ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਤ੍ਰਿਵਿਧਾ ਰਿਪਵੋ ਜ੍ਞੇਯਾਃ ਕੁਲ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰਕृਤ੍ਰਿਮਾਃ । ਪੂਰ੍ਵਪੂਰ੍ਵੋ ਗੁਰੁਸ੍ਤੇषਾਂ ਦੁਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਤਮੋ ਮਤਃ ।। ੨੩੩.

ਤਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਕੁਲ ਤੋਂ, ਨਿਕਟ ਤੇ ਬਣਾਵਟੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਮੰਨਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਨਨ੍ਤਰੋऽਪਿ ਯਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਃ ਸੋऽਪਿ ਮੇ ਕृਤ੍ਰਿਮੋ ਮਤਃ । ਪਾਰ੍ष੍ਣਿਗ੍ਰਾਹੋ ਭਵੇਚ੍ਛਤ੍ਰੋਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਰਿਪਵਸ੍ਤਥਾ ।। ੨੩੩.

ਨਿਕਟ ਵਿਰੋਧੀ ਵੀ ਮੇਰੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾਵਟੀ ਮੰਨਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਰਸ਼ਨੀਗ੍ਰਾਹ ਵਿਰੋਧੀ ਹੈ, ਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਦੇ ਮਿਤਰ ਵੀ।

ਪਾਰ੍ष੍ਣਿਗ੍ਰਾਹਮੁਪਾਯੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਮਯੇਚ੍ਚ ਤਥਾ ਸ੍ਵਕਂ । ਮਿਤ੍ਰੇਣ ਸ਼ਤ੍ਰੋਰੁਚ੍ਛੇਦਂ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਨ੍ਤਿ ਪੁਰਾਤਨਾਃ ।। ੨੩੩.

ਪਾਰਸ਼ਨੀਗ੍ਰਾਹ ਨੂੰ ਉਪਾਅ ਨਾਲ ਤੇ ਆਪਣੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਪੁਰਾਣੇ ਲੋਕ ਵਿਰੋਧੀ ਦਾ ਨਾਸ ਮਿਤਰ ਰਾਹੀਂ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਮਿਤ੍ਰਞ੍ਚ ਸ਼ਤ੍ਰੁਤਾਮੇਤਿ ਸਾਮਨ੍ਤਤ੍ਵਾਦਨਨ੍ਤਰਂ । ਸ਼ਤ੍ਰੁਂ ਜਿਗੀषੁਰੁਚ੍ਛਿਨ੍ਦ੍ਯਾਤ੍੪ ਸ੍ਵਯਂ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ ਚੇਦ੍ਯਦਿ ।। ੨੩੩.

ਮਿੱਤਰ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਵੈਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਚਾਹੇ ਤਾਂ, ਜੇ ਉਸ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਤੋੜ ਲੈਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਤਾਪਵृਦ੍ਧੌ ਤੇਨਾਪਿ ਨਾਮਿਤ੍ਰਾਜ੍ਜਾਯਤੇ ਭਯਂ । ਯਥਾਸ੍ਯ ਨੋਦ੍ਵਿਜੇਲ੍ਲੋਕੋ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਸ਼੍ਚ ਯਥਾ ਭਵੇਤ੍ ।। ੨੩੩.

ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵੈਰੀਆਂ ਤੋਂ ਡਰਨਾ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ; ਤਾਂ ਕਿ ਲੋਕ ਉਸ ਤੋਂ ਘਬਰਾਉਣ ਨਾ, ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਬਣ ਸਕੇ।

ਪੁष੍ਕਰ ਉਵਾਚ ਸਾਮਭੇਦੌ ਮਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੌ ਦਾਨਦਣ੍ਡੌ ਤਥੈਵ ਚ । ਦਣ੍ਡਃ ਸ੍ਵਦੇਸ਼ੇ ਕਥਿਤਃ ਪਰਦੇਸ਼ੇ ਵ੍ਰਵੀਮਿ ਤੇ ।। ੨੩੪.

ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਵੰਡ, ਦਾਨ ਤੇ ਸਜ਼ਾ ਵੀ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਜ਼ਾ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋ ਚੁਕੀ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਪਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਜ਼ਾ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਸ਼੍ਚਾਪ੍ਰਕਾਸ਼ਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਵਿਧੋ ਦਣ੍ਡ ਉਚ੍ਯਤੇ । ਲੁਣ੍ਠਨਂ ਗ੍ਰਾਮਘਾਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਘਾਤੋऽਗ੍ਨਿਦੀਪਨਂ ।। ੨੩੪.

ਸਜ਼ਾ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਤੇ ਗੁਪਤ। ਜਿਵੇਂ ਲੁੱਟ-ਮਾਰ, ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਤਬਾਹੀ, ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨਾ, ਤੇ ਅੱਗ ਲਾਉਣਾ।

ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੋऽਥ ਵਿषਂ ਵਹ੍ਨਿਰ੍ਵਿਵਿਧੈਃ ਪੁਰੁषੈਰ੍ਵਧਃ । ਦੂषਣਞ੍ਚੈਵ ਸਾਧੂਨਾਮੁਦਕਾਨਾਞ੍ਚ ਚ ਦੂषਣਂ ।। ੨੩੪.

ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਸਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼, ਅੱਗ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਤਲ, ਤੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਨੂੰ ਗੰਦਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

ਦਣ੍ਡਪ੍ਰਣਯਣਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮੁਪੇਕ੍ਸ਼ਾਂ ਸ਼੍ਰृਣੁ ਭਾਰ੍ਗਵ । ਯਦਾ ਮਨ੍ਯੇਤ ਨृਪਤੀ ਰਣੇ ਨ ਮਮ ਵਿਗ੍ਰਹਃ ।। ੨੩੪.

ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋ ਚੁਕੀ; ਹੁਣ ਸੁਣੋ ਭਾਰਗਵ, ਉਪੇਖਾ: ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸੋਚੇ, 'ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਲੜਾਈ ਨਹੀਂ ਹੈ।'

ਅਨਰ੍ਥਾਯਾਨੁਬਨ੍ਧਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸਨ੍ਧਿਨਾ ਚ ਤਥਾ ਭਵੇਤ੍ । ਸਾਮਲਬ੍ਧਾਸ੍ਪਦਞ੍ਚਾਤ੍ਰ ਦਾਨਞ੍ਚਾਰ੍ਥਕ੍ਸ਼ਯਙ੍ਕਰਂ ।। ੨੩੪.

ਜੇ ਨੁਕਸਾਨ ਜਾਂ ਹਾਨੀ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਮਿਲਾਪ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਥਾਂ ਤੇ ਦਾਨ, ਜੋ ਧਨ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਭੇਦਦਣ੍ਡਾਨੁਬਨ੍ਧਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਦੋਪੇਕ੍ਸ਼ਾਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਯੇਤ੍ । ਨ ਚਾਯਂ ਮਮ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਰ੍ਤ੍ਤੁਮੁਪਦ੍ਰਵਂ ।। ੨੩੪.

ਜੇ ਵੰਡ ਜਾਂ ਸਜ਼ਾ ਨਾਲ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਪੇਖਾ ਦੀ ਰਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; 'ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਤਕਲੀਫ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।'

ਨ ਚਾਹਮਸ੍ਯ ਸ਼ਕ੍ਨੋਮਿ ਤਤ੍ਰੋਪੇਕ੍ਸ਼ਾਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਯੇਤ੍ । ਅਵਜ੍ਞੋਪਹਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਰਾਜ੍ਞਾ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯੋ ਰਿਪੁਰ੍ਭੁਵੇਤ੍ ।। ੨੩੪.

ਜੇ ਮੈਂ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਉਪੇਖਾ ਦੀ ਰਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਵੈਰੀ ਦੀ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਹੋਵੇ ਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਉਸ ਵੈਰੀ ਉੱਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਮਾਯੋਪਾਯਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਉਤ੍ਪਾਤੈਰਨृਤੈਸ਼੍ਚਰਤ੍ । ਸ਼ਤ੍ਰੋਰੁਦ੍ਵੇਜਨਂ ਸ਼ਤ੍ਰੋਃ ਸ਼ਿਵਿਰਸ੍ਥਸ੍ਯ ਪਕ੍ਸ਼ਿਣਃ ।। ੨੩੪.

ਹੁਣ ਮੈਂ ਠੱਗੀ ਦਾ ਢੰਗ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਅਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ ਤੇ ਝੂਠ ਰਾਹੀਂ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦ ਉਹ ਸ਼ਿਵਿਰ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ।

ਸ੍ਥੂਲਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਪੁਚ੍ਛਸ੍ਥਾਂ ਕृਤ੍ਵੋਲ੍ਕਾਂ ਵਿਪੁਲਾਂ ਦ੍ਵਿਜ । ਵਿਸृਜੇਚ੍ਚ ਤਤਸ਼੍ਚੈਵਮੁਲ੍ਕਾਪਾਤਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯੇਤ੍ ।। ੨੩੪.

ਵੱਡੇ ਪੰਛੀ ਦੀ ਪੂੰਛ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਅੱਗ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਲਾ ਕੇ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਓ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਗ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਦੀ ਗਿਰਾਈ ਦਿਖਾਓ।

ਏਵਮਨ੍ਯੇ ਦਰ੍ਸ਼ਨੀਯਾ ਉਤ੍ਪਾਤਾ ਬਹਵੋऽਪਿ ਚ । ਉਦ੍ਵੇਜਨਂ ਤਥਾ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਤ੍ ਕੁਹਕੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਰ੍ਦ੍ਵਿषਾਂ ।। ੨੩੪.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਿਖਣ ਵਾਲੇ ਅਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ ਦਿਖਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਵੈਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਠੱਗੀਆਂ ਤੇ ਜਾਦੂ ਨਾਲ ਘਬਰਾਹਟ ਪੈਦਾ ਕਰੋ।

ਸਾਂਵਤ੍ਸਰਾਸ੍ਤਾਪਸਾਸ਼੍ਚ ਨਾਸ਼ਂ ਬ੍ਰੂਯੁਃ ਪਰਸ੍ਯ ਚ । ਜਿਗੀषੁਃ ਪृਥਿਵੀਂ ਰਾਜਾ ਤੇਨ ਚੋਦ੍ਵੇਜਯੇਤ੍ ਪਰਾਨ੍ ।। ੨੩੪.

ਜੋ ਤਪਸੀਕ ਇੱਕ ਸਾਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੈਰੀ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਸਾਦਸ਼੍ਚ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਨੀਯਃ ਪਰਸ੍ਯ ਤੁ । ਆਗਤਨ੍ਨੋऽਮਿਤ੍ਰਬਲਂ ਪ੍ਰਹਰਧ੍ਵਮਭੀਤਵਤ੍ ।। ੨੩੪.

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਆਪਣੇ ਲਈ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰੋ, ਤੇ ਵੈਰੀ ਲਈ: 'ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਆ ਗਈ ਹੈ, ਡਰੋ ਨਾ, ਹਮਲਾ ਕਰੋ!'

ਏਵਂ ਬ੍ਰੂਯਾਦ੍ਰਣੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਭਗ੍ਨਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪਰੇ ਇਤਿ । ਕ੍ਸ਼੍ਵੇਡਾਃ ਕਿਲਕਿਲਾਃ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਾ ਵਾਚ੍ਯਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਰ੍ਹਤਸ੍ਤਥਾ ।। ੨੩੪.

ਜਦੋਂ ਜੰਗ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਕਹੋ: 'ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਵੈਰੀ ਹਾਰ ਚੁਕੇ ਹਨ।' ਉੱਚੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਤੇ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰੀ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਐਲਾਨ ਕਰੋ ਕਿ ਵੈਰੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਦੇਵਾਜ੍ਞਾਵृਂਹਿਤੋ ਰਾਜਾ ਸਨ੍ਨਦ੍ਧਃ ਸਮਰਂ ਪ੍ਰਤਿ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਂ ਕਾਲੇਨ ਦਰ੍ਸ਼ਯੇਤ੍ ।। ੨੩੪.

ਦੇਵ-ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਨਾਲ ਜੰਗ ਲਈ ਖੜਾ ਹੋਵੇ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਜਾਦੂ ਦੀ ਕਲਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਦਿਖਾਓ।

ਚਤੁਰਙ੍ਗਂ ਬਲਂ ਰਾਜਾ ਸਹਾਯਯਯਯਯਾਰ੍ਥਂ ਦਿਵੌਕਸਾਂ । ਬਲਨ੍ਤੁ ਦਰ੍ਸ਼ਯੇਤ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਰਕ੍ਤਵृष੍ਟਿਞ੍ਚਰੇਦ੍ਰਿਪੌ ।। ੨੩੪.

ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਚੌਕੜੀ ਫੌਜ, ਸਾਥੀਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਦਿਖਾਏ; ਫੌਜ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰੇ ਤੇ ਵੈਰੀ ਉੱਤੇ ਲਾਲ ਰੱਤ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰੇ।

ਛਿਨ੍ਨਾਨਿ ਰਿਪੂਸ਼ੀਰ੍षਾਣਿ ਪ੍ਰਾਸਾਦਾਗ੍ਰੇषੁ ਦਰ੍ਸ਼ਯੇਤ੍ । षਾਡ੍‌ਗੁਣ੍ਯਂਸਮ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤਦ੍ਵਰੌ ਸਨ੍ਧਿਵਿਗ੍ਰਹੌ ।। ੨੩੪.

ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਸਿਰ ਮਹਲ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਿਖਾਏ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਛੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਨੀਤੀ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਲੜਾਈ ਦੀ।

ਸਨ੍ਧਿਸ਼੍ਚ ਵਿਗ੍ਰਹਸ਼੍ਚੈਵ ਯਾਨਮਾਸਨਮੇਵ ਚ । ਦ੍ਵੈਧੀਭਾਵਃ ਸਂਸ਼ਯਸ਼੍ਚ षਡ੍‌ਗੁਣਾਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ ।। ੨੩੪.

ਸਾਂਝ, ਵੈਰ, ਚਲਣਾ, ਠਹਿਰਨਾ, ਵੰਡ ਅਤੇ ਸ਼ੱਕ—ਇਹ ਛੇ ਤਰੀਕੇ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।

ਪਣਬਨ੍ਧਃ ਸ੍ਮृਤਃ ਸਨ੍ਧਿਰਪਕਾਰਸ੍ਤੁ ਵਿਗ੍ਰਹਃ। ਜਿਗੀषੋਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਵਿषਯੇ ਯਾਨਂ ਯਾਤ੍ਰਾऽਭਿਵੀਯਤੇ ।। ੨੩੪.

ਸਾਂਝ ਨੂੰ ਮੈਲ-ਮੁਕੱਦਮਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਵੈਰ ਨੂੰ ਵਿਰੋਧ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਚਲਣ ਦੀ ਨੀਤੀ ਹੈ।

ਵਿਗ੍ਰ੍ਹੇਣ ਸ੍ਵਕੇ ਦੇਸ਼ੇ ਸ੍ਥਿਤਿਰਾਸਨਮੁਚ੍ਯਂਤੇ । ਬਲਾਰ੍ਦ੍ਧੇਨ ਪ੍ਰਯਾਣਨ੍ਤੁ ਦ੍ਵੈਧੀਭਾਵਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ ।। ੨੩੪.

ਵੈਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰਨਾ ਠਹਿਰਨ ਦੀ ਨੀਤੀ ਹੈ; ਅੱਧੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਵੰਡ ਦੀ ਨੀਤੀ ਹੈ।

ਉਦਾਸੀਨੋ ਮਧ੍ਯਮੋ ਵਾ ਸਂਸ਼੍ਰਯਾਤ੍ਸਂਸ਼੍ਰਯਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਸਮੇਨ ਸਨ੍ਧਿਰਨ੍ਵੇष੍ਯੋऽਹੀਨੇਨ ਚ ਬਲੀਯਸਾ ।। ੨੩੪.

ਨਿਰਪੱਖ ਜਾਂ ਵਿਚਲੇ ਪਾਸੇ ਪਨਾਹ ਲੈਣੀ ਪਨਾਹ ਲੈਣ ਦੀ ਨੀਤੀ ਹੈ; ਸਾਂਝ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਰਾਬਰ ਜਾਂ ਵੱਧ ਤਾਕਤਵਾਲੇ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਹੀਨੇਨ ਵਿਗ੍ਰਹਃ ਕਾਰ੍ਯਃ ਸ੍ਵਯਂ ਰਾਜ੍ਞਾ ਬਲੀਯਸਾ । ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧਪਾਰ੍ष੍ਣਿਸ੍ਤੁ ਬਲੀਯਾਂਸਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਯੇਤ੍ ।। ੨੩੪.

ਕਮਜ਼ੋਰ ਰਾਜਾ ਵੱਧ ਤਾਕਤਵਾਲੇ ਨਾਲ ਖੁਦ ਵੈਰ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਵੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੋਲ ਸਾਫ ਸਾਥੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੱਧ ਤਾਕਤਵਾਲੇ ਦੀ ਪਨਾਹ ਲਵੇ।

ਆਸੀਨਃ ਕਰ੍ਮਵਿਚ੍ਛੇਦਂ ਸ਼ਕ੍ਤਃ ਕਰ੍ਤ੍ਤੁ ਰਿਪੋਰ੍ਯਦਾ । ਅਸ਼ੁਦ੍ਧਪਾਰ੍ष੍ਣਿਸ਼੍ਚਾਸੀਤ ਵਿਗृਹ੍ਯ ਵਸੁਧਾਧਿਪਃ ।। ੨੩੪.

ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਠਹਿਰ ਕੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਕੰਮ ਰੋਕ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਰੇ; ਜੇ ਸਾਥੀ ਗੰਦੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵੈਰ ਕਰੇ।

ਅਸ਼ੁਦ੍ਧਪਾਰ੍ष੍ਣਿਰ੍ਬਲਵਾਨ੍ ਦ੍ਵੈਧੀਭਾਵਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਯੇਤ੍ । ਵਲਿਨਾ ਵਿਗृਹੀਤਸ੍ਤੁ੨ ਯੋऽਸਨ੍ਦੇਹੇਨ ਪਾਰ੍ਥਿਵਃ ।। ੨੩੪.

ਗੰਦੇ ਸਾਥੀ ਵਾਲਾ ਤਾਕਤਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਵੰਡ ਦੀ ਨੀਤੀ ਲਵੇ; ਜੇ ਰਾਜਾ ਵੱਧ ਤਾਕਤਵਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਵੈਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਸ਼ੱਕ ਨਾ ਕਰੇ।

ਸਂਸ਼੍ਰਯਸ੍ਤੇਨ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯੋ ਗੁਣਾਨਾਮਘਮੋ ਗੁਣਃ । ਬਹੁਕ੍ਸ਼ਯਵ੍ਯਯਾਯਾਸਂ੩ ਤੇषਾਂ ਯਾਨਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਂ ।। ੨੩੪.

ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਨਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਹੈ। ਚਲਣ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ, ਖਰਚ ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।