ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਕੁਣ੍ਡਲਸ੍ਯਾਕृਤਿਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਭ੍ਰਾਮ੍ਯੈਕਂ ਮਸ੍ਤਕੋਪਰਿ । ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍ ਤੂਣਮਯੇ ਤੂਰ੍ਣਂ ਪੁਰੁषੇ ਚਰ੍ਮਵੇष੍ਟਿਤੇ ।। ੨੫੧.

ਕੁੰਡਲ ਦੀ ਆਕਾਰ ਬਣਾਕੇ, ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮ ਕੇ, ਉਹ ਚੁਸਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚਮੜੇ ਦੇ ਜੰਗੀ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਮਨੁੱਖ 'ਤੇ ਸੁੱਟੇ।

ਵਲ੍ਗਿਤੇ ਚ ਪ੍ਲੁਤੇ ਚੈਵ ਤਥਾ ਪ੍ਰਵ੍ਰਜਿਤੇषੁ ਚ । ਸਮਯੋਗਵਿਧਿਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਸੁਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਿਤਮ੍ ।। ੨੫੧.

ਜਦ ਉਹ ਉਛਲਦਾ, ਕੁਦਦਾ ਜਾਂ ਘੁੰਮਦਾ ਹੋਵੇ, ਢੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਕਲਾ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਨਾਲ ਵਰਤੇ।

ਵਿਜਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂ ਤਤੋ ਬਨ੍ਧਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ । ਕਟ੍ਯਾਮ੍ਬਦ੍‌ਧ੍ਵਾ ਤਤਃ ਖਡ੍ਗਂ ਵਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਵਲਮ੍ਬਿਤਮ੍ ।। ੨੫੧.

ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਫਿਰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਕਰੇ; ਕਮਰ 'ਤੇ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਖੜਗ ਵਾਮ ਪਾਸੇ ਲਟਕਾਇਆ ਜਾਵੇ।

ਦृਢਂ ਵਿਗृਹ੍ਯ ਵਾਮੇਨ ਨਿष੍ਕਰ੍षੇਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇਨ ਤੁ । षਡਙ੍ਗੁਲਪਰੀਣਾਹਂ ਸਪ੍ਤਹਸ੍ਤਸਮੁਚ੍ਛਿਤਂ ।। ੨੫੧.

ਵਾਮ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪੱਕਾ ਫੜ ਕੇ, ਸੱਜੇ ਨਾਲ ਖਿੱਚੇ; ਇਹ ਛੇ ਉਂਗਲ ਚੌੜਾ ਤੇ ਸੱਤ ਹੱਥ ਉੱਚਾ ਹੋਵੇ।

ਅਯੋਮਯ੍ਯਃ ਸ਼ਲਾਕਾਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਮਾਣਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ । ਅਰ੍ਦ੍ਧਹਸ੍ਤੇ ਸਮੇ ਚੈਵ ਤਿਰ੍ਯ੍ਯਗੂਦ੍‌ਰ੍ਧ੍ਵਗਤਂ ਤਥਾ ।। ੨੫੧.

ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਸਲਾਖਾਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੰਗੀ ਕੱਪੜੇ, ਅੱਧ ਹੱਥ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ, ਤੇ ਬਰਾਬਰ, ਆੜੇ, ਉੱਪਰ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ 'ਤੇ।

ਯੋਜਯੇਦ੍ਵਿਧਿਨਾ ਯੇਨ ਤਥਾਤ੍ਵਙ੍ਗਦਤਃ ਸ਼੍ਰृਣੁ । ਤੂਣਚਰ੍ਮਾਵਨਦ੍‌ਧਾਙ੍ਗਂ ਸ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਨਵਂ ਦृਢਂ ।। ੨੫੧.

ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ: ਨਵਾਂ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਢਾਲ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ,

ਕਰੇਣਾਦਾਯ ਲਗੁਡਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਙ੍ਗੁਲਕਂ ਨਵਂ । ਉਦ੍ਯਮ੍ਯ ਘਾਤਯੇਦ੍ਯਸ੍ਯ ਨਾਸ਼ਸ੍ਤੇਨ ਸ਼ਿਸ਼ੋਰ੍ਦृਢਂ ।। ੨੫੧.

ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਗੜ੍ਹਾ ਫੜ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਵੱਜਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬੱਚੇ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉਭਾਭ੍ਯਾਮਥ ਹਸ੍ਤਾਬ੍ਯਾਂ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਨਿਪਾਤਨਂ । ਅਕ੍ਲੇਸ਼ੇਨ ਤਤਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਬਧੇ ਸਿਦ੍ਧਿਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾ ।। ੨੫੧.

ਫਿਰ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉਸ 'ਤੇ ਵੱਜਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਕੰਮ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕਰਕੇ, ਮਾਰਨ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਮੁਦ੍ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਮਾਵਿਦ੍ਧਮਾਪ੍ਲੁਤਂ ਵਿਪ੍ਲੁਤਂ ਸृਤਂ । ਸਮ੍ਪਾਤਂ ਸਮੁਦੀਸ਼ਞ੍ਚ ਸ਼੍ਯੇਨਪਾਤਮਥਾਕੁਲਂ ।। ੨੫੨.

ਅਗਨਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਘੁੰਮਣਾ, ਵੱਜਣਾ, ਉੱਡਣਾ, ਡੁੱਬਣਾ, ਦੌੜਣਾ, ਝਪਟਣਾ, ਉੱਪਰੋਂ ਹਮਲਾ ਕਰਨਾ, ਬਾਜ਼ ਵਾਂਗ ਝਪਟਣਾ, ਤੇ ਗੜਬੜ—

ਉਦ੍‌ਧੂਤਮਵਧੂਤਞ੍ਚ ਸਵ੍ਯਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮੇਵ ਚ । ਅਨਾਲਕ੍ਸ਼ਿਤਵਿਸ੍ਫੋਟੌ ਕਰਾਲੇਨ੍ਦ੍ਰਮਹਾਸਖੌ ।। ੨੫੨.

ਹਿਲਾਉਣਾ, ਝਟਕਣਾ, ਖੱਬੇ ਤੇ ਸੱਜੇ ਵੱਲ ਹਿਲਣਾ, ਅਣਜਾਣ ਧਮਾਕੇ, ਹੱਥੀ ਵਾਂਗ ਵੱਡੇ ਵੱਜ—

ਵਿਕਰਾਲਨਿਪਾਤੌ ਚ ਵਿਭੀषਣਭਯਾਨਕੌ । ਸਮਗ੍ਰਾਰ੍ਦ੍ਧਤੀਯਾਂਸ਼ਪਾਦਪਾਦਾਰ੍ਦ੍ਧਵਾਰਿਜਾਃ ।। ੨੫੨.

ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਵੱਜ, ਪੂਰਾ, ਅੱਧਾ, ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ, ਤੇ ਕਮਲ-ਆਕਾਰ ਪੈਰ ਰੱਖਣ—

ਪ੍ਰਾਤ੍ਯਾਲੀਢਮਥਾਲੀਢਂ ਵਰਾਹਂ ਲੁਲਿਤਨ੍ਤਥਾ । ਇਤਿ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤੋ ਜ੍ਞੇਯਾਃ ਖਡ੍ਗਚਰ੍ਮਵਿਧੌ ਰਣੇ ।। ੨੫੨.

ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਣਾ, ਅੱਗੇ ਵੱਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਣਾ, ਸੂਰ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਮੋੜਣਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਲਵਾਰ ਤੇ ਢਾਲ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਬੱਤੀ (32) ਤਰੀਕੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪਰਵृਤ੍ਤਮਪਾਵृਤ੍ਤਂ ਗृਹੀਤਂ ਲਘੁਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਂ । ਊਦ੍‌ਰ੍ਧ੍ਵਾਤ੍ ਕ੍ਸ਼ਇਪ੍ਤਮਧਃ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਰਿਤਵਿਧਾਰਿਤਂ ।। ੨੫੨.

ਪਰਤਿਆ ਹੋਇਆ, ਵਾਪਸ ਮੋੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਲਕਾ ਹਿਲਣਾ, ਉੱਪਰ ਸੁੱਟਣਾ, ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਟਣਾ, ਫੜਨਾ ਤੇ ਰੋਕਣਾ—

ਸ਼੍ਯੇਨਪਾਤਂ ਗਜਪਾਨਂ ਗ੍ਰਾਹਗ੍ਰਾਹ੍ਯਨ੍ਤਥੈਵ ਚ । ਏਵਮੇਕਾਦਸ਼ਵਿਧਾ ਜ੍ਞੇਯਾਃ ਪਾਸ਼ਵਿਧਾ ਰਣਾਃ ।। ੨੫੨.

ਬਾਜ਼ ਵਾਂਗ ਝਪਟਣਾ, ਹੱਥੀ ਵਾਂਗ ਪੀਣਾ, ਤੇ ਮਗਰਮੱਛ ਵਾਂਗ ਫੜਨਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਪਾਸ਼ ਦੇ ਗਿਆਰਾਂ ਤਰੀਕੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ऋਜ੍ਵਾਯਤਂ ਵਿਸ਼ਾਲਞ੍ਚ ਤਿਰ੍ਯ੍ਯਗ੍‌ਭ੍ਰਾਮਿਤਮੇਵ ਚ । ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮ ਵਿਨਿਰ੍ਦ੍ਦਿष੍ਟਂ ਵ੍ਯਸ੍ਤੇ ਪਾਸ਼ੇ ਮਹਾਤ੍ਮਭਿਃ ।। ੨੫੨.

ਸਿੱਧਾ, ਵੱਡਾ, ਤਿਰਛਾ, ਤੇ ਘੁੰਮਣਾ—ਇਹ ਪੰਜ ਤਰੀਕੇ ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪਾਸ਼ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ 'ਤੇ ਦੱਸੇ ਹਨ।

ਛੇਦਨਂ ਭੇਦਨਂ ਪਾਤੋ ਭ੍ਰਮਣਂ ਸ਼ਯਨਂ ਤਥਾ । ਵਿਕਰ੍ਤ੍ਤਨਂ ਕਰ੍ਤ੍ਤਨ਼ਞ੍ਚ ਚਕ੍ਰਕਰ੍ਮੇਦਮੇਵ ਚ ।। ੨੫੨.

ਕੱਟਣਾ, ਚੀਰਨਾ, ਵੱਜਣਾ, ਘੁੰਮਣਾ, ਲੇਟਣਾ, ਟੁਕੜੇ ਕਰਨਾ, ਚੀਰਨਾ, ਤੇ ਚੱਕਰ ਵਾਲਾ ਤਰੀਕਾ—ਇਹ ਹਨ ਕਰਤਬ।

ਆਸ੍ਫੋਟਃ ਕ੍ਸ਼੍ਵੇਡਨਂ ਭੇਦਸ੍ਤ੍ਰਾਸਾਨ੍ਦੋਲਿਤਕੌ ਤਥਾ । ਸ਼ੂਲਕਰ੍ਮਾਣਿ ਜਾਨੀਹਿ षष੍ਠਮਾਘਾਤਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਂ ।। ੨੫੨.

ਪੈਰ ਪੱਟਣਾ, ਸਿਸਕਾਰ ਕਰਨਾ, ਚੀਰਨਾ, ਡਰਾਉਣਾ, ਝੂਲਣਾ—ਇਹ ਸ਼ੂਲ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਹਨ, ਛੇਵਾਂ ਵੱਜਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਦृष੍ਟਿਘਾਤਂ ਭੁਜਾਘਾਤਂ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਘਾਤਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ । ऋਜੁਪਕ੍ਸ਼ੇषੁਣਾ ਪਾਤਂ ਤੋਮਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਂ ।। ੨੫੨.

ਅੱਖਾਂ 'ਤੇ ਵੱਜਣਾ, ਬਾਂਹਾਂ 'ਤੇ ਵੱਜਣਾ, ਪਾਸੇ 'ਤੇ ਵੱਜਣਾ, ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ; ਸਿੱਧੇ ਪੰਖ ਵਾਲੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਵੱਜਣਾ, ਤੇ ਤੋਮਰ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

ਆਹਤਂ ਵਿਪ੍ਰ ਗੋਮੂਤ੍ਰਪ੍ਰਭੂਤਙ੍ਕਮਲਾਸਨਂ । ਤਤੋਰ੍ਦ੍ਧਗਾਤ੍ਰਂ ਨਮਿਤਂ ਵਾਮਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮੇਵ ਚ ।। ੨੫੨.

ਵੱਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਗੋਮੂਤਰ, ਵੱਧ, ਕਮਲ-ਆਸਨ, ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਿਆ ਸਰੀਰ, ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਖੱਬਾ ਤੇ ਸੱਜਾ—

ਆਵृਤ੍ਤਞ੍ਚ ਚਪਰਾਵृਤ੍ਤਂ ਪਾਦੋਦ੍ਧਤਮਵਪ੍ਲੁਤਂ । ਹਂਸਮਰ੍ਦ੍ਦਂ ਵਿਮਰ੍ਦਞ੍ਚ੩ ਗਦਾਕਰ੍ਮ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਂ ।। ੨੫੨.

ਮੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਮੋੜਿਆ, ਪੈਰ ਚੁੱਕਿਆ, ਉੱਡਣਾ, ਹੰਸ ਵਾਂਗ ਕੁਚਲਣਾ, ਤੇ ਦਬਾਉਣਾ—ਇਹ ਗਦਾ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਹਨ।

ਕਰਾਲਮਵਘਾਤਞ੍ਚ ਦਂਸ਼ੋਪਪ੍ਲੁਤਮੇਵ ਚ । ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਹਸ੍ਤਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਪਰਸ਼ੋਸ੍ਤੁ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ ।। ੨੫੨.

ਭਿਆਨਕ ਵੱਜ, ਕਟਣ ਵਾਲਾ ਉੱਡਣਾ, ਸੁੱਟਿਆ ਹੱਥ, ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਣਾ, ਖਾਲੀ—ਇਹ ਪਰਸ਼ੂ ਲਈ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।

ਤਾਡਨਂ ਛੇਦਨਂ ਵਿਪ੍ਰ ਤਥਾ ਚੂਰ੍ਣਨਮੇਵ ਚ । ਮੁਦ੍‌ਗਰਸ੍ਯ ਤੁ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਤਥਾ ਪ੍ਲਵਨਘਾਤਨਂ ।। ੨੫੨.

ਵੱਜਣਾ, ਕੱਟਣਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੇ ਪੀਸਣਾ—ਇਹ ਮੁਦਗਰ ਦੇ ਕਰਤਬ ਹਨ, ਉੱਡਣਾ ਤੇ ਵੱਜਣਾ ਵੀ।

ਸਂ ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਮਥ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਗੋਵਿਸਰ੍ਗਂ ਸੁਦੁਰ੍ਦ੍ਧਰਂ । ਭਿਨ੍ਦਿਪਾਲਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਲਗੁਡਸ੍ਯ ਚ ਤਾਨ੍ਯਪਿ ।। ੨੫੨.

ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਰਾਮ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ, ਗੋ-ਵਿਸਰਜਨ, ਬਹੁਤ ਔਖਾ—ਇਹ ਭਿੰਡੀਪਾਲ ਤੇ ਗੜ੍ਹਾ ਦੇ ਕਰਤਬ ਹਨ।

ਅਨ੍ਤ੍ਯਂ ਮਧ੍ਯਂ ਪਰਾਵृਤ੍ਤਂ ਨਿਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ । ਵਜ੍ਰਸ੍ਯੈਤਾਨਿ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਲਗੁਡਸ੍ਯ ਚ ਤਾਨ੍ਯਪਿ ।। ੨੫੨.

ਹੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਗਦਾ ਤੇ ਲਗੂੜ ਦੀਆਂ ਕਰਤਾਂ ਵਿਚ ਆਖਰੀ, ਵਿਚਲੀ, ਉਲਟੀ ਤੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਹਰਣਂ ਛੇਦਨਂ ਘਾਤੋ ਬਲੋਦ੍ਧਾਰਣਮਾਯਤਂ । ਕृਪਾਣਕਰ੍ਮ ਨਿਰ੍ਦਿष੍ਟਂ ਪਾਤਨਂ ਸ੍ਫੋਟਨਂ ਤਥਾ ।। ੨੫੨.

ਫੜਨਾ, ਕੱਟਣਾ, ਮਾਰਨਾ, ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉਠਾਉਣਾ ਤੇ ਲੰਬਾ ਕਰਨਾ — ਇਹ ਤਲਵਾਰ ਦੀਆਂ ਕਰਤਾਂ ਹਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਢਾਹੁਣਾ ਤੇ ਕੁੱਟਣਾ ਵੀ।

ਤ੍ਰਾਸਨਂ ਰਕ੍ਸ਼ਣਂ ਘਾਤੋ ਬਲੋਦ੍ਧਰਣਮਾਯਤਮ੍ । ਕ੍ਸ਼ੇਪਣੀਕਰ੍ਮ ਨਿਰ੍ਦਿष੍ਟਂ ਯਨ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮੈਤਦੇਵ ਤੁ ।। ੨੫੨.

ਡਰਾਉਣਾ, ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ, ਮਾਰਨਾ, ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉਠਾਉਣਾ ਤੇ ਲੰਬਾ ਕਰਨਾ — ਇਹ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਦੀਆਂ ਕਰਤਾਂ ਹਨ, ਤੇ ਯੰਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਰਤਾਂ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ।

ਸਨ੍ਤ੍ਯਾਗਮਵਦਂਸ਼ਸ਼੍ਚ ਵਰਾਹੋਦ੍ਧੂਤਕਂ ਤਥਾ । ਹਸ੍ਤਾਵਹਸ੍ਤਮਾਲੀਨਮੇਕਹਸ੍ਤਾਵਹਸ੍ਤਕੇ ।। ੨੫੨.

ਛੱਡਣਾ, ਕੱਟਣਾ, ਸੂਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਲਟਣਾ; ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਚੁੱਕਣਾ, ਤੇ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਫੜਨਾ।

ਦ੍ਵਿਹਸ੍ਤਵਾਹੁਪਾਸ਼ੇ ਚ ਕਟਿਰੇਚਿਤਕੋਦ੍‌ਗਤੇ । ਉਰੋਲਲਾਟਘਾਤੇ ਚ ਭੁਜਾਵਿਧਮਨਨ੍ਤਥਾ ।। ੨੫੨.

ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਣਾ, ਕਮਰ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕਣਾ, ਛਾਤੀ ਤੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਮਾਰਨਾ, ਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨੂੰ ਮੋੜਨਾ।

ਦ੍ਵਿਹਸ੍ਤਵਾਹੁਪਾਸ਼ੇ ਚ ਕਟਿਰੇਚਿਕਕੋਦ੍‌ਗਤੇ । ਗਾਤ੍ਰਸਂਸ਼੍ਲੇषਣਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਤਥਾ ਗਾਤ੍ਰਵਿਪਰ੍ਯ੍ਯਯਃ ।। ੨੫੨.

ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਣਾ, ਕਮਰ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕਣਾ, ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਹੌਲੇ ਨਾਲ ਲਗਾਉਣਾ, ਤੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਉਲਟ-ਪਲਟ।