ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਨ ਤੁ ਨਿਮ੍ਨਞ੍ਚ ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਞ੍ਚ ਦृਢਵੇਧ੍ਯੇ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤੇ । ਨਿਮ੍ਨਂ ਦੁष੍ਕਰਮੁਦ੍ਦਿष੍ਟਂ ਵੇਧ੍ਯਮੂਦ੍‌ਰ੍ਧ੍ਵਗਤਞ੍ਚ ਯਤ੍ ।। ੨੫੦.

ਪਰ ਹੇਠਾਂ ਜਾਂ ਤੇਜ਼ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ; ਹੇਠਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਔਖਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ।

ਮਸ੍ਤਕਾਯਨਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਚਿਤ੍ਰਦੁष੍ਕਰਸਞ੍‌ਜ੍ਞਕੇ । ਏਵਂ ਵੇਧ੍ਯਗਣਙ੍‌ਕृਤ੍ਵਾ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇਨੇਤਰੇਣ ਚ ।। ੨੫੦.

ਸਿਰ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਨਿਸ਼ਾਨਾ 'ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੇ ਔਖਾ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਬਣਾਕੇ, ਸੱਜੇ ਤੇ ਹੋਰ ਹੱਥ ਨਾਲ।

ਆਰੋਹੇਤ੍ ਪ੍ਰਥਮਂ ਵੀਰੋ ਜਿਤਲਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤਤੋ ਨਰਃ । ਏष ਏਵ ਵਿਧਿਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦृष੍ਟਃ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤृਭਿਃ ।। ੨੫੦.

ਜੋ ਵਿਰੋਧੀ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ; ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਹੈ।

ਅਧਿਕਂ ਭ੍ਰਮਣਂ ਤਸ੍ਯ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਵੇਧ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਮ੍ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਸ ਯੋਜਯੇਤ੍ਤਤ੍ਰ ਪਤ੍ਰਿਪਤ੍ਰਗਤਂ ਦृਢਮ੍ ।। ੨੫੦.

ਉਸ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਘੁੰਮਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਉਥੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਪੱਕੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਖ ਵਾਲੀ ਤੀਰ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਚਲਿਚਞ੍ਚੈਵ ਸ੍ਥਿਰਂ ਯਚ੍ਚ ਭਵੇਦਤਿ । ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ਤਾਡਯੇਦ੍ ਭਿਨ੍ਦ੍ਯਾਚ੍ਛੇਦਯੇਦ੍ਵ੍ਯਥਯੇਦਪਿ ।। ੨੫੦.

ਜੋ ਵੀ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ, ਹਿਲ ਰਿਹਾ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਠੀਕ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪਾਸੋਂ ਵੱਜਣਾ, ਤੋੜਨਾ, ਕੱਟਣਾ ਜਾਂ ਦੁਖੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਕਰ੍ਮ੍ਮਯੋਗਵਿਧਾਨਜ੍ਞੋ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵੈਵਂ ਵਿਧਿਮਾਚਰੇਤ੍ । ਮਨਸਾ ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ ਦृष੍ਟ੍ਯਾ ਯੋਗਰਿਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਯਮਂ ਜਯੇਤ੍ ।। ੨੫੦.

ਕਰਮ ਤੇ ਅਭਿਆਸ ਦਾ ਢੰਗ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ, ਨਿਯਮ ਸਮਝ ਕੇ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰੇ; ਮਨ, ਅੱਖ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ, ਯੋਗੀ ਧਨੁਰਧਰ ਯਮ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਜਿਤਹਸ੍ਤੋ ਜਿਤਮਤਿਰ੍ਜ੍ਜਿਤਦृਗ੍‌ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਸਾਧਕਃ । ਨਿਯਤਾਂ ਸਿਦ੍ਧਿਮਾਸਾਦ੍ਯ ਤਤੋ ਵਾਹਨਮਾਰੁਹੇਤ੍ ।। ੨੫੧.

ਅਗਨਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਸ ਨੇ ਹੱਥ, ਮਨ ਤੇ ਅੱਖ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲਿਆ, ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਹ ਪੱਕੀ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਵਾਹਨ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ।

ਦਸ਼ਹਸ੍ਤੋ ਭਵੇਤ੍ ਪਾਸ਼ੋ ਵृਤ੍ਤਃ ਕਰਮੁਖਸ੍ਤਥਾ । ਗੁਣਕਾਰ੍ਪਾਸਮੁਞ੍ਜਾਨਾਂ ਭਙ੍ਗਸ੍ਨਾਯ੍ਵਰ੍ਕ੍ਕਵਰ੍ਮ੍ਮਿਣਾਮ੍ ।। ੨੫੧.

ਫੰਨਾ ਦਸ ਹੱਥ ਲੰਬਾ, ਗੋਲ ਤੇ ਹੱਥ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਕਪਾਹ, ਮੁੰਜ ਘਾਸ, ਭੰਗ ਤੇ ਸੋਨੇ ਜਾਂ ਬਹਾਦਰ ਧਾਗਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇ।

ਅਨ੍ਯੇषਾਂ ਸੁਦृਢਾਨਾਞ੍ਚ ਸੁਕृਤਂ ਪਰਿਵੇष੍ਟਿਤਮ੍ । ਤਯਾ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍‌ਸਮਂ ਪਾਸ਼ਂ ਬੁਧਃ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਤ੍ ਸੁਵਰ੍ਤ੍ਤਿਂਤਮ੍ ।। ੨੫੧.

ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਬੂਤ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਇਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਵੇ; ਇਸ ਨਾਲ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਫੰਨਾ ਤੀਹ ਗੁਣਾ ਲੰਬਾ ਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਟਿਆ ਬਣਾਏ।

ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਕੈਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਨਂ ਕਕ੍ਸ਼ਾਸੁ ਵੈ ਤਦਾ । ਵਾਮਹਸ੍ਤੇਨ ਸਙ੍ਗृਹ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇਨੋਦ੍ਧਰੇਤ੍ਤਤਃ ।। ੨੫੧.

ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਤਿਆਰ ਕਰੇ; ਵਾਮ ਹੱਥ ਨਾਲ ਫੰਨਾ ਫੜ ਕੇ, ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਠਾਏ।

ਕੁਣ੍ਡਲਸ੍ਯਾਕृਤਿਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਭ੍ਰਾਮ੍ਯੈਕਂ ਮਸ੍ਤਕੋਪਰਿ । ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍ ਤੂਣਮਯੇ ਤੂਰ੍ਣਂ ਪੁਰੁषੇ ਚਰ੍ਮਵੇष੍ਟਿਤੇ ।। ੨੫੧.

ਕੁੰਡਲ ਦੀ ਆਕਾਰ ਬਣਾਕੇ, ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮ ਕੇ, ਉਹ ਚੁਸਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚਮੜੇ ਦੇ ਜੰਗੀ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਮਨੁੱਖ 'ਤੇ ਸੁੱਟੇ।

ਵਲ੍ਗਿਤੇ ਚ ਪ੍ਲੁਤੇ ਚੈਵ ਤਥਾ ਪ੍ਰਵ੍ਰਜਿਤੇषੁ ਚ । ਸਮਯੋਗਵਿਧਿਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਸੁਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਿਤਮ੍ ।। ੨੫੧.

ਜਦ ਉਹ ਉਛਲਦਾ, ਕੁਦਦਾ ਜਾਂ ਘੁੰਮਦਾ ਹੋਵੇ, ਢੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਕਲਾ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਨਾਲ ਵਰਤੇ।

ਵਿਜਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂ ਤਤੋ ਬਨ੍ਧਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ । ਕਟ੍ਯਾਮ੍ਬਦ੍‌ਧ੍ਵਾ ਤਤਃ ਖਡ੍ਗਂ ਵਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਵਲਮ੍ਬਿਤਮ੍ ।। ੨੫੧.

ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਫਿਰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਕਰੇ; ਕਮਰ 'ਤੇ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਖੜਗ ਵਾਮ ਪਾਸੇ ਲਟਕਾਇਆ ਜਾਵੇ।

ਦृਢਂ ਵਿਗृਹ੍ਯ ਵਾਮੇਨ ਨਿष੍ਕਰ੍षੇਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇਨ ਤੁ । षਡਙ੍ਗੁਲਪਰੀਣਾਹਂ ਸਪ੍ਤਹਸ੍ਤਸਮੁਚ੍ਛਿਤਂ ।। ੨੫੧.

ਵਾਮ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪੱਕਾ ਫੜ ਕੇ, ਸੱਜੇ ਨਾਲ ਖਿੱਚੇ; ਇਹ ਛੇ ਉਂਗਲ ਚੌੜਾ ਤੇ ਸੱਤ ਹੱਥ ਉੱਚਾ ਹੋਵੇ।

ਅਯੋਮਯ੍ਯਃ ਸ਼ਲਾਕਾਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਮਾਣਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ । ਅਰ੍ਦ੍ਧਹਸ੍ਤੇ ਸਮੇ ਚੈਵ ਤਿਰ੍ਯ੍ਯਗੂਦ੍‌ਰ੍ਧ੍ਵਗਤਂ ਤਥਾ ।। ੨੫੧.

ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਸਲਾਖਾਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੰਗੀ ਕੱਪੜੇ, ਅੱਧ ਹੱਥ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ, ਤੇ ਬਰਾਬਰ, ਆੜੇ, ਉੱਪਰ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ 'ਤੇ।

ਯੋਜਯੇਦ੍ਵਿਧਿਨਾ ਯੇਨ ਤਥਾਤ੍ਵਙ੍ਗਦਤਃ ਸ਼੍ਰृਣੁ । ਤੂਣਚਰ੍ਮਾਵਨਦ੍‌ਧਾਙ੍ਗਂ ਸ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਨਵਂ ਦृਢਂ ।। ੨੫੧.

ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ: ਨਵਾਂ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਢਾਲ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ,

ਕਰੇਣਾਦਾਯ ਲਗੁਡਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਙ੍ਗੁਲਕਂ ਨਵਂ । ਉਦ੍ਯਮ੍ਯ ਘਾਤਯੇਦ੍ਯਸ੍ਯ ਨਾਸ਼ਸ੍ਤੇਨ ਸ਼ਿਸ਼ੋਰ੍ਦृਢਂ ।। ੨੫੧.

ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਗੜ੍ਹਾ ਫੜ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਵੱਜਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬੱਚੇ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉਭਾਭ੍ਯਾਮਥ ਹਸ੍ਤਾਬ੍ਯਾਂ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਨਿਪਾਤਨਂ । ਅਕ੍ਲੇਸ਼ੇਨ ਤਤਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਬਧੇ ਸਿਦ੍ਧਿਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾ ।। ੨੫੧.

ਫਿਰ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉਸ 'ਤੇ ਵੱਜਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਕੰਮ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕਰਕੇ, ਮਾਰਨ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਮੁਦ੍ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਮਾਵਿਦ੍ਧਮਾਪ੍ਲੁਤਂ ਵਿਪ੍ਲੁਤਂ ਸृਤਂ । ਸਮ੍ਪਾਤਂ ਸਮੁਦੀਸ਼ਞ੍ਚ ਸ਼੍ਯੇਨਪਾਤਮਥਾਕੁਲਂ ।। ੨੫੨.

ਅਗਨਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਘੁੰਮਣਾ, ਵੱਜਣਾ, ਉੱਡਣਾ, ਡੁੱਬਣਾ, ਦੌੜਣਾ, ਝਪਟਣਾ, ਉੱਪਰੋਂ ਹਮਲਾ ਕਰਨਾ, ਬਾਜ਼ ਵਾਂਗ ਝਪਟਣਾ, ਤੇ ਗੜਬੜ—

ਉਦ੍‌ਧੂਤਮਵਧੂਤਞ੍ਚ ਸਵ੍ਯਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮੇਵ ਚ । ਅਨਾਲਕ੍ਸ਼ਿਤਵਿਸ੍ਫੋਟੌ ਕਰਾਲੇਨ੍ਦ੍ਰਮਹਾਸਖੌ ।। ੨੫੨.

ਹਿਲਾਉਣਾ, ਝਟਕਣਾ, ਖੱਬੇ ਤੇ ਸੱਜੇ ਵੱਲ ਹਿਲਣਾ, ਅਣਜਾਣ ਧਮਾਕੇ, ਹੱਥੀ ਵਾਂਗ ਵੱਡੇ ਵੱਜ—

ਵਿਕਰਾਲਨਿਪਾਤੌ ਚ ਵਿਭੀषਣਭਯਾਨਕੌ । ਸਮਗ੍ਰਾਰ੍ਦ੍ਧਤੀਯਾਂਸ਼ਪਾਦਪਾਦਾਰ੍ਦ੍ਧਵਾਰਿਜਾਃ ।। ੨੫੨.

ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਵੱਜ, ਪੂਰਾ, ਅੱਧਾ, ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ, ਤੇ ਕਮਲ-ਆਕਾਰ ਪੈਰ ਰੱਖਣ—

ਪ੍ਰਾਤ੍ਯਾਲੀਢਮਥਾਲੀਢਂ ਵਰਾਹਂ ਲੁਲਿਤਨ੍ਤਥਾ । ਇਤਿ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤੋ ਜ੍ਞੇਯਾਃ ਖਡ੍ਗਚਰ੍ਮਵਿਧੌ ਰਣੇ ।। ੨੫੨.

ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਣਾ, ਅੱਗੇ ਵੱਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਣਾ, ਸੂਰ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਮੋੜਣਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਲਵਾਰ ਤੇ ਢਾਲ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਬੱਤੀ (32) ਤਰੀਕੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪਰਵृਤ੍ਤਮਪਾਵृਤ੍ਤਂ ਗृਹੀਤਂ ਲਘੁਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਂ । ਊਦ੍‌ਰ੍ਧ੍ਵਾਤ੍ ਕ੍ਸ਼ਇਪ੍ਤਮਧਃ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਂ ਸਨ੍ਧਾਰਿਤਵਿਧਾਰਿਤਂ ।। ੨੫੨.

ਪਰਤਿਆ ਹੋਇਆ, ਵਾਪਸ ਮੋੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਹਲਕਾ ਹਿਲਣਾ, ਉੱਪਰ ਸੁੱਟਣਾ, ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਟਣਾ, ਫੜਨਾ ਤੇ ਰੋਕਣਾ—

ਸ਼੍ਯੇਨਪਾਤਂ ਗਜਪਾਨਂ ਗ੍ਰਾਹਗ੍ਰਾਹ੍ਯਨ੍ਤਥੈਵ ਚ । ਏਵਮੇਕਾਦਸ਼ਵਿਧਾ ਜ੍ਞੇਯਾਃ ਪਾਸ਼ਵਿਧਾ ਰਣਾਃ ।। ੨੫੨.

ਬਾਜ਼ ਵਾਂਗ ਝਪਟਣਾ, ਹੱਥੀ ਵਾਂਗ ਪੀਣਾ, ਤੇ ਮਗਰਮੱਛ ਵਾਂਗ ਫੜਨਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਪਾਸ਼ ਦੇ ਗਿਆਰਾਂ ਤਰੀਕੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ऋਜ੍ਵਾਯਤਂ ਵਿਸ਼ਾਲਞ੍ਚ ਤਿਰ੍ਯ੍ਯਗ੍‌ਭ੍ਰਾਮਿਤਮੇਵ ਚ । ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮ ਵਿਨਿਰ੍ਦ੍ਦਿष੍ਟਂ ਵ੍ਯਸ੍ਤੇ ਪਾਸ਼ੇ ਮਹਾਤ੍ਮਭਿਃ ।। ੨੫੨.

ਸਿੱਧਾ, ਵੱਡਾ, ਤਿਰਛਾ, ਤੇ ਘੁੰਮਣਾ—ਇਹ ਪੰਜ ਤਰੀਕੇ ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਪਾਸ਼ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ 'ਤੇ ਦੱਸੇ ਹਨ।

ਛੇਦਨਂ ਭੇਦਨਂ ਪਾਤੋ ਭ੍ਰਮਣਂ ਸ਼ਯਨਂ ਤਥਾ । ਵਿਕਰ੍ਤ੍ਤਨਂ ਕਰ੍ਤ੍ਤਨ਼ਞ੍ਚ ਚਕ੍ਰਕਰ੍ਮੇਦਮੇਵ ਚ ।। ੨੫੨.

ਕੱਟਣਾ, ਚੀਰਨਾ, ਵੱਜਣਾ, ਘੁੰਮਣਾ, ਲੇਟਣਾ, ਟੁਕੜੇ ਕਰਨਾ, ਚੀਰਨਾ, ਤੇ ਚੱਕਰ ਵਾਲਾ ਤਰੀਕਾ—ਇਹ ਹਨ ਕਰਤਬ।

ਆਸ੍ਫੋਟਃ ਕ੍ਸ਼੍ਵੇਡਨਂ ਭੇਦਸ੍ਤ੍ਰਾਸਾਨ੍ਦੋਲਿਤਕੌ ਤਥਾ । ਸ਼ੂਲਕਰ੍ਮਾਣਿ ਜਾਨੀਹਿ षष੍ਠਮਾਘਾਤਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਂ ।। ੨੫੨.

ਪੈਰ ਪੱਟਣਾ, ਸਿਸਕਾਰ ਕਰਨਾ, ਚੀਰਨਾ, ਡਰਾਉਣਾ, ਝੂਲਣਾ—ਇਹ ਸ਼ੂਲ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਹਨ, ਛੇਵਾਂ ਵੱਜਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਦृष੍ਟਿਘਾਤਂ ਭੁਜਾਘਾਤਂ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਘਾਤਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ । ऋਜੁਪਕ੍ਸ਼ੇषੁਣਾ ਪਾਤਂ ਤੋਮਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਂ ।। ੨੫੨.

ਅੱਖਾਂ 'ਤੇ ਵੱਜਣਾ, ਬਾਂਹਾਂ 'ਤੇ ਵੱਜਣਾ, ਪਾਸੇ 'ਤੇ ਵੱਜਣਾ, ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ; ਸਿੱਧੇ ਪੰਖ ਵਾਲੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਵੱਜਣਾ, ਤੇ ਤੋਮਰ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

ਆਹਤਂ ਵਿਪ੍ਰ ਗੋਮੂਤ੍ਰਪ੍ਰਭੂਤਙ੍ਕਮਲਾਸਨਂ । ਤਤੋਰ੍ਦ੍ਧਗਾਤ੍ਰਂ ਨਮਿਤਂ ਵਾਮਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮੇਵ ਚ ।। ੨੫੨.

ਵੱਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਗੋਮੂਤਰ, ਵੱਧ, ਕਮਲ-ਆਸਨ, ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਿਆ ਸਰੀਰ, ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਖੱਬਾ ਤੇ ਸੱਜਾ—