ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼੍ਵੇਤਾਃ ਸੁਮਨਸਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਃ ਪੂਰ੍ਣਕੁਮ੍ਭੋ ਮਹੋਤ੍ਤਮਃ । ਮਾਂਸਂ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾ ਦੂਰਸ਼ਬ੍ਦਾ ਵृਦ੍ਧ ਏਕਃ ਪਸ਼ੁਸ੍ਤ੍ਵਜਃ ।। ੨੩੦.

ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ, ਪੂਰਾ ਘੜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ; ਮਾਸ, ਮੱਛੀ, ਦੂਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼, ਇਕੱਲਾ ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਤੇ ਚਮੜੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜਾਨਵਰ—

ਗਾਵਸ੍ਤੁਰਙ੍ਗਮਾ ਨਾਗਾ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਜ੍ਵਲਿਤੋऽਨਲਃ । ਦੂਰ੍ਵਾਰ੍ਦ੍ਰਗੋਮਯਂ ਵੇਸ਼੍ਯਾ ਸ੍ਵਰ੍ਣਰੂਪ੍ਯਞ੍ਚ ਰਤ੍ਨਕਂ ।। ੨੩੦.

ਗਾਂ, ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ, ਦੇਵਤੇ, ਜਲਦੀ ਹੋਈ ਅੱਗ, ਤਾਜਾ ਘਾਹ, ਗੀਲਾ ਗੋਬਰ, ਵਿਸ਼ਿਆ, ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਰਤਨ—

ਵਚਾਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕੌषਧ੍ਯੋ ਮੁਦ੍ਰ ਆਯੁਧਖਡ੍‌ਗਕਂ । ਛਤ੍ਰਂ ਪੀਠਂ ਰਾਜਲਿਙ੍ਗਂ ਸ਼ਵਂ ਰੁਦਿਤਵਰ੍ਜਿਤਂ ।। ੨੩੦.

ਬੋਲ, ਮਨਚਾਹੀ ਦਵਾਈ, ਮੋਹਰ, ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਤਲਵਾਰ, ਛਤਰੀ, ਆਸਣ, ਰਾਜ-ਚਿੰਨ੍ਹ, ਤੇ ਰੋਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮ੍ਰਿਤਕ—

ਫਲਂ ਘृਤਂ ਦਧਿ ਪਯੋ ਅਕ੍ਸ਼ਤਾਦਰ੍ਸ਼ਮਾਕ੍ਸ਼ਿਕਂ । ਸ਼ਙ੍ਖ ਇਕ੍ਸ਼ੁਃ ਸ਼ੁਭਂ ਵਾਕ੍ਪਂ ਭਕ੍ਤਵਾਦਿਤ੍ਰਗੀਤਕਂ ।। ੨੩੦.

ਫਲ, ਘੀ, ਦਹੀਂ, ਦੁੱਧ, ਅਟੁੱਟ ਚਾਵਲ, ਦਰਪਣ, ਸ਼ਹਦ, ਸ਼ੰਖ, ਗੰਨਾ, ਸ਼ੁਭ ਬੋਲ, ਭੋਜਨ, ਵਾਦ-ਯੰਤਰ ਤੇ ਗੀਤ—

ਗਮ੍ਭੀਰਮੇਘਸ੍ਤਨਿਤਂ ਤਡਿਤ੍ਤੁष੍ਟਿਸ਼੍ਚ ਮਾਨਸੀ । ਏਕਤਂ ਸਰ੍ਵਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਮਨਸਸ੍ਤੁष੍ਟਿਰੇਕਤਃ ।। ੨੩੦.

ਘਣਾਂ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਗੜਗੜਾਹਟ, ਬਿਜਲੀ ਵੇਖ ਕੇ ਮਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ; ਪਰ ਮਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।

ਪੁष੍ਕਰ ਉਵਾਚ ਤਿष੍ਠਤੋ ਗਮਨੇ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨੇ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਂ । ਨਿਵੇਦਯਨ੍ਤਿ ਸ਼ਕੁਨਾ ਦੇਸ਼ਸ੍ਯ ਨਗਰਸ੍ਯ ਚ ।। ੨੩੧.

ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ, ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਜਾਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵੇਲੇ, ਸ਼ਕੁਨ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲਈ ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।

ਸਰ੍ਵਃ ਪਾਪਫਲੋ ਦੀਪ੍ਤੋ ਨਿਰ੍ਦ੍ਦਿष੍ਟੋ ਦੈਵਚਿਨ੍ਤਕੈਃ । ਸ਼ਾਨ੍ਤਃ ਸ਼ੁਭਫਲਸ਼੍ਚੈਵ ਦੈਵਜ੍ਞੈਃ ਸਮੁਦਾਹृਤਃ ।। ੨੩੧.

ਜੋ ਸ਼ਕੁਨ ਤੇਜ਼ ਹਨ, ਉਹ ਭਾਗ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਪਾਪ ਫਲ ਵਾਲੇ ਦੱਸੇ ਹਨ; ਜੋ ਸ਼ਕੁਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹਨ, ਉਹ ਜੋਤਿਸੀਆਂ ਨੇ ਚੰਗਾ ਫਲ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਹਨ।

षਟ੍‌ਪ੍ਰਕਾਰਾ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿष੍ਟਾਃ ਸ਼ਕੁਨਾਨਾਞ੍ਚ ਦੀਪ੍ਤਯਃ । ਵੇਲਾਦਿਗ੍ਦੇਸ਼ਕਰਣਰੁਤਜਾਤਿਵਿਭੇਦਤਃ ।। ੨੩੧.

ਸ਼ਕੁਨਾਂ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਦੇ ਛੇ ਤਰੀਕੇ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਸਮਾਂ, ਥਾਂ, ਕਰਤਬ, ਆਵਾਜ਼ ਤੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਅੰਤਰ ਨਾਲ ਵੱਖਰੇ ਹਨ।

ਪੂਰ੍ਵਾ ਪੂਰ੍ਵਾ ਚ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਸਾ ਤੇषਾਂ ਬਲਵਤ੍ਤਰਾ । ਦਿਵਾਚਰੋ ਰਾਤ੍ਰਿਚਰਸ੍ਤਥਾ ਰਾਤ੍ਰੌ ਦਿਵਾਚਰਃ ।। ੨੩੧.

ਹਰ ਪਿਛਲਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪਹਿਲੇ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਜਾਣੋ; ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਰਾਤ-ਫਿਰਦਾ ਜਾਂ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਦਿਨ-ਫਿਰਦਾ ਸ਼ਕੁਨ ਖਾਸ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਕ੍ਰੂਰੇषੁ ਦੀਪ੍ਤਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ऋਕ੍ਸ਼ਲਗ੍ਨਗ੍ਰਹਾਦਿषੁ । ਧੂਮਿਤਾ ਸਾ ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਯਾਙ੍ਗਮਿष੍ਯਤਿ ਭਾਸ੍ਕਰਃ ।। ੨੩੧.

ਕਰੂਣ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਚਮਕਦਾਰ ਸ਼ਕੁਨ ਤਾਰਿਆਂ ਜਾਂ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਉਗਣ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਧੂੰਏਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਕੁਨ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯਸ੍ਯਾਂ ਸ੍ਥਿਤਃ ਸਾ ਜ੍ਵਲਿਤਾ ਮੁਕ੍ਤਾ ਚਾਙ੍ਗਾਰਿਣੀ ਮਤਾ । ਏਤਾਸ੍ਤਿਸ੍ਰਃ ਸ੍ਮृਤਾ ਦੀਪ੍ਤਾਃ ਪਞ੍ਚ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਸ੍ਤਥਾਪਰਾਃ ।। ੨੩੧.

ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸ਼ਕੁਨ ਭੜਕਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਅੱਗ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਚਮਕਦਾਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਪੰਜ ਸ਼ਾਂਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਦੀਪ੍ਤਾਯਾਨ੍ਦਿਸ਼ਿ ਦਿਗ੍ਦੀਪ੍ਤਂ ਸ਼ਕੁਨਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਂ । ਗ੍ਰਾਮੇऽਰਣ੍ਯਾ ਵਨੇ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾ ਨਿਨ੍ਦਿਤਪਾਦਪਃ ।। ੨੩੧.

ਜਦੋਂ ਸ਼ਕੁਨ ਕਿਸੇ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਦਿਸ਼ਾ-ਸ਼ਕੁਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਿੰਡ, ਜੰਗਲ ਜਾਂ ਬਨ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਘਰੇਲੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੇ ਰੁੱਖ ਤੇ ਵੀ।

ਦੇਸ਼ੇ ਚੈਵਾਸ਼ੁਭੇ ਜ੍ਞੇਯੋ ਦੇਸ਼ਦੀਪ੍ਤੋ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਃ । ਕ੍ਰਿਯਾਦੀਪ੍ਤੋ ਵਿਨਿਰ੍ਦ੍ਦਿष੍ਟਃ ਸ੍ਵਜਾਤ੍ਯਨੁਚਿਤਕ੍ਰਿਯਃ ।। ੨੩੧.

ਅਸ਼ੁਭ ਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਥਾਂ-ਚਮਕਦਾਰ ਸ਼ਕੁਨ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ; ਜਦੋਂ ਆਪਣੀ ਜਾਤੀ ਲਈ ਅਣਉਚਿਤ ਕੰਮ ਹੋਵੇ, ਕਰਮ-ਚਮਕਦਾਰ ਸ਼ਕੁਨ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਰੁਤਦੀਪ੍ਤਸ਼੍ਚ ਕਥਿਤੋ ਭਿਨ੍ਨਭੈਰਵਨਿਸ੍ਵਨਃ । ਜਾਤਿਦੀਪ੍ਤਸ੍ਤਥਾ ਜ੍ਞੇਯਃ ਕੇਵਲਂ ਮਾਂਸਭੋਜਨਃ ।। ੨੩੧.

ਰੁੱਤ-ਚਮਕਦਾਰ ਸ਼ਕੁਨ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਭੈੜੀ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਹੋਵੇ; ਜਾਤੀ-ਚਮਕਦਾਰ ਸ਼ਕੁਨ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਮਾਸ ਖਾਂਦਾ ਹੋਵੇ।

ਦੀਪ੍ਤਾਚ੍ਛਾਨ੍ਤੋ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿष੍ਟਃ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਭੇਦੈਃ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ । ਮਿਸ਼੍ਰੈਰ੍ਮਿਸ਼੍ਰੋ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿष੍ਟਸ੍ਤਸ੍ਯ ਵਾਚ੍ਯਂ ਫਲਾਫਲਂ ।। ੨੩੧.

ਚਮਕਦਾਰ ਸ਼ਕੁਨ ਤੋਂ, ਸ਼ਾਂਤ ਸ਼ਕੁਨ ਸਾਰੇ ਭੇਦਾਂ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮਿਲੇ-ਝਲੇ ਸ਼ਕੁਨ ਤੋਂ ਮਿਲਾ-ਝਲਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਗੋਸ਼੍ਵੋष੍ਟ੍ਰਗਰ੍ਦ੍ਦਭਸ਼੍ਵਾਨਃ ਸਾਰਿਕਾ ਗृਹਗੋਧਿਕਾ । ਚਟਕਾ ਭਾਸਕੂਰ੍ਮਾਦ੍ਯਾਃ ਕਥਿਤਾ ਗ੍ਰਾਮਵਾਸਿਨਃ ।। ੨੩੧.

ਗਾਂ, ਘੋੜੇ, ਊਠ, ਗਧੇ, ਕੁੱਤੇ, ਸਾਰਿਕਾ, ਘਰ ਦੀ ਗੋਧੀ, ਚਿੜੀਆਂ, ਭਾਸ, ਕਛੂਏ ਆਦਿ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮਾਰ੍ਜਾਰਕੁਕ੍ਕੁਟੌ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯੌ ਤੌ ਚੈਵ ਵਨਗੋਚਰੌ । ਤਯੋਰ੍ਭਵਤਿ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਨਿਤ੍ਯਂਕ ਵੈ ਰੂਪਭੇਦਤਃ ।। ੨੩੧.

ਬਿੱਲੀ ਤੇ ਕੁੱਕੜ ਘਰੇਲੂ ਹਨ, ਪਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੂਪ ਦੇ ਭੇਦ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਗੋਕਰ੍ਣਸ਼ਿਖਿਚਕ੍ਰਾਹ੍ਵਖਰਹਾਰੀਤਵਾਯਸਾਃ । ਕੁਲਾਹਕੁਕ੍ਕੁਭਸ਼੍ਯੇਨਫੇਰੁਖਞ੍ਜਨਵਾਨਰਾਃ ।। ੨੩੧.

ਗੋ-ਕਰਨ, ਮੋਰ, ਚਕਰਾ, ਗਧਾ, ਤੋਤਾ, ਕਾਂ, ਕੁਲਾਹਾ, ਕੁਕੁਭਾ, ਬਾਜ, ਫੇਰੁਕਾ, ਅੰਜਨਾ, ਤੇ ਬਾਂਦਰ।

ਸ਼ਤਘ੍ਨਚਟਕਸ਼੍ਯਾਮਚਾਸਸ਼੍ਯੇਨਕਪਿਞ੍ਜਲਾਃ । ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਃ ਸ਼ਤਪਤ੍ਰਞ੍ਚ ਕਪੋਤਸ਼੍ਚ ਤਥਾ ਤ੍ਰਯਃ ।। ੨੩੧.

ਸ਼ਤਘਨਾ, ਚਿੜੀਆਂ, ਕਾਲੀਆਂ, ਕਾਂ, ਬਾਜ, ਕਪੀੰਜਲ, ਤਿਤਰੀ, ਸ਼ਤਪਤ੍ਰ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕਬੂਤਰ।

ਖਞ੍ਜਰੀਟਕਦਾਤ੍ਯੂਹਸ਼ੁਕਰਾਜੀਵਕੁਕ੍ਕੁਟਾਃ । ਭਾਰਦ੍ਵਾਜਸ਼੍ਚ ਸਾਰਙ੍ਗ ਇਤਿ ਜ੍ਞੇਯਾ ਦਿਵਾਚਰਾਃ ।। ੨੩੧.

ਖੰਜਰੀਟ, ਦਾਤਯੂਹਾ, ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ, ਜੀਵ-ਕੁੱਕੜ, ਭਾਰਦਵਾਜ ਤੇ ਸਾਰੰਗ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਵਾਗੁਰ੍ਯੁਲੂਕਸ਼ਰਭਕ੍ਰੌਞ੍ਚਾਃ ਸ਼ਸ਼ਕਕਚ੍ਛਪਾਃ । ਲੋਮਾਸਿਕਾਃ ਪਿਙ੍ਗਲਿਕਾਃ ਕਥਿਤਾ ਰਾਤ੍ਰਿਗੋਚਰਾਃ ।। ੨੩੧.

ਵਾਗੁਰਯੁ, ਉਲੂ, ਸ਼ਰਭ, ਕ੍ਰੌਂਚ, ਖਰਗੋਸ਼, ਕਛੂਏ, ਲੋਮ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਪਿੰਗਲ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਹਂਸਾਸ਼੍ਚ ਮृਗਮਾਰ੍ਜਾਰਨਕੁਲਰ੍ਕ੍ਸ਼ਭੁਜਙ੍ਗਮਾਃ । ਵृਕ੍ਕਾਰਿਸਿਂਹਵ੍ਯਾਘ੍ਰੋष੍ਟ੍ਰਗ੍ਰਾਮਸ਼ੂਕਰਮਾਨੁषਾਃ ।। ੨੩੧.

ਹੰਸ, ਹਿਰਨ, ਬਿੱਲੀ, ਨਕੁਲ, ਰਿੱਛ, ਸੱਪ, ਭੇੜ, ਸ਼ੇਰ, ਬਾਘ, ਊਠ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਸੂਰ, ਤੇ ਮਨੁੱਖ।

ਸ਼੍ਵਾਵਿਦ੍‌ਵृषਭਗੋਮਾਯੁਵृਕਕੋਕਿਲਸਾਰਸਾਃ । ਤੁਰਙ੍ਗਕੌਪੀਨਨਰਾ ਗੋਧਾ ਹ੍ਯੁਭਯਚਾਰਿਣਃ ।। ੨੩੧.

ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਕੁੱਤੇ, ਬਲਦ, ਗੋਮਾਯੂ, ਭੇੜ, ਕੋਕਿਲ, ਸਾਰਸ, ਘੋੜੇ, ਕਉਪੀਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ, ਤੇ ਗੋਧੀ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਦੋਵੇਂ ਸਮੇਂ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ।

ਬਲਪ੍ਰਸ੍ਥਾਨਯੋਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍ਸਙ੍ਘਚਾਰਿਣਃ । ਜਥਾਵਹਾ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿष੍ਟਾਃ ਪਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨਿਧਨਕਾਰਿਣਃ ।। ੨੩੧.

ਜੋ ਸਾਰੇ ਅੱਗੇ ਟੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਭਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਿੱਛੋਂ ਮੌਤ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਗृਹਾਦ੍‌ਗਮ੍ਯ ਯਦਾ ਚਾਸੋ ਵ੍ਯਾਹਰੇਤ੍ ਪੁਰਤਃ ਸ੍ਥਿਤਃ । ਨृਪਾਵਮਾਨਂ ਵਦਤਿ ਵਾਮਃ ਕਲਹਭੋਜਨੇ ।। ੨੩੧.

ਜਦੋਂ ਕਾਂ ਘਰ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜੇ ਦੀ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਜਾਂ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਹੋਣ ਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਝਗੜਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।

ਯਾਨੇ ਤਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਸਵ੍ਯਮਙ੍ਗਸ੍ਯ ਵਾਪ੍ਯਥ । ਚੌਰੈਰ੍ਮੋषਮਥਾਖ੍ਯਾਤਿ ਮਯੂਰੋ ਭਿਨ੍ਨਨਿਸ੍ਵਨਃ ।। ੨੩੧.

ਯਾਨ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਚੰਗਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਖੱਬੇ ਜਾਂ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਹੋਵੇ; ਜਦੋਂ ਮੋਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਭੈੜੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਚੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚੋਰੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਯਾਤਸ੍ਯਾਗ੍ਰਤੋ ਰਾਮ ਮृਗਃ ਪ੍ਰਾਣਹਰੋ ਭਵੇਤ੍ । ऋਕ੍ਸ਼ਾਖੁਜਮ੍ਬੁਕਵ੍ਯਾਘ੍ਰਸਿਂਹਮਾਰ੍ਜਾਰਗਰ੍ਦਭਾਃ ।। ੨੩੧.

ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਰਾਮ, ਜੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹਿਰਨ ਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਮੌਤ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਿੱਛ, ਸੂਰ, ਗੋਮਾਯੂ, ਬਾਘ, ਸ਼ੇਰ, ਬਿੱਲੀ ਤੇ ਗਧਾ ਵੀ ਹਨ।

ਪ੍ਰਤਿਲੋਮਾਸ੍ਤਥਾ ਰਾਮ ਖਰਸ਼੍ਚ ਵਿਕृਤਸ੍ਵਨਃ ਵਾਮਃ ਕਪਿਞ੍ਜਲਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਸ੍ਤਥਾ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਸਂਸ੍ਥਿਤਃ ।। ੨੩੧.

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮਾ, ਉਲਟ ਪੱਖੀ ਪੰਛੀ, ਖੜਾ ਜਿਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰੜੀ ਹੈ, ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਕਪਿੰਜਲ ਅਤੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਵਧੀਆ ਪੰਛੀ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਹਨ।

ਪृष੍ਠਤੋ ਨਿਨ੍ਦਿਤਫਲਸ੍ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਸ੍ਤੁ ਨ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ । ਏਣਾ ਵਰਾਹਾਃ ਪृषਤਾ ਵਾਮਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਤੁ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਃ ।। ੨੩੧.

ਜੋ ਤਿਤਤਿਰੀ ਪੰਛੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਫਲ ਨਿੰਦਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਪਿੱਛੋਂ ਵੇਖਣ ਤੇ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ; ਪਰ ਏਣਾ, ਵਾਰਾਹਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਸ਼ਤਾ, ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਆਉਣ, ਇਹ ਚੰਗੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।