ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਦੂਰਾਪਸਰਣਂ ਯਾਨਂ ਸੁਹਤਸ੍ਯ ਤਥੋਚ੍ਯਤੇ । ਤ੍ਰਾਸਨਂ ਰਿਪੁਸੈਨ੍ਯਾਨਾਂ ਰਥਕਰ੍ਮ੍ਮ ਤਥੋਚ੍ਯਤੇ ।। ੨੩੬.

ਦੂਰੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਜਾਣਾ ਵਾਹਨਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣਾ ਰਥਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ।

ਭੇਦਨਂ ਸਂਹਤਾਨਾਞਚ ਭੇਦਾਨਾਮਪਿ ਸਂਹਤਿਃ । ਪ੍ਰਾਕਾਰਤੋਰਣਾਟ੍ਟਾਲਦ੍ਰੁਮਭਙ੍ਗਸ਼੍ਚ ਸਦ੍‌ਗਜੇ ।। ੨੩੬.

ਨੇੜੇ-ਨੇੜੇ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ, ਟੁੱਟੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਣਾ, ਅਤੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ, ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ, ਮੀਣਾਰਾਂ ਤੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨਾ ਹਾਥੀਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ।

ਪਤ੍ਤਿਭੂਰ੍ਵਿषਮਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਰਥਾਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਤਥਾ ਸਭਾ । ਸਕਰ੍ਦ੍ਦਮਾ ਚ ਨਾਗਾਨਾਂ ਯੁਦ੍ਧਭੂਮਿਰੁਦਾਹृਤਾ ।। ੨੩੬.

ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਲਈ ਉਬੜ-ਖਾਬੜ ਜ਼ਮੀਨ, ਰਥਾਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਸਮਤਲ ਜਗ੍ਹਾ, ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਲਈ ਚਿਕਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਜੰਗ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਏਵਂ ਵਿਰਚਿਤਵ੍ਯੂਹਃ ਕृਤਪृष੍ਠਦਿਵਾਕਰਃ । ਤਥਾਨੁਲੋਪਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰ੍ਕਿਦਿਕ੍ਪਾਲਮृਦੁਮਾਰੁਤਾਃ ।। ੨੩੬.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਉਹਾ ਬਣਾਉਣ ਸਮੇਂ, ਸੂਰਜ ਪਿੱਛੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ। ਵੈਣਸ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਵੀ ਰੱਖੇ ਜਾਣ। ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਹਵਾ ਚੱਲਦੀ ਹੋਵੇ।

ਯੋਧਾਨੁਤ੍ਤੇਜਯੇਤ੍ਸਰ੍ਵ੍ਵਾਨ੍ਨਾਮਗੋਤ੍ਰਾਵਦਾਨਤਃ । ਭੋਗਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਵਿਜਯੇ ਸ੍ਵਰ੍ਗਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯਾ ਮृਤਸ੍ਯ ਚ ।। ੨੩੬.

ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਜਿੱਤਣ 'ਤੇ ਭੋਗ ਮਿਲਣ ਦਾ, ਤੇ ਮਰਨ 'ਤੇ ਸਵਰਗ ਮਿਲਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

ਜਿਤ੍ਵਾਰੀਨ੍ ਭੋਗਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ ਮृਤਸ੍ਯ ਚ ਪਰਾ ਗਤਿਃ । ਨਿष੍ਕृਤਿਃ ਸ੍ਵਾਮਿਪਿਣ੍ਡਸ੍ਯ ਨਾਸ੍ਤਿ ਯੁਦ੍ਧਸਮਾ ਗਤਿਃ ।। ੨੩੬.

ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਭੋਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਗਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਯੋਧੇ ਦੀ ਮੌਤ ਲਈ ਜੰਗ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੋਈ ਮੁਆਫੀ ਨਹੀਂ।

ਸ਼ੂਰਾਣਾਂ ਰਕ੍ਤਮਾਯਾਤਿ ਤੇਨ ਪਾਪਨ੍ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ ਤੇ । ਘਾਤਾਦਿਦੁਃਖਸਹਨਂ ਰਣੇ ਤਤ੍ ਪਰਮਨ੍ਤਪਃ ।। ੨੩੬.

ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਖੂਨ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਉਹ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਖਮ ਤੇ ਮੌਤ ਦਾ ਦੁੱਖ ਸਹਿਣਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਪस्या ਹੈ।

ਵਰਾਪ੍ਸਰਃ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਯਾਨ੍ਤਿ ਸ਼ੂਰਂ ਰਣੇ ਮृਤਂ । ਸ੍ਵਾਮੀ ਸੁਕृਤਮਾਦਤ੍ਤੇ ਭਗ੍ਨਾਨਾਂ ਵਿਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਿਨਾਂ ।। ੨੩੬.

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਵੀਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਹਾਰ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦਾ ਫਲ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾਫਲਂ ਤੇषਾਂ ਤਥਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪਦੇ ਪਦੇ । ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਹਾਯਾਨ੍ ਯੋ ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਦੇਵਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਨष੍ਟਯੇ ।। ੨੩੬.

ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਪੈਰ 'ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਾਸ਼ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਅਸ਼੍ਵਮੇਧਫਲਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਸ਼ੂਰਾਣਾਮਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਿਨਾਂ । ਧਰ੍ਮ੍ਮਨਿष੍ਠੇ ਜਯੋ ਰਾਜ੍ਞਿ ਯੋਦ੍ਧਵ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸਮਾਃ ਸਮੈਃ ।। ੨੩੬.

ਜੋ ਵੀਰ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਬਰਾਬਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਨਾਲ ਲੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਗਜਾਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਗਜਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਨ ਹਨ੍ਤਵ੍ਯਾਃ ਪਲਾਯਿਨਃ । ਨ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ਕਾਃ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਾਸ਼੍ਚ ਅਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਃ ਪਤਿਤਾਦਯਃ ।। ੨੩੬.

ਹਾਥੀ ਆਦਿ, ਭੱਜਣ ਵਾਲੇ, ਦਰਸ਼ਕ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਹਥਿਆਰ ਰਹਿਤ, ਤੇ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।

ਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਨਿਦ੍ਰਾਭਿਭੂਤੇ ਚ ਅਰ੍ਦ੍ਧੋਤ੍ਤੀਰ੍ਣੇ ਨਦੀਵਨੇ । ਦੁਰ੍ਦ੍ਦਿਨੇ ਕੂਟਯੁਦ੍ਧਾਨਿ ਸ਼ਤ੍ਰੁਨਾਸ਼ਾਰ੍ਥਮਾਚਰੇਤ੍ ।। ੨੩੬.

ਜਦੋਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਵੇ, ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਹੋਵੇ, ਨਦੀ ਜਾਂ ਜੰਗਲ ਅੱਧਾ ਪਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਮਾੜੇ ਮੌਸਮ ਵਿਚ, ਤਦ ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਬਾਹੂ ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯ ਵਿਕ੍ਰੋਸ਼ੇਦ੍ਭਗ੍ਨਾ ਭਗ੍ਨਾਃ ਪਰੇ ਇਤਿ। ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਮਿਤ੍ਰਂ ਬਲਂ ਭੂਰਿ ਨਾਯਕੋऽਤ੍ਰ ਨਿਪਾਤਿਤਃ ।। ੨੩੬.

ਬਾਂਹ ਫੜ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਕਹੋ, 'ਅਸੀਂ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਅਸੀਂ ਦੂਜਿਆਂ ਵਲੋਂ ਟੁੱਟ ਗਏ!' ਜੇ ਮਿੱਤਰ ਜਾਂ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਥੇ ਆਗੂ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸੇਨਾਨੀਰ੍ਨਿਹਤਸ਼੍ਚਾਯਂ ਭੂਪਤਿਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵਿਪ੍ਲੁਤਃ । ਵਿਦ੍ਰੁਤਾਨਾਨ੍ਤੁ ਯੋਧਾਨਾਂ ਸੁਖਂ ਧਾਤੋ ਵਿਧੀਯਤੇ ।। ੨੩੬.

ਸੈਨਾਪਤੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਰਾਜਾ ਵੀ ਹਾਰ ਗਿਆ। ਭੱਜਣ ਵਾਲੇ ਯੋਧਿਆਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਧੂਪਸ਼੍ਚ ਦੇਯਾ ਧਰ੍ਮ੍ਮਜ੍ਞ ਤਥਾ ਚ ਪਰਮੋਹਨਾਃ । ਪਤਾਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸਮ੍ਭਾਰੋ ਵਾਦਿਤ੍ਰਾਣਾਂ ਭਯਾਵਹਃ ।। ੨੩੬.

ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਧੂਪ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮੋਹਣ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ। ਝੰਡੇ ਤੇ ਵਾਜਾ-ਗੁਆਂਡੀਆਂ ਦਾ ਸਾਮਾਨ, ਜੋ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ।

ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵਿਜਯਂ ਯੁਦ੍ਧੇ ਦੇਵਾਨ੍ਵਿਪ੍ਰਾਂਸ਼੍ਚ ਸਂਯਜੇਤ੍ । ਰਤ੍ਨਾਨਿ ਰਾਜਗਾਮੀਨਿ ਅਮਾਤ੍ਯੇਨ ਕृਤੇ ਰਣੇ ।। ੨੩੬.

ਜੰਗ ਵਿਚ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਜੰਗ ਵਿਚ ਮਿਲੇ ਰਤਨ ਤੇ ਰਾਜਸੀ ਖਜ਼ਾਨਾ ਮੰਤਰੀ ਵੰਡੇ।

ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਨ ਕਸ੍ਯਾਪਿ ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਾਸ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਪਰਸ੍ਯ ਚ । ਸ਼ਤ੍ਰੁਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਰਣੇ ਮੁਕ੍ਤਂ ਪੁਤ੍ਰਵਤ੍ ਪਰਿਪਾਲਯੇਤ੍ ।। ੨੩੬.

ਹਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਜਿੱਤਿਆ ਹੋਇਆ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵੀ عورتਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ। ਜੰਗ ਵਿਚ ਦੁਸ਼ਮਣ ਫੜ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਪੁਨਸ੍ਤੇਨ ਨ ਯੋਦ੍ਧਵ੍ਯਂ ਦੇਸ਼ਾਚਾਰਾਦਿ ਪਾਲਯੇਤ੍ । ਤਤਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਪੁਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਧ੍ਰੁਵੇ ਭੇ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ੇਦ੍ ਗृਹਂ ।। ੨੩੬.

ਉਸ ਨਾਲ ਮੁੜ ਜੰਗ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ। ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਪੱਕਾ ਘਰ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਵੇ।

ਪੁष੍ਕਰ ਉਵਾਚ ਰਾਜ੍ਯਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸ੍ਥਿਰਤ੍ਵਾਯ ਯਥੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਪੁਰਾ ਸ਼੍ਰਿਯਃ । ਸ੍ਤੁਤਿਃ ਕृਤਾ ਤਥਾ ਰਾਜਾ ਜਯਾਰ੍ਥਂ ਸ੍ਤੁਤਿਮਾਚਰੇਤ੍ ।। ੨੩੭.

ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਾਜ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਟਿਕਾਉਣ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਈ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਇਨ੍ਦ੍ਰ ਉਵਾਚ । ਨਮਸ੍ਯੇ ਸਰ੍ਵਲੋਕਾਨਾਂ ਜਨਨੀਮਬ੍ਧਿਸਮ੍ਭਵਾਂ । ਸ਼੍ਰਿਯਮੁਨ੍ਨਿਦ੍ਰਪਦ੍ਮਾਕ੍ਸ਼ੀਂ ਵਿष੍ਣੁਵਕ੍ਸ਼ਃਸ੍ਥਲਸ੍ਥਿਤਾਂ ।। ੨੩੭.

ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਂ, ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੀ, ਖਿੜੇ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ ਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

ਤ੍ਵਂ ਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸ੍ਵਧਾ ਸ੍ਵਾਹਾ ਸੁਧਾ ਤ੍ਵਂ ਲੋਕਪਾਵਨਿ । ਸਨ੍ਧ੍ਯਾ ਰਾਤ੍ਰਿਃ ਪ੍ਰਭਾ ਭੂਤਿਰ੍ਮ੍ਮੇਧਾ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਸਰਸ੍ਵਤੀ ।। ੨੩੭.

ਤੂੰ ਸਫਲਤਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਯਜਨ ਦੀ ਭੇਟ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਸਵਾਹਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈਂ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਸੰਧਿਆ, ਰਾਤ, ਚਾਨਣ, ਭਾਗ, ਬੁੱਧੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਹੈਂ।

ਯਜ੍ਞਵਿਦ੍ਯਾ ਮਹਾਵਿਦ੍ਯਾ ਗੁਹ੍ਯਵਿਦ੍ਯਾ ਚ ਸ਼ੋਭਨੇ । ਆਤ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾ ਚ ਦੇਵਿ ਤ੍ਵਂ ਵਿਮੁਕ੍ਤਿਫਲਦਾਯਿਨੀ ।। ੨੩੭.

ਹੇ ਸੋਹਣੀ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਯਜਨ ਦੀ ਗਿਆਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗਿਆਨ, ਗੁਪਤ ਗਿਆਨ ਤੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਗਿਆਨ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈਂ।

ਆਨ੍ਵੀਕ੍ਸ਼ਿਕੀ ਤ੍ਰਯੀ ਵਾਰ੍ਤ੍ਤਾ ਦਣ੍ਡਨੀਤਿਸ੍ਤ੍ਵਮੇਵ ਚ । ਸੌਮ੍ਯਾ ਸੌਮ੍ਯੈਰ੍ਜਗਦ੍ਰੂਪੈਸ੍ਤ੍ਵਯੈਤਦ੍ਦੇਵਿ ਪੂਰਿਤਂ ।। ੨੩੭.

ਹੇ ਮ੍ਰਦੁ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਹੀ ਵਿਚਾਰ, ਤਿੰਨ ਵੇਦ, ਵਪਾਰ ਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਨੀਤੀ ਹੈਂ। ਆਪਣੇ ਮ੍ਰਦੁ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈਂ।

ਕਾ ਤ੍ਵਨ੍ਯਾ ਤ੍ਵਾਮृਤੇ ਦੇਵਿ ਸਰ੍ਵਯਜ੍ਞਮਯਂ ਵਪੁਃ । ਅਧ੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਦੇਵ ਦੇਵਸ੍ਯ ਯੋਗਿਚਿਨ੍ਤ੍ਯਂ ਗਦਾਭृਤਃ ।। ੨੩੭.

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਾਰੇ ਯਜਨ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਗਦਾ ਵਾਲੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹੈ?

ਤ੍ਵਯਾ ਦੇਵਿ ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤਂ ਸਕਲਂ ਭੁਵਨਤ੍ਰਯਂ । ਵਿਨष੍ਟਪ੍ਰਾਯਮਭਵਤ੍ ਤ੍ਵਯੇਦਾਨੀਂ ਸਮੇਧਿਤਂ ।। ੨੩੭.

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜਦ ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਲਗਭਗ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਹੁਣ ਤੇਰੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ ਉਹ ਮੁੜ ਫਲ-ਫੂਲ ਰਹੇ ਹਨ।

ਦਾਰਾਃ ਪੁਤ੍ਰਾਸ੍ਤਥਾਗਾਰਂ ਸੁਹृਦ੍ਧਾਨ੍ਯਘਨਾਦਿਕਂ । ਭਵਤ੍ਯੇਤਨ੍ਮਹਾਭਾਗੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤ੍ਵਦ੍ਵੀਕ੍ਸ਼ਣਾਨ੍ ਨृਣਾਂ ।। ੨੩੭.

ਹੇ ਮਹਾਂਭਾਗ ਦੇਵੀ, ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ, ਘਰ, ਦੋਸਤ, ਅਨਾਜ, ਧਨ ਆਦਿ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਤੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਸਦਾ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ਰੀਰਾਰੋਗ੍ਯਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਮਰਿਪਕ੍ਸ਼ਕ੍ਸ਼ਯਃ ਸੁਖਂ । ਦੇਵਿ ਤ੍ਵਦ੍‌ਦृष੍ਟਿਦृष੍ਟਾਨਾਂ ਪੁਰੁषਾਣਾਂ ਨ ਦੁਰ੍ਲ੍ਲਭਂ ।। ੨੩੭.

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਤੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਰੀਰ ਦੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ, ਧਨ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਤੇ ਸੁਖ — ਇਹ ਸਭ ਮਿਲਣਾ ਔਖਾ ਨਹੀਂ।

ਤ੍ਵਮਮ੍ਬਾ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਦੇਵਦੇਵੋ ਹਰਿਃ ਪਿਤਾ । ਤ੍ਵਯੈਤਦ੍ਵਿष੍ਣੁਨਾ ਚਾਮ੍ਬ ਜਗਦ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਚਰਾਚਰਂ ।। ੨੩੭.

ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈਂ, ਤੇ ਹਰਿ — ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਦੇਵ — ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਾਂ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਤੂੰ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਚਲਦਾ ਤੇ ਅਚਲ, ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਮਾਨਂ ਕੋषਂ ਤਥਾ ਕੋष੍ਠਂ ਮਾ ਗृਹਂ ਮਾ ਪਰਿਚ੍ਛਦਂ । ਮਾ ਸ਼ਰੀਰਂ ਕਲਤ੍ਰਞ੍ਚ ਤ੍ਯਜੇਥਾਃ ਸਰ੍ਵ੍ਵਪਾਵਨਿ ।। ੨੩੭.

ਹੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਮਾਣ, ਧਨ, ਭੰਡਾਰ, ਘਰ, ਸਾਮਾਨ, ਸਰੀਰ ਜਾਂ ਪਤਨੀ — ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਛੱਡ।