 'ਤੇ ਲੜਾਈ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਖੇਤ ਦੀ ਲੜਾਈ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਵੈਵਾਹਿਕੋ ਵਿਧਿਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਂ ਯਤ੍ਰ ਪੁਂਸਾਞ੍ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਤੇ । ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਂਸਂਯੋਗਸਂਜ੍ਞਨ੍ਤੁ ਤਦ੍ਵਿਵਾਦਪਦਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ।। ੨੫੩.

ਜਿੱਥੇ ਮਹਿਲਾ ਤੇ ਪੁਰਖਾ ਦੀ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰੀਤ-ਰਿਵਾਜ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਲੜਾਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਵਿਭਾਗੋਰ੍ਥਸ੍ਯ ਪੈਤ੍ਰਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰੈਰ੍ਯਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪ੍ਯਤੇ । ਦਾਯਭਾਗਮਿਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਵਿਵਾਦਪਦਮੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੨੫੩.

ਜਦੋਂ ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਾ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵੰਡਣ ਲਈ ਹਿੱਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਲੜਾਈ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਹਸਾ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਕਰ੍ਮ੍ਮ ਯਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਬਲਦਰ੍ਪਿਤੈਃ । ਤਤ੍ ਸਾਹਸਮਿਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਵਿਵਾਦਪਦਮੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੨੫੩.

ਜੋ ਕੰਮ ਜਬਰ ਜਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਅਚਾਨਕ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਜਬਰ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੜਾਈ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦੇਸ਼ਜਾਤਿਕੁਲਾਦੀਨਾਮਾਕ੍ਰੋਸ਼ਤ੍ਯਙ੍ਗਸਂਯੁਤਮ੍ । ਯਦ੍ਵਚਃ ਪ੍ਰਤਿਕੂਲਾਰ੍ਥਂ ਵਾਕ੍ਪਾਰੁष੍ਯਂ ਤਦੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੨੫੩.

ਦੇਸ਼, ਜਾਤੀ, ਪਰਿਵਾਰ ਆਦਿ ਦੀ ਬੁਰਾਈ ਮਿਲੀ ਹੋਈ, ਵਿਰੋਧੀ ਮਤਲਬ ਵਾਲੀ ਗੱਲ, ਇਹ ਬਦਜਬਾਨੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪਰਗਾਤ੍ਰੇष੍ਵਭਿਦ੍ਰੋਹੋ ਹਸ੍ਤਪਾਦਾਯੁਧਾਦਿਭਿਃ । ਅਗ੍ਨ੍ਯਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚੋਪਘਾਤੈਰ੍ਦਣ੍ਡਪਾਰੁष੍ਯਮੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੨੫੩.

ਹੱਥ, ਪੈਰ, ਹਥਿਆਰ ਜਾਂ ਅੱਗ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨਾ, ਇਹ ਸਰੀਰਕ ਬਦਸਲੂਕੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।