ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਖਡ੍ਗੇ ਨ ਪਸ਼੍ਯੇਦ੍ਵਦਨਮੁਚ੍ਛਿष੍ਟੋ ਨ ਸ੍ਪृਸ਼ੇਦਸਿਂ । ਮੂਲ੍ਯਂ ਜਾਤਿਂ ਨ ਕਥਯੇਨ੍ਨਿਸ਼ਿ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨ ਸ਼ੀਰ੍षਕੇ ।। ੨੪੫.

ਤਲਵਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਨਹੀਂ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਧਾਰ ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਜਾਂ ਜਾਤ ਨਹੀਂ ਦੱਸਣੀ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਰਤ੍ਨਾਨਾਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਾਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਰਤ੍ਨਂ ਧਾਰ੍ਯ੍ਯਮਿਦਂ ਨਪੈਃ । ਵਜ੍ਰਂ ਮਰਕਤਂ ਰਤ੍ਨਂ ਪਦ੍ਮਰਾਗਞ੍ਚ ਮੌਕ੍ਤਿਕਂ ।। ੨੪੬.

ਅਗਨਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਇਹ ਰਤਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਹਿਨਣ ਯੋਗ ਹਨ: ਹੀਰਾ, ਪੰਨਾ, ਲਾਲ, ਪਦਮਰਾਗ ਤੇ ਮੋਤੀ।

ਇਨ੍ਦ੍ਰਨੀਲਂ ਮਹਾਨੀਲਂ ਵੈਦੂਰ੍ਯ੍ਯਂ ਗਨ੍ਧਸ਼ਸ੍ਯਕਂ । ਚਨ੍ਦ੍ਰਕਾਨ੍ਤਂ ਸੂਰ੍ਯਕਾਨ੍ਤਂ ਸ੍ਫਟਿਕਂ ਪੁਲਕਂ ਤਥਾ ।। ੨੪੬.

ਇੰਦਰਨੀਲ, ਮਹਾਨੀਲ, ਵੈਦੂਰ, ਗੰਧਸ਼ਸ੍ਯਕ, ਚੰਦਰਕਾਂਤ, ਸੂਰਯਕਾਂਤ, ਸਫਟਿਕ ਤੇ ਪੁਲਕ ਵੀ।

ਕਰ੍ਕੇਤਨਂ ਪੂष੍ਪਰਾਗਂ ਤਥਾ ਜ੍ਯੋਤੀਰਸਂ ਦ੍ਵਿਜ । ਸ੍ਫਟਿਕਂ ਰਾਜਪਟ੍ਟਞ੍ਚ ਤਥਾ ਰਾਜਮਯਂ ਸ਼ੁਭਂ ।। ੨੪੬.

ਕਰਕੇਤਨ, ਪੁਸ਼ਪਰਾਗ, ਜੋਤਿਰਸ, ਸਫਟਿਕ, ਰਾਜਪੱਟ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਰਾਜਮਯ।

ਸੌਗਨ੍ਧਿਕਂ ਤਥਾ ਗਞ੍ਜਂ ਸ਼ਙ੍ਖਬ੍ਰ੍ਹ੍ਮਮਯਂ ਤਥਾ । ਗੋਮੇਦਂ ਰੁਧਿਰਾਕ੍ਸ਼ਞ੍ਚ ਤਥਾ ਭਲ੍ਲਾਤਕਂ ਦ੍ਵਿਜ ।। ੨੪੬.

ਸੌਗੰਧਿਕ, ਗੰਜਾ, ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਮਯ, ਗੋਮੇਦ, ਰੁਧਿਰਾਕ੍ਸ਼ ਤੇ ਭਲਾਤਕ ਵੀ।

ਧੂਲੀਂ ਮਰਕਤਞ੍ਚੈਵ ਤੁਥਕਂ ਸੀਸਮੇਵ ਚ । ਪੀਲੁਂ ਪ੍ਰਵਾਲਕਞ੍ਚੈਵ ਗਿਰਿਵਜ੍ਰਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ ।। ੨੪੬.

ਧੂੜ, ਪੰਨਾ, ਤੁਥਾ, ਤਿਲ, ਪੀਲੂ, ਮੂੰਗਾ ਤੇ ਪਹਾੜੀ ਹੀਰਾ।

ਭੂਜਙ੍ਗਮਮਣਿਞ੍ਚੈਵ ਤਥਾ ਵਜ੍ਰਮਣਿਂ ਸ਼ੁਭਂ । ਟਿਟ੍ਟਿਭਞ੍ਚ ਤਥਾ ਪਿਣ੍ਡਂ ਭ੍ਰਾਮਰਞ੍ਚ ਤਥੋਤ੍ਪਲਂ ।। ੨੪੬.

ਸੱਪ ਦੀ ਮਣੀ, ਸ਼ੁਭ ਹੀਰਾ ਮਣੀ, ਟਿਟਿਬਾ, ਪਿੰਡ, ਭ੍ਰਾਮਰ ਤੇ ਉਤਪਲ।

ਸੁਵਰ੍ਣਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਾਨਿ ਰਤ੍ਨਾਨਿ ਸ਼੍ਰੀਜਯਾਦਿਕੇ । ਅਨ੍ਤਃਪ੍ਰਭਾਵਂ ਵੈਮਲ੍ਯਂ ਸੁਸਂਸ੍ਥਾਨਤ੍ਵਮੇਵ ਚ ।। ੨੪੬.

ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਰਤਨ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼੍ਰੀ ਤੇ ਜਯਾ, ਅੰਦਰੋਂ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ ਤੇ ਉਤਮ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਹਨ।

ਸੁਧਾਰ੍ਯਾ ਨੈਵ ਧਾਰ੍ਯ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਨਿष੍ਪ੍ਰਭਾ ਮਲਿਨਾਸ੍ਤਥਾ । ਖਣ੍ਡਾਃ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਯੇ ਚ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਂ ਵਜ੍ਰਧਾਰਣਮ੍ ।। ੨੪੬.

ਜੋ ਰਤਨ ਮੈਲੇ, ਚਮਕ ਰਹਿਤ, ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਕਣਕੜੀ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਹਿਨਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਵਜਰ ਵਿਚ ਜੜਨ ਲਈ ਠੀਕ ਹਨ।

ਅਮ੍ਭਸ੍ਤਰਤਿ ਯਦ੍ਵਜ੍ਰਮਭੇਦ੍ਯਂ ਵਿਮਲਂ ਚ ਯਤ੍ । षਟ੍ਕੋਣਂ ਸ਼ਕ੍ਰਚਾਪਾਬਂ ਲਘੁ ਚਾਰ੍ਕਨਿਭਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ ।। ੨੪੬.

ਅਸਲ ਵਜਰ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਪਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਟੁੱਟਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਨਿਰਮਲ, ਛੇ ਕੋਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਵਾਂਗ, ਹਲਕਾ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੁਕਪਕ੍ਸ਼ਨਿਭਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਕਾਨ੍ਤਿਮਾਨ੍ਵਿਮਲਸ੍ਤਥਾ । ਸ੍ਵਰ੍ਣਚੂਰ੍ਣਨਿਭੈਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮੈਰ੍ਮਰਕਤਸ਼੍ਚ ਵਿਨ੍ਦੁਭਿਃ ।। ੨੪੬.

ਉਹ ਚੰਦ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਪੱਖ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਮਲਾਇਮ, ਰੌਸ਼ਨ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਧੂੜ ਵਾਂਗ ਬਰੀਕ ਮਰਕਤ ਦੇ ਬਿੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ।

ਸ੍ਫਟਿਕਜਾਃ ਪਦ੍ਮਰਾਗਾਃ ਸ੍ਯੂ ਰਾਗਵਨ੍ਤੋऽਤਿਨਿਰ੍ਮ੍ਮਲਾਃ । ਜਾਤਵਙ੍ਗਾ ਭਵਨ੍ਤੀਹ ਕੁਰੁਵਿਨ੍ਦਸਮੁਦ੍ਭਵਾਃ ।। ੨੪੬.

ਸਫਟਿਕ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਪਦਮਰਾਗ ਰਤਨ ਚਟਾਕਦਾਰ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਤੇ ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਜਾਤਵੰਗਾ ਰਤਨ ਇੱਥੇ ਕੁਰਵਿੰਦ ਪੱਥਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਸੌਗਨ੍ਧਿਕੋਤ੍ਥਾਃ ਕਾषਾਯਾ ਮੁਕ੍ਤਾਫਲਾਸ੍ਤੁ ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਜਾਃ । ਵਿਮਲਾਸ੍ਤੇਭ੍ਯ ਉਤ੍ਕृष੍ਟਾ ਯੇ ਚ ਸ਼ਙਖੋਦ੍ਭਵਾ ਮੁਨੇ ।। ੨੪੬.

ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਮੋਤੀਆਂ ਲਾਲੀਮਾਵਾਂ ਹਨ; ਸ਼ੁਕਤਿ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੋਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ, ਤੇ ਸ਼ੰਖ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਮੋਤੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉਤਮ ਹਨ, ਹੇ ਮুনি।

ਨਾਗਦਨ੍ਤਭਵਾਸ਼੍ਚਾਗ੍ਰ੍ਯਾਃ ਕੁਮ੍ਭਸ਼ੂਕਰਮਤ੍ਸ੍ਯਜਾਃ । ਵੇਣੁਨਾਗਭਵਾਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਮੌਕ੍ਤਿਕਂ ਨਾਗਜਂ ਵਰਂ ।। ੨੪੬.

ਹਾਥੀ ਦੀ ਦੰਦ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਮੋਤੀਆਂ ਉਤਮ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਘੜਾ, ਸੂਰ ਤੇ ਮੱਛੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ; ਬਾਂਸ ਤੇ ਸੱਪ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਮੋਤੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ, ਤੇ ਸੱਪ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਮੋਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।

thumb|500px|ਵਾਸ੍ਤੁਪੁਰੁष (੮੧ਪਦ) thumb|500px|ਵਾਸ੍ਤੁਪੁਰੁषਃ. ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਵਾਸ੍ਤੁਲਕ੍ਸ਼੍ਮ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵਿਪ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਚ ਭੂਰਿਹ । ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਰਕ੍ਤਾ ਤਥਾ ਪੀਤਾ ਕृष੍ਣਾ ਚੈਵ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ ।। ੨੪੭.

ਅਗਨਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਵਾਸਤੁ-ਪੁਰੁਸ਼ ਦੇ ਚਿਨ੍ਹ੍ਹ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਦਿ ਲਈ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੱਸਾਂਗਾ: ਸਫੈਦ, ਲਾਲ, ਪੀਲੇ ਤੇ ਕਾਲੇ, ਇਸੀ ਕ੍ਰਮ ਵਿਚ।

ਘृਤਰਕ੍ਤਾਨ੍ਨਮਦ੍ਯਾਨਾਂ ਗਨ੍ਧਾਢ੍ਯਾ ਵਸਤਸ਼੍ਚ ਚ ਭੂਃ । ਮਧੁਰਾ ਚ ਕषਾਯਾ ਚ ਅਮ੍ਲਾਦ੍ਯੁਪਰਸਾ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ।। ੨੪੭.

ਉਹ ਧਰਤੀ ਜਿੱਥੇ ਘੀ, ਲਹੂ, ਭੋਜਨ ਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਸਵਾਦ ਮਿੱਠਾ, ਕਸੈਲਾ ਤੇ ਖੱਟਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚੰਗੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਕੁਸ਼ੈਃ ਸ਼ਰੈਸ੍ਤਥਾਕਾਸ਼ੈਰ੍ਦੂਰ੍ਵਾਭਿਰ੍ਯਾ ਚ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾ । ਪ੍ਰਾਰ੍ਚ੍ਯ ਵਿਪ੍ਰਾਂਸ਼੍ਚ ਨਿਃਸ਼ਲ੍ਪਾਂ ਖਾਤਪੂਰ੍ਵਨ੍ਤੁ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ ।। ੨੪੭.

ਜੋ ਜਗ੍ਹਾ ਕੁਸ਼, ਸਰ, ਆਕਾਸ਼ ਜਾਂ ਦੁਰਵਾ ਘਾਸ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਚੁਣਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਖੋਦੀ ਹੋਈ ਜਗ੍ਹਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਚਤੁਃषष੍ਟਿਪਦਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਮਧ੍ਯੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚਤੁष੍ਪਦਃ । ਪ੍ਰਾਕ੍ ਤੇषਾਂ ਵੈ ਗृਹਸ੍ਵਾਮੀ ਕਥਿਤਸ੍ਤੁ ਤਥਾਰ੍ਯ੍ਯਮਾ ।। ੨੪੭.

ਚੌਂਸਠ ਖਾਨਿਆਂ ਵਾਲਾ ਚੌਕ ਬਣਾਕੇ, ਵਿਚਕਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ; ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਘਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ, ਤੇ ਆਰੀਯਮਨ ਨੂੰ ਵੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇਨ ਵਿਵਸ੍ਵਾਂਸ਼੍ਚ ਮਿਤ੍ਰਃ ਪਸ਼੍ਚਿਮਤਸ੍ਤਥਾ । ਉਦਙ੍ਮਹੀਧਰਸ਼੍ਚੈਵ ਆਪਵਤ੍ਸੌ ਚ ਵਹ੍ਵਿਗੇ ।। ੨੪੭.

ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਵਿਵਸਵਤ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮਿਤ੍ਰ, ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਮਹੀਧਰ, ਆਪਵਤ ਅਤੇ ਕੋਣਾਂ ਤੇ ਵਹਵੀਗਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

ਸਾਵਿਤ੍ਰਸ਼੍ਚੈਵ ਸਵਿਤਾ ਜਯੇਨ੍ਦ੍ਰੌ ਨੈਰ੍ऋਤੇऽਮ੍ਬੁਧੌ । ਰੁਦ੍ਰਵ੍ਯਾਧੀ ਚ ਵਾਯਵ੍ਯੇ ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਾਦੌ ਕੋਣਗਾਦ੍ਵਹਿਃ ।। ੨੪੭.

ਸਾਵਿਤ੍ਰ ਤੇ ਸਵਿਤਾ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ, ਜਯੇਂਦ੍ਰ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ, ਰੁਦ੍ਰ ਤੇ ਵਿਆਧੀ ਵੀ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਪੂਰਬੀ ਦਰਵਾਜੇ ਤੇ ਕੋਣਗਾ ਤੇ ਵਹੀ ਹਨ।

ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਰਵਿਃ ਸਤ੍ਯੋ ਭृਸ਼ਃ ਪੂਰ੍ਵ੍ਵੇऽਥ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ। ਗृਹਕ੍ਸ਼ਤੋऽਰ੍ਯਮਧृਤੀ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਸ਼੍ਚਾਥ ਵਾਰੁਣੇ ।। ੨੪੭.

ਮਹੇਂਦ੍ਰ, ਰਵੀ, ਸਤਯ ਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ ਪੂਰਬ ਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਘਰਕਸ਼ਤਾ, ਆਰੀਯਮਨ, ਧ੍ਰਿਤੀ, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਵਾਰੁਣ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਹਨ।

ਪੁष੍ਪਦਨ੍ਤੋऽਸੁਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਵਰੁਣੋ ਯਕ੍ਸ਼ ਏਵ ਚ । ਸੌਮੇਯੇ ਭਲ੍ਲਾਟਸੋਮੌ ਚ ਅਦਿਤਿਰ੍ਧਨਦਸ੍ਤਥਾ ।। ੨੪੭.

ਪੁਸ਼ਪਦੰਤ, ਅਸੁਰ, ਵਾਰੁਣ ਤੇ ਯਕਸ਼ ਉੱਥੇ ਹਨ; ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਭੱਲਾਟਾ ਤੇ ਸੋਮਾ, ਅਦਿਤੀ ਤੇ ਧਨਦਾ ਹਨ।

ਨਾਗਃ ਕਰਗ੍ਰਹਸ਼੍ਚੈਸ਼ੇ ਅष੍ਟੌ ਦਿਸ਼ਿ ਦਿਸ਼ਿ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਆਦਾਯਨ੍ਤੌ ਤੁ ਤਯੋਰ੍ਦੇਵੌ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਵਤ੍ਰ ਗृਹੇਸ਼੍ਵਰੌ ।। ੨੪੭.

ਨਾਗ ਤੇ ਕਰਗ੍ਰਹ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਇਹ ਅੱਠ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉੱਥੇ ਰੱਖੇ ਦੋ ਦੇਵਤੇ ਘਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

. ਪਰ੍ਜ੍ਯਨ੍ਯਃ ਪ੍ਰਥਮੋ ਦੇਵੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯਸ਼੍ਚ ਕਰਗ੍ਰਹਃ । ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਰਵਿਸਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਭृਸ਼ੋऽਥ ਗਗਨ੍ਨ੍ਤਥਾ ।। ੨੪੭.

ਪਰਜਨਯ ਪਹਿਲਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਕਰਗ੍ਰਹ; ਮਹੇਂਦ੍ਰ, ਰਵੀ, ਸਤਯ, ਭ੍ਰਿਸ਼ ਤੇ ਗਗਨ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹਨ।

ਰੋਗੋ ਮੁਖ੍ਯਸ਼੍ਚ ਵਾਯਵ੍ਯੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਪੁष੍ਪਵਿਤ੍ਤਦੌ । ਗृਹਕ੍ਸ਼ਤੋ ਯਸਭृਸ਼ੌ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੋ ਨਾਗਪੈਤृਕਃ ।। ੨੪੭.

ਰੋਗ ਵਾਯੂ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਹੈ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਪ ਤੇ ਵਿਤਦਾ ਹਨ; ਘਰਕਸ਼ਤਾ, ਯਸ, ਭ੍ਰਿਸ਼, ਗੰਧਰਵ, ਨਾਗ ਤੇ ਪੈਤ੍ਰਿਕਾ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹਨ।

ਆਪ੍ਯੇ ਦੌਵਾਰਿਕਸੁਗ੍ਰੀਵੌ ਪੁष੍ਪਦਨ੍ਤੋऽਸੁਰੋ ਜਲਂ । ਯਕ੍ਸ਼੍ਮਾ ਰੋਗਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋषਸ਼੍ਚ ਉਤ੍ਤਰੇ ਨਾਗਰਾਜਕਃ । ੨੪੭.

ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਦੌਵਾਰਿਕ, ਸੁਗਰੀਵ, ਪੁਸ਼ਪਦੰਤ ਅਸੁਰ, ਪਾਣੀ, ਯਕਸ਼ਮਾ, ਰੋਗ ਅਤੇ ਸੁੱਕਾ ਹੋਣ; ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਨਾਗਰਾਜਕ ਹੈ।

ਮੁਖ੍ਯੋ ਭਲ੍ਲਾਟਸ਼ਸ਼ਿਨੌ ਅਦਿਤਿਸ਼੍ਚ ਕੁਵੇਰਕਃ । ਨਾਗੋ ਹੁਤਾਸ਼ਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਵੈ ਸ਼ਕ੍ਰਸੂਰ੍ਯ੍ਯੌ ਚ ਪੂਰ੍ਵਤਃ ।। ੨੪੭.

ਮੁੱਖ ਭੱਲਾਟ, ਸ਼ਸ਼ਿਨ, ਅਦਿਤੀ ਅਤੇ ਕੂਵੈਰਾ ਹਨ; ਨਾਗ ਅਤੇ ਹੁਤਾਸ਼ਾ ਚੰਗੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸ਼ਕਰ ਤੇ ਸੂਰਜ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹਨ।

ਦਕ੍ਸ਼ੇ ਗृਹਕ੍ਸ਼ਤਃ ਪੁष੍ਪ ਆਪ੍ਯੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਉਤ੍ਤਮਃ । ਪੁष੍ਪਦਨ੍ਤੋ ਹ੍ਯੁਦਗ੍ਦ੍ਵਾਰਿ ਭਲ੍ਲਾਟਃ ਪੁष੍ਪਦਨ੍ਤਕਃ ।। ੨੪੭.

ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਕਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਪ ਹਨ; ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸੁਗਰੀਵ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਉੱਤਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਪੁਸ਼ਪਦੰਤ ਹੈ, ਭੱਲਾਟ ਪੁਸ਼ਪਦੰਤਕਾ ਹੈ।

ਸ਼ਿਲੇष੍ਟਕਾਦਿਵਿਨ੍ਯਾਸਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰੈਃ ਪ੍ਰਾਰ੍ਚ੍ਯ ਸੁਰਾਂਸ਼੍ਚਰੇਤ੍ । ਨਨ੍ਦੇ ਨਨ੍ਦਯ ਵਾਸਿष੍ਠੇ ਵਸੁਭਿਃ ਪ੍ਰਜਯਾ ਸਹ ।। ੨੪੭.

ਪਥਰ ਤੇ ਇੱਟਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਨੰਦੇ, ਨੰਦਯਾ, ਵਾਸਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਵਸੂਆਂ ਤੇ ਸੰਤਾਨ ਦੇ ਨਾਲ।