ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਂ ਸ੍ਮृਤਂ ਸਾਮ ਉਪਕਾਰਾਨੁਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨਾਤ੍ । ਮਿਥਃਸਮ੍ਬਨ੍ਧਕਥਨਂ ਮृਦੁਪੂਰ੍ਵ੍ਵਂ ਚ ਭਾषਣਂ ।। ੨੪੧.

ਮਿਲਾਪ ਚਾਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਪਿਛਲੇ ਉਪਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ, ਆਪਸੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਨੀ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਨਰਮ ਬੋਲ ਬੋਲਣੇ।

ਆਯਾਤੇ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਵਾਚਾ ਤਵਾਹਮਿਤਿ ਚਾਰ੍ਪਣਂ । ਯਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਧਨੋਤ੍ਸਰ੍ਗ ਉਤ੍ਤਮਾਧਮਮਧ੍ਯਮਃ ।। ੨੪੧.

ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਆਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲ ਕੇ ਤੇ ਭੇਟ ਦੇ ਕੇ 'ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਹਾਂ' ਆਦਿ ਕਹਿ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਦੌਲਤ ਤਿਆਗਣ ਦੇ ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਹਨ: ਵਧੀਆ, ਘੱਟ ਤੇ ਮਧਯਮ।

ਪ੍ਰਤਿਦਾਨਂ ਤਦਾ ਤਸ੍ਯ ਗृਹੀਤਸ੍ਯਾਨੁਮੋਦਨਂ । ਦ੍ਰਵ੍ਯਦਾਨਮਪੂਰ੍ਵ੍ਵਂ ਚ ਸ੍ਵਯਙ੍ਗ੍ਰਾਹਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਨਂ ।। ੨੪੧.

ਉਸ ਵੇਲੇ, ਵਾਪਸੀ ਵਿੱਚ, ਮਿਲੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤੀ, ਨਵੀਂ ਭੇਟ ਦੇਣੀ ਅਤੇ ਖੁਦ ਲੈਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਦੇਯਸ਼੍ਚ ਚਪ੍ਰਤਿਮੋਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਦਾਨਂ ਪਞ੍ਚਵਿਧਂ ਸ੍ਮृਤਂ । ਸ੍ਨੇਹਰਾਗਾਪਨਯਨਸਂਹਰ੍षੋਤ੍ਪਾਦਨਂ ਤਥਾ ।। ੨੪੧.

ਦੇਣਾ, ਛੁਟਕਾਰਾ ਅਤੇ ਦਾਨ ਪੰਜ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਮੋਹ ਤੇ ਲਗਾਵ ਹਟਾਉਣਾ, ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਵੀ।

ਮਿਥੋ ਭੇਦਸ਼੍ਚ ਭੇਦਜ੍ਞੈਰ੍ਭੇਦਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਵਿਧਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਬਧੋऽਰ੍ਥਹਰਣਂ ਚੈਵ ਪਰਿਕ੍ਲੇਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਿਧਾ ਦਮਃ ।। ੨੪੧.

ਵੰਡ, ਜਿਹੜੇ ਇਸ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਵੱਖਰਾ ਕਰਨਾ, ਦੌਲਤ ਲੈਣਾ, ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ।

ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਸ਼੍ਚਾਪ੍ਰ੍ਕਾਸ਼ਸ਼੍ਚ ਲੋਕਦ੍ਵਿष੍ਟਾਨ੍ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤਃ । ਉਦ੍ਵਿਜੇਤ ਹਤੈਰ੍ਲ੍ਲੋਕਸ੍ਤੇषੁ ਪਿਣ੍ਡਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ।। ੨੪੧.

ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੇ ਗੁਪਤ ਕੰਮ—ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਪਟਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਐਸੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਇਨਾਮ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਵਿਸ਼ੇषੇਣੋਪਨਿषਦ੍ਯੋਗੈਰ੍ਹਨ੍ਯਾਚ੍ਛਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਨਾ ਦ੍ਵਿषਃ । ਜਾਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਦ੍ਵਿਜਂ ਨੈਵ ਹਨ੍ਯਾਤ੍ ਸਾਮੋਤ੍ਤਰਂ ਵਸ਼ੇ ।। ੨੪੧.

ਖਾਸ ਕਰਕੇ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਤਰੀਕਿਆਂ ਜਾਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਤੀ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਮਾਰਨਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਵਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਲਿਮ੍ਪਨ੍ਨਿਵ ਚੇਤਾਂਸਿ ਦृष੍ਟ੍ਵਾਸਾਧੁ ਪਿਬਨ੍ਨਿਵ । ਗ੍ਰਸਨ੍ਨਿਵਾਮृਤਂ ਸਾਮ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਪ੍ਰਿਯਂ ਵਚਃ ।। ੨੪੧.

ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਨੂੰ ਲਗਾ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਕੇ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਲਗਾ ਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਬੋਲ ਮਿਲਾਪ ਲਈ ਵਰਤਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਮਿਥ੍ਯਾਭਿਸ਼ਸ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰੀਕਾਮ ਆਹੂਯਾਪ੍ਰਤਿਮਾਨਿਤਃ । ਰਾਜਦ੍ਵੇषੀ ਚਾਤਿਕਰ ਆਤ੍ਮਸਮ੍ਬਾਵਿਤਸ੍ਤਥਾ ।। ੨੪੧.

ਜੋ ਝੂਠੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਗਿਆ, ਸੁਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ, ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਪਰ ਆਦਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦਾ, ਗਲਤ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਸਮਝਦਾ—

ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਧਰ੍ਮ੍ਮਕਾਮਾਰ੍ਥਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਮਾਨੀ ਵਿਮਾਨਿਤਃ । ਅਕਾਰਣਾਤ੍ ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤਃ ਕृਤਵੈਰੋऽਪਿ ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਿਤਃ ।। ੨੪੧.

ਜਿਸ ਦਾ ਧਰਮ, ਇੱਛਾ ਜਾਂ ਦੌਲਤ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ, ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ, ਅਹੰਕਾਰੀ, ਬੇਇੱਜ਼ਤ, ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ, ਜਾਂ ਵੈਰੀ ਬਣ ਗਿਆ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਵਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਹृਤਦ੍ਰ੍ਵ੍ਯਕਲਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਪੂਜਾਰ੍ਹੋऽਪ੍ਰਤਿਪੂਜਿਤਃ । ਏਤਾਂਸ੍ਤੁ ਭੇਦਯੇਚ੍ਛਤ੍ਰੌ ਸ੍ਥਿਤਾਨ੍ਨਿਤ੍ਯਾਨ੍ ਸੁਸ਼ਙ੍ਕਿਤਾਨ੍ ।। ੨੪੧.

ਜਿਸ ਦੀ ਦੌਲਤ ਜਾਂ ਪਤਨੀ ਲੈ ਲਈ ਗਈ, ਜੋ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ ਪਰ ਆਦਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ—ਇਹ ਲੋਕ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਿੰਤਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਵੈਰੀਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡੇ ਜਾਣ।

ਆਗਤਾਨ੍ ਪੂਜਯੇਤ੍ ਕਾਮੈਰ੍ਨ੍ਨਿਜਾਂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਸ਼ਮਨ੍ਨਯੇਤ੍ । ਸਾਮਦृष੍ਟਾਨੁਸਨ੍ਧਾਨਮਤ੍ਯੁਗ੍ਰਭਯਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ।। ੨੪੧.

ਜੋ ਆਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਕੇ ਆਦਰ ਕਰਨਾ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨਾ; ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਵੱਡੇ ਡਰ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਧਾਨਦਾਨਮਾਨਂ ਚ ਭੇਦੋਪਾਯਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ । ਮਿਤ੍ਰਂ ਹਤਂ ਕ੍ਕਾष੍ਠਮਿਵ ਘੁਣਜਗ੍ਧਂ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਯ੍ਯਤੇ ।। ੨੪੧.

ਮੁੱਖ ਦਾਨ ਤੇ ਆਦਰ ਦੇ ਤਰੀਕੇ, ਅਤੇ ਵੰਡ ਦੇ ਉਪਾਅ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ; ਜੋ ਮਿੱਤਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਕੀੜਿਆਂ ਵਲੋਂ ਖਾਧੀ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ, ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਦ੍ਦੇਸ਼ਕਾਲਜ੍ਞੋ ਦਣ੍ਡੇਨਾਸ੍ਤਂ ਨਯੇਦਰੀਨ੍ । ਮੈਤ੍ਰੀਪ੍ਰਧਾਨਂ ਕਲ੍ਯਾਣਬੁਦ੍ਧਿਂ ਸਾਨ੍ਤ੍ਵੇਨ ਸਾਧਯੇਤ੍ ।। ੨੪੧.

ਜੋ ਤਿੰਨ ਤਾਕਤਾਂ, ਥਾਂ ਤੇ ਸਮਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਨਾਲ ਵਸ਼ ਕਰੇ; ਜੋ ਮਿੱਤਰਤਾ ਵਾਲਾ ਤੇ ਚੰਗੀ ਸੋਚ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਵਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਲੁਬ੍ਧਂ ਕ੍ਸ਼ੀਣਞ੍ਚ ਚਦਾਨੇਨ ਮਿਤ੍ਰਾਨਨ੍ਯੋਨ੍ਯਸ਼ਙ੍ਕਯਾ । ਦਣ੍ਡਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦ੍‌ਦੁष੍ਟਾਨ੍ ਪੁਤ੍ਰਭ੍ਰਾਤਾਦਿ ਸਾਮਤਃ ।। ੨੪੧.

ਲਾਲਚੀ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨੂੰ ਦਾਨ ਨਾਲ ਵਸ਼ ਕਰਨਾ, ਮਿੱਤਰ ਜੋ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਦੁਸ਼ਟ—ਜਿਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਭਰਾ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਡਰ ਜਾਂ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਰੋਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਦਾਨਭੇਦੈਸ਼੍ਚਮੂਮੁਖ੍ਯਾਨ੍ ਯੋਧਾਨ੍ ਜਨਪਦਾਦਿਕਾਨ੍ । ਸਾਮਨ੍ਤਾਟਵਿਕਾਨ੍ ਭੇਦਦਣ੍ਡਾਭ੍ਯਾਮਪਰਾਦ੍ਧਕਾਨ੍ ।। ੨੪੧.

ਦਾਨ ਅਤੇ ਵੰਡ ਦੇ ਰਾਹੀਂ, ਫੌਜ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਯੋਧੇ, ਲੋਕ, ਸਰਹੱਦੀ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਵੰਡ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦੇਵਤਾਪ੍ਰਤਿਮਾਨਾਨ੍ਤੁ ਪੂਜਯਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੈਰ੍ਨ੍ਨਰੈਃ । ਪੁਮਾਨ੍ ਸ੍ਤ੍ਰੀਵਸ੍ਤ੍ਰਸਂਵੀਤੋ ਨਿਸ਼ਿ ਚਾਦ੍‌ਭੁਤਦਰ੍ਸ਼ਨਃ ।। ੨੪੧.

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਅੰਦਰ ਲੁਕ ਕੇ, ਆਦਮੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇੱਕ ਆਦਮੀ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਅਜੀਬ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿ ਵਜੋਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਵੇਤਾਲੋਲ੍ਕਾਪਿਸ਼ਾਚਾਨਾਂ ਸ਼ਿਵਾਨਾਂ ਚ ਸ੍ਵਰੂਪਿਕੀ । ਕਾਮਤੋ ਰੂਪਧਾਰਿਤ੍ਵਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਗਨ੍ਯਸ਼੍ਮਾਮ੍ਬੁਵਰ੍षਣਂ ।। ੨੪੧.

ਵੇਤਾਲ, ਉਲੂ, ਪਿਸ਼ਾਚ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਰੂਪ, ਮਨ ਚਾਹੇ ਤੌਰ ਤੇ ਧਾਰਣ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਹਥਿਆਰ, ਅੱਗ, ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਤਮੋऽਨਿਲੋऽਨਲੋ ਮੇਵ ਇਤਿ ਮਾਯਾ ਹ੍ਯਮਾਨੁषੀ। ਜਘਾਨ ਕੀਚਕਂ ਭੀਮ ਆਸ੍ਥਿਤਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਸ੍ਵਰੂਪਤਾਂ ।। ੨੪੧.

ਅੰਧਕਾਰ, ਹਵਾ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਮਾਇਆ, ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਨਹੀਂ, ਭੀਮ ਨੇ ਇਸਤेमाल ਕੀਤੀ, ਕੀਚਕ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ, ਔਰਤ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ।

ਅਨ੍ਯਾਯੇ ਵ੍ਯਸ੍ਨੇ ਯੁਦ੍ਧੇ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਸ੍ਯਾਨਿਵਾਰਣਂ । ਉਪੇਕ੍ਸ਼ੇਯਂ ਸ੍ਮृਤਾ ਭ੍ਰਾਤੋਪੇਕ੍ਸ਼ਿਤਸ਼੍ਚ ਹਿਡਿਮ੍ਬਯਾ ।। ੨੪੧.

ਅਨਿਆਇ, ਮੁਸੀਬਤ ਜਾਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਰੁਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਤਦ ਉਪਰਾਮਤਾ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਭਰਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹਿਡਿੰਬਾ ਨੇ ਉਪਰਾਮਤਾ ਦਿਖਾਈ।

ਮੇਘਾਨ੍ਧਕਾਰਵृष੍ਟਗ੍ਨਿਪਰ੍ਵਤਾਦ੍‌ਭੁਤਦਰ੍ਸ਼ਨਂ । ਦਰਸ੍ਥਾਨਂ ਚ ਸੈਨ੍ਯਾਨਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਧ੍ਵਜਸ਼ਾਲਿਨਾਂ ।। ੨੪੧.

ਬੱਦਲ, ਅੰਧਕਾਰ, ਵਰਖਾ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਅਜੀਬ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿ, ਫੌਜ ਦੀ ਥਾਂ ਅਤੇ ਝੰਡਾ ਲੈ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿ।

ਛਿਨ੍ਨਪਾਟਿਤਭਿਨ੍ਨਾਨਾਂ ਸਂਸृਤਾਨਾਂ ਵ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ । ਇਤੀਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲਂ ਦ੍ਵਿषਤਾਮ੍ਭੀਤ੍ਯਰ੍ਥਮੁਪਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ ।। ੨੪੧.

ਕੱਟੇ, ਫਾਟੇ, ਟੁੱਟੇ ਜਾਂ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਾਦੂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਰਾਮੋਕ੍ਤੋਕ੍ਤਾ ਮਥਾ ਨੀਤਿਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਰਾਜਨ੍ ਨृਣਾਂ ਵਦੇ । ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਯਤ੍ਸਮੁਦ੍ਰੇਣ ਗਰ੍ਗਾਯੋਕ੍ਤਂ ਯਥਾ ਪੁਰਾ ।। ੨੪੩.

ਅਗਨਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਾਮ ਦੀ ਦੱਸੀ ਨੀਤੀ, ਰਾਜਨ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਮਰਦਾਂ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੈ; ਜੋ ਲਕਸ਼ਣ ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਦੱਸੇ ਅਤੇ ਗਰਗ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ।

ਸਮੁਦ੍ਰ ਉਵਾਚ । ਪੁਂਸਾਞ੍ਚ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਞ੍ਚੈਵ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਂ । ਏਕਾਧਿਕੋ ਦ੍ਵਿਸ਼ੁਕ੍ਲਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਗਮ੍ਭੀਰਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ।। ੨੪੩.

ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਲਕਸ਼ਣ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਲਕਸ਼ਣ ਦੱਸਾਂਗਾ: ਇੱਕ ਵਧ, ਦੋ ਚਿੱਟੇ, ਤਿੰਨ ਗਹਿਰੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ।

ਤ੍ਰਿਤ੍ਰਿਕਸ੍ਤ੍ਰਿਪ੍ਰਲਮ੍ਬਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਨੋਤਿ ਯਸ੍ਤਯਾ । ਤ੍ਰਿਬਲੀਮਾਂਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਨਤਸ੍ਤ੍ਰਿਕਾਲਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਸੁਵ੍ਰਤ ।। ੨੪੩.

ਤਿੰਨ ਤਰੀਕੇ, ਤਿੰਨ ਲਟਕਦੇ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਨਾਲ ਫੈਲਦੇ ਹਨ; ਤਿੰਨ ਲਕੀਰਾਂ, ਤਿੰਨ ਝੁਕਦੇ, ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਸੁਭਰਤਾ।

ਪੁਰੁषਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸੁਲਕ੍ਸ਼ਣ੍ਯੋ ਵਿਪੁਲਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਤ੍ਰਿषੁ । ਚਤੁਰ੍ਲ੍ਲੇਸ਼ਸ੍ਤਥਾ ਯਸ਼੍ਚ ਤਥੈਵ ਚ ਚਤੁਃਸਮਃ ।। ੨੪੩.

ਮਰਦ ਤਿੰਨ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਚੰਗੇ ਲਕਸ਼ਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਚੌੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਚਾਰ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ।

ਚਤੁष੍ਕਿष੍ਕੁਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਂਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤਸ੍ਨੇਹੋ ਨਵਾਮਲਃ । ਦਸ਼ਪਦ੍ਮੋ ਦਸ਼ਵ੍ਯੂਹੋ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਪਰਿਮਣ੍ਡਲਂ ।। ੨੪੩.

ਚਾਰ ਰਾਨਾਂ, ਚਾਰ ਦੰਦ, ਸੱਤ ਤੇਲ, ਨੌਂ ਸਾਫ, ਦਸ ਕਮਲ, ਦਸ ਬਣਾਵਟਾਂ, ਅਤੇ ਵਟ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਵਰਗਾ ਘੇਰਾ।

षਡੁਨ੍ਨਤੋऽष੍ਟਵਂਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤਸ੍ਨਹੋ ਨਵਾਮਲਃ । ਦਸ਼ਪਦ੍ਮੋ ਦਸ਼ਵ੍ਯੂਹੋ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਪਰਿਮਣ੍ਡਲਃ ।। ੨੪੩.

ਛੇ ਉਭਰੇ, ਅੱਠ ਹਿੱਸੇ, ਸੱਤ ਤੇਲ, ਨੌਂ ਸਾਫ, ਦਸ ਕਮਲ, ਦਸ ਬਣਾਵਟਾਂ, ਅਤੇ ਵਟ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਵਰਗਾ ਘੇਰਾ।

ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਸਮਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਃ षੋਡਸ਼ਾਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ । ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਧਰ੍ਮੋ ਹ੍ਯੇਕਾਧਿਕੋ ਮਤਃ ।। ੨੪੩.

ਚੌਦਾਂ ਬਰਾਬਰ ਜੋੜੇ, ਸੋਲਾਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਧਰਮ, ਧਨ ਤੇ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਧਰਮ ਇੱਕ ਵਧ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ।