ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਣ੍ਡਨਂ ਵਰ੍ਜਯੇਨ੍ਨਾਰੀ ਤਥਾ ਪ੍ਰੋषਿਤਭਰ੍ਤृਕਾ । ਦੇਵਤਾਰਾਧਨਪਰਾ ਤਿष੍ਠੇਦ੍ਭਰ੍ਤ੍ਤृਹਿਤੇ ਰਤਾ ।। ੨੨੨.

ਜਿਸ ਔਰਤ ਦਾ ਪਤੀ ਪਰਦੇਸ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਿੰਗਾਰ ਤੋਂ ਬਚੇ; ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਰਹੇ ਅਤੇ ਪਤੀ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖੇ।

ਧਾਰਯੇਨ੍ਮਙ੍ਗਲਾਰ੍ਥਾਯ ਕਿਞ੍ਚਿਦਾਭਰਣਨ੍ਤਥਾ । ਭਰ੍ਤ੍ਰਾਗ੍ਨਿ ਯਾ ਵਿਸ਼ੇਨ੍ਨਾਰੀ ਸਾਪਿ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ।। ੨੨੨.

ਉਹ ਮੰਗਲ ਲਈ ਕੁਝ ਗਹਿਣਾ ਪਹਿਨੇ; ਜੇ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਸ਼੍ਰਿਯਃ ਸਮ੍ਪੂਜਨਙ੍ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਂ ਗृਹਸਮ੍ਮਾਰ੍ਜਨਾਦਿਕਂ । ਦ੍ਵਾਦਸ਼੍ਯਾਂਕਾਤ੍ਤਿਕੇ ਵਿष੍ਣੁਂ ਗਾਂ ਸਵਤ੍ਸਾਂ ਦਦੇਤ੍ਤਥਾ ।। ੨੨੨.

ਸ਼੍ਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਘਰ ਦੀ ਸਫਾਈ ਆਦਿ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਕਾਰਤਿਕ ਦੀ ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਵੱਛੇ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਦੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਾਂ ਮਾਰ੍ਗਸ਼ੀਰ੍षੇ ਤੁ ਸਿਤੇऽਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਦਿਵਾਕਰਂ ।। ੨੨੨.

ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਦੀ ਸਪਤਮੀ ਨੂੰ, ਚੰਨਣ ਵਾਲੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਪੁष੍ਕਰ ਉਵਾਚ ਗ੍ਰਾਮਸ੍ਯਾਧਿਪਤਿ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਦ੍ਦਸ਼ਗ੍ਰਾਮਾਧਿਪਂ ਨृਪਃ । ਸ਼ਤਗ੍ਰਾਮਾਧਿਪਞ੍ਚਾਨ੍ਯਂ ਤਥੈਵ ਵਿषਯੇਸ੍ਵਰਂ ।। ੨੨੩.

ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁਖੀ, ਦਸ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ, ਸੌ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਮੁਖੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਤੇषਾਂ ਭੋਗਵਿਭਾਗਸ਼੍ਚ ਭਵੇਤ੍ ਕਰ੍ਮ੍ਮਾਨੁਰੂਪਤਃ । ਨਿਤ੍ਯਮੇਵ ਤਥਾ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਂ ਤੇਤषਾਞ੍ਚਾਰੈਃ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਣਂ ।। ੨੨੩.

ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਸੁਖ-ਭੋਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਲਣ-ਚਲਨ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਾਂਚਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਗ੍ਰਾਮੇ ਦੋषਾਨ੍ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾਨ੍ ਗ੍ਰਾਮੇਸ਼ਃ ਪ੍ਰਸ਼ਮਂ ਨਯੇਤ੍ । ਅਸ਼ਕ੍ਤੋ ਦਸ਼ਪਾਲਸ੍ਯ ਸ ਤੁ ਗਤ੍ਵਾ ਨਿਵੇਦਯੇਤ੍ ।। ੨੨੩.

ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਜਾਂ ਦੋਸ਼ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇ, ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੁਖੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਏ। ਜੇ ਉਹ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਦਸ ਘਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਦੱਸੇ।

ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾਪਿ ਦਸ਼ਪਾਲੋऽਪਿ ਤਤ੍ਰ ਯੁਕ੍ਤਿਮੁਪਾਚਰੇਤ੍ । ਵਿਤ੍ਤਾਦ੍ਯਾਪ੍ਨੋਤਿ ਰਾਜਾ ਵੈ ਵਿष੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਸੁਰਕ੍ਸ਼ਇਤਾਤ੍ ।। ੨੨੩.

ਦਸ ਘਰਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰੇ। ਰਾਜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਉਂ ਹੀ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਧਨਵਾਨ੍ਧਰ੍ਮ੍ਮਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਧਨਵਾਨ੍ ਕਾਮਮਸ਼੍ਨੁਤੇ । ਉਚ੍ਛਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਿਨਾ ਹ੍ਯਰ੍ਥੈ੧ ਕ੍ਰਿਯਾ ਗ੍ਰੀष੍ਮੇ ਸਰਿਦ੍ਯਥਾ ।। ੨੨੩.

ਧਨਵਾਨ ਨੂੰ ਧਰਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਨਵਾਨ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਧਨ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕੰਮ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਦਰਿਆ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਵਿਸ਼ੇषੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਲੋਕੇषੁ ਪਤਿਤਸ੍ਯਾਧਨਸ੍ਯ ਚ । ਪਤਿਤਾਨ੍ਨ ਤੁ ਗृਹ੍ਣਨ੍ਤਿ ਦਰਿਦ੍ਰੋ ਨ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ ।। ੨੨੩.

ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ। ਲੋਕ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਤੋਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ, ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਕੁਝ ਦਿੰਦੇ ਨਹੀਂ।

ਰਾष੍ਟ੍ਰਪੀਡਾਕਰੋ ਰਾਜਾ ਨਰਕੇ ਵਸਤੇ ਚਿਰਂ ।। ੨੨੩.

ਜੋ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

ਕਿਂ ਯਜ੍ਞੈਸ੍ਤਪਸਾ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾ ਯਸ੍ਯ ਨ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾਃ । ਸੁਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾਃ ਪ੍ਰਚਜਾ ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰ੍ਗਸ੍ਤਸ੍ਯ ਗृਹੋਪਮਃ ।। ੨੨੩.

ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਉਸ ਲਈ ਯਜਨ ਜਾਂ ਤਪਸਿਆ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਜਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਸਵਰਗ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਰਗਾ ਹੈ।

ਅਰਕ੍ਸ਼ਿਤਾਃ ਪ੍ਰ੍ਜਾ ਯਸ੍ਯ ਨਰਕਂ ਤਸ੍ਯ ਮਨ੍ਦਿਰਂ । ਰਾਜਾ षਡ੍‌ਬਾਗਮਾਦਤ੍ਤੇ ਸੁਕृਤਾਦ੍‌ਦੁष੍ਕृਤਾਦਪਿ ।। ੨੨੨.

ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਜਾ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਮਹਲ ਨਰਕ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਚੰਗੇ ਜਾਂ ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛੇਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਧਰ੍ਮ੍ਮਾਗਮੋ ਰਕ੍ਸ਼ਣਾਚ੍ਚ ਪਾਪਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯਰਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ । ਸੁਭਗਾ ਵਿਟਭੀਤੇਵ ਰਾਜਵਲ੍ਲਭਤਸ੍ਕਰੈਃ ।। ੨੨੨.

ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਨਾਲ ਧਰਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਨਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਸੁਭਾਗਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਟਿਆ, ਰਾਜਾ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਅਤੇ ਚੋਰਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਨਿਧਿਂਦ੍ਵਿਜਾਤ੍ਤਮਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਗृਹ੍ਣੀਯਾਤ੍ਸਕਲਂ ਤਥਾ ।। ੨੨੨.

ਖਜਾਨਾ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਦੁਜਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੈ ਲਵੇ।

ਚਤੁਰ੍ਥਮष੍ਟਮਂ ਭਾਗਂ ਤਥਾ षੋਡਸ਼ਮਂ ਦ੍ਵਿਜਃ । ਵਰ੍ਣਕਮੇਣ ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਚ ਨਿਧਿਂ ਪਾਤ੍ਰੇ ਤੁ ਧਰ੍ਮ੍ਮਤਃ ।। ੨੨੨.

ਦੁਜਾ ਚੌਥਾ, ਅੱਠਵਾਂ ਜਾਂ ਸੋਲ੍ਹਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਜਾਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵੇ, ਅਤੇ ਖਜਾਨਾ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਯੋਗ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰੇ।

ਅਨृਤਨ੍ਤੁ ਵਦਨ੍ ਦਣ੍ਡ੍ਯਃ੭ ਸੁਵਿਤ੍ਤਸ੍ਯਾਂਸ਼ਮष੍ਟਮਂ । ਪ੍ਰਣष੍ਟਸ੍ਵਾਮਿਕਮृਕ੍‌ਥਂ ਰਾਜਾ ਤ੍ਰ੍ਯਵ੍ਦਂ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍ ।। ੨੨੨.

ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਆਠਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਦੌਲਤ ਦਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਦੇਵੇ। ਜੇ ਗੁੰਮ ਹੋਏ ਮਾਲਕ ਦਾ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗੇ, ਰਾਜਾ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਰੱਖੇ।

ਅਰ੍ਵਾਕ੍‌ ਤ੍ਰ੍ਯਬ੍ਦਾਦ੍ਧਰੇਤ੍‌ਸ੍ਵਾਮੀ ਪਰੇਣ ਨृਪਤਿਰ੍ਹਰੇਤ੍ । ਮਮੇਦਮਿਤਿਯਾ ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍ ਸੋऽਰ੍ਥਯੁਕ੍ਤੋ ਯਥਾਵਿਧਿ ।। ੨੨੨.

ਜੇ ਮਾਲਕ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਮੰਗੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਾਲ ਲੈ ਲਵੇ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਲੈ ਲਵੇ। ਮੰਗਣ ਵਾਲਾ 'ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ' ਕਹੇ ਅਤੇ ਠੀਕ ਸਬੂਤ ਦੇਵੇ।

ਸਮ੍ਪਾਦ੍ਯ ਰੂਪਸਙ੍ਖ੍ਯਾਦੋਨ੍ ਸ੍ਵਾਮੀ ਤਦ੍‌ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਰ੍ਹਤਿ । ਬਾਲਦਾਯਾਦਿਕਮृਕ੍ਥਂ੮ ਤਾਵਦ੍ਰਾਜਾਨੁਪਾਲਪੇਤ੍ ।। ੨੨੨.

ਮਾਲਕ ਜਦੋਂ ਰੂਪ ਅਤੇ ਗਿਣਤੀ ਦੱਸ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਮਾਲ ਲੈਣ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ। ਨਾਬਾਲਗਾਂ ਜਾਂ ਵਾਰਸਾਂ ਦਾ ਮਾਲ ਰਾਜਾ ਤਦ ਤੱਕ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।

ਯਾਵਤ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ਸ ਸਮਾਵृਤ੍ਤੋ ਯਾਵਦ੍ਵਾਤੀਤਸ਼ੈਸ਼ਵਃ । ਬਾਲਪੁਤ੍ਰਾਸੁ ਚੈਵਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਰਕ੍ਸ਼ਣਂ ਨਿष੍ਕੁਲਾਸੁ ਚ ।। ੨੨੨.

ਜਦ ਤੱਕ ਨਾਬਾਲਗ ਵੱਡਾ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਬਚਪਨ ਪਾਰ ਨਾ ਕਰ ਲਵੇ, ਰਾਜਾ ਨੌਜਵਾਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਰਹਿਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।

ਪਤਿਵ੍ਰਤਾਸੁ ਚ ਸ੍ਤ੍ਰੀषੁ ਵਿਧਬਾਸ੍ਵਤੁਰਾਸੁ ਚ । ਜੀਵਨ੍ਤੀਨਾਨ੍ਤੁ ਤਾਸਾਂ ਯੇ ਸਂਹਰੇਯੁਃ ਸ੍ਵਵਾਨ੍ਧਵਾਃ ।। ੨੨੨.

ਪਤਿਵਰਤਾ, ਵਿਧਵਾ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਰੱਖਿਆ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਵੀ, ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਮਾਲ ਲੈ ਲੈਣ,

ਤਾਞ੍‌ਛਿष੍ਯਾਚ੍ਚੌਰਦਣ੍ਡੇਨ ਧਾਰ੍ਮ੍ਮਿਕਃ ਕृਥਿਵੀਪਤਿਃ । ਸਾਮਾਨ੍ਯਤੋ ਹृਤਞ੍ਚੌਰੈਸ੍ਤਦ੍ਵੈ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਵਯਂ ਨृਪਃ ।। ੨੨੨.

ਧਰਮਵਾਨ ਰਾਜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੋਰੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇਵੇ। ਜੇ ਚੋਰ ਮਾਲ ਲੈ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਖੁਦ ਉਹ ਮਾਲ ਵਾਪਸ ਕਰੇ।

ਚੌਰਰਕ੍ਸ਼ਾਧਿਕਾਰਿਬ੍ਯੋ ਰਾਜਾਪਿ ਹृਤਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । ਅਹृਤੇ ਯੋ ਹृਤਂ ਬ੍ਰੂਯਾਨ੍ਨਿਃ ਸਾਰ੍ਯੋ ਦਣ੍ਡ੍ਯ ਏਵ ਸਃ ।। ੨੨੨.

ਚੋਰੀ ਰੋਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਰਾਜਾ ਚੋਰੀ ਹੋਇਆ ਮਾਲ ਵਾਪਸ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਝੂਠਾ ਚੋਰੀ ਹੋਇਆ ਮਾਲ ਦੱਸੇ, ਉਹ ਨਿਕਾਲਿਆ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।

ਨ ਤਦ੍ਰਾਜ੍ਞਾ ਪ੍ਰਦਾਤਵ੍ਯਂ ਗृਹੇ ਯਦ੍‌ ਗृਹਗੈਰ੍ਹृਤਂ । ਸ੍ਰਾष੍ਟ੍ਰਪਣ੍ਯਾਦਾਦਦ੍ਯਾਦ੍ਰਾਜਾ ਵਿਂਸ਼ਤਿਮਂ ਦ੍ਵਿਜ ।। ੨੨੨.

ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਜੋ ਘਰ ਦੇ ਚੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚੋਰੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਰਾਜਾ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀਹਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੁਲ੍ਕਾਂਸ਼ਂ ਪਰਦੇਸ਼ਾਚ੍ਚ ਕ੍ਸ਼ਯਵ੍ਯਯਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਂ । ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਯੇਚ੍ਛੁਲ੍ਕਂ ਲਾਭਂ ਵਣਿਗ੍ਯਥਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ।। ੨੨੨.

ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਸਤੂਆਂ 'ਤੇ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਟੋਲ ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨ-ਖਰਚ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਐਸਾ ਟੋਲ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਵਪਾਰੀ ਨੂੰ ਲਾਭ ਹੋਵੇ।

ਵਿਂਸ਼ਾਂਸ਼ਂ ਲਾਭਮਾਦਦ੍ਯਾਦ੍ਦਣ੍ਡਨੀਯਸ੍ਤਤੋऽਨ੍ਯਯਾ । ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਪ੍ਰਵ੍ਰਜਿਤਾਨਾਞ੍ਚ੯ ਤਰਸ਼ੁਲ੍ਕਂ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ।। ੨੨੨.

ਲਾਭ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀਹਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਜੇ ਜੁਰਮਾਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੱਧ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰਤੂ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕੋਈ ਟੋਲ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਤਰੇषੁ ਦਾਸਦੋषੇਣ ਨष੍ਟਂ ਦਾਸਾਸ੍ਤੁ ਦਾਪਯੇਤ੍ । ਸ਼ੂਕਧਾਨ੍ਯੇषੁ षਡ੍‌ਭਾਗਂ ਸ਼ਿਮ੍ਬਿਧਾਨ੍ਯੇ ਤਥਾष੍ਟਮਂ ।। ੨੨੨.

ਜੇ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਨੌਕਰਾਂ ਦੀ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਕੁਝ ਗੁਆਚ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਵਾਪਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਚੀਲ ਵਾਲੇ ਅਨਾਜ 'ਤੇ ਛੇਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਅਤੇ ਦਾਲਾਂ 'ਤੇ ਅਠਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਰਾਜਾ ਵਨ੍ਯਾਰ੍ਥਮਾਦਦ੍ਯਾਦ੍ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਨੁਰੂਪਕਂ । ਪਞ੍ਚषਙ੍ਭਾਗਮਾਦਦ੍ਯਾਦ੍ ਰਾਜਾ ਪਸ਼ੁਹਿਰਣ੍ਯਯੋਃ ।। ੨੨੨.

ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦੀ ਵਸਤੂਆਂ 'ਤੇ, ਦੇਸ਼ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਸੋਨੇ 'ਤੇ ਰਾਜਾ ਪੰਜਵਾਂ ਜਾਂ ਛੇਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਗਨ੍ਧੌषਧਿਰਸਾਨਾਞ੍ਚ ਭਾਣ੍ਡਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯਾਸ੍ਮਮਯਸ੍ਯ ਚ । ਪਤ੍ਰਸ਼ਾਕਤृਣਾਨਾਞ੍ਚ ਵਂਸ਼ਵੈਣਵਚਰ੍ਮ੍ਮਣਂ ।। ੨੨੨.

ਇਤਰ, ਦਵਾਈਆਂ, ਰਸ, ਸਾਰੇ ਭਾਂਡੇ, ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ, ਪੱਤੇ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਘਾਹ, ਬਾਂਸ, ਵੈਣ, ਅਤੇ ਚਮੜੇ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ—