ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਤਿ ਪੂਰ੍ਵ੍ਵੇਪਦਿष੍ਟਞ੍ਚ ਸਚਿਵਵ੍ਯਸਨਂ ਸ੍ਮृਤਂ । ਅਨਾਵृष੍ਟਿਸ਼੍ਚ ਪੀਡਾਦੀ ਰਾष੍ਟ੍ਰਵ੍ਯਸਨਮੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੨੪੧.

ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਨਸ਼ਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੁੱਕਾ ਪੈਣਾ ਅਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਆਦਿ ਰਾਜ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਹਨ।

ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣਯਨ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਾਕਾਰਪਰਿਖਾਤ੍ਵਮਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਤਾ । ਕ੍ਸ਼ੀਣਯਾ ਸੇਨਯਾ ਨਦ੍ਧਂ ਦੁਰ੍ਗਵ੍ਯਸਨਮੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੨੪੧.

ਕਿਲ੍ਹਾ ਜਦੋਂ ਮਸ਼ੀਨਰੀ, ਕੰਧਾਂ ਅਤੇ ਖਾਈਆਂ ਟੁੱਟੀਆਂ ਹੋਣ, ਹਥਿਆਰ ਨਾ ਹੋਣ ਅਤੇ ਫੌਜ ਘੱਟ ਹੋਵੇ—ਇਹ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਮੁਸੀਬਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਵ੍ਯਯੀਕृਤਃ ਪਰਿਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤੋऽਪ੍ਰਜਿਤੋऽਸਞ੍ਚਿਤਸ੍ਤਥਾ । ਦषਿਤੋ ਦਰਸਂਸ੍ਥਸ਼੍ਚ ਕੋषਵ੍ਯਸਨਮੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੨੪੧.

ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਜਦੋਂ ਖਰਚ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਘੇਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਇਕੱਠਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਲੁੱਟ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਚ ਆ ਜਾਵੇ—ਇਹ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਦੀ ਮੁਸੀਬਤ ਹੈ।

ਉਪਰੁਦ੍ਧਂ ਪਰਿਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤੋऽਪ੍ਤਮਮਾਨਿਤਵਿਮਾਨਿਤਂ । ਅਭੂਤਂ ਵ੍ਯਾਧਿਤਂ ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਦੂਰਾਯਾਤਨ੍ਨਵਾਗਤਂ ।। ੨੪੧.

ਫੌਜ ਜਦੋਂ ਰੋਕੀ ਜਾਵੇ, ਘੇਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਸਾਥੀਆਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਹੋਵੇ, ਮੌਜੂਦ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਬਿਮਾਰ ਹੋਵੇ, ਥੱਕੀ ਹੋਵੇ, ਦੂਰੋਂ ਆਵੇ ਜਾਂ ਨਵੀਂ ਆਈ ਹੋਵੇ—

ਪਰਿਕ੍ਸ਼ੀਣਂ ਪ੍ਰਤਿਹਤਂ ਪ੍ਰਹਤਾਗ੍ਰਤਰਨ੍ਤਥਾ । ਆਸ਼ਾਨਿਰ੍ਵੇਦਭੂਯਿष੍ਠਮਨृਤਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮੇਵ ਚ ।। ੨੪੧.

ਜਦੋਂ ਫੌਜ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ, ਅੱਗੇ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਮਾਰੀ ਜਾਵੇ, ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਮੀਦ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਝੂਠੀ ਖ਼ਬਰ ਆਵੇ—

ਕਲਤ੍ਰਗਰ੍ਭਨ੍ਨਿਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਮਨ੍ਤਃਸ਼ਲ੍ਪਂ ਤਥੈਵ ਚ । ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਵੀਵਧਾਸਾਰਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਮੂਲਂ ਤਥੈਵ ਚ ।। ੨੪੧.

ਜਦੋਂ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਕਰਕੇ ਫੌਜ ਵਿੱਖਰ ਜਾਵੇ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਝਗੜਿਆਂ ਚ ਫਸ ਜਾਵੇ, ਫੁਟ ਪੈ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਅਸਲ ਆਧਾਰ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇ—

ਅਸ੍ਵਾਮ੍ਯਸਂਹਤਂ ਵਾਪਿ ਭਿਨ੍ਨਕੂਟਂ ਤਥੈਵ ਚ । ਦੁष੍ਪਾਰ੍ष੍ਣਿਗ੍ਰਾਹਮਰ੍ਥਞ੍ਚ ਬਲਵ੍ਯਸਨਮੁਚ੍ਯਤੇ ।। ੨੪੧.

ਜਦੋਂ ਫੌਜ ਦਾ ਕੋਈ ਮਾਲਕ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਕੱਠੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕਤਾਰਾਂ ਟੁੱਟੀਆਂ ਹੋਣ, ਕਾਬੂ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਲਾਭ ਲਈ ਫੜੀ ਜਾਵੇ—ਇਹ ਫੌਜ ਦੀ ਮੁਸੀਬਤ ਹੈ।

ਦੈਵੋਪਪੀਡਿਤਂ ਮਿਤ੍ਰਂ ਗ੍ਰਸ੍ਤਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਵਲੇਨ ਚ । ਕਾਮਕੋਧਾਦਿਸਂਯੁਕ੍ਤਮੁਤ੍ਸਾਹਾਦਰਿਭਿਰ੍ਭਵੇਤ੍ ।। ੨੪੧.

ਮਿੱਤਰ ਜਦੋਂ ਕਿਸਮਤ ਵਲੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਚ ਫਸ ਜਾਵੇ, ਇੱਛਾ, ਗੁੱਸੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਖਾਮੀਆਂ ਕਰਕੇ ਹਾਰ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਵਲੋਂ ਹੌਸਲਾ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇ—

ਅਰ੍ਥਸ੍ਯ ਦੂषਣਂ ਕ੍ਰੋਧਾਤ੍ ਪਾਰੁष੍ਯਂ ਵਾਕ੍ਯਦਣ੍ਡਯੋਃ । ਕਾਮਜਂ ਮृਗਯਾ ਦ੍ਯੂਤਂ ਵ੍ਯਸਨਂ ਪਾਨਕਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ।। ੨੪੧.

ਧਨ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਗੁੱਸੇ ਕਰਕੇ, ਬੋਲ ਜਾਂ ਸਜ਼ਾ ਵਿਚ ਰੁਖਾਈ, ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸ਼ਿਕਾਰ ਤੇ ਜੂਆ, ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣਾ ਤੇ ਔਰਤਾਂ—ਇਹ ਨਸ਼ੇ ਹਨ।

ਵਾਕ੍‌ਪਾਰੁष੍ਯਂ ਪਰਂ ਲੋਕੇ ਉਦ੍ਵੇਜਨਮਨਰ੍ਥਕਂ । ਅਸਿਦ੍ਧਸਾਧਨਂ ਦਣ੍ਡਸ੍ਯਂ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾਵਨਯੋਨ੍ਨृਪਃ ।। ੨੪੧.

ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਰੁਖਾ ਬੋਲਨਾ ਦੁਖੀ ਕਰਦਾ ਤੇ ਬੇਫ਼ਾਇਦਾ ਹੈ; ਸਜ਼ਾ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਨਿਆਂ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉਦ੍ਵੇਜਯਤਿ ਭੂਤਾਨਿ ਦਣ੍ਡਪਾਰੁष੍ਯਵਾਨ੍ ਨृਪਃ । ਭੂਤਾਨ੍ਯੁਦ੍ਵੇਜ੍ਯਮਾਨਾਨਿ ਦ੍ਵਿषਤਾਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਸਂਸ਼੍ਰਯਂ ।। ੨੪੧.

ਜੋ ਰਾਜਾ ਸਜ਼ਾ ਵਿਚ ਰੁਖਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜੀਵ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਕੋਲ ਪਨਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਵਿਵृਦ੍ਧਾਃ ਸ਼ਤ੍ਰਵਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੇ । ਦੂष੍ਯਸ੍ਯ ਦੂषਣਾਰ੍ਥਞ੍ਚ ਪਰਿਤ੍ਯਾਗੋ ਮਹੀਯਸਃ ।। ੨੪੧.

ਜਦੋਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਖਾਤਰ ਮੰਦੇ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਹੀ ਠੀਕ ਹੈ।

ਅਰ੍ਥਸ੍ਯ ਨੀਤਿਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞੈਰਰ੍ਥਦੂषਣਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਪਾਨਾਤ੍ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਾਦਿਨੋ ਜ੍ਞਾਨਂ ਮृਗਯਾਤੋऽਰਿਤਃ ।। ੨੪੧.

ਜੋ ਨੀਤੀ ਦੇ ਅਸਲ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧਨ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਨਾਲ ਸਮਝ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਾਲ ਕਰਤਬ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜਿਤਸ਼੍ਰਮਾਰ੍ਥਂ ਮृਗਯਾਂ ਵਿਚਰੇਦ੍ਰਕ੍ਸ਼ਿਤੇ ਵਨੇ । ਧਰ੍ਮ੍ਮਾਰ੍ਥਪ੍ਰਾਣਨਾਸ਼ਾਦਿ ਦ੍ਯੂਤੇ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਲਹਾਦਿਕਂ ।। ੨੪੧.

ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਜਾ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੂਆ ਧਰਮ, ਧਨ, ਜਾਨ ਦੀ ਹਾਨੀ ਤੇ ਝਗੜਿਆਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਕਾਲਾਤਿਪਾਤੋ ਧਰ੍ਮ੍ਮਾਰ੍ਥਪੀਡਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਵ੍ਯਸਨਾਦ੍ਭ੍ਵੇਤ੍ । ਪਾਨਦੋषਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਣਨਾਸ਼ਃ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਾਕਾਰ੍ਯਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਃ ।। ੨੪੧.

ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਜਾਣਾ, ਧਰਮ ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਹਾਨੀ—ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਨਾਲ ਜਾਨ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਹੀ-ਗਲਤ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

ਸ੍ਕਨ੍ਧਾਵਾਰਨਿਵੇਸ਼ਜ੍ਞੋ ਨਿਮਿਤ੍ਤਜ੍ਞੋ ਰਿਪੁਂ ਜਯੇਤ੍ । ਸ੍ਕਨ੍ਧਾਵਾਰਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਸਕੋषਂ ਨृਪਤੇਰ੍ਗृਹਂ ।। ੨੪੧.

ਜੋ ਫੌਜੀ ਡੇਰੇ ਲਾਉਣ ਤੇ ਸ਼ਗਨ ਪਛਾਣਣ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਹਰਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਰਾਜੇ ਦਾ ਘਰ ਤੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਡੇਰੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਮੌਲੀਭੂਤਂ ਸ਼੍ਰੇਣਿਸੁਹृਦ੍‌ਦ੍ਵਿषਦਾਟਵਿਕਂ ਬਲਂ । ਰਾਜਹਰ੍ਮ੍ਯਂ ਸਮਾਵृਤ੍ਯ ਕ੍ਰਮੇਣ ਵਿਨਿਵੇਸ਼ਯੇਤ੍ ।। ੨੪੧.

ਮੁੱਖ ਫੌਜ—ਵਪਾਰੀ, ਮਿੱਤਰ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਤੇ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ—ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮਹਲ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸੈਨ੍ਯੈਕਦੇਸ਼ਃ ਸਨ੍ਨਦ੍ਧਃ ਸੇਨਾਪਤਿਪੁਰਃਸਰਃ । ਪਰਿਭ੍ਰਮੇਚ੍ਚਤ੍ਵਰਾਂਸ਼੍ਚ ਮਣ੍ਡਲੇਨ ਵਹਿਰ੍ਨ੍ਨਿਸ਼ਿ ।। ੨੪੧.

ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਫੌਜ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ, ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਚੌਰਾਹਿਆਂ 'ਤੇ ਗੋਲ ਦਾਅਲ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹੇ।

ਵਾਰ੍ਤ੍ਤਾਃ ਸ੍ਵਕਾ ਵਿਜਾਨੀਯਾਦ੍ਦਰਸੀਮਾਨ੍ਤਚਾਰਿਣਃ । ਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛੇਤ੍ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ੇਚ੍ਚੈਵ ਸਰ੍ਵ੍ਵ ਏਵੋਪਲਕ੍ਸ਼ਿਤਃ ।। ੨੪੧.

ਸীমਾ 'ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਖ਼ਬਰ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਵੀ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੇ ਜਾਂ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸਾਮਦਾਨਂ ਚ ਭੇਦਸ਼੍ਚ ਦਣ੍ਡੋਪੇਕ੍ਸ਼ੇਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲਕਂ । ਮਾਯੋਪਾਯਾਃ ਸਪ੍ਤ ਪਰੇ ਨਿਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍ਸਾਧਨਾਯ ਤਾਨ੍ ।। ੨੪੧.

ਮਿਲਾਪ, ਦਾਨ, ਵੰਡ, ਸਜ਼ਾ, ਅਣਡਿੱਠ, ਝੂਠ ਅਤੇ ਚਲਾਕੀ—ਇਹ ਸੱਤ ਤਰੀਕੇ ਮਨਜ਼ਿਲ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ।

ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਂ ਸ੍ਮृਤਂ ਸਾਮ ਉਪਕਾਰਾਨੁਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨਾਤ੍ । ਮਿਥਃਸਮ੍ਬਨ੍ਧਕਥਨਂ ਮृਦੁਪੂਰ੍ਵ੍ਵਂ ਚ ਭਾषਣਂ ।। ੨੪੧.

ਮਿਲਾਪ ਚਾਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਪਿਛਲੇ ਉਪਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ, ਆਪਸੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਨੀ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਨਰਮ ਬੋਲ ਬੋਲਣੇ।

ਆਯਾਤੇ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਵਾਚਾ ਤਵਾਹਮਿਤਿ ਚਾਰ੍ਪਣਂ । ਯਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਧਨੋਤ੍ਸਰ੍ਗ ਉਤ੍ਤਮਾਧਮਮਧ੍ਯਮਃ ।। ੨੪੧.

ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਆਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲ ਕੇ ਤੇ ਭੇਟ ਦੇ ਕੇ 'ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਹਾਂ' ਆਦਿ ਕਹਿ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਦੌਲਤ ਤਿਆਗਣ ਦੇ ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਹਨ: ਵਧੀਆ, ਘੱਟ ਤੇ ਮਧਯਮ।

ਪ੍ਰਤਿਦਾਨਂ ਤਦਾ ਤਸ੍ਯ ਗृਹੀਤਸ੍ਯਾਨੁਮੋਦਨਂ । ਦ੍ਰਵ੍ਯਦਾਨਮਪੂਰ੍ਵ੍ਵਂ ਚ ਸ੍ਵਯਙ੍ਗ੍ਰਾਹਪ੍ਰਵਰ੍ਤ੍ਤਨਂ ।। ੨੪੧.

ਉਸ ਵੇਲੇ, ਵਾਪਸੀ ਵਿੱਚ, ਮਿਲੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤੀ, ਨਵੀਂ ਭੇਟ ਦੇਣੀ ਅਤੇ ਖੁਦ ਲੈਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਦੇਯਸ਼੍ਚ ਚਪ੍ਰਤਿਮੋਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਦਾਨਂ ਪਞ੍ਚਵਿਧਂ ਸ੍ਮृਤਂ । ਸ੍ਨੇਹਰਾਗਾਪਨਯਨਸਂਹਰ੍षੋਤ੍ਪਾਦਨਂ ਤਥਾ ।। ੨੪੧.

ਦੇਣਾ, ਛੁਟਕਾਰਾ ਅਤੇ ਦਾਨ ਪੰਜ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਮੋਹ ਤੇ ਲਗਾਵ ਹਟਾਉਣਾ, ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਵੀ।

ਮਿਥੋ ਭੇਦਸ਼੍ਚ ਭੇਦਜ੍ਞੈਰ੍ਭੇਦਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਵਿਧਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਬਧੋऽਰ੍ਥਹਰਣਂ ਚੈਵ ਪਰਿਕ੍ਲੇਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਿਧਾ ਦਮਃ ।। ੨੪੧.

ਵੰਡ, ਜਿਹੜੇ ਇਸ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਵੱਖਰਾ ਕਰਨਾ, ਦੌਲਤ ਲੈਣਾ, ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ।

ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਸ਼੍ਚਾਪ੍ਰ੍ਕਾਸ਼ਸ਼੍ਚ ਲੋਕਦ੍ਵਿष੍ਟਾਨ੍ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤਃ । ਉਦ੍ਵਿਜੇਤ ਹਤੈਰ੍ਲ੍ਲੋਕਸ੍ਤੇषੁ ਪਿਣ੍ਡਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ।। ੨੪੧.

ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੇ ਗੁਪਤ ਕੰਮ—ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਪਟਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਐਸੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਇਨਾਮ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਵਿਸ਼ੇषੇਣੋਪਨਿषਦ੍ਯੋਗੈਰ੍ਹਨ੍ਯਾਚ੍ਛਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਨਾ ਦ੍ਵਿषਃ । ਜਾਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਦ੍ਵਿਜਂ ਨੈਵ ਹਨ੍ਯਾਤ੍ ਸਾਮੋਤ੍ਤਰਂ ਵਸ਼ੇ ।। ੨੪੧.

ਖਾਸ ਕਰਕੇ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਤਰੀਕਿਆਂ ਜਾਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਤੀ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਮਾਰਨਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਵਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਲਿਮ੍ਪਨ੍ਨਿਵ ਚੇਤਾਂਸਿ ਦृष੍ਟ੍ਵਾਸਾਧੁ ਪਿਬਨ੍ਨਿਵ । ਗ੍ਰਸਨ੍ਨਿਵਾਮृਤਂ ਸਾਮ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਪ੍ਰਿਯਂ ਵਚਃ ।। ੨੪੧.

ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਨੂੰ ਲਗਾ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਕੇ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਲਗਾ ਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਬੋਲ ਮਿਲਾਪ ਲਈ ਵਰਤਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਮਿਥ੍ਯਾਭਿਸ਼ਸ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰੀਕਾਮ ਆਹੂਯਾਪ੍ਰਤਿਮਾਨਿਤਃ । ਰਾਜਦ੍ਵੇषੀ ਚਾਤਿਕਰ ਆਤ੍ਮਸਮ੍ਬਾਵਿਤਸ੍ਤਥਾ ।। ੨੪੧.

ਜੋ ਝੂਠੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਗਿਆ, ਸੁਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ, ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਪਰ ਆਦਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦਾ, ਗਲਤ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਸਮਝਦਾ—