ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਤੇਨੈਵ ਸਹਿਤਂ ਮਧ੍ਯੇ ਸ਼ਰਂ ਸਙ੍‌ਗृਹ੍ਯ ਧਾਰਯੇਤ੍ । ਵਾਮਹਸ੍ਤੇਨ ਵੈ ਕਕ੍ਸ਼ਾਂ ਧਨੁਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਮੁਦ੍ਧਰੇਤ੍ ।। ੨੫੦.

ਤੀਰ ਨੂੰ ਮੱਧ ਵਿਚ ਫੜ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਹਾਰੋ; ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਕਕਸ਼ਾ ਫੜੋ, ਤੇ ਉਥੋਂ ਧਨੁ ਕੱਢੋ।

ਅਵਿषਣ੍ਣਮਤਿਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਗੁਣੇ ਪੁਙ੍ਖਂ ਨਿਵੇਸ਼ਯੇਤ੍ । ਸਮ੍ਪੀਡ੍ਯ ਸਿਂਹਕਰ੍ਣੇਨ ਪੁਙ੍ਖੇਨਾਪਿ ਸਮੇ ਦृਢਂ ।। ੨੫੦.

ਮਨ ਨੂੰ ਡੋਲਣ ਤੋਂ ਬਚਾ ਕੇ, ਤੀਰ ਦੇ ਪੰਖ ਨੂੰ ਤੰਦ 'ਤੇ ਰੱਖੋ; ਸਿੰਘ-ਕਰਨ ਗ੍ਰਿਪ ਨਾਲ ਤੇ ਪੰਖ ਨਾਲ ਵੀ, ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਬੋ।

ਵਾਮਕਰ੍ਣੋਪਵਿष੍ਟਞ੍ਚ ਫਲਂ ਵਾਮਸ੍ਯ ਧਾਰਯੇਤ੍ । ਵਰ੍ਣਾਨ੍ ਮਧ੍ਯਮਯਾ ਤਤ੍ਰ ਵਾਮਾਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾ ਚ ਧਾਰਯੇਤ੍ ।। ੨੫੦.

ਤੀਰ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਕੰਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰੱਖੋ; ਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਮੱਧਮ ਤੇ ਖੱਬੀ ਉਂਗਲ ਨਾਲ ਉਥੇ ਫੜੋ।

ਮਨੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਗਤਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਮੁष੍ਟਿਨਾ ਚ ਵਿਧਾਨਵਿਤ੍ । ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਗਾਤ੍ਰਭਾਗੋ ਤੁ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਰ੍ਣਂ ਵਿਮੋਕ੍ਸ਼ਯੇਤ੍ ।। ੨੫੦.

ਮਨ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨੇ 'ਤੇ ਲਾ ਕੇ, ਠੀਕ ਗ੍ਰਿਪ ਨਾਲ, ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਤੀਰ ਛੱਡੋ।

ਲਲਾਟਪੁਟਸਂਸ੍ਥਾਨਂ ਦਣ੍ਡਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਨਿਵੇਸ਼ਯੇਤ੍ । ਆਕृष੍ਯ ਤਾੜਯੇਤ੍ਤਤ੍ਰ ਚਨ੍ਦ੍ਰਕਂ षੋੜਸ਼ਙ੍ਗੁਲਮ੍ ।। ੨੫੦.

ਧਨੁ ਦੇ ਡੰਡੇ ਨੂੰ ਮੱਥੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰੱਖੋ; ਖਿੱਚ ਕੇ, ਚੰਦ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਉਂਗਲਾਂ ਦੂਰ ਹੋਵੇ, ਤੀਰ ਛੱਡੋ।

ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਾਣਂ ਤਤਃ ਪਸ਼੍ਚਾਦੁਲ੍ਕਾਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤਦਾ ਤਯਾ । ਨਿਗृਹ੍ਣੀਯਾਨੁਮਧ੍ਯਮਯਾ ਤਤੋऽਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ।। ੨੫੦.

ਤੀਰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਲਕਾ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਮੱਧਮ ਉਂਗਲ ਨਾਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰੋਕੋ।

ਅਕ੍ਸ਼ਿਲਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍ਤੂਣਾਚ੍ਚਤੁਰਸ੍ਰਞ੍ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍ । ਚਤੁਰਸ੍ਰਗਤਂ ਵੇਧ੍ਯਮਭ੍ਯਸੇਚ੍ਚਾਦਿਤਃ ਸ੍ਥਿਤਃ ।। ੨੫੦.

ਅੱਖ-ਸਮਾਨ ਨਿਸ਼ਾਨੇ 'ਤੇ ਤੂਣੀ ਤੋਂ ਤੀਰ ਛੱਡੋ, ਤੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਚੌਕੋਣੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ 'ਤੇ ਵੀ; ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ, ਚੌਕੋਣੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਚੀਰਨ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰੋ।

ਤਸ੍ਮਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਂ ਪਰਵृਤ੍ਤਂ ਗਤਞ੍ਚ ਯਤ੍ । ਨਿਮ੍ਨਮੁਨ੍ਨਤਵੇਧਞ੍ਚ ਅਭ੍ਯਸੇਤ੍ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਕਨ੍ਤਤਃ ।। ੨੫੦.

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤੇਜ਼, ਪਿੱਛੇ ਮੁੜੇ ਹੋਏ, ਦੂਰ ਚਲੇ ਗਏ, ਹੇਠਾਂ, ਉੱਪਰ ਜਾਂ ਹਿਲਦੇ-ਡੁੱਲਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ 'ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਵੇਧ੍ਯਸ੍ਥਾਨੇष੍ਵਥੈਤੇषੁ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਪੁਟਕਾਦ੍ਧਨੁਃ । ਹਸ੍ਤਾਵਾਪਸ਼ਤੈਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰੈਸ੍ਤਰ੍ਜ੍ਜਯੇਦ੍‌ਦੁਸ੍ਤਰੈਰਪਿ ।। ੨੫੦.

ਜਿੱਥੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਲਗਾਉਣਾ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਕਵਰ ਤੋਂ ਹੱਥ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਕੱਢ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ, ਔਖੇ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਡਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਵੇਧ੍ਯਗਤੇ ਵਿਪ੍ਰ ਦ੍ਵੇ ਵੇਧ੍ਯੇ ਦृਢਸਂਜ੍ਞਕੇ । ਦ੍ਵੇ ਵੇਧ੍ਯੇ ਦੁष੍ਕਰੇ ਵੇਧ੍ਯੇ ਦ੍ਵੇ ਤਥਾ ਚਿਤ੍ਰਦੁष੍ਕਰੇ ।। ੨੫੦.

ਜਦ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਥੇ ਦੋ ਨਿਸ਼ਾਨੇ 'ਮਜ਼ਬੂਤ' ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਦੋ ਔਖੇ ਹਨ, ਤੇ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੇ ਔਖੇ ਹਨ।

ਨ ਤੁ ਨਿਮ੍ਨਞ੍ਚ ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਞ੍ਚ ਦृਢਵੇਧ੍ਯੇ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤੇ । ਨਿਮ੍ਨਂ ਦੁष੍ਕਰਮੁਦ੍ਦਿष੍ਟਂ ਵੇਧ੍ਯਮੂਦ੍‌ਰ੍ਧ੍ਵਗਤਞ੍ਚ ਯਤ੍ ।। ੨੫੦.

ਪਰ ਹੇਠਾਂ ਜਾਂ ਤੇਜ਼ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ; ਹੇਠਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਔਖਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ।

ਮਸ੍ਤਕਾਯਨਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਚਿਤ੍ਰਦੁष੍ਕਰਸਞ੍‌ਜ੍ਞਕੇ । ਏਵਂ ਵੇਧ੍ਯਗਣਙ੍‌ਕृਤ੍ਵਾ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇਨੇਤਰੇਣ ਚ ।। ੨੫੦.

ਸਿਰ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਨਿਸ਼ਾਨਾ 'ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੇ ਔਖਾ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਬਣਾਕੇ, ਸੱਜੇ ਤੇ ਹੋਰ ਹੱਥ ਨਾਲ।

ਆਰੋਹੇਤ੍ ਪ੍ਰਥਮਂ ਵੀਰੋ ਜਿਤਲਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤਤੋ ਨਰਃ । ਏष ਏਵ ਵਿਧਿਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦृष੍ਟਃ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤृਭਿਃ ।। ੨੫੦.

ਜੋ ਵਿਰੋਧੀ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ; ਇਹੀ ਨਿਯਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਹੈ।

ਅਧਿਕਂ ਭ੍ਰਮਣਂ ਤਸ੍ਯ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਵੇਧ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਮ੍ । ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਸ ਯੋਜਯੇਤ੍ਤਤ੍ਰ ਪਤ੍ਰਿਪਤ੍ਰਗਤਂ ਦृਢਮ੍ ।। ੨੫੦.

ਉਸ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਘੁੰਮਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਉਥੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਪੱਕੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਖ ਵਾਲੀ ਤੀਰ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਚਲਿਚਞ੍ਚੈਵ ਸ੍ਥਿਰਂ ਯਚ੍ਚ ਭਵੇਦਤਿ । ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ਤਾਡਯੇਦ੍ ਭਿਨ੍ਦ੍ਯਾਚ੍ਛੇਦਯੇਦ੍ਵ੍ਯਥਯੇਦਪਿ ।। ੨੫੦.

ਜੋ ਵੀ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ, ਹਿਲ ਰਿਹਾ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਠੀਕ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪਾਸੋਂ ਵੱਜਣਾ, ਤੋੜਨਾ, ਕੱਟਣਾ ਜਾਂ ਦੁਖੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਕਰ੍ਮ੍ਮਯੋਗਵਿਧਾਨਜ੍ਞੋ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵੈਵਂ ਵਿਧਿਮਾਚਰੇਤ੍ । ਮਨਸਾ ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ ਦृष੍ਟ੍ਯਾ ਯੋਗਰਿਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਯਮਂ ਜਯੇਤ੍ ।। ੨੫੦.

ਕਰਮ ਤੇ ਅਭਿਆਸ ਦਾ ਢੰਗ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ, ਨਿਯਮ ਸਮਝ ਕੇ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰੇ; ਮਨ, ਅੱਖ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ, ਯੋਗੀ ਧਨੁਰਧਰ ਯਮ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਜਿਤਹਸ੍ਤੋ ਜਿਤਮਤਿਰ੍ਜ੍ਜਿਤਦृਗ੍‌ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਸਾਧਕਃ । ਨਿਯਤਾਂ ਸਿਦ੍ਧਿਮਾਸਾਦ੍ਯ ਤਤੋ ਵਾਹਨਮਾਰੁਹੇਤ੍ ।। ੨੫੧.

ਅਗਨਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਸ ਨੇ ਹੱਥ, ਮਨ ਤੇ ਅੱਖ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲਿਆ, ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਹ ਪੱਕੀ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਵਾਹਨ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ।

ਦਸ਼ਹਸ੍ਤੋ ਭਵੇਤ੍ ਪਾਸ਼ੋ ਵृਤ੍ਤਃ ਕਰਮੁਖਸ੍ਤਥਾ । ਗੁਣਕਾਰ੍ਪਾਸਮੁਞ੍ਜਾਨਾਂ ਭਙ੍ਗਸ੍ਨਾਯ੍ਵਰ੍ਕ੍ਕਵਰ੍ਮ੍ਮਿਣਾਮ੍ ।। ੨੫੧.

ਫੰਨਾ ਦਸ ਹੱਥ ਲੰਬਾ, ਗੋਲ ਤੇ ਹੱਥ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਕਪਾਹ, ਮੁੰਜ ਘਾਸ, ਭੰਗ ਤੇ ਸੋਨੇ ਜਾਂ ਬਹਾਦਰ ਧਾਗਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇ।

ਅਨ੍ਯੇषਾਂ ਸੁਦृਢਾਨਾਞ੍ਚ ਸੁਕृਤਂ ਪਰਿਵੇष੍ਟਿਤਮ੍ । ਤਯਾ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍‌ਸਮਂ ਪਾਸ਼ਂ ਬੁਧਃ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਤ੍ ਸੁਵਰ੍ਤ੍ਤਿਂਤਮ੍ ।। ੨੫੧.

ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਬੂਤ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਇਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਵੇ; ਇਸ ਨਾਲ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਫੰਨਾ ਤੀਹ ਗੁਣਾ ਲੰਬਾ ਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਟਿਆ ਬਣਾਏ।

ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਕੈਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਨਂ ਕਕ੍ਸ਼ਾਸੁ ਵੈ ਤਦਾ । ਵਾਮਹਸ੍ਤੇਨ ਸਙ੍ਗृਹ੍ਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇਨੋਦ੍ਧਰੇਤ੍ਤਤਃ ।। ੨੫੧.

ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਤਿਆਰ ਕਰੇ; ਵਾਮ ਹੱਥ ਨਾਲ ਫੰਨਾ ਫੜ ਕੇ, ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਠਾਏ।

ਕੁਣ੍ਡਲਸ੍ਯਾਕृਤਿਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਭ੍ਰਾਮ੍ਯੈਕਂ ਮਸ੍ਤਕੋਪਰਿ । ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍ ਤੂਣਮਯੇ ਤੂਰ੍ਣਂ ਪੁਰੁषੇ ਚਰ੍ਮਵੇष੍ਟਿਤੇ ।। ੨੫੧.

ਕੁੰਡਲ ਦੀ ਆਕਾਰ ਬਣਾਕੇ, ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮ ਕੇ, ਉਹ ਚੁਸਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਚਮੜੇ ਦੇ ਜੰਗੀ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਮਨੁੱਖ 'ਤੇ ਸੁੱਟੇ।

ਵਲ੍ਗਿਤੇ ਚ ਪ੍ਲੁਤੇ ਚੈਵ ਤਥਾ ਪ੍ਰਵ੍ਰਜਿਤੇषੁ ਚ । ਸਮਯੋਗਵਿਧਿਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਸੁਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਿਤਮ੍ ।। ੨੫੧.

ਜਦ ਉਹ ਉਛਲਦਾ, ਕੁਦਦਾ ਜਾਂ ਘੁੰਮਦਾ ਹੋਵੇ, ਢੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਕਲਾ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਨਾਲ ਵਰਤੇ।

ਵਿਜਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂ ਤਤੋ ਬਨ੍ਧਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ । ਕਟ੍ਯਾਮ੍ਬਦ੍‌ਧ੍ਵਾ ਤਤਃ ਖਡ੍ਗਂ ਵਾਮਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਵਲਮ੍ਬਿਤਮ੍ ।। ੨੫੧.

ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਫਿਰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਕਰੇ; ਕਮਰ 'ਤੇ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਖੜਗ ਵਾਮ ਪਾਸੇ ਲਟਕਾਇਆ ਜਾਵੇ।

ਦृਢਂ ਵਿਗृਹ੍ਯ ਵਾਮੇਨ ਨਿष੍ਕਰ੍षੇਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇਨ ਤੁ । षਡਙ੍ਗੁਲਪਰੀਣਾਹਂ ਸਪ੍ਤਹਸ੍ਤਸਮੁਚ੍ਛਿਤਂ ।। ੨੫੧.

ਵਾਮ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪੱਕਾ ਫੜ ਕੇ, ਸੱਜੇ ਨਾਲ ਖਿੱਚੇ; ਇਹ ਛੇ ਉਂਗਲ ਚੌੜਾ ਤੇ ਸੱਤ ਹੱਥ ਉੱਚਾ ਹੋਵੇ।

ਅਯੋਮਯ੍ਯਃ ਸ਼ਲਾਕਾਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਮਾਣਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ । ਅਰ੍ਦ੍ਧਹਸ੍ਤੇ ਸਮੇ ਚੈਵ ਤਿਰ੍ਯ੍ਯਗੂਦ੍‌ਰ੍ਧ੍ਵਗਤਂ ਤਥਾ ।। ੨੫੧.

ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਸਲਾਖਾਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੰਗੀ ਕੱਪੜੇ, ਅੱਧ ਹੱਥ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ, ਤੇ ਬਰਾਬਰ, ਆੜੇ, ਉੱਪਰ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ 'ਤੇ।

ਯੋਜਯੇਦ੍ਵਿਧਿਨਾ ਯੇਨ ਤਥਾਤ੍ਵਙ੍ਗਦਤਃ ਸ਼੍ਰृਣੁ । ਤੂਣਚਰ੍ਮਾਵਨਦ੍‌ਧਾਙ੍ਗਂ ਸ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਨਵਂ ਦृਢਂ ।। ੨੫੧.

ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ: ਨਵਾਂ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਢਾਲ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ,

ਕਰੇਣਾਦਾਯ ਲਗੁਡਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਙ੍ਗੁਲਕਂ ਨਵਂ । ਉਦ੍ਯਮ੍ਯ ਘਾਤਯੇਦ੍ਯਸ੍ਯ ਨਾਸ਼ਸ੍ਤੇਨ ਸ਼ਿਸ਼ੋਰ੍ਦृਢਂ ।। ੨੫੧.

ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਗੜ੍ਹਾ ਫੜ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਵੱਜਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬੱਚੇ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉਭਾਭ੍ਯਾਮਥ ਹਸ੍ਤਾਬ੍ਯਾਂ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਨਿਪਾਤਨਂ । ਅਕ੍ਲੇਸ਼ੇਨ ਤਤਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਬਧੇ ਸਿਦ੍ਧਿਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾ ।। ੨੫੧.

ਫਿਰ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉਸ 'ਤੇ ਵੱਜਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਕੰਮ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕਰਕੇ, ਮਾਰਨ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਮੁਦ੍ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਮਾਵਿਦ੍ਧਮਾਪ੍ਲੁਤਂ ਵਿਪ੍ਲੁਤਂ ਸृਤਂ । ਸਮ੍ਪਾਤਂ ਸਮੁਦੀਸ਼ਞ੍ਚ ਸ਼੍ਯੇਨਪਾਤਮਥਾਕੁਲਂ ।। ੨੫੨.

ਅਗਨਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਘੁੰਮਣਾ, ਵੱਜਣਾ, ਉੱਡਣਾ, ਡੁੱਬਣਾ, ਦੌੜਣਾ, ਝਪਟਣਾ, ਉੱਪਰੋਂ ਹਮਲਾ ਕਰਨਾ, ਬਾਜ਼ ਵਾਂਗ ਝਪਟਣਾ, ਤੇ ਗੜਬੜ—