ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਦਿਵ੍ਯਾਨ੍ਤਰੀਕ੍ਸ਼ਭੂਮਿष੍ਠਾਃ ਸਨ੍ਤ੍ਵਾਯੁਰ੍ਦਾਃ ਸੁਰਾਸ਼੍ਚ ਤੇ । ਦੇਵਸਿਦ੍ਧਿਂ ਪ੍ਰਪ੍ਨੁਹਿ ਤ੍ਵਂ ਦੇਵਯਾਤ੍ਰਾਸ੍ਤੁ ਸਾ ਤਵ ।। ੨੩੬.

ਅਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ ਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਤੈਨੂੰ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਦੇਣ। ਤੂੰ ਇਸ਼ਵਰੀ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰੇਂ ਤੇ ਇਹ ਇਸ਼ਵਰੀ ਯਾਤਰਾ ਤੇਰੀ ਹੋਵੇ।

ਰਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤੁ ਦੇਵਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਨृਪੋ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ । ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਸਸ਼ਰਞ੍ਚਾਪਂ ਧਨੁਰ੍ਨਾਗੇਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰਤਃ ।। ੨੩੬.

‘ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ’ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ‘ਨਾਗ ਧਨੁਸ਼’ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਦਾ ਹੋਇਆ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

ਨਦ੍ਵਿਣ੍ਣੋਰਿਤਿ ਜਪ੍ਤ੍ਵਾਥ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਰਿਪੁਮੁਖ ਪਦਂ । ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਪਦਂ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਦਿਕ੍ਸ਼ੁਂ ਪ੍ਰਾਚ੍ਯਾਦਿषੁ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ।। ੨੩੬.

‘ਨਦਵਿਣਨੋਰ’ ਮੰਤਰ ਜਪ ਕੇ, ਉਹ ਪਹਾੜ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਆਪਣਾ ਸੱਜਾ ਪੈਰ ਰੱਖੇ, ਤੇ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਬਤੀਹ ਦਿਸਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਰੱਖੇ।

ਨਾਗਂ ਰਥਂ ਹਯਞ੍ਚੈਵ ਧੁਰ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚੈਵਾਰੁਹੇਤ੍ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ । ਆਰੁਹ੍ਯ ਵਾਦ੍ਯੈਰ੍ਗਚ੍ਛੇਤ ਪृष੍ਠਤੋ ਨਾਵਲੋਕਯੇਤ੍ ।। ੨੩੬.

ਉਹ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਨਾਗ, ਰਥ, ਘੋੜਾ ਤੇ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ। ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇ ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਕੇ ਨਾ ਵੇਖੇ।

ਕ੍ਰੋਸ਼ਮਾਤ੍ਰਂ ਗਤਸ੍ਤਿष੍ਠੇਤ੍ ਪੂਜਯੇਦ੍ਦੇਵਤਾ ਦ੍ਵਿਜਾਨ੍ । ਪਰਦੇਸ਼ਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ਪਸ਼੍ਚਾਦਾਤ੍ਮਸੈਨ੍ਯਂ ਹਿ ਪਾਲਯਨ੍ ।। ੨੩੬.

ਇੱਕ ਕੋਸ ਜਿੰਨਾ ਦੂਰ ਜਾ ਕੇ ਰੁਕੇ, ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵਿਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਵਧੇ।

ਦੇਵਾਨਾਂ ਪੂਜਨਂ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਨ੍ਨ ਛਿਨ੍ਦ੍ਯਾਦਾਯਮਤ੍ਰ ਤੁ ।। ੨੩੬.

ਉਹ ਇੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਜਰੂਰ ਕਰੇ, ਇਹ ਕੰਮ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾ ਛੱਡੇ।

ਨਾਵਮਾਨਯੇਤ੍ਤਦ੍ਦੇਸ਼੍ਯਾਨਾਗਤ੍ਯ ਸ੍ਵਪੁਰਂ ਪੁਨਃ । ਜਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਾਰ੍ਚ੍ਚਯੇਦ੍ਦੇਵਾਨ੍ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਦਾਨਾਨਿ ਪਾਰ੍ਥਿਪਃ ।। ੨੩੬.

ਉਹ ਉਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਾ ਕਰੇ। ਜਦੋਂ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਵਾਪਸ ਆਵੇ ਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਵੇ, ਰਾਜਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਤੇ ਦਾਨ ਦੇਵੇ।

ਦ੍ਵਿਤੀਯੇऽਹਨਿ ਸਙ੍‌ਗ੍ਰਾਮੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਯਦਾ ਤਦਾ । ਸ੍ਨਾਪਯੇਦ੍‌ਗਜਮਸ਼੍ਵਾਦਿ ਯਜੇਦ੍ਦੇਵਂ ਨृਸਿਂਹਕਂ ।। ੨੩੬.

ਜਦੋਂ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਯੁੱਧ ਹੋਣਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਹਾਥੀ, ਘੋੜਾ ਆਦਿਕਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਾਏ ਤੇ ਨਰਸਿੰਘ ਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

ਛਤ੍ਰਾਦਿਰਾਜਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਨਿਸ਼ਿ ਵੈ ਗਣਾਨ੍ । ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਨृਸਿਂਹਕਂ ਪੂਜ੍ਯ ਵਾਹਨਾਦ੍ਯਮਸ਼ੇषਤਃ ।। ੨੩੬.

ਰਾਤ ਨੂੰ ਛਤਰੀ ਆਦਿਕ ਰਾਜ ਚਿੰਨ੍ਹ ਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਸਵੇਰੇ ਨਰਸਿੰਘ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸਵਾਰੀਆਂ ਆਦਿ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

ਪੁਰੋਧਸਾ ਹੁਤਂ ਪਸ਼੍ਯੇਦ੍ਵਹ੍ਨਿਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਜਾਨ੍ਯਦੇਤ੍। ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਸਸ਼ਰਞ੍ਚਾਪਂ ਗਜਾਦ੍ਯਾਰੁਦ੍ਯ ਵੈ ਬ੍ਰਜੇਤ੍ ।। ੨੩੬.

ਪੁਜਾਰੀ ਹੋਮ ਵੇਖੇ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦੇ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਆਦਰ ਕਰੇ। ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਹਾਥੀ ਆਦਿਕ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

ਦੇਸ਼ੇ ਤ੍ਵਦृਸ਼੍ਯਃ ਸ਼ਤ੍ਰੂਣਾਂ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਕृਤਿਕਲ੍ਪਨਾਂ । ਸਂਹਤਾਨ੍ ਯੋਧਯੇਦਲ੍ਪਾਨ੍ ਕਾਮਂ ਵਿਸ੍ਤਾਰਯੇਦ੍‌ਬਹੂਨ੍ ।। ੨੩੬.

ਜਿੱਥੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਦਿੱਸੇ, ਉਥੇ ਫੌਜ ਦੀ ਬਣਤਰ ਕਰੇ। ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਿਆਂ ਨਾਲ ਲੜਾਏ, ਤੇ ਜਿੰਨੇ ਚਾਹੇ ਵਧੇਰੇ ਫੈਲਾਏ।

ਸੂਚੀਮੁਖਮਨੀਕਂ ਸ੍ਯਾਦਲ੍ਪਾਨਾਂ ਬਹੁਭਿਃ ਸਹ। ਵ੍ਯੂਹਾਃ ਪ੍ਰਾਣ੍ਯਙ੍ਗਰੂਪਾਸ਼੍ਚ ਦ੍ਰਵ੍ਯਰੂਪਾਸ਼੍ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ ।। ੨੩੬.

ਸੂਈ ਦੀ ਨੋਕ ਵਰਗੀ ਬਣਤਰ ਥੋੜ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫੌਜ ਦੀਆਂ ਬਣਤਰਾਂ ਜੀਵ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਜਾਂ ਵਸਤੂਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

ਗਰੁਡੋ ਮਕਰਵ੍ਯੂਹਸ਼੍ਚਕ੍ਰਃ ਸ਼੍ਯੇਨਸ੍ਤਥੈਵ ਚ । ਅਰ੍ਦ੍ਧਚਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਵਜ੍ਰਸ਼੍ਚ ਸ਼ਕਟਵ੍ਯੂਹ ਏਵ ਚ ।। ੨੩੬.

ਗਰੁੜ, ਮੱਕਰ, ਚੱਕਰ, ਸ਼ੇਨ, ਅਰਧਚੰਦ, ਵਜਰ ਤੇ ਸ਼ਕਟ ਬਣਤਰਾਂ ਵੀ ਉਲੇਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

ਮਣ੍ਡਲਃ ਸਰ੍ਵਤੋਭਦ੍ਰਃ ਸੂਚੀਵ੍ਯੂਹਸ਼੍ਚ ਤੇ ਨਰਾਃ । ਵ੍ਯੂਹਾਨਾਮਥ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਪਞ੍ਚਧਾ ਸੈਨ੍ਯਕਲ੍ਪਨਾ ।। ੨੩੬.

ਮੰਡਲ, ਸਰਵਤੋਭਦ੍ਰ ਤੇ ਸੂਈ ਬਣਤਰ—ਇਹ ਫੌਜ ਦੀਆਂ ਬਣਤਰਾਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਫੌਜ ਦੀ ਬਣਤਰ ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

ਦ੍ਵੌ ਪਕ੍ਸ਼ਾਵਨੁਪਕ੍ਸ਼ੌ ਦ੍ਵਾਵਵਸ਼੍ਯਂ ਪਞ੍ਚਮਂ ਭਵੇਤ੍ । ਏਕੇਨ ਯਦਿ ਵਾ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਭਾਗਾਭ੍ਯਾਂ ਯੁਦ੍ਧਮਾਚਰੇਤ੍ ।। ੨੩੬.

ਦੋ ਪੱਖ, ਦੋ ਉਪ-ਪੱਖ ਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਭਾਗਤ੍ਰਯਂ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍ਤੁ ਤੇषਾਂ ਰਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਮੇਵ ਚ । ਨ ਵ੍ਯੂਹਕਲ੍ਪਨਾ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਾ ਰਾਜ੍ਞੋ ਭਵਤਿ ਕਰ੍ਹਿਂਚਿਤ੍ ।। ੨੩੬.

ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਬਣਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਰਾਜਾ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜੰਗ ਦੀ ਲਾਈਨ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦਾ।

ਮੂਲਚ੍ਛੇਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ਃ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨ ਯੁਧ੍ਯੇਚ੍ਚ ਸ੍ਵਯਨ੍ਨृਪਃ । ਸੈਨ੍ਯਸ੍ਯ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਤਿष੍ਠੇਤ੍ਤੁ ਕ੍ਰੋਸ਼ਮਾਤ੍ਰੇ ਮਹੀਪਤਿਃ ।। ੨੩੬.

ਜੇ ਮੂਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਰਾਜਾ ਆਪ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਉਤਰੇ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕੋਸ ਪਿੱਛੇ ਰਹੇ।

ਭਗ੍ਨਸਨ੍ਧਾਰਣਂ ਤਤ੍ਰ ਯੋਧਾਨਾਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਂ । ਪ੍ਰਧਾਨਭਙ੍ਗੇ ਸੈਨ੍ਯਸ੍ਯ ਨਾਵਸ੍ਥਾਨਂ ਵਿਧੀਯਤੇ ।। ੨੩੬.

ਜਿੱਥੇ ਮੁੱਖ ਫੌਜ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੋਰ ਲੜਾਈ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ; ਜਦੋਂ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਫੌਜ ਖੜੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ।

ਨ ਸਂਹਤਾਨ੍ਨ ਵਿਰਲਾਨ੍ਯੋਧਾਨ੍ ਵ੍ਯੂਹੇ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ । ਆਯੁਧਾਨਾਨ੍ਤੁ ਸਮ੍ਮਰ੍ਦ੍ਦੋ ਯਥਾ ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪਰਸ੍ਪਰਂ ।। ੨੩੬.

ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਤੇ ਨਾ ਬਹੁਤ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਖੜਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਟਕਰਾਉਣ।

ਭੇਤ੍ਤੁਕਾਮਃ ਪਰਨੀਕਂ ਸਂਹਤੈਰੇਵ ਭੇਦਯੇਤ੍ । ਭੇਦਰਕ੍ਸ਼੍ਯਾਃ ਪਰੇਣਾਪਿ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਾਃ ਸਂਹਤਾਸ੍ਤਥਾ ।। ੨੩੬.

ਜੇ ਕੋਈ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਲਾਈਨ ਤੋੜਨਾ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨੇੜੇ-ਨੇੜੇ ਖੜੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਤੋੜੇ; ਦੁਸ਼ਮਣ ਵੀ ਆਪਣੀ ਲਾਈਨ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਤੋਂ ਬਚਾਏ।

ਵ੍ਯੂਹਂ ਭੇਦਾਵਹਂ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਤ੍ ਪਰਵ੍ਯੂਹੇषੁ ਚੇਚ੍ਛਯਾ । ਗਜਸ੍ਯ ਪਾਦਰਕ੍ਸ਼ਾਰ੍ਥਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਸ੍ਤੁ ਤਥਾ ਦ੍ਵਿਜ ।। ੨੩੬.

ਉਹ ਐਸੀ ਲਾਈਨ ਬਣਾਏ ਜੋ ਜਦੋਂ ਚਾਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਲਾਈਨ ਤੋੜ ਸਕੇ; ਅਤੇ, ਹੇ ਦੋਵਾਂ ਵਾਰਾਂ, ਹਾਥੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਚਾਰ ਸਿਪਾਹੀ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਰਥਸ੍ਯ ਚਾਸ਼੍ਵਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਸਮਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਚ ਚਰ੍ਮ੍ਮਿਣਃ । ਧਨ੍ਵਿਨਸ਼੍ਚਰ੍ਮਿਭਿਸ੍ਤੁਲ੍ਯਾਃ ਪੁਰਸ੍ਤਾਚ੍ਚਰ੍ਮ੍ਮਿਣੋ ਰਣੇ ।। ੨੩੬.

ਰਥ ਲਈ ਚਾਰ ਘੋੜੇ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਚਮੜੇ ਵਾਲੇ ਯੋਧੇ ਵੀ; ਤੀਰੰਦਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚਮੜੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਚਮੜੇ ਵਾਲੇ ਅੱਗੇ ਖੜੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਵृष੍ਠਤੋ ਧਨ੍ਵਿਨਃ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਧਨ੍ਵਿਨਾਨ੍ਤੁਰਗਾ ਰਥਾਃ । ਰਥਾਨਾਂ ਕੁਞ੍ਜਰਾਃ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਧਾਤਵ੍ਯਾਃ ਪृਥਿਵੀਕ੍ਸ਼ਿਤਾ ।। ੨੩੬.

ਤੀਰੰਦਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੋਰ ਤੀਰੰਦਾਜ਼, ਫਿਰ ਘੋੜੇ ਤੇ ਰਥ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਰਥਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹਾਥੀ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਰਾਜਾ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ।

ਪਦਾਤਿਕੁਞ੍ਜਰਾਸ਼੍ਵਨਾਂ ਧਰ੍ਮ੍ਮਕਾਰ੍ਯ੍ਯਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ । ਸ਼ੂਰਾਃ ਪ੍ਰਮੁਖਤੋ ਦੇਯਾਃ ਸ੍ਕਨ੍ਧਮਾਤ੍ਰਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ।। ੨੩੬.

ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਠੀਕ ਤਰਤੀਬ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ; ਬਹਾਦਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖੋ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਮੋਢੇ ਹੀ ਵਿਖਾਉਣ।

ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਂ ਭੀਰੁਸਙ੍ਘੇਨ ਸ਼ਤ੍ਰੁਵਿਦ੍ਰਾਵਕਾਰਕਂ । ਦਾਰਯਨ੍ਤਿ ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍ਤੁ ਨ ਦੇਯਾ ਭੀਰਵਃ ਪੁਰਃ ।। ੨੩੬.

ਡਰਪੋਕਾਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਨਾਲ ਐਸੀ ਲਾਈਨ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਭਜਣ ਉੱਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦੇਵੇ; ਪਰ ਡਰਪੋਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਅੱਗੇ ਨਾ ਰੱਖੋ।

ਪ੍ਰੋਤ੍ਸਾਹਯਨ੍ਤ੍ਯੇਵ ਰਣੇ ਭੀਰੂਨ੍ ਸ਼ੂਗਃ ਪੁਰਸ੍ਥਿਤਾਃ । ਪ੍ਰਾਂਸ਼ਵਃ ਸ਼ੁਕਨਾਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਚਾਜਿਹ੍ਮੇਕ੍ਸ਼ਣਾ੨ ਨਰਾਃ ।। ੨੩੬.

ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਖੜੇ ਬਹਾਦਰ, ਡਰਪੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਲੰਮੇ, ਚੌੜੇ ਮੋਢਿਆਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਟਿਕੀਆਂ ਰਹਿਣ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖੋ।

ਸਂਹਤਭ੍ਰਯੁਗਾਸ਼੍ਚੈਵ ਕ੍ਰੋਧਨਾਃ ਕਲਹਪ੍ਰਿਯਾਃ । ਨਿਤ੍ਯਹृष੍ਟਾਃ ਪ੍ਰਹृष੍ਟਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ੂਰਾ ਜ੍ਞੇਯਾਸ਼੍ਯ ਕਾਮਿਨਃ ।। ੨੩੬.

ਜੋ ਮਿਲ ਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਲਦੀ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ, ਲੜਾਈ ਪਸੰਦ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹੀ, ਤੇ ਬਹਾਦਰ—ਇਹੀ ਜੰਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਪ੍ਤਿਯੁਦ੍ਧਂ ਗਜਾਨਾਞ੍ਚ ਤੋਯਦਾਨਾਦਿਕਸ਼੍ਚ ਯਤ੍ ।। ੨੩੬.

ਹਾਥੀਆਂ ਲਈ ਜੰਗ ਦੇ ਢੰਗ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਆਦਿਕ ਵੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।

ਆਯੁਧਾਨਯਨਂ ਚੈਵ ਪਤ੍ਤਿਕਰ੍ਮ੍ਮਂ ਵਿਧੀਯਤੇ । ਰਿਪੂਣਾਂ ਭੇਤ੍ਤੁਕਾਮਾਨਾਂ ਸ੍ਵਸੈਨ੍ਯਸ੍ਯ ਤੁ ਰਕ੍ਸ਼ਣਂ ।। ੨੩੬.

ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਹਿਲਚਲ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਵੀ ਨਿਯਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ; ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।