ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਂਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਯਾਦਵਾਨ੍ ਪਾਰ੍ਥੋ ਦਤ੍ਤੋਦਕਧਨਾਦਿਕਃ। ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋष੍ਟਾਵਕ੍ਰਸ਼ਾਪੇਨ ਭਾਰ੍ਯ੍ਯਾ ਵਿष੍ਣੋਸ਼੍ਚ ਯਾਃ ਸ੍ਥਿਤਾਃ

ਯਾਦਵਾਂ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਕਰਿਆ ਕਰਕੇ, ਪਾਰਥ ਨੇ ਪਾਣੀ ਤੇ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ; ਢੁਕਵੀਂ ਔਰਤ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਰਹਿ ਗਈਆਂ।

ਪੁਨਸ੍ਤਚ੍ਛਾਪਤੋ ਨੀਤਾ ਗੋਪਾਲੈਰ੍ਲਗੁਡਾਯੁਧੈਃ। ਅਰ੍ਜੁਨਂ ਹਿ ਤਿਰਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਪਾਰ੍ਥਃ ਸ਼ੋਕਞ੍ਚਕਾਰ ਹ

ਉਸ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਗੋਪਾਲਾਂ ਵਲੋਂ ਗਦਾ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਫੜ ਲਈਆਂ; ਅਰਜੁਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ।

ਵ੍ਯਾਸੇਨਾਸ਼੍ਵਾਸਿਤੋ ਮੇਨੇ ਬਲਂ ਮੇ ਕृष੍ਣਾਸਨ੍ਨਿਧੌ। ਹਸ੍ਤਿਨਾਪੁਰਮਾਗਤ੍ਯ ਪਾਰ੍ਥਃ ਸਰ੍ਵਂ ਨ੍ਯਵੇਦਯਤ੍

ਵਿਆਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, 'ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਕਰਕੇ ਸੀ'; ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਆ ਕੇ, ਪਾਰਥ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।

ਯੁਧਿष੍ਠਿਰਾਯ ਸ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰੇ ਪਾਲਕਾਯ ਨृਣਾਨ੍ਤਦਾ। ਤਦ੍ਧਨੁਸ੍ਤਾਨਿ ਚਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿਸ ਰਥਸ੍ਤੇ ਚ ਵਾਜਿਨਃ

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਧਨੁ, ਹਥਿਆਰ, ਰਥ ਤੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਦਿੱਤੇ।

ਵਿਨਾ ਕृष੍ਣੇਨ ਤਨ੍ਨष੍ਟਂ ਦਾਨਞ੍ਚਾਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯੇ ਯਥਾ। ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਧਰ੍ਮ੍ਮਰਾਜਸ੍ਤੁ ਰਾਜ੍ਯੇ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਿਤਮ੍

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਦਾਨ ਯੋਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਰਮ ਰਾਜ ਨੇ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਨੂੰ ਰਾਜਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਦਿੱਤਾ।

ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਨਂ ਪ੍ਰਸ੍ਥਿਤੋ ਧੀਮਾਨ੍ ਦ੍ਰੌਪਦ੍ਯਾ ਭ੍ਰਾਤृਭਿਃ ਸਹ। ਸਂਸਾਰਨਿਤ੍ਯਤਾਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਜਪਨ੍ਨष੍ਟਸ਼ਤਂ ਹਰੇਃ

ਬੁਧੀਮਾਨ ਨੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਹਰੀ ਦੇ ਗੁੰਮ ਹੋਏ ਸੌ ਨਾਮ ਜਪਦਾ ਗਿਆ।

ਮਹਾਪਥੇ ਤੁ ਪਤਿਤਾ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਸਹਦੇਵਕਃ। ਨਕੁਲਃ ਫਾਲ੍ਗੁਨੋ ਭੀਮੋ ਰਾਜਾ ਸ਼ੋਕਪਰਾਯਣਃ

ਵੱਡੀ ਰਾਹ ਤੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ, ਸਹਦੇਵ, ਨਕੁਲ, ਫਾਲਗੁਨ ਤੇ ਭੀਮ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਰਾਜਾ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਨੀਤਰਯਾਰੂਢਃ ਸਾਨੁਜਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮਾਪ੍ਤਵਾਨ੍। ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਦੁਰ੍ਯੋਧਨਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਵਾਸੁਦੇਵਂ ਚ ਹਰ੍षਿਤਃ

ਇੰਦਰ ਦੀ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਦੁਰਯੋਧਨ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ, ਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ।

ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਬੁਦ੍ਧਾਵਤਾਰਞ੍ਚ ਪਠਤਃ ਸ਼੍ਰृਣ੍ਵਤੋਰ੍ਥਦਮ੍। ਪੁਰਾ ਦੇਵਾਸੁਰੇ ਯੁਦ੍ਧੇ ਦੇਤ੍ਯੈਰ੍ਦ੍ਦੇਵਾਃ ਪਪਾਜਿਤਾਃ

ਅਗਨਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਬੁੱਧ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਪੜ੍ਹਨ ਤੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਫਲਦਾਇਕ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿਚ, ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

ਰਕ੍ਸ਼ ਰਕ੍ਸ਼ੇਤਿ ਸ਼ਰਣਂ ਵਦਨ੍ਤੋ ਜਗ੍ਮੁਰੀਸ਼੍ਵਰਮ੍। ਮਾਯਾਮੋਹਸ੍ਵਰੂਪੋਸੌ ਸ਼ੁਦ੍ਧੋਦਨਸੁਤੋऽਭਵਤ੍

‘ਬਚਾਓ, ਬਚਾਓ’ ਕਹਿ ਕੇ, ਆਸਰਾ ਲੱਭਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਰੱਬ ਕੋਲ ਗਏ। ਉਹ ਮਾਇਆ ਤੇ ਮੋਹ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਸ਼ੁੱਧੋਦਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਿਆ।

ਮੋਹਯਾਮਾਸ ਦੈਤ੍ਯਾਂਸ੍ਤਾਂਸ੍ਤ੍ਯਾਜਿਤਾ ਵੇਦਧਰ੍ਮਕਮ੍। ਤੇ ਚ ਬੌਦ੍ਧਾ ਬਭੂਵੁਰ੍ਹਿ ਤੇਭ੍ਯੋਨ੍ਯੇ ਵੇਦਵਰ੍ਜਿਤਾਃ

ਉਸ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵੈਦਿਕ ਧਰਮ ਛੱਡ ਗਏ। ਉਹ ਬੌਧ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।

ਆਰ੍ਹਤਃ ਸੋऽਭਵਤ੍ ਪਸ਼੍ਚਾਦਾਰ੍ਹਤਾਨਕਰੋਤ੍ ਪਰਾਨ੍। ਏਵਂ ਪਾषਣ੍ਡਿਨੋ ਜਾਤਾ ਵੇਦਧਰ੍ਮ੍ਮਾਦਿਵਰ੍ਜਿਤਾਃ

ਫਿਰ ਉਹ ਆਰਹਤ ਬਣਿਆ, ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਰਹਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਖੰਡੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜੋ ਮੁਢਲੇ ਵੈਦਿਕ ਧਰਮ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਹਨ।

ਨਾਰਕਾਰ੍ਹਂ ਕਰ੍ਮ ਚਕ੍ਰੁਰ੍ਗ੍ਰਹੀष੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਧਮਾਦਪਿ। ਸਰ੍ਵੇ ਕਲਿਯੁਗਾਨ੍ਤੇ ਤੁ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਚ ਸਙ੍ਕਰਾਃ

ਉਹ ਨਰਕ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕਲਿਜੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਸਭ ਮਿਲ ਜਾਣਗੇ।

ਦਸ੍ਯਵਃ ਸ਼ੀਲਹੀਨਾਸ਼੍ਚ ਵੇਦੋ ਵਾਜਸਨੇਯਕਃ। ਦਸ਼ ਪਞ੍ਚ ਚ ਸ਼ਾਖਾ ਵੈ ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਭਵਿष੍ਯਤਿ

ਚੋਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਚੰਗਾ ਸੁਭਾਵ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਵਾਜਸਨੇਯ ਵੇਦ ਰਹੇਗਾ। ਦਸ ਤੇ ਪੰਜ ਸ਼ਾਖਾਂ ਹੀ ਮਾਪ ਵਜੋਂ ਰਹਿ ਜਾਣਗੀਆਂ।

ਧਰ੍ਮ੍ਮਕਞ੍ਚੁਕਸਂਵੀਤਾ ਅਧਰ੍ਮਰੁਚਯਸ੍ਤਥਾ। ਮਾਨੁਪਾਨ੍ ਭਕ੍ਸ਼ਯਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਮ੍ਲੇਚ੍ਛਾਃ ਪਾਰ੍ਥਿਵਰੂਪਿਣਃ

ਧਰਮ ਦੀ ਚਾਦਰ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਪਰ ਅਧਰਮ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਮਾਸ ਖਾਣਗੇ ਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣਗੇ, ਉਹ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਜੋ ਰਾਜੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਕਲ੍ਕੀ ਵਿष੍ਣੁਯਸ਼ਃ ਪੁਤ੍ਰੋ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਪੁਰੋਹਿਤਃ। ਉਤ੍ਸਾਦਯਿष੍ਯਤਿ ਮ੍ਲੇਚ੍ਛਾਨ੍ ਗृਹੀਤਾਸ੍ਤ੍ਰਃ ਕृਤਾਯੁਧਃ

ਕਲਕੀ, ਵਿਸ਼ਨੁਯਸ਼ਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਯਾਜ਼ਨਵਲਕ੍ਯ ਪੁਰੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰੇਗਾ।

ਸ੍ਥਾਪਯਿष੍ਯਤਿ ਮਰ੍ਯਾਦਾਂ ਚਾਤੁਰ੍ਵਰ੍ਣ੍ਯੇ ਯਥੋਚਿਤਾਮ੍। ਆਸ਼੍ਰਮੇषੁ ਚ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਪ੍ਰਜਾਃ ਸਦ੍ਧਰ੍ਮ੍ਮਵਰ੍ਤ੍ਮਨਿ

ਉਹ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਲਈ ਠੀਕ ਹੱਦਾਂ ਬਣਾਏਗਾ, ਤੇ ਸਭ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਲਾਵੇਗਾ।

ਕਲ੍ਕਿਰੂਪਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਹਰਿਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਗਮਿष੍ਯਤਿ। ਤਤਃ ਕृਤਯੁਗਨ੍ਨਾਮ ਪੁਰਾਵਤ੍ ਸਮ੍ਭਵਿष੍ਯਤਿ

ਕਲਕੀ ਦਾ ਰੂਪ ਛੱਡ ਕੇ, ਹਰੀ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਫਿਰ ਮੁਢਲਾ ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ ਆ ਜਾਵੇਗਾ।

ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਾਸ਼੍ਚ ਧਰ੍ਮੇषੁ ਸ੍ਵੇषੁ ਸ੍ਥਾਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਤ੍ਤਮ। ਏਵਂ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਕਲ੍ਪੇषੁ ਸਰ੍ਵਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇषੁ ਚ

ਵਰਨ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣਗੇ, ਹੇ ਉੱਤਮ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰ ਕਲਪ ਤੇ ਹਰ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿਚ।

ਅਵਤਾਰਾ ਅਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤਾ ਅਤੀਤਾਨਾਗਤਾਦਯਃ। ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਦ੍ਦਸ਼ਾਵਤਾਰਾਖ੍ਯਾਨ੍‌ਯਃ ਪਠੇਤ੍ ਸ਼੍ਰृਣੁਯਾਨ੍ਨਰਃ

ਅਵਤਾਰ ਅਣਗਿਣਤ ਹਨ, ਪਿਛਲੇ, ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਤੇ ਮੌਜੂਦਾ। ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਦਸ ਅਵਤਾਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ,

ਸੋਵਾਪ੍ਤਕਾਮੋ ਵਿਮਲਃ ਸਕੁਲਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍। ਧਰ੍ਮ੍ਮਾਧਰ੍ਮ੍ਮਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਨਮੇਵਂ ਵੈ ਕੁਰੁਤੇ ਹਰੀਃ

ਉਹ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹਰੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਜਗਤ੍ਸਰ੍ਗਾਦਿਕਾਂ ਕ੍ਰੀਡਾਂ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇਧੁਨਾ ਸ਼੍ਰृਣੁ। ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਦਿਕृਤ੍ ਸ ਸਰ੍ਗਾਦਿਃ ਸृष੍ਟ੍ਯਾਦਿਃ ਸਗੁਣੋਗੁਣਃ

ਅਗਨਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਆਦਿਕ ਖੇਡ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਸੁਣੋ। ਉਹ, ਸਵਰਗ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਰਚਤਾ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪੈਦਾ ਹੋਣਾ, ਗੁਣ ਤੇ ਅਗੁਣ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਸਦਾਗ੍ਰੇऽਭੂਤ੍ ਨ ਖਂ ਰਾਤ੍ਰਿਦਿਨਾਦਿਕਮ੍। ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਪੁਰੁषਂ ਵਿष੍ਣੁਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯਾਕ੍ਸ਼ੋਭਯਤ੍ਤਤਃ

ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਅਵਿਕਤ ਹੀ ਸੀ; ਨਾ ਆਕਾਸ਼ ਸੀ, ਨਾ ਰਾਤ-ਦਿਨ ਆਦਿ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ।

ਸਰ੍ਗਕਾਲੇ ਮਹਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਮਹਙ੍ਕਾਰਸ੍ਤਤੋऽਭਵਤ੍। ਵੈਕਾਰਿਕਸ੍ਤੈਜਸਸ਼੍ਚ ਭੂਤਾਦਿਸ਼੍ਚੈਵ ਤਾਮਸਃ

ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਵੱਡਾ ਤੱਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ 'ਮੈਂ' ਵਾਲਾ ਅਹੰਕਾਰ ਜਨਮਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕੇ ਦੇ ਰੂਪ ਬਣੇ: ਸਤਵ, ਰਜਸ ਅਤੇ ਤਮਸ।

ਅਹਙ੍ਕਾਰਾਚ੍ਛਬ੍ਦਮਾਤ੍ਰਮਾਕਾਸ਼ਮਭਵਤ੍ਤਤਃ । ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮਾਤ੍ਰੋऽਨਿਲਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰੂਪਮਾਤ੍ਰੋऽਨਲਸ੍ਤਤਃ

'ਮੈਂ' ਵਾਲੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਧੁਨੀ ਦਾ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਬਣਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਆਕਾਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਛੂਹ ਦਾ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਵਲੋਂ ਹਵਾ, ਤੇ ਰੂਪ ਦੇ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਤੋਂ ਅੱਗ ਜਨਮੀ।

ਰਸਮਾਤ੍ਰਾ ਆਪ ਇਤੋ ਗਨ੍ਧਮਾਤ੍ਰਾ ਮਹੀ ਸ੍ਮृਤਾ । ਅਹਙ੍ਕਾਰਾਤ੍ਤਾਮਸਾਤ੍ਤੁ ਤੈਜਸਾਨੀ ਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ

ਸੁਖਮ ਰਸ ਤੋਂ ਪਾਣੀ, ਤੇ ਸੁਖਮ ਗੰਧ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਬਣੀ। 'ਮੈਂ' ਦੇ ਤਮਸ ਰੂਪ ਤੋਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਤੇ ਰਜਸ ਰੂਪ ਤੋਂ ਇੰਦ੍ਰੀ-ਵਿਸ਼ੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।

ਵੈਕਾਰਿਕਾ ਦਸ਼ਦੇਵਾ ਮਨ ਏਕਾਦਸ਼ੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍। ਤਤਃ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਰ੍ਭਗਵਾਨ੍ ਸਿਸृਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਵਿਵਿਧਾਃ ਪ੍ਰਜਾਃ

ਸਤਵ ਰੂਪ ਤੋਂ ਦਸ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਮਨ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਮਿਲ ਕੇ ਗਿਆਰਾਂ ਇੰਦ੍ਰੀ ਬਣੇ। ਫਿਰ, ਆਪ ਜਨਮੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ।

ਅਪ ਏਵ ਸਸਰ੍ਜਾਦੌ ਤਾਸੁ ਵੀਰ੍ਯਮਵਾਸृਜਤ੍ । ਆਪੋ ਨਾਰਾ ਇਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਆਪੋ ਵੈ ਨਰਸੂਨਵਃ

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਪਾਣੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪਾਈ। ਇਹ ਪਾਣੀਆਂ 'ਨਾਰਾ' ਕਹੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਯਨਨ੍ਤਸ੍ਯ ਤਾਃ ਪੂਰ੍ਵਨ੍ਤੇਨ ਨਾਰਾਯਣਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਹਿਰਣ੍ਯਵਰ੍ਣਮਭਵਤ੍ ਤਦਣ੍ਡਮੁਦਕੇਸ਼ਯਮ੍

ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਣੀਆਂ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਟਿਕਾਣਾ ਸਨ, ਉਹ 'ਨਾਰਾਯਣ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪਾਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਅੰਡਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।