ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਧਃ ਕਟਿਨ੍ਤੁ ਧਨੁषਃ ਫਲਦੇਸ਼ਨ੍ਤੁ ਪਤ੍ਰਿਣਃ । ਧਰਣ੍ਯਾਂ ਸ੍ਥਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਤ ਤੋਲਯਿਤ੍ਵਾ ਤਥੈਵ ਚ ।। ੨੪੯.

ਧਨੁਸ਼ ਦਾ ਹੇਠਲਾ ਹਿੱਸਾ ਕਮਰ ਤੇ, ਤੇ ਤੀਰ ਦਾ ਫਲ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਠਾ ਲਓ।

ਭੁਜਾਬ੍ਯਾਮਤ੍ਰ ਕੁਬ੍ਜਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਕੋष੍ਠਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ੁਭਵ੍ਰਤ । ਯਸ੍ਯ ਵਾਣਂ ਧਨੁਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਪੁਙ੍ਖਦੇਸ਼ੇ ਚ ਪਤ੍ਰਿਣਃ ।। ੨੪੯.

ਹੱਥ ਅਤੇ ਬਾਂਹ ਮੁੜ ਕੇ, ਹੇ ਸ਼ੁਭ ਵਰਤਨ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਧਨੁਸ਼ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਤੀਰ ਅਤੇ ਪੰਖੀਲਾ ਹਿੱਸਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਿਨ੍ਯਾਸੋ ਧਨੁषਸ਼੍ਚੈਵ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਙ੍ਗੁਲਮਨ੍ਤਰਂ । ਜ੍ਯਯਾ ਵਿਸ਼ਿष੍ਟਃ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯੋ ਨਾਤਿਹੀਨੋ ਨ ਚਾਧਿਕਃ ।। ੨੪੯.

ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਦੂਰੀ ਬਾਰਾਂ ਉਂਗਲਾਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਡੋਰਾ ਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਢੀਲਾ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੰਗ, ਸਿਰਫ਼ ਠੀਕ ਫਿੱਟ ਹੋਵੇ।

ਨਿਵੇਸ਼੍ਯ ਕਾਰ੍ਮੁਕਂ ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਨਿਤਮ੍ਬੇ ਸ਼ਰਸਙ੍ਕਰਂ । ਉਤ੍ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਦੁਤ੍ਥਿਤਂ ਹਸ੍ਤਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣਾਕ੍ਸ਼ਿਕਰ੍ਣਯੋਃ ।। ੨੪੯.

ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਨਾਭੀ ਤੇ ਅਤੇ ਤੀਰ ਨੂੰ ਕਮਰ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਹੱਥ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕੋ, ਅਤੇ ਉਂਗਲ ਤੇ ਕੰਨ ਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹੋ।

ਪੂਰ੍ਵੇਣ ਮੁष੍ਟਿਨਾ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਸ੍ਤਨਾਗ੍ਰੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਸ਼ਰਃ । ਹਰਣਨ੍ਤੁ ਤਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਸਾਰਯੇਤ੍ ।। ੨੪੯.

ਤੀਰ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਅੱਗੇਲੇ ਹਿੱਸੇ ਤੇ ਸੱਜੇ ਮੋਠੇ ਨਾਲ ਫੜੋ; ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਲੈ ਕੇ, ਹੱਥ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਾਓ।

ਨਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਾ ਨੈਵ ਵਾਹ੍ਯਾ ਨੋਦ੍‌ਰ੍ਧ੍ਵਕਾ ਨਾਧਰਾ ਤਥਾ । ਨ ਚ ਕੁਬ੍ਜਾ ਨ ਚੋਤ੍ਤਾਨਾ ਨ ਚਲਾ ਨਾਤਿਵੇष੍ਟਿਤਾ ।। ੨੪੯.

ਤੀਰ ਨਾ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਬਹੁਤ ਦੂਰ; ਨਾ ਉੱਪਰ, ਨਾ ਹੇਠਾਂ; ਨਾ ਮੁੜਿਆ, ਨਾ ਉੱਪਰ ਉਠਿਆ, ਨਾ ਹਿਲਦਾ, ਨਾ ਬਹੁਤ ਵੱਟਿਆ ਹੋਇਆ।

ਸਮਾ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯ੍ਯਗੁਣੋਪੇਤਾ ਪੂਰ੍ਵਦਣ੍ਡਮਿਵ ਸ੍ਥਿਤਾ । ਛਾਦਯਿਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਪੂਰ੍ਵ੍ਵੇਣਾਨੇਨ ਮੁष੍ਟਿਨਾ ।। ੨੪੯.

ਤੀਰ ਸਿੱਧਾ, ਪੱਕਾ ਅਤੇ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਹੋਵੇ; ਫਿਰ, ਇਸੇ ਮੋਠੇ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਢੱਕੋ।

ਉਰਸਾ ਤੂਤ੍ਥਿਤੋ ਯਨ੍ਤਾ ਤ੍ਰਿਕੋਣਵਿਨਤਸ੍ਥਿਤਃ । ਸ੍ਰਸ੍ਤਾਂਸ਼ੇ ਨਿਸ਼੍ਚਲਗ੍ਰੀਵੋ ਮਯੂਰਾਞ੍ਚਿਤਮਸ੍ਤਕਃ ।। ੨੪੯.

ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ ਛਾਤੀ ਸਿੱਧੀ ਕਰਕੇ, ਤਿਕੋਣ ਬਣਾਈ ਹੋਈ, ਗਰਦਨ ਪੱਕੀ ਅਤੇ ਸਿਰ ਮੋਰ ਵਾਂਗ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਲਲਾਟਨਾਸਾਵਕ੍ਤ੍ਰਾਂਸਾਃ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯੁਰਸ਼੍ਵਸਮਮ੍ਭਵੇਤ੍ । ਅਨ੍ਤਰਂ ਤ੍ਰ੍ਯਙ੍ਗੁਲਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਚਿਵੁਕਸ੍ਯਾਂਸਕਸ੍ਯ ਚ ।। ੨੪੯.

ਮੱਥਾ, ਨੱਕ, ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਮੋਢੇ ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ ਇਕਸਾਰ ਹੋਣ; ਡੋਰੇ ਅਤੇ ਮੋਢੇ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਉਂਗਲਾਂ ਦੀ ਦੂਰੀ ਜਾਣਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਥਮਨ੍ਤ੍ਰਯਙ੍ਗੁਲਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਂ ਸ੍ਮृਤਂ । ਤृਤੀਯੇऽਙ੍ਗੁਲਮੁਦ੍ਦਿष੍ਟਮਾਯਤਞ੍ਚਿਵੁਕਾਂਸਯੋਃ ।। ੨੪੯.

ਪਹਿਲੇ ਮੰਤਰ ਲਈ ਇੱਕ ਉਂਗਲ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਦੂਜੇ ਲਈ ਦੋ ਉਂਗਲਾਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਤੀਜੇ ਲਈ ਇੱਕ ਉਂਗਲ ਦੀ ਲੰਬਾਈ, ਜੋ ਠੋਡੀ ਤੋਂ ਕੰਨਿਆਂ ਤੱਕ ਮਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਸਾਯਕਂ ਪੁਙ੍ਖਾਤ੍ਤਰ੍ਜ੍ਜਨ੍ਯਾਙ੍ਗੁष੍ਠਕੇਨ ਤੁ । ਅਨਾਮਯਾ ਪੁਨਰ੍ਗृਹ੍ਯ ਤਥਾ ਮਧ੍ਯਮਯਾਪਿ ਚ ।। ੨੪੯.

ਤੀਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪੰਖ ਨਾਲ ਅੰਗੂਠਾ ਤੇ ਤਰਜਨੀ ਨਾਲ ਫੜੋ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਅਨਾਮਿਕਾ ਨਾਲ ਫੜੋ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਮੱਧਮਿਕਾ ਨਾਲ ਵੀ ਫੜੋ।

ਤਾਵਦਾਕਰ੍षਯੇਦ੍ਵੇਗਾਦ੍ਯਾਵਦ੍ਵਾਣਃ ਸੁਪੂਰਿਤਃ । ਏਵਂ ਵਿਧਮੁਪਕ੍ਰਮ੍ਯ ਮੋਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਵਿਧਿਵਤ੍ ਖਗਂ ।। ੨੪੯.

ਧਨੁ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਖਿੱਚੋ ਜਦ ਤੱਕ ਤੀਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਤੀਰ ਨੂੰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਛੱਡੋ।

ਦृष੍ਟਿਮੁष੍ਟਿਹਤਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਭਿਨ੍ਦ੍ਯਾਦ੍ਵਾਣੇਨ ਸੁਵ੍ਰਤ । ਮੁਕ੍ਵਾ ਤੁ ਪਸ਼੍ਚਿਮਂ ਹਸ੍ਤਂ ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਦ੍ਵੇਗੇਨ ਪृष੍ਠਤਃ ।। ੨੪੯.

ਹੇ ਸੁਵਰਤ, ਨਜ਼ਰ ਤੇ ਮੋਢਾ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਤੀਰ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਚੀਰੋ; ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿੱਛਲੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਿੱਛੇ ਸੁੱਟੋ।

ਏਤਦੁਚ੍ਛੇਦਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਂ ਹਿ ਤ੍ਵਯਾ ਦ੍ਵਿਜ । ਕਰ੍ਪੂਰਨ੍ਤਦਧਃ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਮਾਕृष੍ਯ ਤੁ ਧਨੁष੍ਮਤਾ ।। ੨੪੯.

ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ 'ਕੱਟਣ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਜਾਣ; ਧਨੁਧਾਰੀ ਹੇਠਲਾ ਕਲਾਈ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੇਠ ਵੱਲ ਖਿੱਚੇ।

ਊਦ੍‌ਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਿਮੁਕ੍ਤਕੇ ਕਾਰ੍ਯੇ ਲਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਲਿष੍ਟਨ੍ਤੁ ਮਧ੍ਯਮਂ । ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਪ੍ਰਕृष੍ਟਂ ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਧਨਃਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਸ਼ਾਰਦੈਃ ।। ੨੪੯.

ਉਪਰ ਵੱਲ ਛੱਡਣ ਸਮੇਂ, ਮੱਧਮ ਹਿੱਸਾ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਤੇ ਰੱਖੋ; ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਉੱਤਮ ਤਰੀਕਾ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਧਨੁ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਮਾਹਰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।

ਜ੍ਯੇष੍ਠਸ੍ਤੁ ਸਾਯਕੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਭਵੇਦ੍‌ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਮੁष੍ਟਯਃ । ਏਕਾਦਸ਼ ਤਥਾ ਮਧ੍ਯਃ ਕਨੀਯਾਨ੍ਦਸ਼ਮੁष੍ਟਯਃ ।। ੨੪੯.

ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮਾ ਤੀਰ ਬਾਰਾਂ ਮੋਢਿਆਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਦਾ ਜਾਣੋ; ਮੱਧਮ ਤੀਰ ਗਿਆਰਾਂ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਦੱਸ ਮੋਢਿਆਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਚਤੁਰ੍ਹਸ੍ਤਂ ਧਨੁਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਤ੍ਰਯਃ ਸਾਦ੍‌ਰ੍ਧਨ੍ਤੁ ਮਧ੍ਯਮਂ । ਕਨੀਯਸ੍ਤੁ ਤ੍ਰਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਨਿਤ੍ਯਮੇਵ ਪਦਾਤਿਨਃ ।। ੨੪੯.

ਚਾਰ ਹੱਥਾਂ ਦਾ ਧਨੁ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਤੇ ਅੱਧ ਹੱਥਾਂ ਦਾ ਮੱਧਮ ਹੈ; ਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਿੰਨ ਹੱਥਾਂ ਦਾ ਧਨੁ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਪੂਰ੍ਣਾਯਤਂ ਦ੍ਵਿਜਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਮਾਂਸੈਰ੍ਗਦਾਯੂਧਾਨ੍ । ਸੁਨਿਰ੍ਧੌਤਂ ਧਨੁਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਯਜ੍ਞਭੂਮੌ ਵਿਧਾਪਯੇਤ੍ ।। ੨੫੦.

ਅਗਨਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਧਨੁ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਣ ਕੇ, ਮਾਸ ਤੇ ਗਦਾ-ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ, ਧਨੁ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ ਕਰਕੇ, ਯਜਨ-ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰੱਖੋ।

ਤਤੋ ਵਾਣਂ ਸਮਾਗृਹ੍ਯ ਦਂਸ਼ਿਤਃ ਸੁਸਮਾਹਿਤਃ । ਬਧ੍ਨੀਯਾਦ੍‌ਦृਢਾਂ ਕਕ੍ਸ਼ਾਞ੍ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍ ।। ੨੫੦.

ਫਿਰ ਤੀਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਤੇ ਇਕਾਗਰਤਾ ਨਾਲ, ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੀ ਕਕਸ਼ਾ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੋ।

ਵਿਲਕ੍ਸ਼ਅਯਮਪਿ ਤਦ੍ਵਾਣਂ ਤਤ੍ਰ ਚੈਵ ਸੁਸਂਸ੍ਥਿਤਂ । ਤਤਃ ਸਮੁਦ੍ਧਰੇਦ੍ਵਾਣਂ ਤੂਣਾਦ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਪਾਣਿਨਾ ।। ੨੫੦.

ਭਾਵੇਂ ਮਨ ਭਟਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਤੀਰ ਉਥੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖੋ; ਫਿਰ ਤੀਰ ਨੂੰ ਤੂਣੀ ਤੋਂ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਕੱਢੋ।

ਤੇਨੈਵ ਸਹਿਤਂ ਮਧ੍ਯੇ ਸ਼ਰਂ ਸਙ੍‌ਗृਹ੍ਯ ਧਾਰਯੇਤ੍ । ਵਾਮਹਸ੍ਤੇਨ ਵੈ ਕਕ੍ਸ਼ਾਂ ਧਨੁਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਮੁਦ੍ਧਰੇਤ੍ ।। ੨੫੦.

ਤੀਰ ਨੂੰ ਮੱਧ ਵਿਚ ਫੜ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਹਾਰੋ; ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਕਕਸ਼ਾ ਫੜੋ, ਤੇ ਉਥੋਂ ਧਨੁ ਕੱਢੋ।

ਅਵਿषਣ੍ਣਮਤਿਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਗੁਣੇ ਪੁਙ੍ਖਂ ਨਿਵੇਸ਼ਯੇਤ੍ । ਸਮ੍ਪੀਡ੍ਯ ਸਿਂਹਕਰ੍ਣੇਨ ਪੁਙ੍ਖੇਨਾਪਿ ਸਮੇ ਦृਢਂ ।। ੨੫੦.

ਮਨ ਨੂੰ ਡੋਲਣ ਤੋਂ ਬਚਾ ਕੇ, ਤੀਰ ਦੇ ਪੰਖ ਨੂੰ ਤੰਦ 'ਤੇ ਰੱਖੋ; ਸਿੰਘ-ਕਰਨ ਗ੍ਰਿਪ ਨਾਲ ਤੇ ਪੰਖ ਨਾਲ ਵੀ, ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਬੋ।

ਵਾਮਕਰ੍ਣੋਪਵਿष੍ਟਞ੍ਚ ਫਲਂ ਵਾਮਸ੍ਯ ਧਾਰਯੇਤ੍ । ਵਰ੍ਣਾਨ੍ ਮਧ੍ਯਮਯਾ ਤਤ੍ਰ ਵਾਮਾਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾ ਚ ਧਾਰਯੇਤ੍ ।। ੨੫੦.

ਤੀਰ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਕੰਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰੱਖੋ; ਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਮੱਧਮ ਤੇ ਖੱਬੀ ਉਂਗਲ ਨਾਲ ਉਥੇ ਫੜੋ।

ਮਨੋ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਗਤਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਮੁष੍ਟਿਨਾ ਚ ਵਿਧਾਨਵਿਤ੍ । ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਗਾਤ੍ਰਭਾਗੋ ਤੁ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਰ੍ਣਂ ਵਿਮੋਕ੍ਸ਼ਯੇਤ੍ ।। ੨੫੦.

ਮਨ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨੇ 'ਤੇ ਲਾ ਕੇ, ਠੀਕ ਗ੍ਰਿਪ ਨਾਲ, ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਤੀਰ ਛੱਡੋ।

ਲਲਾਟਪੁਟਸਂਸ੍ਥਾਨਂ ਦਣ੍ਡਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਨਿਵੇਸ਼ਯੇਤ੍ । ਆਕृष੍ਯ ਤਾੜਯੇਤ੍ਤਤ੍ਰ ਚਨ੍ਦ੍ਰਕਂ षੋੜਸ਼ਙ੍ਗੁਲਮ੍ ।। ੨੫੦.

ਧਨੁ ਦੇ ਡੰਡੇ ਨੂੰ ਮੱਥੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰੱਖੋ; ਖਿੱਚ ਕੇ, ਚੰਦ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਉਂਗਲਾਂ ਦੂਰ ਹੋਵੇ, ਤੀਰ ਛੱਡੋ।

ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਾਣਂ ਤਤਃ ਪਸ਼੍ਚਾਦੁਲ੍ਕਾਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤਦਾ ਤਯਾ । ਨਿਗृਹ੍ਣੀਯਾਨੁਮਧ੍ਯਮਯਾ ਤਤੋऽਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ।। ੨੫੦.

ਤੀਰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਲਕਾ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਮੱਧਮ ਉਂਗਲ ਨਾਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰੋਕੋ।

ਅਕ੍ਸ਼ਿਲਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍ਤੂਣਾਚ੍ਚਤੁਰਸ੍ਰਞ੍ਚ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮ੍ । ਚਤੁਰਸ੍ਰਗਤਂ ਵੇਧ੍ਯਮਭ੍ਯਸੇਚ੍ਚਾਦਿਤਃ ਸ੍ਥਿਤਃ ।। ੨੫੦.

ਅੱਖ-ਸਮਾਨ ਨਿਸ਼ਾਨੇ 'ਤੇ ਤੂਣੀ ਤੋਂ ਤੀਰ ਛੱਡੋ, ਤੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਚੌਕੋਣੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ 'ਤੇ ਵੀ; ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ, ਚੌਕੋਣੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਚੀਰਨ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਕਰੋ।

ਤਸ੍ਮਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਂ ਪਰਵृਤ੍ਤਂ ਗਤਞ੍ਚ ਯਤ੍ । ਨਿਮ੍ਨਮੁਨ੍ਨਤਵੇਧਞ੍ਚ ਅਭ੍ਯਸੇਤ੍ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਕਨ੍ਤਤਃ ।। ੨੫੦.

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤੇਜ਼, ਪਿੱਛੇ ਮੁੜੇ ਹੋਏ, ਦੂਰ ਚਲੇ ਗਏ, ਹੇਠਾਂ, ਉੱਪਰ ਜਾਂ ਹਿਲਦੇ-ਡੁੱਲਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ 'ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਵੇਧ੍ਯਸ੍ਥਾਨੇष੍ਵਥੈਤੇषੁ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਪੁਟਕਾਦ੍ਧਨੁਃ । ਹਸ੍ਤਾਵਾਪਸ਼ਤੈਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰੈਸ੍ਤਰ੍ਜ੍ਜਯੇਦ੍‌ਦੁਸ੍ਤਰੈਰਪਿ ।। ੨੫੦.

ਜਿੱਥੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਲਗਾਉਣਾ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਕਵਰ ਤੋਂ ਹੱਥ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਕੱਢ ਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ, ਔਖੇ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਡਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।