ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਵਿਸਂਵਾਦਿਤਾ ਸਤ੍ਯਂ ਵृਦ੍ਧਸੇਵਾ ਕृਤਜ੍ਞਤਾ । ਦੈਵਸਮ੍ਪਨ੍ਨਤਾ ਬੁਦ੍ਧਿਰਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਪਰਿਵਾਰਤਾ ।। ੨੩੯.

ਸੱਚਾਈ, ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਹੋਣਾ, ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਕਦਰਦਾਨੀ, ਭਾਗ ਦਾ ਸੁਖ, ਬੁਧੀ ਤੇ ਮੰਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ—ਇਹ ਗੁਣ ਵੀ ਲੋੜੀਂਦੇ ਹਨ।

ਦੀਰ੍ਘਦਰ੍ਸ਼ਿਤ੍ਵਮੁਤ੍ਸਾਹਃ ਸ਼ੁਚਿਤਾ ਸ੍ਥੂਲਲਕ੍ਸ਼ਿਤਾ ।। ੨੩੯.

ਦੂਰ ਦੀ ਸੋਚ, ਉਤਸ਼ਾਹ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ—ਇਹ ਗੁਣ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ।

ਵਿਨੀਤਤ੍ਵਂ ਧਾਰ੍ਮਿਕਤਾ ਸਾਧੋਸ਼੍ਚ ਨृਪਤੇਰ੍ਗੁਣਾਃ । ਪ੍ਰਖ੍ਯਾਤਵਂਸ਼ਮਕ੍ਰੂਰਂ ਲੋਕਸਙ੍‌ਗ੍ਰਾਹਿਣਂ ਸ਼ੁਚਿਂ ।। ੨੩੯.

ਨਿਮਰਤਾ, ਧਰਮਪ੍ਰਤੀ, ਤੇ ਸਾਧੂ ਰਾਜੇ ਦੇ ਗੁਣ: ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵੰਸ਼, ਮੀਕਤਾ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਗੁਣ ਰਾਜੇ ਵਿਚ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਕੁਰ੍ਵ੍ਵੀਤਾਤ੍ਮਹਿਤਾਕਾਙ੍ਕ੍ਸ਼ੀ ਪਰਿਚਾਰਂ ਮਹੀਪਤਿਃ । ਵਾਗ੍ਮੀ ਪ੍ਰਗਲ੍ਭਃ ਸ੍ਮृਤਿਮਾਨੁਦਗ੍ਰੋ ਬਲਵਾਨ੍ ਵਸ਼ੀ ।। ੨੩੯.

ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਸੇਵਕ ਲਾਏ ਜੋ ਬੋਲਣ ਵਿਚ ਚੰਗੇ, ਨਿਡਰ, ਯਾਦਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਨਿਮਰ, ਤਾਕਤਵਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ ਹੋਣ।

ਨੇਤਾ ਦਣ੍ਡਸ੍ਯ ਨਿਪੁਣਃ ਕृਤਸ਼ਿਲ੍ਪਪਰਿਗ੍ਰਹਃ । ਪਰਾਭਿਯੋਗਪ੍ਰਸਹਃ ਸਰ੍ਵਦੁष੍ਟਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਯਾ ।। ੨੩੯.

ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਕਲਾ ਤੇ ਕਾਬਲਤ ਵਿਚ ਮਾਹਿਰ, ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਹਮਲੇ ਸਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਹਰ ਮੰਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨੇਤਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪਰਵृਤ੍ਤਾਨ੍ਵਵੇਕ੍ਸ਼ੀ ਚ ਸਨ੍ਧਿਵਿਗ੍ਰਹਤਤ੍ਤਵਵਿਤ੍ । ਗੂਢਮਨ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਚਾਰਜ੍ਞੋ ਦੇਸ਼ਕਾਲਵਿਭਾਗਵਿਤ੍ ।। ੨੩੯.

ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵੇਖੇ, ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਵੈਰ ਦੀ ਸਮਝ ਰੱਖੇ, ਗੁਪਤ ਸਲਾਹ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਥਾਂ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰੇ—ਇਹ ਗੁਣ ਲੋੜੀਂਦੇ ਹਨ।

ਆਦਾਤਾ ਸਮ੍ਯਗਰ੍ਥਾਨਾਂ ਵਿਨਿਯੋਕ੍ਤਾ ਚ ਪਾਤ੍ਰਵਿਤ੍ । ਕ੍ਰੋਧਲੋਭਭਯਦ੍ਰੋਹਦਮ੍ਭਚਾਪਲਵਰ੍ਜ੍ਜਿਤਃ ।। ੨੩੯.

ਧਨ ਇਕਠਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਠੀਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਵਾਲਾ, ਗੁੱਸੇ, ਲਾਲਚ, ਡਰ, ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ, ਝੂਠ ਤੇ ਚਲਾਕੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਪਰੋਪਤਾਪਪੈਸ਼ੂਨ੍ਯਮਾਤ੍ਸਰ੍ਯੇਰ੍षਾਨृਤਾਤਿਗਃ । ਵृਦ੍ਧੋਪਦੇਸ਼ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਃ ਸ਼ਕ੍ਤੋ ਮਧੁਰਦਰ੍ਸ਼ਨਃ ।। ੨੩੯.

ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਖਾਲੀਪਨ, ਈਰਖਾ, ਝੂਠ ਤੇ ਉਲੰਘਣਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸਮਰਥ, ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਚਿਹਰਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਗੁਣਾਨੁਰਾਗਸ੍ਥਿਤਿਮਾਨਾਤ੍ਮਸਮ੍ਪਦ੍‌ਗੁਣਾ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਸੁਲੀਨਾਃ ਸ਼ੁਚਯਃ ਸ਼ੂਰਾਃ ਸ਼੍ਰੁਤਵਨ੍ਤੋऽਨੁਰਾਗਿਣਃ ।। ੨੩੯.

ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ; ਨਰਮ, ਪਵਿੱਤਰ, ਬਹਾਦਰ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋਣ।

ਦਣ੍ਡਨੀਤੇਃ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਾਰਃ ਸਚਿਵਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਮ੍ਮਹੀਪਤੇਃ । ਸੁਵਿਗ੍ਰਹੋ ਜਾਨਪਦਃ ਕੁਲਸ਼ੀਲਕਲਾਨ੍ਵਿਤਃ ।। ੨੩੯.

ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਲੋਕ ਚੰਗੀ ਬਣਤਰ ਵਾਲੇ, ਪਰਿਵਾਰ, ਚਰਿਤਰ ਤੇ ਕਲਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਣ।

ਵਾਗ੍ਮੀ ਪ੍ਰਗਲ੍ਭਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁष੍ਮਾਨੁਤ੍ਸਾਹੀ ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਮਾਨ੍ । ਸ੍ਤਮ੍ਭ੍ਚਾਪਲਹੀਨਸ਼੍ਚ ਮੈਤ੍ਰਃ ਕ੍ਲੇਸ਼ਸਹਃ ਸ਼ੁਚਿਃ ।। ੨੩੯.

ਬੋਲਣ ਵਿਚ ਚੰਗਾ, ਨਿਡਰ, ਤਿੱਖੀ ਨਜ਼ਰ ਵਾਲਾ, ਉਤਸ਼ਾਹੀ, ਸਮਝਦਾਰ, ਜਿੱਡ ਤੇ ਚਲਾਕੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਦੋਸਤਾਨਾ, ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਸਹਿਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸਤ੍ਯਸਤ੍ਤ੍ਵਧृਤਿਸ੍ਥੈਰ੍ਯ੍ਯਪ੍ਰਬਾਵਾਰੋਗ੍ਯਸਂਯੁਤਃ । ਕृਤਸ਼ਿਲ੍ਪਸ਼੍ਚ੭ ਦਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਵਾਨ੍ ਧਾਰਣਾਨ੍ਵਿਤਃ ।। ੨੩੯.

ਸੱਚ, ਹੌਸਲਾ, ਢੀਕਤਾ, ਧੀਰਜ, ਤਾਕਤ ਤੇ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ; ਕਲਾ ਵਿਚ ਮਾਹਿਰ, ਨਿਪੁੰਨ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਧਿਆਨ ਵਾਲਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਦृਢਭਕ੍ਤਿਰਕਰ੍ਤ੍ਤਾ ਚ ਵੈਰਾਣਾਂ ਸਚਿਵੋ ਭਵੇਤ੍ । ਸ੍ਮृਤਿਸ੍ਤਤ੍ਪਰਤਾਰ੍ਥੇषੁ ਚਿਤ੍ਤਜ੍ਞੋ ਜ੍ਞਾਨਨਿਸ਼੍ਚਯਃ ।। ੨੩੯.੧੫ ਦृਢਤਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਗੁਪ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਸਮ੍ਪਤ੍ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾ । ਤ੍ਰਯ੍ਯਾਂ ਚ ਦਣ੍ਡਨੀਤ੍ਯਾਂ ਚ ਕੁਸ਼ਲਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪੁਰੋਹਿਤਃ ।। ੨੩੯.

ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਡਿੱਠਾ ਹੋਣਾ ਤੇ ਵੈਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਉਹ ਮਕਸਦ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਯਾਦਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ, ਮਨ ਦੀ ਸਮਝ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਪੂਰਾ ਗਿਆਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅਥਰ੍ਵ੍ਵਵੇਦਵਿਹਿਤਂ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਚ੍ਛਾਨ੍ਤਿਕਪੌष੍ਟਿਕਂ । ਸਾਧੁਤੈषਾਮਮਾਤ੍ਯਾਨਾਂ ਤਦ੍ਵਿਦ੍ਯੈਃ ਸਹ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ ।। ੨੩੯.

ਉਹ ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੇ ਕਰਮ ਕਰੇ, ਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਜੋ ਉਸ ਵਿਦਿਆ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਹਨ।

ਚਕ੍ਸ਼ੁष੍ਮਤ੍ਤਾਂ ਚ ਸ਼ਿਲ੍ਪਞ੍ਚ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਏਤ ਗੁਣਦ੍ਵਯਂ । ਸ੍ਵਜਨੇਭ੍ਯੋ ਵਿਜਾਨੀਯਾਤ੍ ਕੁਲਂ ਸ੍ਥਾਨਮਵਗ੍ਰਹਂ ।। ੨੩੯.

ਉਹ ਤਿੱਖੀ ਨਜ਼ਰ ਤੇ ਕਲਾ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰੇ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਥਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰੇ।

ਪਰਿਕਰ੍ਮ੍ਮ੍ਸੁ ਦਕ੍ਸ਼ਞ੍ਚ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਧਾਰਯਿष੍ਣੁਤਾਂ । ਗੁਣਤ੍ਰਯਂ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ੇਤ ਪ੍ਰਾਗਲ੍ਭ੍ਯਂ ਪ੍ਰੀਤਿਤਾਂ ਤਥਾ ।। ੨੩੯.

ਕਿਸੇ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾਉਣ ਦੀ ਕਾਬਲੀਅਤ, ਗਿਆਨ, ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ, ਹੌਸਲੇ ਅਤੇ ਪਿਆਰ — ਇਹ ਸਭ ਗੁਣ ਪਰਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਕਥਾਯੋਗੇषੁ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯੇਤ ਵਾਗ੍‌ਮਿਤ੍ਵਂ ਸਤ੍ਯਵਾਦਿਤਾਂ । ਉਤ੍ਸਾਹਂ ਚ ਪ੍ਰਭਾਵਂ ਚ ਤਥਾ ਕ੍ਲੇਸ਼ਸਹਿष੍ਣੁਤਾਂ ।। ੨੩੯.

ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦਿਆਂ, ਬੋਲਣ ਦੀ ਚੁਸਤਤਾ, ਸਚਾਈ, ਉਤਸ਼ਾਹ, ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਸਹਿਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਧृਤਿਂ ਚੈਵਾਨੁਰਾਗਂ ਚ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯ੍ਯਞ੍ਚਾਪਦਿ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯੇਤ੍ । ਭਕ੍ਤਿਂ ਮੈਤ੍ਰੀਂ ਚ ਸ਼ੌਚਂ ਚ ਜਾਨੀਯਾਦ੍ਵ੍ਯਵਹਾਰਤਃ ।। ੨੩੯.

ਕਿਸੇ ਵਿਚ ਢੀਠਤਾ, ਲਗਾਵ, ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵੇਲੇ ਢਿੱਲ ਨਾ ਹੋਣੀ — ਇਹ ਵੇਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਭਗਤੀ, ਦੋਸਤੀ ਅਤੇ ਪਵਿਤਰਤਾ — ਇਹ ਸਭ ਵਿਵਹਾਰ ਤੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਂਵਾਸਿਭ੍ਯੋ ਬਲਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮਾਰੋਗ੍ਯਂ ਸ਼ੀਲਮੇਵ ਚ । ਅਸ੍ਤਵ੍ਧਤਾਮਚਾਪਲ੍ਯਂ ਵੈਰਾਣਾਂ ਚਾਪ੍ਯਕਾਰ੍ਤ੍ਤਨਂ ।। ੨੩੯.

ਜੋ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਤਾਕਤ, ਚੰਗਾ ਸੁਭਾਅ, ਸਿਹਤ, ਚੰਗੀ ਆਦਤ, ਜਿੱਦ ਨਾ ਹੋਣੀ, ਸੰਯਮ ਅਤੇ ਵੈਰ ਨਾ ਰੱਖਣੀ — ਇਹ ਗੁਣ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਤੋ ਵਿਜਾਨੀਯਾਦ ਭਦ੍ਰਤਾਂ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਤਾਮਪਿ । ਫਲਾਨੁਮੇਯਾਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਪਰੋਕ੍ਸ਼ਗੁਣਵृਤ੍ਤਯਃ ।। ੨੩੯.

ਸਿੱਧਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਚੰਗੀਅਤ ਅਤੇ ਘਟੀਆਪਣ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਲੁਕਵੇ ਗੁਣ ਤੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਸ੍ਯਾਕਰਵਤੀ ਪੁਣ੍ਯਾ ਖਨਿਦ੍ਰਵ੍ਯਸਮਨ੍ਵਿਤਾ । ਗੋਹਿਤਾ ਭੂਰਿਸਲਿਲਾ ਪੁਨ੍ਯੈਰ੍ਜਨਪਦੈਰ੍ਯੁਤਾ ।। ੨੩੯.

ਉਹ ਧਰਤੀ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਪਜਾਊ, ਨੇਕ, ਖਣਿਜਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਗਾਂਵਾਂ ਲਈ ਫਾਇਦੇਮੰਦ, ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ।

ਰਮ੍ਯਾ ਸਕੁਞ੍ਜਰਬਲਾ ਵਾਰਿਸ੍ਥਲਪਥਾਨ੍ਵਿਤਾ । ਅਦੇਵਮਾਤृਕਾ ਚੇਤਿ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਭੂਰਿਭੂਤਯੇ ।। ੨੩੯.

ਉਹ ਧਰਤੀ ਸੁਹਾਵਣੀ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੀ, ਪਾਣੀ, ਰਸਤੇ ਅਤੇ ਨਾਵਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਨਹੀਂ — ਵੱਡੀ ਵਾਧੂ ਲਈ ਯੋਗ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸ਼ੂਦ੍ਰਕਾਰੁਵਣਿਕ੍‌ਪ੍ਰਾਯੋ ਮਹਾਰਮ੍ਭਃ ਕृषੀਬਲਃ । ਸਾਨੁਰਾਗੋ ਰਿਪੁਦ੍ਵੇषੀ ਪੀੜਾਸਹਕਰਃ ਪृਥੁਃ ।। ੨੩੯.

ਜਿੱਥੇ ਮਜਦੂਰ, ਕਾਰੀਗਰ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ ਵੱਧ ਹਨ, ਵੱਡਾ ਉੱਦਮ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਪਿਆਰ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ, ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਸਹਿਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਅਤੇ ਭਰਪੂਰਤਾ — ਉਹ ਥਾਂ ਚੰਗੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਨਾਨਾਦੇਸ਼੍ਯੈਃ ਸਮਾਕੀਰ੍ਣੋ ਧਾਰ੍ਮ੍ਮਿਕਃ ਪਸ਼ੁਮਾਨ੍ ਬਲੀ । ਈਦृਕ੍‌ਜਨਪਦਃ ਸ਼ਸ੍ਤੋऽਮੂਰ੍ਖਵ੍ਯਸਨਿਨਾਯਕਃ।। ੨੩੯.

ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਧਾਰਮਿਕਤਾ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ, ਤਾਕਤ — ਉਹ ਜਨਪਦ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨੇਤਾ ਨਾ ਮੂਰਖ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਾਲਾ।

ਪृਥੁਸੀਮਂ ਮਹਾਖਾਤਮੁਚ੍ਚਪ੍ਰਾਕਾਰਤੋਰਣਂ । ਪੁਰਂ ਸਮਾਵਸੇਚ੍ਛੈਲਸਰਿਨ੍ਮਰੁਵਨਾਸ਼੍ਰਯਂ ।। ੨੩੯.

ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਡੀ ਹੱਦ, ਡੂੰਘੀਆਂ ਖਾਈਆਂ, ਉੱਚੀ ਕੰਧ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਨਾਲ, ਪਹਾੜ, ਦਰਿਆ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਜਲਵਦ੍ਧਾਨ੍ਯਧਨਵਦ੍‌ਦੁਰ੍ਗਂ ਕਾਲਸਹਂ ਮਹਤ੍ । ਔਦਕਂ ਪਾਰ੍ਵਤਂ ਵਾਰ੍ਕ੍ਸ਼ਮੈਰਿਣਂ ਧਨ੍ਵਿਨਂ ਚ षਟ੍ ।। ੨੩੯.

ਕਿਲਾ ਪਾਣੀ, ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਸੌਟੀ ਤੇ ਖਰਾ ਉਤਰੇ, ਅਤੇ ਛੇ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਹੋਵੇ: ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ, ਪਹਾੜੀ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਾਲਾ, ਰੇਤਲਾ, ਦਲਦਲੀ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਾਲਾ।

ਈਪ੍ਸਿਤਦ੍ਰਵ੍ਯਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਃ ਪਿਤृਪੈਤਾਮ੍ਹੋਚਿਤਃ । ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਜਿਤੋ ਵ੍ਯਯਸਹਃ ਕੋषੋ ਧਰ੍ਮਾਦਿਵृਦ੍ਧਯੇ ।। ੨੩੯.

ਖਜਾਨਾ, ਚਾਹੀਦੇ ਹੋਏ ਧਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਪੂਰਖਿਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ, ਧਰਮ ਨਾਲ ਕਮਾਇਆ, ਖਰਚਾ ਸਹਿਣ ਵਾਲਾ — ਧਰਮ ਆਦਿ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਹੈ।

ਪਿਤृਪੈਤਾਮਹੋ ਵਸ਼੍ਯਃ ਸਂਹਤੋ ਦਤ੍ਤਵੇਤਨਃ । ਵਿਖ੍ਯਾਤਪੌਰੁषੋ ਜਨ੍ਯਃ ਕੁਸ਼ਲਃ ਸ਼ਕੁਨੈਰ੍ਵृਤਃ ।। ੨੩੯.

ਜੋ ਪੂਰਖਿਆਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨਦਾ, ਇਕੱਠਾ, ਮਜਦੂਰੀ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਸ਼ੌਰਤ ਵਾਲਾ, ਚੰਗੀ ਵੰਸ਼ ਦਾ, ਹੋਸ਼ਿਆਰ ਅਤੇ ਸੁਭਾਗਾ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਨਾਲ — ਉਹ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਨਾਨਾਪ੍ਰਹਰਣੋਪੇਤੋ ਨਾਨਾਯੁਦ੍ਧਵਿਸ਼ਾਰਦਃ । ਨਾਨਾਯੋਧਸਮਾਕੀਰ੍ਣੋ ਨੀਰਾਜਿਤਹਯਦ੍ਵਿਪਃ ।। ੨੩੯.

ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਕਈ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੰਗਜੂਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ।