ਵਵਨ੍ਦੇऽਜਞ੍ਚ ਤਨ੍ਦੇਵਾ ਅਭ੍ਯਨਨ੍ਦਨ੍ਤ ਹਰ੍षਿਤਾਃ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ ਨਨ੍ਦਕਃ ਖਡ੍ਗੋ ਦੇਵੋਕ੍ਤੋ ਹਰਿਰਗ੍ਰਹੀਤ੍ ।। ੨੪੫.
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਜਨਮਾ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਆਗਵਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਨੰਦਕਾ ਨਾਂ ਦੀ ਤਲਵਾਰ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਹਰੀ ਨੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਈ।
ਤਂ ਜਗ੍ਰਾਹ ਸ਼ਨੈਰ੍ਦੇਵੋ ਵਿਕੋषਃ ਸੋऽਭ੍ਯਪਦ੍ਯਤ। ਖਡ੍ਗੋ ਨੀਲੋ ਰਤ੍ਨਮੁष੍ਟਿਸ੍ਤਤੋऽਭੂਚ੍ਛਤਬਾਹੁਕਃ ।। ੨੪੫.
ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਤਲਵਾਰ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਫੜਿਆ; ਜਦੋਂ ਉਹ ਤਲਵਾਰ ਕੱਢੀ, ਉਹ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦੀ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀ ਮੱਠੀ ਸੀ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੌ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਜਣਮਿਆ।
ਦੈਤ੍ਯਃ ਸ ਗਦਯਾ ਦੇਵਾਨ੍ ਦ੍ਰਾਵਯਾਮਾਸ ਵੈ ਰਣੇ । ਵਿष੍ਣੁਨਾ ਖਡ੍ਗਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾਨਿ ਦੈਤ੍ਯਗਾਤ੍ਰਾਣਿ ਭੂਤਲੇ ।। ੨੪੫.
ਉਹ ਦੈਤ ਨੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਗਦਾ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ; ਪਰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਦੈਤ ਦੇ ਅੰਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ।
ਪਤਿਤਾਨਿ ਤੁ ਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਨ੍ਨਨ੍ਦਕਸ੍ਯ ਚ ਤਾਨਿ ਹਿ । ਲੋਹਭੂਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਹਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮੈ ਹਰਿਰ੍ਵਰਂ ।। ੨੪੫.
ਨੰਦਕਾ ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ ਉਹ ਅੰਗਾਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਲੋਹਾ ਬਣ ਗਏ; ਹਰੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ।
ਦਦੌ ਪਵਿਤ੍ਰਮਙ੍ਗਨ੍ਤੇ ਆਯੁਧਾਯ ਭਵੇਦ੍ਭੁਵਿ । ਹਰਿਪ੍ਰਸਾਦਾਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਪਿ ਵਿਨਾ ਵਿਘ੍ਨਂ ਹਰਿਂ ਪ੍ਰਭੁਂ ।। ੨੪੫.
ਉਸ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਸਰੀਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹਥਿਆਰ ਬਣ ਸਕੇ; ਹਰੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਹਰੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪੂਜਯਾਮਾਸ ਯਜ੍ਞੇਨ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇऽਥੋ ਸ਼ਡ੍ਗਲਕ੍ਸ਼ਣਂ । ਖਟੀਖਟ੍ਟਰਜਾਤਾ ਯੇ ਦਰ੍ਸ਼ਨੀਯਾਸ੍ਤੁ ਤੇ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।। ੨੪੫.
ਉਸ ਨੇ ਯਜਨ ਨਾਲ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਛੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਾਂਗਾ। ਜੋ ਤਲਵਾਰਾਂ ਅੰਵਿਲ ਤੇ ਹਥੌੜੇ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕਾਯਚ੍ਛਿਦਸ੍ਤ੍ਵਾਰ੍षਿਕਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਦृਢਾਃ ਸੂਰ੍ਪਾਰਕੋਦ੍ਬਵਾਃ । ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਾਸ਼੍ਛੇਦਸਹਾ ਵਙ੍ਗਾਸ੍ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਾਃਸ੍ਯੁਸ਼੍ਚਾਙ੍ਗਦੇਸ਼ਜਃ ।। ੨੪੫.
ਜੋ ਤਲਵਾਰਾਂ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਕੱਟਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਆਰਸ਼ਿਕਾ ਕਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਨ ਤੇ ਸੂਰਪਾਰਕ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਆਈਆਂ ਹਨ; ਵੰਗ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਅੰਗ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਤੇਜ਼ ਹਨ ਤੇ ਕੱਟਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਾਤਾਰ੍ਦ੍ਧਮਙ੍ਗੁਲਾਨਾਞ੍ਚ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਖਡ੍ਗਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਂ । ਤਦਰ੍ਦ੍ਧਂ ਮਧ੍ਯਮਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਤਤੋ ਹੀਨਂ ਨ ਧਾਰਯੇਤ੍ ।। ੨੪੫.
ਇੱਕ ਤੇਲਵਾਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਇੱਕ ਤੇ ਅੱਧੀ ਉਂਗਲ ਹੋਵੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਅੱਧੀ ਚੌੜਾਈ ਵਾਲੀ ਮੱਧਮ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਚੌੜਾਈ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ ਪਹਿਨੀ ਜਾਂਦੀ।
ਦੀਰ੍ਘਂ ਸੁਮਧੁਰਂ ਸ਼ਬ੍ਦਂ ਯਸ੍ਯ ਖਡ੍ਗਸ੍ਯ ਸਤ੍ਤਮ । ਕਿਙ੍ਕਿਣੀਸਦृਸ਼ਨ੍ਤਸ੍ਯ ਧਾਰਣਂ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਮੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੨੪੫.
ਜਿਸ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਵਧੀਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਘੰਟੀਆਂ ਵਾਂਗ ਮਿੱਠੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਨਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਖ਼़ੜਗਃ ਪਦ੍ਮਪਲਾਸ਼ਾਗ੍ਰੋ ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰਸ਼੍ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ । ਕਰਵੀਰਦਲਾਗ੍ਰਾਭੋ ਘृਤਗਨ੍ਧੋ ਵਿਯਤ੍ਪ੍ਰਭਃ ।। ੨੪੫.
ਜਿਸ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਨੋਕ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਜਾਂ ਗੋਲ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੀ ਨੋਕ ਕਰਵੀਰ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਾਂਗ, ਘੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਹੋਵੇ।
ਸਮਾਙ੍ਗੁਲਸ੍ਥਾਃ ਸ਼ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵ੍ਰਣਾਃ ਖਡ੍ਗੇषੁ ਲਿਙ੍ਗਵਤ੍ । ਕਾਕੋਲੂਕਸਵਰ੍ਣਾਭਾ ਵਿषਮਾਸ੍ਤੇ ਨ ਸ਼ੋਭਨਾਃ ।। ੨੪੫.
ਤਲਵਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਉਂਗਲ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਤੇ ਸਮਾਨ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੋਣ, ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੇ ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਹੋਣ, ਕੌਲ ਜਾਂ ਉਲੂ ਦੀ ਰੰਗਤ ਵਾਲੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਚੰਗੇ ਨਹੀਂ।
ਖਡ੍ਗੇ ਨ ਪਸ਼੍ਯੇਦ੍ਵਦਨਮੁਚ੍ਛਿष੍ਟੋ ਨ ਸ੍ਪृਸ਼ੇਦਸਿਂ । ਮੂਲ੍ਯਂ ਜਾਤਿਂ ਨ ਕਥਯੇਨ੍ਨਿਸ਼ਿ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨ ਸ਼ੀਰ੍षਕੇ ।। ੨੪੫.
ਤਲਵਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਨਹੀਂ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਧਾਰ ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਜਾਂ ਜਾਤ ਨਹੀਂ ਦੱਸਣੀ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਰਤ੍ਨਾਨਾਂ ਲਕ੍ਸ਼ਣਾਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਰਤ੍ਨਂ ਧਾਰ੍ਯ੍ਯਮਿਦਂ ਨਪੈਃ । ਵਜ੍ਰਂ ਮਰਕਤਂ ਰਤ੍ਨਂ ਪਦ੍ਮਰਾਗਞ੍ਚ ਮੌਕ੍ਤਿਕਂ ।। ੨੪੬.
ਅਗਨਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਇਹ ਰਤਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਹਿਨਣ ਯੋਗ ਹਨ: ਹੀਰਾ, ਪੰਨਾ, ਲਾਲ, ਪਦਮਰਾਗ ਤੇ ਮੋਤੀ।
ਇਨ੍ਦ੍ਰਨੀਲਂ ਮਹਾਨੀਲਂ ਵੈਦੂਰ੍ਯ੍ਯਂ ਗਨ੍ਧਸ਼ਸ੍ਯਕਂ । ਚਨ੍ਦ੍ਰਕਾਨ੍ਤਂ ਸੂਰ੍ਯਕਾਨ੍ਤਂ ਸ੍ਫਟਿਕਂ ਪੁਲਕਂ ਤਥਾ ।। ੨੪੬.
ਇੰਦਰਨੀਲ, ਮਹਾਨੀਲ, ਵੈਦੂਰ, ਗੰਧਸ਼ਸ੍ਯਕ, ਚੰਦਰਕਾਂਤ, ਸੂਰਯਕਾਂਤ, ਸਫਟਿਕ ਤੇ ਪੁਲਕ ਵੀ।
ਕਰ੍ਕੇਤਨਂ ਪੂष੍ਪਰਾਗਂ ਤਥਾ ਜ੍ਯੋਤੀਰਸਂ ਦ੍ਵਿਜ । ਸ੍ਫਟਿਕਂ ਰਾਜਪਟ੍ਟਞ੍ਚ ਤਥਾ ਰਾਜਮਯਂ ਸ਼ੁਭਂ ।। ੨੪੬.
ਕਰਕੇਤਨ, ਪੁਸ਼ਪਰਾਗ, ਜੋਤਿਰਸ, ਸਫਟਿਕ, ਰਾਜਪੱਟ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਰਾਜਮਯ।
ਸੌਗਨ੍ਧਿਕਂ ਤਥਾ ਗਞ੍ਜਂ ਸ਼ਙ੍ਖਬ੍ਰ੍ਹ੍ਮਮਯਂ ਤਥਾ । ਗੋਮੇਦਂ ਰੁਧਿਰਾਕ੍ਸ਼ਞ੍ਚ ਤਥਾ ਭਲ੍ਲਾਤਕਂ ਦ੍ਵਿਜ ।। ੨੪੬.
ਸੌਗੰਧਿਕ, ਗੰਜਾ, ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਮਯ, ਗੋਮੇਦ, ਰੁਧਿਰਾਕ੍ਸ਼ ਤੇ ਭਲਾਤਕ ਵੀ।
ਧੂਲੀਂ ਮਰਕਤਞ੍ਚੈਵ ਤੁਥਕਂ ਸੀਸਮੇਵ ਚ । ਪੀਲੁਂ ਪ੍ਰਵਾਲਕਞ੍ਚੈਵ ਗਿਰਿਵਜ੍ਰਂ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ ।। ੨੪੬.
ਧੂੜ, ਪੰਨਾ, ਤੁਥਾ, ਤਿਲ, ਪੀਲੂ, ਮੂੰਗਾ ਤੇ ਪਹਾੜੀ ਹੀਰਾ।
ਭੂਜਙ੍ਗਮਮਣਿਞ੍ਚੈਵ ਤਥਾ ਵਜ੍ਰਮਣਿਂ ਸ਼ੁਭਂ । ਟਿਟ੍ਟਿਭਞ੍ਚ ਤਥਾ ਪਿਣ੍ਡਂ ਭ੍ਰਾਮਰਞ੍ਚ ਤਥੋਤ੍ਪਲਂ ।। ੨੪੬.
ਸੱਪ ਦੀ ਮਣੀ, ਸ਼ੁਭ ਹੀਰਾ ਮਣੀ, ਟਿਟਿਬਾ, ਪਿੰਡ, ਭ੍ਰਾਮਰ ਤੇ ਉਤਪਲ।
ਸੁਵਰ੍ਣਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਾਨਿ ਰਤ੍ਨਾਨਿ ਸ਼੍ਰੀਜਯਾਦਿਕੇ । ਅਨ੍ਤਃਪ੍ਰਭਾਵਂ ਵੈਮਲ੍ਯਂ ਸੁਸਂਸ੍ਥਾਨਤ੍ਵਮੇਵ ਚ ।। ੨੪੬.
ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਰਤਨ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼੍ਰੀ ਤੇ ਜਯਾ, ਅੰਦਰੋਂ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ ਤੇ ਉਤਮ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਹਨ।
ਸੁਧਾਰ੍ਯਾ ਨੈਵ ਧਾਰ੍ਯ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਨਿष੍ਪ੍ਰਭਾ ਮਲਿਨਾਸ੍ਤਥਾ । ਖਣ੍ਡਾਃ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਯੇ ਚ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਂ ਵਜ੍ਰਧਾਰਣਮ੍ ।। ੨੪੬.
ਜੋ ਰਤਨ ਮੈਲੇ, ਚਮਕ ਰਹਿਤ, ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਕਣਕੜੀ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਹਿਨਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਵਜਰ ਵਿਚ ਜੜਨ ਲਈ ਠੀਕ ਹਨ।
ਅਮ੍ਭਸ੍ਤਰਤਿ ਯਦ੍ਵਜ੍ਰਮਭੇਦ੍ਯਂ ਵਿਮਲਂ ਚ ਯਤ੍ । षਟ੍ਕੋਣਂ ਸ਼ਕ੍ਰਚਾਪਾਬਂ ਲਘੁ ਚਾਰ੍ਕਨਿਭਂ ਸ਼ੁਭਮ੍ ।। ੨੪੬.
ਅਸਲ ਵਜਰ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਪਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਟੁੱਟਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਨਿਰਮਲ, ਛੇ ਕੋਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਵਾਂਗ, ਹਲਕਾ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁਕਪਕ੍ਸ਼ਨਿਭਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਕਾਨ੍ਤਿਮਾਨ੍ਵਿਮਲਸ੍ਤਥਾ । ਸ੍ਵਰ੍ਣਚੂਰ੍ਣਨਿਭੈਃ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮੈਰ੍ਮਰਕਤਸ਼੍ਚ ਵਿਨ੍ਦੁਭਿਃ ।। ੨੪੬.
ਉਹ ਚੰਦ ਦੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਪੱਖ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਮਲਾਇਮ, ਰੌਸ਼ਨ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਧੂੜ ਵਾਂਗ ਬਰੀਕ ਮਰਕਤ ਦੇ ਬਿੰਦਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ।
ਸ੍ਫਟਿਕਜਾਃ ਪਦ੍ਮਰਾਗਾਃ ਸ੍ਯੂ ਰਾਗਵਨ੍ਤੋऽਤਿਨਿਰ੍ਮ੍ਮਲਾਃ । ਜਾਤਵਙ੍ਗਾ ਭਵਨ੍ਤੀਹ ਕੁਰੁਵਿਨ੍ਦਸਮੁਦ੍ਭਵਾਃ ।। ੨੪੬.
ਸਫਟਿਕ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਪਦਮਰਾਗ ਰਤਨ ਚਟਾਕਦਾਰ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਤੇ ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਜਾਤਵੰਗਾ ਰਤਨ ਇੱਥੇ ਕੁਰਵਿੰਦ ਪੱਥਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਸੌਗਨ੍ਧਿਕੋਤ੍ਥਾਃ ਕਾषਾਯਾ ਮੁਕ੍ਤਾਫਲਾਸ੍ਤੁ ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਜਾਃ । ਵਿਮਲਾਸ੍ਤੇਭ੍ਯ ਉਤ੍ਕृष੍ਟਾ ਯੇ ਚ ਸ਼ਙਖੋਦ੍ਭਵਾ ਮੁਨੇ ।। ੨੪੬.
ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਮੋਤੀਆਂ ਲਾਲੀਮਾਵਾਂ ਹਨ; ਸ਼ੁਕਤਿ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੋਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ, ਤੇ ਸ਼ੰਖ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਮੋਤੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉਤਮ ਹਨ, ਹੇ ਮুনি।
ਨਾਗਦਨ੍ਤਭਵਾਸ਼੍ਚਾਗ੍ਰ੍ਯਾਃ ਕੁਮ੍ਭਸ਼ੂਕਰਮਤ੍ਸ੍ਯਜਾਃ । ਵੇਣੁਨਾਗਭਵਾਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਮੌਕ੍ਤਿਕਂ ਨਾਗਜਂ ਵਰਂ ।। ੨੪੬.
ਹਾਥੀ ਦੀ ਦੰਦ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਮੋਤੀਆਂ ਉਤਮ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਘੜਾ, ਸੂਰ ਤੇ ਮੱਛੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ; ਬਾਂਸ ਤੇ ਸੱਪ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਮੋਤੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ, ਤੇ ਸੱਪ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਮੋਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।
thumb|500px|ਵਾਸ੍ਤੁਪੁਰੁष (੮੧ਪਦ) thumb|500px|ਵਾਸ੍ਤੁਪੁਰੁषਃ. ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਵਾਸ੍ਤੁਲਕ੍ਸ਼੍ਮ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵਿਪ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਚ ਭੂਰਿਹ । ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਰਕ੍ਤਾ ਤਥਾ ਪੀਤਾ ਕृष੍ਣਾ ਚੈਵ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ ।। ੨੪੭.
ਅਗਨਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਵਾਸਤੁ-ਪੁਰੁਸ਼ ਦੇ ਚਿਨ੍ਹ੍ਹ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਦਿ ਲਈ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੱਸਾਂਗਾ: ਸਫੈਦ, ਲਾਲ, ਪੀਲੇ ਤੇ ਕਾਲੇ, ਇਸੀ ਕ੍ਰਮ ਵਿਚ।
ਘृਤਰਕ੍ਤਾਨ੍ਨਮਦ੍ਯਾਨਾਂ ਗਨ੍ਧਾਢ੍ਯਾ ਵਸਤਸ਼੍ਚ ਚ ਭੂਃ । ਮਧੁਰਾ ਚ ਕषਾਯਾ ਚ ਅਮ੍ਲਾਦ੍ਯੁਪਰਸਾ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ।। ੨੪੭.
ਉਹ ਧਰਤੀ ਜਿੱਥੇ ਘੀ, ਲਹੂ, ਭੋਜਨ ਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਸਵਾਦ ਮਿੱਠਾ, ਕਸੈਲਾ ਤੇ ਖੱਟਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚੰਗੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕੁਸ਼ੈਃ ਸ਼ਰੈਸ੍ਤਥਾਕਾਸ਼ੈਰ੍ਦੂਰ੍ਵਾਭਿਰ੍ਯਾ ਚ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾ । ਪ੍ਰਾਰ੍ਚ੍ਯ ਵਿਪ੍ਰਾਂਸ਼੍ਚ ਨਿਃਸ਼ਲ੍ਪਾਂ ਖਾਤਪੂਰ੍ਵਨ੍ਤੁ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ ।। ੨੪੭.
ਜੋ ਜਗ੍ਹਾ ਕੁਸ਼, ਸਰ, ਆਕਾਸ਼ ਜਾਂ ਦੁਰਵਾ ਘਾਸ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਚੁਣਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਖੋਦੀ ਹੋਈ ਜਗ੍ਹਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਚਤੁਃषष੍ਟਿਪਦਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਮਧ੍ਯੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚਤੁष੍ਪਦਃ । ਪ੍ਰਾਕ੍ ਤੇषਾਂ ਵੈ ਗृਹਸ੍ਵਾਮੀ ਕਥਿਤਸ੍ਤੁ ਤਥਾਰ੍ਯ੍ਯਮਾ ।। ੨੪੭.
ਚੌਂਸਠ ਖਾਨਿਆਂ ਵਾਲਾ ਚੌਕ ਬਣਾਕੇ, ਵਿਚਕਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ; ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਘਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ, ਤੇ ਆਰੀਯਮਨ ਨੂੰ ਵੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇਨ ਵਿਵਸ੍ਵਾਂਸ਼੍ਚ ਮਿਤ੍ਰਃ ਪਸ਼੍ਚਿਮਤਸ੍ਤਥਾ । ਉਦਙ੍ਮਹੀਧਰਸ਼੍ਚੈਵ ਆਪਵਤ੍ਸੌ ਚ ਵਹ੍ਵਿਗੇ ।। ੨੪੭.
ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਵਿਵਸਵਤ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮਿਤ੍ਰ, ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਮਹੀਧਰ, ਆਪਵਤ ਅਤੇ ਕੋਣਾਂ ਤੇ ਵਹਵੀਗਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।