ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਰਾਲਮਵਘਾਤਞ੍ਚ ਦਂਸ਼ੋਪਪ੍ਲੁਤਮੇਵ ਚ । ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਹਸ੍ਤਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਪਰਸ਼ੋਸ੍ਤੁ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ ।। ੨੫੨.

ਭਿਆਨਕ ਵੱਜ, ਕਟਣ ਵਾਲਾ ਉੱਡਣਾ, ਸੁੱਟਿਆ ਹੱਥ, ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਣਾ, ਖਾਲੀ—ਇਹ ਪਰਸ਼ੂ ਲਈ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।

ਤਾਡਨਂ ਛੇਦਨਂ ਵਿਪ੍ਰ ਤਥਾ ਚੂਰ੍ਣਨਮੇਵ ਚ । ਮੁਦ੍‌ਗਰਸ੍ਯ ਤੁ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਤਥਾ ਪ੍ਲਵਨਘਾਤਨਂ ।। ੨੫੨.

ਵੱਜਣਾ, ਕੱਟਣਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੇ ਪੀਸਣਾ—ਇਹ ਮੁਦਗਰ ਦੇ ਕਰਤਬ ਹਨ, ਉੱਡਣਾ ਤੇ ਵੱਜਣਾ ਵੀ।

ਸਂ ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਮਥ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਗੋਵਿਸਰ੍ਗਂ ਸੁਦੁਰ੍ਦ੍ਧਰਂ । ਭਿਨ੍ਦਿਪਾਲਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਲਗੁਡਸ੍ਯ ਚ ਤਾਨ੍ਯਪਿ ।। ੨੫੨.

ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਰਾਮ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ, ਗੋ-ਵਿਸਰਜਨ, ਬਹੁਤ ਔਖਾ—ਇਹ ਭਿੰਡੀਪਾਲ ਤੇ ਗੜ੍ਹਾ ਦੇ ਕਰਤਬ ਹਨ।

ਅਨ੍ਤ੍ਯਂ ਮਧ੍ਯਂ ਪਰਾਵृਤ੍ਤਂ ਨਿਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ । ਵਜ੍ਰਸ੍ਯੈਤਾਨਿ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਲਗੁਡਸ੍ਯ ਚ ਤਾਨ੍ਯਪਿ ।। ੨੫੨.

ਹੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਗਦਾ ਤੇ ਲਗੂੜ ਦੀਆਂ ਕਰਤਾਂ ਵਿਚ ਆਖਰੀ, ਵਿਚਲੀ, ਉਲਟੀ ਤੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਹਰਣਂ ਛੇਦਨਂ ਘਾਤੋ ਬਲੋਦ੍ਧਾਰਣਮਾਯਤਂ । ਕृਪਾਣਕਰ੍ਮ ਨਿਰ੍ਦਿष੍ਟਂ ਪਾਤਨਂ ਸ੍ਫੋਟਨਂ ਤਥਾ ।। ੨੫੨.

ਫੜਨਾ, ਕੱਟਣਾ, ਮਾਰਨਾ, ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉਠਾਉਣਾ ਤੇ ਲੰਬਾ ਕਰਨਾ — ਇਹ ਤਲਵਾਰ ਦੀਆਂ ਕਰਤਾਂ ਹਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਢਾਹੁਣਾ ਤੇ ਕੁੱਟਣਾ ਵੀ।

ਤ੍ਰਾਸਨਂ ਰਕ੍ਸ਼ਣਂ ਘਾਤੋ ਬਲੋਦ੍ਧਰਣਮਾਯਤਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ੇਪਣੀਕਰ੍ਮ ਨਿਰ੍ਦਿष੍ਟਂ ਯਨ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮੈਤਦੇਵ ਤੁ ।। ੨੫੨.

ਡਰਾਉਣਾ, ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ, ਮਾਰਨਾ, ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉਠਾਉਣਾ ਤੇ ਲੰਬਾ ਕਰਨਾ — ਇਹ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਦੀਆਂ ਕਰਤਾਂ ਹਨ, ਤੇ ਯੰਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਰਤਾਂ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ।

ਸਨ੍ਤ੍ਯਾਗਮਵਦਂਸ਼ਸ਼੍ਚ ਵਰਾਹੋਦ੍ਧੂਤਕਂ ਤਥਾ । ਹਸ੍ਤਾਵਹਸ੍ਤਮਾਲੀਨਮੇਕਹਸ੍ਤਾਵਹਸ੍ਤਕੇ ।। ੨੫੨.

ਛੱਡਣਾ, ਕੱਟਣਾ, ਸੂਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਲਟਣਾ; ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਚੁੱਕਣਾ, ਤੇ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਫੜਨਾ।

ਦ੍ਵਿਹਸ੍ਤਵਾਹੁਪਾਸ਼ੇ ਚ ਕਟਿਰੇਚਿਤਕੋਦ੍‌ਗਤੇ । ਉਰੋਲਲਾਟਘਾਤੇ ਚ ਭੁਜਾਵਿਧਮਨਨ੍ਤਥਾ ।। ੨੫੨.

ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਣਾ, ਕਮਰ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕਣਾ, ਛਾਤੀ ਤੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਮਾਰਨਾ, ਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨੂੰ ਮੋੜਨਾ।

ਦ੍ਵਿਹਸ੍ਤਵਾਹੁਪਾਸ਼ੇ ਚ ਕਟਿਰੇਚਿਕਕੋਦ੍‌ਗਤੇ । ਗਾਤ੍ਰਸਂਸ਼੍ਲੇषਣਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਤਥਾ ਗਾਤ੍ਰਵਿਪਰ੍ਯ੍ਯਯਃ ।। ੨੫੨.

ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਣਾ, ਕਮਰ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕਣਾ, ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਹੌਲੇ ਨਾਲ ਲਗਾਉਣਾ, ਤੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਉਲਟ-ਪਲਟ।

ਊਦ੍‌ਰ੍ਧ੍ਵਪ੍ਰ੍ਹਾਰਂ ਘਾਤਞ੍ਚ ਗੋਮੂਤ੍ਰਂ ਸਵ੍ਯਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ । ਪਾਰਕਨ੍ਤਾਰਕਂ ਦਣ੍ਡਂ੪ ਕਰਵੀਰਨ੍ਧਮਾਕੁਲਂ ।। ੨੫੨.

ਉੱਤੇ ਵੱਲ ਮਾਰਨਾ, ਮਾਰਨਾ, ਗੋਮੂਤਰ ਦੀ ਮੋੜ, ਖੱਬੇ ਤੇ ਸੱਜੇ, ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਡੰਡਾ, ਤੇ ਕਰਵੀਰ ਡੰਡਾ ਜੋ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਗੁੰਝਲ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦੇਵੇ।

ਤਿਰ੍ਯ੍ਯਗ੍ਬਨ੍ਧਮਪਾਮਾਰ੍ਗਂ੫ ਭੀਮਵੇਗਂ ਸੁਦਰ੍ਸ਼ਨਂ । ਸਿਂਹਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਗਜਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਗਰ੍ਦ੍ਦਭਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਮੇਵ ਚ ।। ੨੫੨.

ਅੱਡੇ ਵੱਲ ਬੰਨ੍ਹਣਾ, ਅਪਾਮਾਰਗ ਵਿਧੀ, ਭਿਆਨਕ ਜ਼ੋਰ, ਸੁਦਰਸ਼ਨ, ਸਿੰਘ ਦੀ ਛਾਲ, ਹਾਥੀ ਦੀ ਛਾਲ, ਤੇ ਗਧੇ ਦੀ ਛਾਲ ਵੀ।

ਗਦਾਕਰ੍ਮਾਣਿ ਜਾਨੀਯਾਨ੍ਨਿਯੁਦ੍ਧਸ੍ਯਾਥ ਕਰ੍ਮ ਚ । ਆਕਰ੍षਣਂ ਵਿਕषਞ੍ਚ ਬਾਹੂਨਾਂ ਮੂਲਮੇਵ ਚ ।। ੨੫੨.

ਗਦਾ ਦੀਆਂ ਕਰਤਾਂ ਤੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਜਾਣ ਲੈਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ: ਖਿੱਚਣਾ, ਮੋੜਨਾ, ਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ਜੜ।

ਗ੍ਰੀਵਾਵਿਪਰਿਵਰ੍ਤ੍ਤਞ੍ਚ ਪृष੍ਠਭਙ੍ਗਂ ਸੁਦਾਰੁਣਂ । ਪਰ੍ਯ੍ਯਾਸਨਵਿਪਰ੍ਯ੍ਯਾਸੌ ਪਸ਼ੁਮਾਰਮਜਾਵਿਕਂ ।। ੨੫੨.

ਗਰਦਨ ਨੂੰ ਉਲਟਣਾ, ਪਿੱਠ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ ਜੋ ਬਹੁਤ ਡਰਾਉਣੀ ਹੈ, ਉਲਟ-ਪਲਟ ਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਉਲਟ-ਪਲਟ, ਤੇ ਭੇਡ-ਬਕਰੀ ਦੀ ਕਤਲ।

ਪਾਦਪ੍ਰਹਾਰਮਾਸ੍ਫੋਟਂ ਕਕਟਿਰੇਚਿਤਕਨ੍ਤਥਾ । ਗਾਤ੍ਰਸ਼੍ਲੇषਂ ਸ੍ਕਨ੍ਧਗਤਂ ਮਹੀਵ੍ਯਾਜਨਮੇਵ ਚ ।। ੨੫੨.

ਪੈਰ ਨਾਲ ਮਾਰਨਾ, ਕੁੱਟਣਾ, ਕਮਰ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕਣਾ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਲਗਾਉਣਾ, ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨਾ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਨਾ।

ਉਰੋਲਲਾਟਘਾਤਞ੍ਚ ਵਿਸ੍ਪष੍ਟਕਰਣਨ੍ਤਥਾ । ਉਦ੍‌ਧੂਤਮਵਧੂਤਞ੍ਚ ਤਿਰ੍ਯ੍ਯਙ੍ਮਾਰ੍ਗਗਤਂ ਤਥਾ ।। ੨੫੨.

ਛਾਤੀ ਤੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਮਾਰਨਾ, ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਨਾ, ਉੱਤੇ ਸੁੱਟਣਾ ਤੇ ਹੇਠਾਂ ਹਿਲਾਉਣਾ, ਤੇ ਅੱਡੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲਣਾ।

ਗਜਸ੍ਕਨ੍ਧਮਵਕ੍ਸ਼ੇਪਮਪਰਾਙ੍‌ਮੁਖਮੇਵ ਚ । ਦੇਵਮਾਰ੍ਗਮਧੋਮਾਰ੍ਗਮਮਾਰ੍ਗਗਮਨਾਕੁਲਂ ।। ੨੫੨.

ਹਾਥੀ ਦੇ ਮੋਢੇ ਤੋਂ ਸੁੱਟਣਾ, ਪਿੱਠ ਮੋੜਨਾ, ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਰਸਤਾ, ਹੇਠਾਂ ਵਾਲਾ ਰਸਤਾ, ਤੇ ਗਲਤ ਰਸਤੇ 'ਚ ਭਟਕਣਾ।

ਯष੍ਟਿਘਾਤਮਵਕ੍ਸ਼ੇਪੋ ਵਸੁਧਾਦਾਰਣਨ੍ਤਥਾ । ਜਾਨੁਬਨ੍ਧਂ ਭੁਜਾਬਨ੍ਧਂ ਗਾਤ੍ਰਬਨ੍ਧਂ ਸੁਦਾਰੁਣਂ ।। ੨੫੨.

ਡੰਡੇ ਨਾਲ ਮਾਰਨਾ, ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਟਣਾ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉਖੇੜਨਾ, ਗੋਡਿਆਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣਾ, ਬਾਂਹਾਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣਾ, ਤੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਜੋ ਬਹੁਤ ਡਰਾਉਣੀ ਹੈ।

ਵਿਪृष੍ਠਂ ਸੋਦਕਂ ਸ਼ੁਭ੍ਰਂ ਭੁਜਾਵੇष੍ਟਿਤਮੇਵ ਚ । ਸਨ੍ਨਦ੍ਧੈਃ ਸਂਯੁਗੇ ਭਾਵ੍ਯਂ ਸਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੈਸ੍ਤੈਰ੍ਗਜਾਦਿਭਿਃ ।। ੨੫੨.

ਪਿੱਠ ਤੋਂ ਮਾਰਨਾ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ, ਚਮਕਦਾਰ, ਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣਾ; ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਕਵਚ ਨਾਲ ਹਾਥੀ ਆਦਿ ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਵਰਾਙ੍ਕੁਸ਼ਧਰੌ ਚੋਭੌ ਏਕੋ ਗ੍ਰੀਵਾਗਤੋऽਪਰਃ । ਸ੍ਕਨ੍ਧਗੌ ਦ੍ਵੌ ਚ ਧਾਨੁष੍ਕੌ ਦ੍ਵੌ ਚ ਖਡ੍‌ਗਧਰੌਗਜੇ ।। ੨੫੨.

ਵਧੀਆ ਅੰਕੁਸ਼ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਦੋ, ਇੱਕ ਗਰਦਨ ਉੱਤੇ, ਦੋ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਦੋ ਧਨੁਧਾਰੀ, ਤੇ ਦੋ ਤਲਵਾਰ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ।

ਰਥੇ ਰਣੇ ਗਜੇ ਚੈਵ ਤੁਰਙ੍ਗਾਣਾਂ ਤ੍ਰਯਂ ਭਵੇਤ੍ । ਧਾਨੁष੍ਕਾਣਾਨ੍ਤ੍ਰਯਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਰਕ੍ਸ਼ਆਰ੍ਥੇ ਤੁਰਗਸ੍ਯ ਚ ।। ੨੫੨.

ਰਥ, ਜੰਗ ਤੇ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਘੋੜਸਵਾਰ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਘੋੜੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਤਿੰਨ ਧਨੁਧਾਰੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹਨ।

ਧਨ੍ਵਿਨੋ ਰਕ੍ਸ਼ਣਾਰ੍ਥਾਯ ਚਰ੍ਮਿਣਨ੍ਤੁ੬ ਨਿਯੋਜਯੇਤ੍ । ਸ੍ਵਮਨ੍ਤ੍ਰੈਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਮੋਹਨਂ ।। ੨੫੨.

ਧਨੁਧਾਰੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਢਾਲ ਫੜਨ ਵਾਲਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਹਥਿਆਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਰਤੇ।

ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਵ੍ਯਵਹਾਰਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼ਅਯਾਮਿ ਨਯਾਨਯਵਿਵੇਕਦਂ । ਚਤੁष੍ਪਾਚ੍ਚ ਚਤੁਃਸ੍ਥਾਨਸ਼੍ਚਤੁਃਸਾਧਨ ਉਚ੍ਯਤੇ ।। ੨੫੩.

ਅਗਨਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਸਹੀ ਤੇ ਗਲਤ ਵਿਚ ਫਰਕ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪੈਰ, ਚਾਰ ਅਧਾਰ ਤੇ ਚਾਰ ਢੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਚਤੁਰ੍ਹਿਤਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵ੍ਯਾਪੀ ਚਤੁष੍ਕਾਰੀ ਚਕੀਤ੍ਤਰ੍ਯਤੇ । ਅष੍ਟਾਹ੍ਗੋऽष੍ਟਾਦਸ਼ਪਦਃ ਸ਼ਤਸ਼ਾਖਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ।। ੨੫੩.

ਇਹ ਚਾਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਫਾਇਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿਚ ਫੈਲਦਾ ਹੈ, ਚਾਰ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਅੱਠ ਹਿੱਸੇ, ਅਠਾਰਾਂ ਭਾਗ ਤੇ ਸੌ ਸ਼ਾਖਾਂ ਹਨ।

ਤ੍ਰਿਯੋਨਿਰ੍ਦ੍ਵ੍ਯਭਿਯੋਗਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਦ੍ਵਾਰੋ ਦ੍ਵਿਗਤਿਸ੍ਤਥਾ । ਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯਵਹਾਰਸ਼੍ਚ ਚਰਿਤ੍ਰਂ ਰਾਜਸ਼ਾਸਨਂ ।। ੨੫੩.

ਇਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੂਲ, ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ, ਦੋ ਦਰਵਾਜੇ ਤੇ ਦੋ ਰਾਹ ਹਨ। ਧਰਮ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ, ਰਵਾਇਤ ਤੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਆਗਿਆ।

ਚਤੁष੍ਪਾਦ੍ਵ੍ਯਵਹਾਰਾਣਾਮੁਤ੍ਤਰਃ ਪੂਰ੍ਵਸਾਧਕਃ । ਤਤ੍ਰ ਸਤ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤੋ ਧਰ੍ਮੋ ਬ੍ਯਵਹਾਰਸ੍ਤੁ ਸਾਕ੍ਸ਼ਿषੁ ।। ੨੫੩.

ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਆਖਰੀ ਪਹਿਲਾ ਪੱਕਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਧਰਮ ਸਚ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਗਵਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਚਰਿਤ੍ਰਂ ਸਙ੍‌ਗ੍ਰਹੇ ਪੁਂਸਾਂ ਰਾਜਾਜ੍ਞਾਯਾਨ੍ਤੁ ਸ਼ਾਸਨਂ । ਸਾਮਾਭ੍ਯੁਪਾਯਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਾਚ੍ਚਤੁਃਸਾਧਨ ਉਚ੍ਯਤੇ ।। ੨੫੩.

ਰਵਾਇਤ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਚਲਣ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਉਸ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੈ। ਚਾਰ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਚਾਰ ਸਾਧਨਾਂ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਚਤੁਰ੍ਣਾਮਾਸ਼੍ਰਮਾਣਾਞ੍ਚ ਰਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ਸ ਚਤੁਰ੍ਹਿਤਃ । ਕਰ੍ਤ੍ਤਾਰਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ਇਣਸ਼੍ਚੈਵ ਸਤ੍ਯਾਨ੍ਰਾਜਾਨਮੇਵ ਚ ।। ੨੫੩.

ਚਾਰ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਚਾਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਫਾਇਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਰਣ ਵਾਲਾ, ਗਵਾਹ, ਸਚਾ ਤੇ ਰਾਜਾ ਆਪ।

ਵ੍ਯਾਪ੍ਨੋਤੇ ਪਾਦਗੋ ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਵ੍ਯਾਪੀ ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਧਰ੍ਮਸ੍ਯਾਰ੍ਥਸ੍ਯ ਯਸ਼ਸੋ ਲੋਕਪਙਕ੍ਤੇਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ।। ੨੫੩.

ਕਿਉਂਕਿ ਕਰਤਾ ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿਚ ਫੈਲਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ: ਧਰਮ, ਧਨ, ਇਜ਼ਤ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ।

ਚਤੁਰ੍ਣਾਙ੍ਕਰਣਾਦੇष ਚਤੁष੍ਕਾਰੀ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਃ । ਰਾਜਾ ਸ ਪੁਰੁषਃ ਸਭ੍ਯਾਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਗਣਕਲੇਖਕੌ ।। ੨੫੩.

ਚਾਰ ਕਰਣ ਵਾਲਿਆਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਚਾਰ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਰਾਜਾ, ਵਿਅਕਤੀ, ਸਭ ਦੇ ਮੈਂਬਰ, ਸ਼ਾਸਤਰ, ਗਣਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਲੇਖਕ।