ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਾਕਸ਼ਙ੍ਕੀ ਭਵੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਮਜ੍ਞਾਤਾਂ ਵਸਤਿਂ ਵਸੇਤ੍। ਨਾਪਰੀਕ੍ਸ਼ਿਤਪੂਰ੍ਵਞ੍ਚ ਭੋਜਨਂ ਸ਼ਯਨਂ ਸ੍ਪृਸ਼ੇਤ੍ ।। ੨੨੫.

ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਾਂ ਵਾਂਗੂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੇ, ਅਣਜਾਣ ਥਾਂ 'ਤੇ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਨਾ ਪਰਖੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਜਾਂ ਵਿਛੌਣੇ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਛੂਹੇ।

ਨਾਵਿਜ੍ਞਾਤਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਗਚ੍ਛੇਨ੍ਨਾਜ੍ਞਾਤਾਂ ਨਾਵਮਾਰੁਹੇਤ੍ । ਰਾष੍ਟ੍ਰਕਰ੍षੀ ਭ੍ਰਸ੍ਯਤੇ ਚਰਾਜ੍ਯਾਰ੍ਥਾਚ੍ਚੈਵ ਜੀਵਿਤਾਤ੍ ।। ੨੨੫.

ਉਹ ਅਣਜਾਣ ਔਰਤ ਦੇ ਕੋਲ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਨਾ ਅਣਜਾਣ ਨੌਕ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ; ਜੋ ਰਾਜਾ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੋਵੇਂ ਗਵਾ ਬੈਠਦਾ ਹੈ।

ਭृਤੋ ਵਤ੍ਸੋ ਜਾਤਬਲਃ ਕਰ੍ਮਯੋਗ੍ਯੋ ਯਥਾ ਭਵੇਤ੍ । ਤਥਾ ਰਾष੍ਟ੍ਰਂ ਮਹਾਭਾਗ ਭृਤਂ ਕਰ੍ਮਸਹਂ ਭਵੇਤ੍ ।। ੨੨੫.

ਜਿਵੇਂ ਵੱਛਾ ਵਧ ਕੇ ਕੰਮਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਾਰਿਆ ਰਾਜ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵਂ ਕਰ੍ਮੇਦਮਾਯਤ੍ਤਂ ਵਿਧਾਨੇ ਦੈਵਪੌਰੁषੇ । ਤਯੋਰ੍ਦੈਵਚਚਿਨ੍ਤ੍ਯਂ ਹਿ ਪੌਰੁषੇ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਕ੍ਰਿਯਾ ।। ੨੨੫.

ਹਰ ਕੰਮ ਕਿਸਮਤ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜਤਨ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਰਤਬ ਮਨੁੱਖੀ ਜਤਨ ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਪੁष੍ਕਰ ਉਵਾਚ ਸ੍ਵਮੇਵ ਕਰ੍ਮ ਦੈਵਾਖ੍ਯਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਦੇਹਾਨ੍ਤਰਾਜਿਤਂ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪੌਰੁषਮੇਵੇਹ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਮਾਹੁਰ੍ਮਨੀषਿਣਃ ।। ੨੨੬.

ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਕਿਸਮਤ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਆਇਆ ਆਪਣਾ ਹੀ ਕਰਮ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਵਿਦਵਾਨ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਜਤਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।

ਪ੍ਰਤਿਕੂਲਂ ਤਥਾ ਦੈਵਂ ਪੌਰੁषੇਣ ਵਿਹਨ੍ਯਤੇ । ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਾਤ੍ ਕਰ੍ਮ੍ਮਣਃ ਪੂਰ੍ਵਾਤ੍ ਸਿਦ੍ਧਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪੌਰੁषਂ ਵਿਨਾ ।। ੨੨੬.

ਮਨੁੱਖੀ ਜਤਨ ਨਾਲ ਉਲਟ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਵੀ ਹਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਪਿਛਲੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਬਿਨਾ ਮੌਜੂਦਾ ਜਤਨ ਦੇ ਵੀ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਪੌਰੁषਂ ਦੈਵਸਮ੍ਪਤ੍ਤ੍ਯਾ ਕਾਲੇ ਫਲਤਿ ਭਾਰ੍ਗਵ । ਦੈਵਂ ਪੁਰੁषਕਾਰਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਯਂ ਪੁਂਸਃ ਫਲਾਵਹਂ ।। ੨੨੬.

ਮਨੁੱਖੀ ਜਤਨ, ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਭਾਰਗਵ; ਕਿਸਮਤ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਦੋਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਫਲ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਕृषੇਰ੍ਵृष੍ਟਿਸਮਾਯੋਗਾਤ੍ ਕਾਲੇ ਸ੍ਯੁਃ ਫਲਸਿਦ੍ਧਯਃ । ਸਧਰ੍ਮ੍ਮਂ ਪੌਰੁषਂ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਾਲਸੋ ਨ ਚ ਦੈਵਵਾਨ੍ ।। ੨੨੬.

ਜਿਵੇਂ ਫਸਲਾਂ ਮੌਸਮ ਤੇ ਮੀਂਹ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਆਲਸੀ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਸਮਤ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰੇ।

ਸਾਮਾਦਿਭਿਰੁਪਾਯੈਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵੇ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯੁਪਕ੍ਰਮਾਃ । ਸਾਮ ਚੋਪਪ੍ਰਦਾਨਞ੍ਚ ਚਭੇਦਦਣ੍ਡੌ ਤਥਾਪਰੌ ।। ੨੨੬.

ਸਾਰੇ ਉਪਰਾਲੇ ਸਾਂਝ, ਦਾਨ, ਫੁਟ, ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਵਰਗੀਆਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸਫਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਸਾਂਝ, ਦਾਨ, ਫੁਟ ਪਾਉਣਾ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਇਹ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਤਰੀਕੇ ਹਨ।

ਮਾਯੋਪੇਕ੍ਸ਼ੇਨ੍ਦ੍ਰਜਾਲਞ੍ਚ ਉਪਾਯਾਃ ਸਪ੍ਤ ਤਾਞ੍ਚ੍ਛृਣੁ । ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਕਾਥਿਤਂ ਸਾਮ ਤਥ੍ਯਞ੍ਚਾਤਤ੍ਯਮੇਵ ਚ ।। ੨੨੬.

ਸੁਣੋ: ਤਰੀਕੇ ਸੱਤ ਹਨ—ਸਾਂਝ, ਦਾਨ, ਫੁਟ, ਸਜ਼ਾ, ਛਲ, ਉਪੇਖਾ ਅਤੇ ਜਾਦੂ; ਸਾਂਝ ਦੋ ਕਿਸਮ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ: ਸੱਚੀ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ।

ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯਤਥ੍ਯਂ ਸਾਧੂਨਾਮਾਕ੍ਰੋਸ਼ਾਯੈਵ ਜਾਯਤੇ । ਮਹਾਕੁਲੀਨਾ ਹ੍ਯृਜਵੋ ਧਰ੍ਮਨਿਤ੍ਯਾ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਃ ।। ੨੨੬.

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਝੂਠੀ ਸਾਂਝ ਸਿਰਫ਼ ਬੁਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ, ਸਿੱਧੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਪੱਕੇ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਵਾਲੇ—

ਸਾਮਸਾਧ੍ਯਾ ਅਤਥ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਗृਹ੍ਯਨ੍ਤੇ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾ ਅਪਿ । ਤਥਾ ਤਦੁਪਕਾਰਾਣਾਂ ਕृਤਾਨਾਞ੍ਚੈਵ ਵਰ੍ਣਨਂ ।। ੨੨੬.

ਸੱਚੀ ਸਾਂਝ ਨਾਲ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੀ ਜੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੇ ਲਾਭ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਆਤ੍ਮੀਯਾਨ੍ ਦਰ੍ਸ਼ਯੇਦਾਸ਼ਾਂ ਯੇਨ ਦੋषੇਣ ਬਿਭ੍ਯਤਿ । ਪਰਾਸ੍ਤੇਨੈਵ ਤੇ ਭੇਦ੍ਯਾ ਰਕ੍ਸ਼੍ਯੋ ਵੈ ਜ੍ਞਾਤਿਭੇਦਕਃ ।। ੨੨੬.

ਉਹ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਹੀ ਉਮੀਦ ਦਿਖਾਵੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਹ ਡਰਦੇ ਹਨ; ਉਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਾਹਰਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁਟ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁਟ ਪਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੇ।

ਅਨ੍ਤਃਕੋषਞ੍ਚੋਪਸ਼ਾਮ੍ਯਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਸ਼ਤ੍ਰੋਸ਼੍ਚ ਤਂ ਜਯੇਤ੍ ।। ੨੨੬.

ਅੰਦਰਲੇ ਗਿਰਦੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਕੇ, ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਉਪਾਯਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਦਾਨਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦਾਨਾਦੁਭਯਲੋਕਭਾਕ੍ । ਨ ਸੋऽਸ੍ਤਿ ਨਾਮ ਦਾਨੇਨ ਵਸ਼ਗੋ ਯੋ ਨ ਜਾਯਤੇ ।। ੨੨੬.

ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਢੰਗ ਦਾਨ ਹੈ; ਦਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦਾਨ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਦਾਨਵਾਨੇਵ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ ਸਂਹਤਾਨ੍ ਭੇਦਿਤੁਂ ਪਰਾਨ੍ । ਤ੍ਰਯਾਸਾਧ੍ਯਂ ਸਾਧਯੇਤ੍ਤਂ ਦਣ੍ਡੇਨ ਚ ਕृਤੇਨ ਚ ।। ੨੨੬.

ਜੋ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਤਿੰਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਉਹ ਸਜ਼ਾ ਅਤੇ ਕਰਤਬ ਨਾਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਦਣ੍ਡੇ ਸਰ੍ਵਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਦਣ੍ਡੋ ਨਾਸ਼ਯੇਦ੍ ਦੁष੍ਪ੍ਰਣੀਕृਤਃ । ਅਦਣ੍ਡ੍ਯਾਨ੍ ਦਣ੍ਡਯਨ੍ਨਸ੍ਯੇਦ੍ਦਣ੍ਡ੍ਯਾਨ੍ ਰਾਜਾਪ੍ਯਦਣ੍ਡਯਨ੍ ।। ੨੨੬.

ਸਭ ਕੁਝ ਸਜ਼ਾ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਜੇ ਸਜ਼ਾ ਗਲਤ ਲਾਈ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਰਾਜਾ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਜਾਂ ਦੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦੇਵਦੈਤ੍ਯੋਰਗਨਰਾਃ ਸਿਦ੍ਧਾ ਭੂਤਾਃ ਪਤਤ੍ਰਿਣਃ । ਉਤ੍ਕ੍ਰਮੇਯੁਃ ਸ੍ਵਮਰ੍ਯਾਦਾਂ ਯਦਿ ਦਣ੍ਡਾਨ੍ ਨ ਪਾਲਯੇਤ੍ ।। ੨੨੬.

ਦੇਵਤੇ, ਦੈਤ, ਸੱਪ, ਮਨੁੱਖ, ਸਿੱਧ, ਭੂਤ ਅਤੇ ਪੰਛੀ — ਜੇ ਸਜ਼ਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦੇ।

ਯਸ੍ਮਾਦਦਾਨ੍ਤਾਨ੍ ਦਮਯਤ੍ਯਦਣ੍ਡ੍ਯਾਨ੍ਦਣ੍ਡਯਤ੍ਯਪਿ । ਦਮਨਾਦ੍ਦਮ੍ਡਨਾਚ੍ਚੈਵ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦਣ੍ਡਂ ਵਿਦੁਰ੍ਬੁਧਾਃ ।। ੨੨੬.

ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬੇਕਾਬੂਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਮਨ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

ਤੇਜਸਾ ਦੁਰ੍ਨ੍ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼੍ਯੋ ਹਿ ਰਾਜਾ ਭਾਸ੍ਕਰਵਤ੍ਤਤਃ। ਲੋਕਪ੍ਰਸਾਦਂ ਗਚ੍ਛੇਤ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਵਤ੍ਤਤਃ ।। ੨੨੬.

ਆਪਣੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਔਖਾ ਹੈ; ਪਰ ਆਪਣੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ ਚੰਦ ਵਾਂਗ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।

ਜਗਦ੍ਵ੍ਯਾਪ੍ਨੋਤਿ ਵੈ ਚਾਰੈਰਤੋ ਰਾਜਾ ਸਮੀਰਣਃ । ਦੋषਨਿਗ੍ਰਹਕਾਰਿਤ੍ਵਾਦ੍ਰਾਜਾ ਵੈਵਸ੍ਵਤਃ ਪ੍ਰਭੁਃ ।। ੨੨੬.

ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੁਪਤਚਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਰਾਜਾ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਵੈਵਸਵਤ ਪ੍ਰਭੂ ਵਾਂਗ ਹੈ।

ਯਦਾ ਦਹਤਿ ਦੁਰ੍ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਤਦਾ ਭਵਤਿ ਪਾਵਕਃ । ਯਦਾ ਦਾਨਂ ਦ੍ਵਿਜਾਤਿਭ੍ਯਾ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧਨੇਸ਼੍ਵਰਃ ।। ੨੨੬.

ਜਦ ਉਹ ਮੰਦ-ਮੱਤ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾੜਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਧਨ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਵਾਂਗ ਹੈ।

ਧਨਧਾਰਾਪ੍ਰਵਰ੍षਿਤ੍ਵਾਦ੍ਦੇਵਾਦੌ ਵਰੁਣਃ ਸ੍ਮृਤਃ । ਕ੍ਸ਼ਮਯਾ ਧਾਰਯਂਲ੍ਲੋਕਾਨ੍ ਪਾਰ੍ਯਿਵਃ ਪਾਰ੍ਥਿਵੋ ਭਵੇਤ੍ ।। ੨੨੬.

ਧਨ ਦੀ ਧਾਰਾ ਵਗਾਉਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰੁਣਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਪਾਰਜਨਿਆ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪੁष੍ਕਰ ਉਵਾਚ ਦਣ੍ਡਪ੍ਰਣਯਨਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਯੇਨ ਰਾਜ੍ਞਃ ਪਰਾ ਗਤਿਃ । ਤ੍ਰਿਯਵਂ ਕृष੍ਣਲਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਮਾषਸ੍ਤਤ੍‌ਪਞ੍ਚਕਂ ਭਵੇਤ੍ ।। ੨੨੭.

ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਸਜ਼ਾ ਲਾਉਣ ਦਾ ਢੰਗ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਉੱਚੀ ਮੰਜਿਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਜੌ ਦੇ ਦਾਣੇ ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਲਾ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਲੇ ਇੱਕ ਮਾਸ਼ਾ ਬਣਦੇ ਹਨ।

ਕृष੍ਣਲਾਨਾਂ ਤਥਾ षष੍ਟ੍ਯਾ੧ ਕਰ੍षਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਰਾਮ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਂ । ਸੁਵਰ੍ਣਸ਼੍ਚ ਵਿਨਿਰ੍ਦ੍ਦਿष੍ਟੋ ਰਾਮ षੋਡਸ਼ਮਾषਕਃ ।। ੨੨੭.

ਰਾਮਾ! ਸਾਠ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਲੇ ਅੱਧਾ ਕਰਸ਼ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੁਵਰਨਾ ਸੋਲ੍ਹ ਮਾਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਨਿष੍ਕਃ ਸੁਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਧਰਣਂ ਦਸ਼ਭਿਸ੍ਤੁ ਤੈਃ । ਤਾਮ੍ਰਰੂਪ੍ਯਸੁਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਮਾਨਮੇਤਤ੍ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਂਤਂ ।। ੨੨੭.

ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਕ ਚਾਰ ਸੁਵਰਨਿਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਸ ਨਿਸ਼ਕ ਇੱਕ ਧਰਣਾ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਤਾਮਬਾ, ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਾਪ ਇਹੀ ਹੈ।

ਮਧ੍ਯਮਃ ਪਞ੍ਚ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਸਹਸ੍ਰਮਪਿ ਚੋਤ੍ਤਮ । ਚੌਰੈਰਮੂषਿਤੋ ਯਸ੍ਤੁ ਮੂषਿਤੋऽਸ੍ਮੀਤਿ ਭਾषਤੇ ।। ੨੨੭.

ਮੱਧਮ ਸਜ਼ਾ ਪੰਜ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਜ਼ਾ ਹਜ਼ਾਰ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਚੋਰਾਂ ਵਲੋਂ ਲੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, 'ਮੈਂ ਲੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ',

ਤਤ੍‌ਪ੍ਰਦਾਤਰਿ ਭੂਪਾਲੇ ਸ ਦਣ੍ਡ੍ਯਸ੍ਤਾਵਦੇਵ ਤੁ । ਯੋ ਯਾਵਦ੍ਵਿਪਰੀਤਾਰ੍ਥਂ ਮਿਥ੍ਯਾ ਵਾ ਯੋ ਵਦੇਤ੍ਤੁ ਤਂ ।। ੨੨੭.

ਜੇ ਰਾਜਾ ਉਹ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਤਨੀ ਹੀ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲੇ। ਪਰ ਜੋ ਝੂਠ ਜਾਂ ਉਲਟ ਮਤਲਬ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੇ,

ਕੂਟਸਾਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤੁ ਕੁਰ੍ਵਾਣਾਂਸ੍ਤ੍ਰੀਨ੍ ਵਰ੍ਣਾਂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍ ।। ੨੨੭.

ਉਹਨੂੰ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਦੇਣਾ ਪਵੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਝੂਠੀ ਗਵਾਹੀ ਦੇਣ, ਉਹ ਵੀ।