ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਦੇਸ਼ੇ ਤ੍ਵਦृਸ਼੍ਯਃ ਸ਼ਤ੍ਰੂਣਾਂ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਕृਤਿਕਲ੍ਪਨਾਂ । ਸਂਹਤਾਨ੍ ਯੋਧਯੇਦਲ੍ਪਾਨ੍ ਕਾਮਂ ਵਿਸ੍ਤਾਰਯੇਦ੍‌ਬਹੂਨ੍ ।। ੨੩੬.

ਜਿੱਥੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਦਿੱਸੇ, ਉਥੇ ਫੌਜ ਦੀ ਬਣਤਰ ਕਰੇ। ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਿਆਂ ਨਾਲ ਲੜਾਏ, ਤੇ ਜਿੰਨੇ ਚਾਹੇ ਵਧੇਰੇ ਫੈਲਾਏ।

ਸੂਚੀਮੁਖਮਨੀਕਂ ਸ੍ਯਾਦਲ੍ਪਾਨਾਂ ਬਹੁਭਿਃ ਸਹ। ਵ੍ਯੂਹਾਃ ਪ੍ਰਾਣ੍ਯਙ੍ਗਰੂਪਾਸ਼੍ਚ ਦ੍ਰਵ੍ਯਰੂਪਾਸ਼੍ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ ।। ੨੩੬.

ਸੂਈ ਦੀ ਨੋਕ ਵਰਗੀ ਬਣਤਰ ਥੋੜ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫੌਜ ਦੀਆਂ ਬਣਤਰਾਂ ਜੀਵ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਜਾਂ ਵਸਤੂਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

ਗਰੁਡੋ ਮਕਰਵ੍ਯੂਹਸ਼੍ਚਕ੍ਰਃ ਸ਼੍ਯੇਨਸ੍ਤਥੈਵ ਚ । ਅਰ੍ਦ੍ਧਚਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਵਜ੍ਰਸ਼੍ਚ ਸ਼ਕਟਵ੍ਯੂਹ ਏਵ ਚ ।। ੨੩੬.

ਗਰੁੜ, ਮੱਕਰ, ਚੱਕਰ, ਸ਼ੇਨ, ਅਰਧਚੰਦ, ਵਜਰ ਤੇ ਸ਼ਕਟ ਬਣਤਰਾਂ ਵੀ ਉਲੇਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

ਮਣ੍ਡਲਃ ਸਰ੍ਵਤੋਭਦ੍ਰਃ ਸੂਚੀਵ੍ਯੂਹਸ਼੍ਚ ਤੇ ਨਰਾਃ । ਵ੍ਯੂਹਾਨਾਮਥ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਪਞ੍ਚਧਾ ਸੈਨ੍ਯਕਲ੍ਪਨਾ ।। ੨੩੬.

ਮੰਡਲ, ਸਰਵਤੋਭਦ੍ਰ ਤੇ ਸੂਈ ਬਣਤਰ—ਇਹ ਫੌਜ ਦੀਆਂ ਬਣਤਰਾਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਫੌਜ ਦੀ ਬਣਤਰ ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

ਦ੍ਵੌ ਪਕ੍ਸ਼ਾਵਨੁਪਕ੍ਸ਼ੌ ਦ੍ਵਾਵਵਸ਼੍ਯਂ ਪਞ੍ਚਮਂ ਭਵੇਤ੍ । ਏਕੇਨ ਯਦਿ ਵਾ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਭਾਗਾਭ੍ਯਾਂ ਯੁਦ੍ਧਮਾਚਰੇਤ੍ ।। ੨੩੬.

ਦੋ ਪੱਖ, ਦੋ ਉਪ-ਪੱਖ ਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਭਾਗਤ੍ਰਯਂ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍ਤੁ ਤੇषਾਂ ਰਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਮੇਵ ਚ । ਨ ਵ੍ਯੂਹਕਲ੍ਪਨਾ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਾ ਰਾਜ੍ਞੋ ਭਵਤਿ ਕਰ੍ਹਿਂਚਿਤ੍ ।। ੨੩੬.

ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਬਣਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਰਾਜਾ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜੰਗ ਦੀ ਲਾਈਨ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ।

ਮੂਲਚ੍ਛੇਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ਃ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨ ਯੁਧ੍ਯੇਚ੍ਚ ਸ੍ਵਯਨ੍ਨृਪਃ । ਸੈਨ੍ਯਸ੍ਯ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਤਿष੍ਠੇਤ੍ਤੁ ਕ੍ਰੋਸ਼ਮਾਤ੍ਰੇ ਮਹੀਪਤਿਃ ।। ੨੩੬.

ਜੇ ਮੂਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਰਾਜਾ ਆਪ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਉਤਰੇ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕੋਸ ਪਿੱਛੇ ਰਹੇ।

ਭਗ੍ਨਸਨ੍ਧਾਰਣਂ ਤਤ੍ਰ ਯੋਧਾਨਾਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਂ । ਪ੍ਰਧਾਨਭਙ੍ਗੇ ਸੈਨ੍ਯਸ੍ਯ ਨਾਵਸ੍ਥਾਨਂ ਵਿਧੀਯਤੇ ।। ੨੩੬.

ਜਿੱਥੇ ਮੁੱਖ ਫੌਜ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੋਰ ਲੜਾਈ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ; ਜਦੋਂ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਫੌਜ ਖੜੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ।

ਨ ਸਂਹਤਾਨ੍ਨ ਵਿਰਲਾਨ੍ਯੋਧਾਨ੍ ਵ੍ਯੂਹੇ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ । ਆਯੁਧਾਨਾਨ੍ਤੁ ਸਮ੍ਮਰ੍ਦ੍ਦੋ ਯਥਾ ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪਰਸ੍ਪਰਂ ।। ੨੩੬.

ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਤੇ ਨਾ ਬਹੁਤ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਖੜਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਟਕਰਾਉਣ।

ਭੇਤ੍ਤੁਕਾਮਃ ਪਰਨੀਕਂ ਸਂਹਤੈਰੇਵ ਭੇਦਯੇਤ੍ । ਭੇਦਰਕ੍ਸ਼੍ਯਾਃ ਪਰੇਣਾਪਿ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਾਃ ਸਂਹਤਾਸ੍ਤਥਾ ।। ੨੩੬.

ਜੇ ਕੋਈ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਲਾਈਨ ਤੋੜਨਾ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨੇੜੇ-ਨੇੜੇ ਖੜੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਤੋੜੇ; ਦੁਸ਼ਮਣ ਵੀ ਆਪਣੀ ਲਾਈਨ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਤੋਂ ਬਚਾਏ।

ਵ੍ਯੂਹਂ ਭੇਦਾਵਹਂ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਤ੍ ਪਰਵ੍ਯੂਹੇषੁ ਚੇਚ੍ਛਯਾ । ਗਜਸ੍ਯ ਪਾਦਰਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਸ੍ਤੁ ਤਥਾ ਦ੍ਵਿਜ ।। ੨੩੬.

ਉਹ ਐਸੀ ਲਾਈਨ ਬਣਾਏ ਜੋ ਜਦੋਂ ਚਾਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਲਾਈਨ ਤੋੜ ਸਕੇ; ਅਤੇ, ਹੇ ਦੋਵਾਂ ਵਾਰਾਂ, ਹਾਥੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਚਾਰ ਸਿਪਾਹੀ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਰਥਸ੍ਯ ਚਾਸ਼੍ਵਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਸਮਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚ ਚਰ੍ਮ੍ਮਿਣਃ । ਧਨ੍ਵਿਨਸ਼੍ਚਰ੍ਮਿਭਿਸ੍ਤੁਲ੍ਯਾਃ ਪੁਰਸ੍ਤਾਚ੍ਚਰ੍ਮ੍ਮਿਣੋ ਰਣੇ ।। ੨੩੬.

ਰਥ ਲਈ ਚਾਰ ਘੋੜੇ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਚਮੜੇ ਵਾਲੇ ਯੋਧੇ ਵੀ; ਤੀਰੰਦਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚਮੜੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਚਮੜੇ ਵਾਲੇ ਅੱਗੇ ਖੜੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਵृष੍ਠਤੋ ਧਨ੍ਵਿਨਃ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਧਨ੍ਵਿਨਾਨ੍ਤੁਰਗਾ ਰਥਾਃ । ਰਥਾਨਾਂ ਕੁਞ੍ਜਰਾਃ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਧਾਤਵ੍ਯਾਃ ਪृਥਿਵੀਕ੍ਸ਼ਿਤਾ ।। ੨੩੬.

ਤੀਰੰਦਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੋਰ ਤੀਰੰਦਾਜ਼, ਫਿਰ ਘੋੜੇ ਤੇ ਰਥ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਰਥਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹਾਥੀ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਰਾਜਾ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ।

ਪਦਾਤਿਕੁਞ੍ਜਰਾਸ਼੍ਵਨਾਂ ਧਰ੍ਮ੍ਮਕਾਰ੍ਯ੍ਯਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ । ਸ਼ੂਰਾਃ ਪ੍ਰਮੁਖਤੋ ਦੇਯਾਃ ਸ੍ਕਨ੍ਧਮਾਤ੍ਰਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ।। ੨੩੬.

ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਠੀਕ ਤਰਤੀਬ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ; ਬਹਾਦਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖੋ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਮੋਢੇ ਹੀ ਵਿਖਾਉਣ।

ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਂ ਭੀਰੁਸਙ੍ਘੇਨ ਸ਼ਤ੍ਰੁਵਿਦ੍ਰਾਵਕਾਰਕਂ । ਦਾਰਯਨ੍ਤਿ ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍ਤੁ ਨ ਦੇਯਾ ਭੀਰਵਃ ਪੁਰਃ ।। ੨੩੬.

ਡਰਪੋਕਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਨਾਲ ਐਸੀ ਲਾਈਨ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਭਜਣ ਉੱਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦੇਵੇ; ਪਰ ਡਰਪੋਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਅੱਗੇ ਨਾ ਰੱਖੋ।

ਪ੍ਰੋਤ੍ਸਾਹਯਨ੍ਤ੍ਯੇਵ ਰਣੇ ਭੀਰੂਨ੍ ਸ਼ੂਗਃ ਪੁਰਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਪ੍ਰਾਂਸ਼ਵਃ ਸ਼ੁਕਨਾਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਚਾਜਿਹ੍ਮੇਕ੍ਸ਼ਣਾ੨ ਨਰਾਃ ।। ੨੩੬.

ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਖੜੇ ਬਹਾਦਰ, ਡਰਪੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਲੰਮੇ, ਚੌੜੇ ਮੋਢਿਆਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਟਿਕੀਆਂ ਰਹਿਣ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖੋ।

ਸਂਹਤਭ੍ਰਯੁਗਾਸ਼੍ਚੈਵ ਕ੍ਰੋਧਨਾਃ ਕਲਹਪ੍ਰਿਯਾਃ । ਨਿਤ੍ਯਹृष੍ਟਾਃ ਪ੍ਰਹृष੍ਟਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ੂਰਾ ਜ੍ਞੇਯਾਸ਼੍ਯ ਕਾਮਿਨਃ ।। ੨੩੬.

ਜੋ ਮਿਲ ਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਲਦੀ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ, ਲੜਾਈ ਪਸੰਦ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹੀ, ਤੇ ਬਹਾਦਰ—ਇਹੀ ਜੰਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਪ੍ਤਿਯੁਦ੍ਧਂ ਗਜਾਨਾਞ੍ਚ ਤੋਯਦਾਨਾਦਿਕਸ਼੍ਚ ਯਤ੍ ।। ੨੩੬.

ਹਾਥੀਆਂ ਲਈ ਜੰਗ ਦੇ ਢੰਗ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਆਦਿਕ ਵੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।

ਆਯੁਧਾਨਯਨਂ ਚੈਵ ਪਤ੍ਤਿਕਰ੍ਮ੍ਮਂ ਵਿਧੀਯਤੇ । ਰਿਪੂਣਾਂ ਭੇਤ੍ਤੁਕਾਮਾਨਾਂ ਸ੍ਵਸੈਨ੍ਯਸ੍ਯ ਤੁ ਰਕ੍ਸ਼ਣਂ ।। ੨੩੬.

ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਵੀ ਨਿਯਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ; ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਭੇਦਨਂ ਸਂਹਤਾਨਾਞ੍ਚ ਚਰ੍ਮਿਣਾਂ ਕਰ੍ਮ੍ਮ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਂਤਂ । ਵਿਮੁਖੀਕਰਣਂ ਯੁਦ੍ਧੇ ਧਨ੍ਵਿਨਾਂ ਚ ਤਥੋਚ੍ਯਤੇ ।। ੨੩੬.

ਚਮੜੇ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਨੇੜੀ ਲਾਈਨ ਨੂੰ ਤੋੜਣ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਤੀਰੰਦਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਦੂਰਾਪਸਰਣਂ ਯਾਨਂ ਸੁਹਤਸ੍ਯ ਤਥੋਚ੍ਯਤੇ । ਤ੍ਰਾਸਨਂ ਰਿਪੁਸੈਨ੍ਯਾਨਾਂ ਰਥਕਰ੍ਮ੍ਮ ਤਥੋਚ੍ਯਤੇ ।। ੨੩੬.

ਦੂਰੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਜਾਣਾ ਵਾਹਨਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣਾ ਰਥਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ।

ਭੇਦਨਂ ਸਂਹਤਾਨਾਞਚ ਭੇਦਾਨਾਮਪਿ ਸਂਹਤਿਃ । ਪ੍ਰਾਕਾਰਤੋਰਣਾਟ੍ਟਾਲਦ੍ਰੁਮਭਙ੍ਗਸ਼੍ਚ ਸਦ੍‌ਗਜੇ ।। ੨੩੬.

ਨੇੜੇ-ਨੇੜੇ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ, ਟੁੱਟੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਣਾ, ਅਤੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ, ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ, ਮੀਣਾਰਾਂ ਤੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨਾ ਹਾਥੀਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ।

ਪਤ੍ਤਿਭੂਰ੍ਵਿषਮਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਰਥਾਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਤਥਾ ਸਭਾ । ਸਕਰ੍ਦ੍ਦਮਾ ਚ ਨਾਗਾਨਾਂ ਯੁਦ੍ਧਭੂਮਿਰੁਦਾਹृਤਾ ।। ੨੩੬.

ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਲਈ ਉਬੜ-ਖਾਬੜ ਜ਼ਮੀਨ, ਰਥਾਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਸਮਤਲ ਜਗ੍ਹਾ, ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਲਈ ਚਿਕਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਜੰਗ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਏਵਂ ਵਿਰਚਿਤਵ੍ਯੂਹਃ ਕृਤਪृष੍ਠਦਿਵਾਕਰਃ । ਤਥਾਨੁਲੋਪਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰ੍ਕਿਦਿਕ੍ਪਾਲਮृਦੁਮਾਰੁਤਾਃ ।। ੨੩੬.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਉਹਾ ਬਣਾਉਣ ਸਮੇਂ, ਸੂਰਜ ਪਿੱਛੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ। ਵੈਣਸ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਵੀ ਰੱਖੇ ਜਾਣ। ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਹਵਾ ਚੱਲਦੀ ਹੋਵੇ।

ਯੋਧਾਨੁਤ੍ਤੇਜਯੇਤ੍ਸਰ੍ਵ੍ਵਾਨ੍ਨਾਮਗੋਤ੍ਰਾਵਦਾਨਤਃ । ਭੋਗਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਵਿਜਯੇ ਸ੍ਵਰ੍ਗਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯਾ ਮृਤਸ੍ਯ ਚ ।। ੨੩੬.

ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਜਿੱਤਣ 'ਤੇ ਭੋਗ ਮਿਲਣ ਦਾ, ਤੇ ਮਰਨ 'ਤੇ ਸਵਰਗ ਮਿਲਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

ਜਿਤ੍ਵਾਰੀਨ੍ ਭੋਗਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ ਮृਤਸ੍ਯ ਚ ਪਰਾ ਗਤਿਃ । ਨਿष੍ਕृਤਿਃ ਸ੍ਵਾਮਿਪਿਣ੍ਡਸ੍ਯ ਨਾਸ੍ਤਿ ਯੁਦ੍ਧਸਮਾ ਗਤਿਃ ।। ੨੩੬.

ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਭੋਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਗਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਯੋਧੇ ਦੀ ਮੌਤ ਲਈ ਜੰਗ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੋਈ ਮੁਆਫੀ ਨਹੀਂ।

ਸ਼ੂਰਾਣਾਂ ਰਕ੍ਤਮਾਯਾਤਿ ਤੇਨ ਪਾਪਨ੍ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ ਤੇ । ਘਾਤਾਦਿਦੁਃਖਸਹਨਂ ਰਣੇ ਤਤ੍ ਪਰਮਨ੍ਤਪਃ ।। ੨੩੬.

ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਖੂਨ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਉਹ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਖਮ ਤੇ ਮੌਤ ਦਾ ਦੁੱਖ ਸਹਿਣਾ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਪस्या ਹੈ।

ਵਰਾਪ੍ਸਰਃ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਯਾਨ੍ਤਿ ਸ਼ੂਰਂ ਰਣੇ ਮृਤਂ । ਸ੍ਵਾਮੀ ਸੁਕृਤਮਾਦਤ੍ਤੇ ਭਗ੍ਨਾਨਾਂ ਵਿਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਿਨਾਂ ।। ੨੩੬.

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਵੀਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਹਾਰ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦਾ ਫਲ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾਫਲਂ ਤੇषਾਂ ਤਥਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪਦੇ ਪਦੇ । ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਹਾਯਾਨ੍ ਯੋ ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਦੇਵਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਨष੍ਟਯੇ ।। ੨੩੬.

ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਪੈਰ 'ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਾਸ਼ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।