ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਮਧੁਨਾ ਵਿਪ੍ਰਸ਼੍ਛਨ੍ਦੋਗਦ੍ਯ ਕੁਸ਼ੋਦਕੈਃ । ਸਮ੍ਪਾਤਵਨ੍ਤਂ ਕਲਸ਼ਂ ਤਥਾ ਗਤ੍ਵਾ ਪੁਰੋਹਿਤਃ ।। ੨੧੮.

ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ, ਚਾਂਦੋਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ, ਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਘੜਾ ਲੈ ਕੇ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਵਿਧਾਯ ਵਹ੍ਨਿਰਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਤੁ ਸਦਸ੍ਯੇषੁ ਯਥਾਵਿਧਿ । ਰਾਜਸ਼੍ਰਿਯਾਭਿषੇਕੇ ਚ ਯੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਾਃ ।। ੨੧੮.

ਜਿਵੇਂ ਵਿਧੀ ਹੈ, ਸਦੱਸਾਂ ਲਈ ਅੱਗ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਰੀਤ ਕਰਕੇ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸਮੇਂ ਪੜ੍ਹੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ਤਚ੍ਛਿਦ੍ਰੇਣ ਪਾਤ੍ਰੇਣ ਸੌਵਰ੍ਣੇਨਾਭਿषੇਚਯੇਤ੍। ਯਾ ਓषਧੀਤ੍ਯੋषਧੀਭੀਰਥੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇਤਿ ਗਨ੍ਧਕੈਃ ।। ੨੧੮.

ਉਸ ਨੂੰ ਸੌ ਛੇਦ ਵਾਲੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਾਤਰ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, 'ਯਾ ਔਸ਼ਧੀ', 'ਔਸ਼ਧੀਭਿਆ', ਅਤੇ 'ਰਥੇਤਿ' ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸੁਗੰਧੀ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ।

ਪੁष੍ਪੈਃ ਪੁष੍ਪਵਤੀਤ੍ਯੇਵ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਤਿ ਚ ਵੀਜਕੈਃ

ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਅਤੇ ਬੀਜਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਨਾਲ।

ਰਤ੍ਨੈਰਾਸ਼ਃ ਸ਼ਿਸ਼ਾਨਸ਼੍ਚ ਯੇ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਕੁਸ਼ੋਦਕੈਃ ।। ੨੧੮.

ਰਤਨਾਂ, ਆਸ, ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਘਾਹਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ।

ਯਜੁਰ੍ਵੇਦ੍ਯਯਰ੍ਵ੍ਵਵੇਦੀ੮ ਗਨ੍ਧਦ੍ਵਾਰੇਤਿ ਸਂਸ੍ਪृਸ਼ੇਤ੍ । ਸ਼ਿਰਃ ਕਣ੍ਠਂ ਰੋਚਨਯਾ ਸਰ੍ਵਤੀਰ੍ਥੋਦਕੈਰ੍ਦ੍ਵਿਜਾਃ ।। ੨੧੮.

ਯਜੁਰਵੇਦ, ਅਥਰਵਵੇਦ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਛੂਹਣਾ; ਸਿਰ ਤੇ ਗਰਦਨ ਨੂੰ ਹਲਦੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਵਾਲੇ।

ਗੀਤਵਾਦ੍ਯਾਦਿਨੀਰ੍ਘੋषੈਸ਼੍ਚਾਮਰਵ੍ਯਜਨਾਦਿਭਿਃ । ਸਰ੍ਵੌषਧਿਮਯਂ ਕੁਮ੍ਭਂ ਧਾਰਯੇਯੁਰ੍ਨृਪਾਗ੍ਰਤਃ ।। ੨੧੮.

ਗਾਇਕੀ, ਵਾਦਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਆਵਾਜ਼, ਚਮਰ ਅਤੇ ਪੰਖਿਆਂ ਨਾਲ, ਸਭ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਘੜੀ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਚਰ੍ਮ੍ਮੋਤ੍ਤਰਾਂ ਸ਼ਯ੍ਯਾਮੁਪਵਿष੍ਠਃ ਪੁਰੋਹਿਤਃ । ਮਧੁਪਰ੍ਕ੍ਕਾਦਿਕਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪਟ੍ਟਬਨ੍ਧਂ ਪ੍ਰਕਾਰਯੇਤ੍ ।। ੨੧੮.

ਪੁਰੋਹਿਤ ਵਾਘ ਦੀ ਖਾਲ ਵਾਲੀ ਚੌਕੀ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਮਧੁਪਾਕ ਆਦਿ ਦੇ ਕੇ, ਪੱਗ ਬੰਨਣ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰੇ।

ਰਾਜ੍ਞੋਮੁਕੁਟਬਨ੍ਧਞ੍ਚ ਪਞ੍ਚਕ੍ਸ਼ਨ੍ਮਾਤ੍ਤਰਂ ਦਦੇਤ੍ । ਧ੍ਰੁਵਾਦ੍ਯੈਰਿਤਿ ਚ ਵਿਸ਼ੇਦ ਵृषਜਂ ਵृषਦਂਸ਼ਜਂ ।। ੨੧੮.

ਰਾਜੇ ਦਾ ਮੁਕੁਟ ਪੰਜ ਜਾਂ ਛੇ ਵਾਰ ਲਪੇਟ ਕੇ ਬੰਨਿਆ ਜਾਵੇ; ਫਿਰ ਢੁੱਕੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ, ਵੱਛ ਜਾਂ ਵੱਛਦੰਸ਼ ਦੀ ਖਾਲ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਜਾਵੇ।

ਦ੍ਵੀਪਿਜਂ ਸਿਂਹਜਂ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਜਾਤਞ੍ਚਰ੍ਮ੍ਮ ਤਦਾਸਨੇ । ਅਮਾਤ੍ਯਸਚਿਵਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਤੀਹਾਰਃ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯੇਤ੍ ।। ੨੧੮.

ਚੌਕੀ ਤੇ ਟਾਪੂ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ, ਸਿੰਘ ਜਾਂ ਵਾਘ ਦੀ ਖਾਲ ਹੋਵੇ; ਪ੍ਰਤੀਹਾਰ ਮੰਤਰੀ, ਸਹਾਇਕ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰੇ।

ਗੋਜਾਚਵਿਗृਹਦਾਨਾਦ੍ਯੈਃ ਸਾਂਵਤ੍ਸਰਪੁਰੋਹਿਤੌ । ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਜਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਰ੍ਚ੍ਯ ਹ੍ਯਨ੍ਯਭੂਗੋਨ੍ਨਮੁਖ੍ਯਕੈਃ ।। ੨੧੮.

ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਗਾਂ, ਬਕਰੀ, ਘਰ ਆਦਿ ਦੇ ਕੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਕੇ, ਹੋਰ ਵਧੀਆ ਜਮੀਨ ਤੇ ਭੋਜਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

ਵਹ੍ਨਿਂ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣੀਕृਤ੍ਯ ਗੁਰੁਂ ਨਤ੍ਵਾਥ ਪृष੍ਠਤਃ । ਵृषਮਾਲਭ੍ਯ ਗਾਂ ਵਤ੍ਸਾਂ ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾਸ਼੍ਚ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਂ ।। ੨੧੮.

ਅੱਗ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਪਿੱਛੇ ਵੱਛ ਅਤੇ ਗਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

ਅਸ਼੍ਵਮਾਰੁਹ੍ਯ ਨਾਗਸ਼੍ਚ ਪੂਜਯੇਤ੍ਤਂ ਸਮਾਰੁਹੇਤ੍ । ਪਰਿਭ੍ਰਮੇਦ੍ਰਾਜਮਾਰ੍ਗੇ ਬਲਯੁਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ।। ੨੧੮.

ਘੋੜੇ ਤੇ ਹਾਥੀ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਚੜ੍ਹੇ; ਫੌਜ ਨਾਲ ਰਾਜ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰੇ।

ਸਹਾਯਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਃ । ਪੁष੍ਕਰ ਉਵਾਚ ਸੋऽਭਿषਿਕ੍ਤਃ ਸਹਾਮਾਤ੍ਯੋ ਜਯੇਚ੍ਛਤ੍ਰੂਨ੍ਨृਪੋਤ੍ਤਮਃ । ਰਾਜ੍ਞਾ ਸੇਨਾਪਤਿਃ ਕਾਰ੍ਯੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯੋऽਥ ਵਾ ।। ੨੨੦.

ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਏ; ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਸੈਨਾਪਤੀ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਵੇ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸ਼ਤਰੀ।

ਕੁਲੀਨੋ ਨੀਤਿਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਜ੍ਞਃ ਪ੍ਰਤੀਹਾਰਸ਼੍ਚ ਨੀਤਿਵਿਤ੍ । ਦੂਤਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਿਯਵਾਦੀ ਸ੍ਯਾਦਕ੍ਸ਼ੀਣੋऽਤਿਂਬਲਾਨ੍ਵਿਤਃ ।। ੨੨੦.

ਉਹ ਚੰਗੀ ਕੁਲ ਦਾ ਹੋਵੇ, ਨੀਤੀ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਪ੍ਰਤੀਹਾਰ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਵੇ; ਦੂਤ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਵਾਲਾ, ਘਟਿਆ ਨਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਤਾਕਤ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ।

ਤਾਮ੍ਬੂਲਧਾਰੀ ਨਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਵਾ ਭਕ੍ਤਃ ਕ੍ਲੇਸ਼ਸਹਪ੍ਰਿਯਃ । ਸਾਨ੍ਧਿਵਿਗ੍ਰਹਿਕਃ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਃ षਾਡ੍‌ਗੁਣ੍ਯਾਦਿਵਿਸ਼ਾਰਦਃ ।। ੨੨੦.

ਉਹ ਤਾਂਬੂਲ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਔਰਤ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਭਗਤ ਹੋਵੇ, ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਹਿਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕੀਨ ਹੋਵੇ; ਸੰਧਿ-ਵਿਗ੍ਰਹ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਛੇ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਵੇ।

ਖਡ੍‌ਗਧਾਰੀ ਰਕ੍ਸ਼ਕਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਾਰਥਿਃ ਸ੍ਯਾਦ੍‌ਬਲਾਦਿਵਿਤ੍ । ਸੂਦਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ੋ ਹਿਤੋ ਵਿਜ੍ਞੋ ਮਹਾਨਸਗਦਤੋ ਹਿ ਸਃ ।। ੨੨੦.

ਖੜਗ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਸਾਰਥੀ ਫੌਜ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ; ਰਸੋਈ ਦੇ ਮੁਖੀ ਲਾਭਦਾਇਕ, ਬੁਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਰਸੋਈ ਦਾ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਵੇ।

ਸਭਾਸਦਸ੍ਤੁ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਾਃ ਲੇਖਕੋऽਕ੍ਸ਼ਰਵਿਦ੍ਧਿਤਃ । ਆਹ੍ਵਾਨਕਾਲਵਿਜ੍ਞਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਹਿਤਾ ਦੌਵਾਰਿਕਾ ਜਨਾਃ ।। ੨੨੦.

ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਹੋਣ, ਲੇਖਕ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਵੇ; ਸੱਦੇ ਦਾ ਸਮਾਂ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋਣ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਹੋਣ।

ਰਤ੍ਨਾਦਿਜ੍ਞੋ ਧਨਾਧ੍ਯਜ੍ਞਃ ਅਨੁਦ੍ਵਾਰੇ ਹਿਤੋ ਨਰਃ । ਸ੍ਯਾਦਾਯੁਰ੍ਵੇਦਵਿਦ੍ਵੈਦ੍ਯੋ ਗਜਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ੋऽਥ ਹਸ੍ਤਿਵਿਤ੍ ।। ੨੨੦.

ਰਤਨਾਂ ਤੇ ਧਨ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ, ਅੰਦਰਲੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਹੋਵੇ; ਆਯੁਰਵੇਦ ਦਾ ਵਿਦਵਾਨ ਵੈਦ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦਾ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਵੇ।

ਜਿਤਸ਼੍ਰਮੋ ਗਜਾਰੋਹੀ ਹਯਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ੋ ਹਯਾਦਿਬਿਤ੍ । ਦੁਰ੍ਗਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ੋ ਹਿਤੋ ਧੀਮਾਨ੍ ਸ੍ਥਪਤਿਰ੍ਵਾਸ੍ਤੁਵੇਦਵਿਤ੍ ।। ੨੨੦.

ਥੱਕਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਹਾਥੀ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ; ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਮੁਖੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਤੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਇੰਜਨੀਅਰ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ।

ਯਨ੍ਤ੍ਰਮੁਕ੍ਤੇ ਪਾਣਿਮੁਕ੍ਤੇ ਅਮੁਕ੍ਤੇ ਮੁਕ੍ਤਧਾਰਿਤੇ । ਅਸ੍ਤ੍ਰਾਚਾਰ੍ਯ੍ਯੋ ਨਿਯੁਦ੍ਧੇ ਚ ਕੁਸ਼ਲੋ ਨृਪਤੇਰ੍ਹਿਤਃ ।। ੨੨੦.

ਯੰਤਰਾਂ, ਹੱਥ ਨਾਲ ਲੜਾਈ, ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਬਿਨਾ ਹਥਿਆਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਵੇ; ਅਸਤਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋਵੇ।

ਵृਦ੍ਧਸ਼੍ਚਾਨ੍ਤਃਪੁਰਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ਃ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦ੍ਵਾਰ੍षਿਕਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ । ਸਪ੍ਤਤ੍ਯਵ੍ਦਾਸ੍ਤੁ ਪੁਰੁषਾਸ਼੍ਚਰੇਯੁਃ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸੁ ।। ੨੨੦.

ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਪਚਾਸ ਸਾਲ ਹੋਵੇ। ਮਰਦ ਸੱਤ ਸਾਲ ਤੱਕ ਹਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲਗ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਸ੍ਯਾਦਾਯੁਧਾਗਾਰੇ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਵृਤ੍ਤਿਰ੍ਵਿਧੀਯਤੇ । ਉਤ੍ਤਮਾਧਮਮਧ੍ਯਾਨਿ ਬੁਦ੍‌ਧ੍ਵਾ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵਃ ।। ੨੨੦.

ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜਾਗਦਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚਲਣ-ਚਲਤ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ। ਰਾਜਾ ਉੱਤਮ, ਮਧਯਮ ਤੇ ਨਿਕੰਮੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰੇ।

ਉਤ੍ਤਮਾਧਮਮਧ੍ਯਾਨਿ ਪੁਰੁषਾਣਿ ਨਿਯੋਜਯੇਤ੍ । ਜਯੇਚ੍ਛੁਃ ਪृਥਿਵੀਂ ਰਾਕਜਾ ਸਹਾਯਾਨਾਨਯੇਦ੍ਧਿਤਾਨ੍ ।। ੨੨੦.

ਉੱਤਮ, ਮਧਯਮ ਤੇ ਨਿਕੰਮੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਲਗਾਏ। ਜੇ ਰਾਜਾ ਧਰਤੀ ਤੇ ਜਿੱਤ ਲੈਣਾ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਨਿੱਭਣ ਵਾਲੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਜੋੜੇ।

ਧਰ੍ਮਿष੍ਠਾਨ੍ ਧਰ੍ਮਕਾਰ੍ਯੇषੁ ਸ਼ੂਰਾਨ੍ ਸਙ੍‌ਗ੍ਰਾਮਕਰ੍ਮਸੁ । ਨਿਪੁਣਾਨਰ੍ਥਕृਤ੍ਯੇषੁ੧ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਚ ਤਥਾ ਸ਼ੁਚੀਨ੍ ।। ੨੨੦.

ਧਰਮ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਹਾਦਰਾਂ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੋਸ਼ਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਦੌਲਤ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲਗਾਏ।

ਸ੍ਤ੍ਰੀषੁ षਣ੍ਡਾਨ੍ਨਿਯੁਞ੍ਜੀਤ ਤੀਕ੍ਸ਼੍ਣਾਨ੍ ਦਾਰੁਣਕਰ੍ਮਸੁ । ਯੋ ਯਤ੍ਰ ਵਿਦਿਤੋ ਰਾਜ੍ਞਾ ਸ਼ੁਚਿਤ੍ਵੇਨ ਤੁ ਤਨ੍ਨਰਂ ।। ੨੨੦.

ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿਜੜਿਆਂ ਨੂੰ ਲਗਾਏ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਤਿੱਖੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਏ। ਰਾਜਾ ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਦੇਵੇ।

ਧਰ੍ਮੇ ਚਾਰ੍ਥੇ ਚ ਕਾਮੇ ਚ ਨਿਯੁਞ੍ਜੀਤਾਧਮੇऽਧਮਾਨ੍ । ਰਾਜਾ ਯਥਾਰ੍ਹਂ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਚ੍ਚ ਉਪਧਾਭਿਃ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਿਤਾਨ੍ ।। ੨੨੦.

ਧਰਮ, ਦੌਲਤ ਤੇ ਇੱਛਾ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਕੰਮੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਕੰਮੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਏ। ਰਾਜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਕੰਮ ਕਰੇ।

ਸਮਨ੍ਤ੍ਰ ਚ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਾਤ੍ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਦ੍ਧਸ੍ਤਿਵਨੇਚਰਾਨ੍ । ਤਤ੍ਪਦਾਨ੍ਵੇषਣੇ ਯਤ੍ਤਾਨਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕਾਰਯੇਤ੍ ।। ੨੨੦.

ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਚੁਸਤ ਮੁਖੀਆਂ ਲਗਾਏ।

ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਰ੍ਮਣਿ ਕੌਸ਼ਲ੍ਯਂ ਯਸ੍ਯ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਨਿਯੋਜਯੇਤ੍ । ਪਿਤृਪੈਤਾਮ੍ਹਾਨ੍ ਭृਤ੍ਯਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸੁ ਯੋਜਯੇਤ੍ ।। ੨੨੦.

ਜਿਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮਾਹਰਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਹੀ ਕੰਮ ਦੇਵੇ। ਪਿਓ-ਦਾਦਿਆਂ ਤੋਂ ਆਏ ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲਗਾਏ।