ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਥ ਦ੍ਵਿਸਪ੍ਤਤ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ਸਰ੍ਵਪਾਪਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਪੁष੍ਕਰ ਉਵਾਚ ਪਰਦਾਰਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯਜੀਵਹਿਂਸਾਦਿਕੇ ਯਦਾ ।੧੭੨.੦੦੧ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਨृਣਾਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਸ੍ਤੁਤਿਸ੍ਤਦਾ ॥੧੭੨.੦੦੧ ਵਿष੍ਣਵੇ ਵਿष੍ਣਵੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਿष੍ਣਵੇ ਵਿष੍ਣਵੇ(੧) ਨਮਃ ।੧੭੨.੦੦੨ ਨਮਾਮਿ ਵਿष੍ਣੁਂ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਥਮਹਙ੍ਕਾਰਗਤਿਂ ਹਰਿਂ ॥੧੭੨.੦੦੨ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਥਮੀਸ਼ਮਵ੍ਯਕ੍ਤਮਨਨ੍ਤਮਪਰਾਜਿਤਂ ।੧੭੨.੦੦੩ ਵਿष੍ਣੁਮੀਡ੍ਯਮਸ਼ੇषੇਣ ਅਨਾਦਿਨਿਧਨਂ ਵਿਭੁਂ ॥੧੭੨.੦੦੩ ਵਿष੍ਣੁਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਗਤੋ ਯਨ੍ਮੇ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਬੁਦ੍ਧਿਗਤਸ਼੍ਚ ਯਤ੍ ।੧੭੨.੦੦੪ ਯਚ੍ਚਾਹਙ੍ਕਾਰਗੋ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਯਦ੍ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਮਯਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ ॥੧੭੨.੦੦੪ ਕਰੋਤਿ ਕਰ੍ਮਭੂਤੋऽਸੌ ਸ੍ਥਵਰਸ੍ਯ ਚਰਸ੍ਯ ਚ ।੧੭੨.੦੦੫ ਤਤ੍ਪਾਪਨ੍ਨਾਸ਼ਮਾਯਾਤੁ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਹਿ ਚਿਨ੍ਤਿਤੇ ॥੧੭੨.੦੦੫ ਧ੍ਯਾਤੋ ਹਰਤਿ ਯਤ੍ਪਾਪਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਦृष੍ਟਸ੍ਤੁ ਭਾਵਨਾਤ੍ ।੧੭੨.੦੦੬ ਤਮੁਪੇਨ੍ਦ੍ਰਮਹਂ ਵਿष੍ਣੁਂ ਪ੍ਰਣਤਾਰ੍ਤਿਹਰਂ ਹਰਿਂ ॥੧੭੨.੦੦੬ ਜਗਤ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਰਾਧਾਰੇ ਮਜ੍ਜਮਾਨੇ ਤਮਸ੍ਯਧਃ ।੧੭੨.੦੦੭ ਹਸ੍ਤਾਵਲਮ੍ਬਨਂ ਵਿष੍ਣੁਂ ਪ੍ਰਣਮਾਮਿ ਪਰਾਤ੍ਪਰਂ ॥੧੭੨.੦੦੭ ਸਰ੍ਵੇਸ਼੍ਵਰੇਸ਼੍ਵਰ ਵਿਭੋ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨ੍ਨਧੋਕ੍ਸ਼ਜ ।੧੭੨.੦੦੮ ਹृषੀਕੇਸ਼ ਹृषੀਕੇਸ਼ ਹृषੀਕੇਸ਼ ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਤੇ ॥੧੭੨.੦੦੮ ਨृਸਿਂਹਾਨਨ੍ਤ ਗੋਵਿਨ੍ਦ ਭੂਤਭਵਨ ਕੇਸ਼ਵ ।੧੭੨.੦੦੯ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਵਿष੍ਣਵੇ ਵਿष੍ਣਵੇ ਇਤਿ ਜ.. , ਞ.. ਚ ਦੁਰੁਕ੍ਤਂ ਦੁष੍ਕृਤਂ ਧ੍ਯਾਤਂ ਸ਼ਮਯਾਘਨ੍ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਤੇ ॥੧੭੨.੦੦੯ ਯਨ੍ਮਯਾ ਚਿਨ੍ਤਿਤਂ ਦੁष੍ਟਂ ਸ੍ਵਚਿਤ੍ਤਵਸ਼ਵਰ੍ਤਿਨਾ ।੧੭੨.੦੧੦ ਅਕਾਰ੍ਯਮਹਦਤ੍ਯੁਗ੍ਰਨ੍ਤਚ੍ਛਮਨ੍ਨਯ ਕੇਸ਼ਵ ॥੧੭੨.੦੧੦ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯਦੇਵ ਗੋਵਿਨ੍ਦ ਪਰਮਾਰ੍ਥਪਰਾਯਣ ।੧੭੨.੦੧੧ ਜਗਨ੍ਨਾਥ ਜਗਦ੍ਧਾਤਃ ਪਾਪਂ ਪ੍ਰਸ਼ਮਯਾਚ੍ਯੁਤ ॥੧੭੨.੦੧੧ ਯਥਾਪਰਾਹ੍ਣੇ ਸਾਯਾਹ੍ਣੇ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਣੇ ਚ ਤਥਾ ਨਿਸ਼ਿ ।੧੭੨.੦੧੨ ਕਾਯੇਨ ਮਨਸਾ ਵਾਚਾ ਕृਤਂ ਪਾਪਮਜਾਨਤਾ ॥੧੭੨.੦੧੨ ਜਾਨਤਾ ਚ ਹृषੀਕੇਸ਼ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ ਮਾਧਵ ।੧੭੨.੦੧੩ ਨਾਮਤ੍ਰਯੋਚ੍ਚਾਰਣਤਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਯਾਤੁ ਮਮ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ॥੧੭੨.੦੧੩ ਸ਼ਾਰੀਰਂ ਮੇ ਹृषੀਕੇਸ਼ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ ਮਾਧਵ ।੧੭੨.੦੧੪ ਪਾਪਂ ਪ੍ਰਸ਼ਮਯਾਦ੍ਯ ਤ੍ਵਂ(੧) ਬਾਕ੍ਕृਤਂ ਮਮ ਮਾਧਵ ॥੧੭੨.੦੧੪ ਯਦ੍ਭੁਞ੍ਜਨ੍ਯਤ੍ਸ੍ਵਪਂਸ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ ਗਚ੍ਛਨ੍ ਜਾਗ੍ਰਦ੍ਯਦਾਸ੍ਥਿਤਃ ।੧੭੨.੦੧੫ ਕृਤਵਾਨ੍ ਪਾਪਮਦ੍ਯਾਹਂ ਕਾਯੇਨ ਮਨਸਾ ਗਿਰਾ ॥੧੭੨.੦੧੫ ਯਤ੍ਸ੍ਵਲ੍ਪਮਪਿ ਯਤ੍ਸ੍ਥੂਲਂ ਕੁਯੋਨਿਨਰਕਾਬਹਂ ।੧੭੨.੦੧੬ ਤਦ੍ਯਾਤੁ ਪ੍ਰਸ਼ਮਂ ਸਰ੍ਵਂ ਵਾਸੁਦੇਵਾਨੁਕੀਰ੍ਤਨਾਤ੍ ॥੧੭੨.੦੧੬ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਧਾਮ ਪਵਿਤ੍ਰਂ ਪਰਮਞ੍ਚ ਯਤ੍ ।੧੭੨.੦੧੭ ਤਸ੍ਮਿਨ੍(੨) ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤੇ ਵਿष੍ਣੌ ਯਤ੍ਪਾਪਂ ਤਤ੍ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਤੁ ॥੧੭੨.੦੧੭ ਯਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਨ ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਗਨ੍ਧਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਦਿਵਰ੍ਜਿਤਂ ।੧੭੨.੦੧੮ ਸੂਰਯਸ੍ਤਤ੍ਪਦਂ ਵਿष੍ਣੋਸ੍ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ਮਯਤ੍ਵਘਂ(੩) ॥੧੭੨.੦੧੮ ਪਾਪਪ੍ਰਣਾਸ਼ਨਂ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਯਃ ਪਠੇਚ੍ਛृਣੁਯਾਦਪਿ(੪) ।੧੭੨.੦੧੯ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਪ੍ਰਸ਼ਮਾਤ੍ਯਰ੍ਥਮਿਤਿ ਖ.. , ਘ.. , ਜ.. ਚ ੨ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਤਿ ਘ.. ੩ ਸਰ੍ਵਂ ਗਮਯਤ੍ਵਘਮਿਤਿ ਝ.. ੪ ਯਃ ਪਠੇਚ੍ਛ੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਨਰ ਇਤਿ ਜ.. , ਝ.. ਚ । ਯਃ ਪਠੇਚ੍ਛृਣੁਯਾਨ੍ਨਰ ਇਤਿ ਞ.. ਸ਼ਾਰੀਰੈਰ੍ਮਾਨਸੈਰ੍ਵਾਗ੍ਜੈਃ ਕृਤੈਃ ਪਪੈਃ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ ॥੧੭੨.੦੧੯ ਸਰ੍ਵਪਾਪਗ੍ਰਹਾਦਿਭ੍ਯੋ ਯਾਤਿ ਵਿष੍ਣੋਃ ਪਰਂ ਪਦਂ ।੧੭੨.੦੨੦ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪਾਪੇ ਕृਤੇ ਜਪ੍ਯਂ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਸਰ੍ਵਾਘਮਰ੍ਦਨਂ ॥੧੭੨.੦੨੦ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਮਘੌਘਾਨਾਂ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਵ੍ਰਤਕृਤੇ ਵਰਂ ।੧੭੨.੦੨੧ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤੈਃ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਜਪੈਰ੍ਵ੍ਰਤੈਰ੍ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਪਾਤਕਂ ॥੧੭੨.੦੨੧ ਤਤਃ ਕਾਰ੍ਯਾਣਿ(੧) ਸਂਸਿਦ੍ਧ੍ਯੈ ਤਾਨਿ ਵੈ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਯੇ

ਹੁਣ ਇਕ ਸੌ ਬਹੱਤਰਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ: ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਪਰਾਈ ਔਰਤ, ਪਰਾਇਆ ਧਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਵੱਲ ਲੱਗ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ, ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਚਾਲ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ, ਹਰਿ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਅਨੰਤ ਤੇ ਅਜੇਤੂ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ ਅੰਤ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਮਨ, ਬੁੱਧੀ, ਅਹੰਕਾਰ ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਜੜ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਚਲਣ ਵਾਲਾ। ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਧਿਆਉਣ ਨਾਲ, ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਉਪਿੰਦਰ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਦੁੱਖ ਹਰਨ ਵਾਲੇ ਹਰਿ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ, ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੇ ਹੋਏ ਲਈ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਹੀ ਹੱਥ ਫੜਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਪਰਮ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਹੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਹੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਤੈਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਨਰਸਿੰਘ, ਅਨੰਤ, ਗੋਵਿੰਦ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ, ਕੇਸ਼ਵ, ਜੇ ਮੈਂ ਕੁਝ ਗਲਤ ਸੋਚਿਆ, ਬੁਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਧਿਆਇਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਬੁਰਾ ਸੋਚਿਆ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਕੋਈ ਵੱਡਾ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ, ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਰਾਖੇ, ਹੇ ਗੋਵਿੰਦ, ਹੇ ਪਰਮਾਰਥ ਦੇ ਆਸਰੇ, ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਮੇਰਾ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰ, ਹੇ ਅਚੁਤ। ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ, ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ, ਜਾਂ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਸਰੀਰ, ਮਨ ਜਾਂ ਬੋਲ ਕੇ, ਚਾਹੇ ਜਾਣ ਕੇ ਜਾਂ ਅਣਜਾਣੇ, ਜੋ ਪਾਪ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਹੇ ਪੁੰਡਰੀਕਾਖਸ਼, ਹੇ ਮਾਧਵ, ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ, ਉਹ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦਾ, ਹੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਹੇ ਪੁੰਡਰੀਕਾਖਸ਼, ਹੇ ਮਾਧਵ, ਪਾਪ ਤੂੰ ਅੱਜ ਦੂਰ ਕਰ, ਮੇਰੇ ਬੋਲਾਂ ਦਾ ਪਾਪ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰ। ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਖਾਂਦਾ, ਪੀਂਦਾ, ਖੜਾ ਜਾਂ ਬੈਠਾ, ਜਾਂ ਜਾਗਦਾ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਸਰੀਰ, ਮਨ ਜਾਂ ਬੋਲ ਨਾਲ, ਜੋ ਵੀ ਪਾਪ ਕੀਤਾ, ਚਾਹੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵੱਡਾ, ਜਿਹੜਾ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਨਾਮ ਲੈਣ ਨਾਲ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ, ਪਰਮ ਧਾਮ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਜਾਪ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਜੋ ਸੁਗੰਧ, ਛੂਹ ਜਾਂ ਹੋਰ ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਪਦ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਤੁਤੀ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਰੀਰ, ਮਨ ਜਾਂ ਬੋਲ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜਦੋਂ ਵੀ ਪਾਪ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਤੁਤੀ ਜਪੋ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਲਈ ਇਹ ਸਤੁਤੀ, ਵਰਤਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ, ਸਤੁਤੀ, ਜਪ ਤੇ ਵਰਤਾਂ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਭਲਾਈ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਅਥਾष੍ਟਸਪ੍ਤਤ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ਤृਤੀਯਾਵ੍ਰਤਾਨਿ ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਤृਤੀਯਾਵ੍ਰਤਾਨ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯੇ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਦਾਨਿ ਤੇ ।੧੭੮.੦੦੧ ਲਲਿਤਾਯਾਂ ਤृਤੀਯਾਯਾਂ ਮੂਲਗੌਰੀਵ੍ਰਤਂ ਸ਼ृਣੁ ॥੧੭੮.੦੦੧ ਤृਤੀਯਾਯਾਂ ਚੈਤ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਊਢਾ ਗੌਰੀ ਹਰੇਣ ਹਿ ।੧੭੮.੦੦੨ ਤਿਲਸ੍ਨਾਤੋऽਰ੍ਚਯੇਚ੍ਛਮ੍ਭੁਂ ਗੌਰ੍ਯਾ ਹੈਮਫਲਾਦਿਭਿਃ ॥੧੭੮.੦੦੨ ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਪਾਟਲਾਯੈਵ ਪਾਦੌ ਦੇਵ੍ਯਾਃ ਸ਼ਿਵਸ੍ਯ ਚ ।੧੭੮.੦੦੩ ਸ਼ਿਵਾਯੇਤਿ ਚ ਸਙ੍ਕੀਰ੍ਤ੍ਯ ਜਯਾਯੈ ਗੁਲ੍ਫਯੋਰ੍ਯਜੇਤ੍ ॥੧੭੮.੦੦੩ ਤ੍ਰਿਪੁਰਘ੍ਨਾਯ ਰੁਦ੍ਰਾਯ ਭਾਨ੍ਯੈ ਜਙ੍ਘਯੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਃ ।੧੭੮.੦੦੪ ਸ਼ਿਵਂ ਰੁਦ੍ਰਾਯੇਸ਼੍ਵਰਾਯ(੧) ਵਿਜਯਾਯੈਵ ਜਾਨੁਨੀ ॥੧੭੮.੦੦੪ ਈਸ਼ਾਯੇਤਿ ਕਟਿਂ ਦੇਵ੍ਯਾਃ(੨) ਸ਼ਙ੍ਕਰਾਯੇਤਿ ਸ਼ਙ੍ਕਰਮ੍ ।੧੭੮.੦੦੫ - - - -- - - -- - - -- - - -- - - - ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਸ਼ਿਵਂ ਰੁਦ੍ਰਾਯ ਵਿਸ਼੍ਵਾਯੇਤਿ ਖ.. , ਛ.. ਚ । ਸ਼ਿਵਂ ਭਦ੍ਰਾਯੇਸ਼੍ਵਰਾਯੇਤਿ ਜ.. , ਝ.. , ਞ.. , ਟ.. ਚ ੨ ਈਸ਼ਾਯ ਕਟ੍ਯਾਂ ਦੇਵ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਇਤਿ ਙ.. । ਈਸ਼ਾਯੇਤਿ ਤਾਤੋ ਦੇਵ੍ਯਾ ਇਤਿ ਘ.. - - - -- - - -- - - -- - - -- - - - ਕੁਕ੍ਸ਼ਿਦ੍ਵਯਞ੍ਚ ਕੋਟਵ੍ਯੈ ਸ਼ੂਲਿਨਂ ਸ਼ੂਲਪਾਣਯੇ ॥੧੭੮.੦੦੫ ਮਙ੍ਗਲਾਯੈ ਨਮਸ੍ਤੁਭ੍ਯਮੁਦਰਞ੍ਚਾਭਿਪੂਜਯੇਤ੍ ।੧੭੮.੦੦੬ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨੇ ਨਮੋ ਰੁਦ੍ਰਮੈਸ਼ਾਨ੍ਯੈ ਚ ਕੁਚਦ੍ਵਯਂ ॥੧੭੮.੦੦੬ ਸ਼ਿਵਂ ਦੇਵਾਤ੍ਮਨੇ ਤਦ੍ਵਥ੍ਰਾਦਿਨ੍ਯੈ(੧) ਕਣ੍ਠਮਰ੍ਚਯੇਤ੍ ।੧੭੮.੦੦੭ ਮਹਾਦੇਵਾਯ ਚ ਸ਼ਿਵਮਨਨ੍ਤਾਯੈ ਕਰਦ੍ਵਯਂ ॥੧੭੮.੦੦੭ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨਾਯੇਤਿ ਹਰਂ ਬਾਹੁਂ ਕਾਲਾਨਲਪ੍ਰਿਯੇ(੨) ।੧੭੮.੦੦੮ ਸੌਭਾਗ੍ਯਾਯੈ ਮਹੇਸ਼ਾਯ ਭੂषਣਾਨਿ ਪ੍ਰਪੂਜਯੇਤ੍ ॥੧੭੮.੦੦੮ ਅਸ਼ੋਕਮਧੁਵਾਸਿਨ੍ਯੈ ਈਸ਼੍ਵਰਾਯੇਤਿ ਚੌष੍ਠਕੌ ।੧੭੮.੦੦੯ ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਪ੍ਰਿਯਾ ਚਾਸ੍ਯਂ ਹਰਾਯ ਸ੍ਥਾਣਵੇ ਨਮਃ ॥੧੭੮.੦੦੯ ਨਮੋऽਰ੍ਧਨਾਰੀਸ਼ਹਰਮਮਿਤਾਙ੍ਗ੍ਯੈ ਚ ਨਾਸਿਕਾਂ ।੧੭੮.੦੧੦ ਨਮ ਉਗ੍ਰਾਯ ਲੋਕੇਸ਼ਂ ਲਲਿਤੇਤਿ ਪੁਨਰ੍ਭ੍ਰੁਵੌ ॥੧੭੮.੦੧੦ ਸਰ੍ਵਾਯ ਪੁਰਹਨ੍ਤਾਰਂ(੩) ਵਾਸਨ੍ਤ੍ਯੈ ਚੈਵ ਤਾਲੁਕਂ(੪) ।੧੭੮.੦੧੧ ਨਮਃ ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਨਾਥਾਯੈ ਸ਼ਿਤਿਕਣ੍ਠਾਯ ਕੇਸ਼ਕਂ ॥੧੭੮.੦੧੧ ਭੀਮੋਗ੍ਰਾਯ ਸੁਪੂਪਿਣ੍ਯੈ ਸ਼ਿਰਃ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨੇ ਨਮਃ ।੧੭੮.੦੧੨ ਮਲ੍ਲਿਕਾਸ਼ੋਕਕਮਲਕੁਨ੍ਦਨ੍ਤਗਰਮਾਲਤੀ(੫) ॥੧੭੮.੦੧੨ ਕਦਮ੍ਬਕਰਵੀਰਞ੍ਚ(੬) ਵਾਣਮਮ੍ਲਾਨਕੁਙ੍ਕੁਮਂ ।੧੭੮.੦੧੩ ਸਿਨ੍ਧੁਵਾਰਞ੍ਚ ਮਾਸੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਕ੍ਰਮਸ਼ਃ ਸ੍ਮृਤਂ ॥੧੭੮.੦੧੩ ਉਮਾਮਹੇਸ਼੍ਵਰੌ ਪੂਜ੍ਯ ਸੌਭਾਗ੍ਯਾष੍ਟਕਮਗ੍ਰਤਃ(੭) ।੧੭੮.੦੧੪ - - - -- - - -- - - -- - - -- - - - ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਸ਼ਿਵਂ ਵੇਦਾਤ੍ਮਨੇ ਤਦ੍ਵਦ੍ਰੂਪਿਣ੍ਯੈ ਇਤਿ ਘ.. , ਜ.. , ਞ.. ਚ ੨ ਹਰਞ੍ਚਾਨ੍ਤਕਾਲਾਨਲਪ੍ਰਿਯੇ ਇਤਿ ਖ.. , ਘ.. , ਜ.. , ਞ.. ਚ ੩ ਪੁਰਹਰ੍ਤਾਰਮਿਤਿ ਘ.. ੪ ਵਾਸਨ੍ਯੈ ਚ ਤਥਾਲਕਮਿਤਿ ਛ.. , ਟ.. ਚ ੫ ਮਲ੍ਲਿਕਾਸ਼ੋਕਕਮਲਚ੍ਛਦਂ ਤਗਰਮਾਲਤੀ ਇਤਿ ਖ.. , ਘ.. , ਜ.. ਚ ੬ ਕੁਨ੍ਦਞ੍ਚ ਕਰਵੀਰਞ੍ਚੇਤਿ ਖ.. , ਘ.. , ਜ.. ਚ ੭ ਮਲ੍ਲਿਕਾਸ਼ੋਕੇਤ੍ਯਾਦਿਃ, ਸੌਭਾਗ੍ਯਾष੍ਟਕਮਗ੍ਰਤਃ ਇਤ੍ਯਨ੍ਤਃ ਛ.. ਪੁਸ੍ਤਕੇ ਨਾਸ੍ਤਿ - - - -- - - -- - - -- - - -- - - - ਸ੍ਥਾਪਯੇਦ੍(੧) ਘृਤਨਿष੍ਪਾਵਕੁਸੁਮ੍ਭਕ੍ਸ਼ੀਰਜੀਵਕਂ ॥੧੭੮.੦੧੪ ਤਰੁਰਾਜੇਕ੍ਸ਼ੁਲਵਣਂ(੨) ਕੁਸ੍ਤੁਮ੍ਬੁਰੁਮਥਾष੍ਟਮਂ ।੧੭੮.੦੧੫ ਚੈਤ੍ਰੇ ਸ਼ृਗੋਦਕਂ ਪ੍ਰਾਸ਼੍ਯ ਦੇਵਦੇਵ੍ਯਗ੍ਰਤਃ ਸ੍ਵਪੇਤ੍ ॥੧੭੮.੦੧੫ ਪ੍ਰਾਤਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਸਮਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਵਿਪ੍ਰਦਾਮ੍ਪਤ੍ਯਮਰ੍ਚਯੇਤ੍(੩) ।੧੭੮.੦੧੬ ਤਦष੍ਟਕਂ ਦ੍ਵਿਜੇ ਦਦ੍ਯਾਲ੍ਲਲਿਤਾ ਪ੍ਰੀਯਤਾਂ ਮਮ(੪) ॥੧੭੮.੦੧੬ ਸ਼ृਙ੍ਗੋਦਕਂ(੫) ਗੋਮਯਂ ਚ ਮਨ੍ਦਾਰਂ ਬਿਲ੍ਵਪਤ੍ਰਕਂ ।੧੭੮.੦੧੭ ਕੁਸ਼ੋਦਕਂ ਦਧਿ ਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕੇ ਪृषਦਾਜ੍ਯਕਮ੍ ॥੧੭੮.੦੧੭ ਗੋਮੂਤ੍ਰਾਜ੍ਯਂ ਕृष੍ਣਤਿਲਂ ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯਂ ਕ੍ਰਮਾਸ਼ਨਂ ।੧੭੮.੦੧੮ ਲਲਿਤਾ ਵਿਜਯਾ ਭਦ੍ਰਾ ਭਵਾਨੀ ਕੁਮੁਦਾ ਸ਼ਿਵਾ ॥੧੭੮.੦੧੮ ਵਾਸੁਦੇਵੀ ਤਥਾ ਗੌਰੀ ਮਙ੍ਗਲਾ ਕਮਲਾ ਸਤੀ ।੧੭੮.੦੧੯ ਚੈਤ੍ਰਾਦੌ ਦਾਨਕਾਲੇ ਚ ਪ੍ਰੀਯਤਾਮਿਤਿ ਵਾਚਯੇਤ੍ ॥੧੭੮.੦੧੯ ਫਲਮੇਕਂ ਪਵਿਤ੍ਰਾਜ੍ਯਂ(੬) ਵ੍ਰਤਾਨ੍ਤੇ ਸ਼ਯਾਨਂ ਦਦੇਤ੍ ।੧੭੮.੦੨੦ ਉਮਾਮਹੇਸ਼੍ਵਰਂ ਹੈਮਂ ਵृषਭਞ੍ਚ ਗਵਾ ਸਹ ॥੧੭੮.੦੨੦ ਗੁਰੁਞ੍ਚ ਮਿਥੁਨਾਨ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ(੭) ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਦ੍ਯੈਰ੍ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਭਾਕ੍(੮) ।੧੭੮.੦੨੧ ਸੌਭਾਗ੍ਯਾਰੋਗ੍ਯਰੂਪਾਯੁਃ ਸੌਭਾਗ੍ਯਸ਼ਯਨਵ੍ਰਤਾਨ੍ ॥੧੭੮.੦੨੧ ਨਭਸ੍ਯੇ ਵਾਥ ਵੈਸ਼ਾਖੇ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਮਾਰ੍ਗਸ਼ਿਰਸ੍ਯਥ(੯) ।੧੭੮.੦੨੨ - - - -- - - -- - - -- - - -- - - - ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਅਰ੍ਪਯੇਦਿਤਿ ਖ.. , ਛ.. ਚ ੨ ਤृਣਰਾਜੇਕ੍ਸ਼ੁਲਵਣਮਿਤਿ ਖ.. , ਛ.. , ਟ.. ਚ ੩ ਦ੍ਵਿਜਦਾਮ੍ਪਤ੍ਯਮਰ੍ਚਯੇਦਿਤਿ ਖ.. , ਘ.. , ਛ.. , ਟ.. ਚ ੪ ਲਲਿਤਾ ਪ੍ਰੀਯਤਾਮਿਤਿ ਟ.. ੫ ਪृष੍ਠੋਦਕਮਿਤਿ ਞ.. । ਕੂਪੋਦਕਮਿਤਿ ਜ.. , ਝ.. ਚ ੬ ਪਰਿਤ੍ਯਾਜ੍ਯਮਿਤਿ ਕ.. , ਜ.. , ਠ.. ਚ । ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯੇਤਿ ਖ.. , ਛ.. ਚ । ਪਰਿਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮਿਤਿ ਙ.. ੭ ਗੁਰੁਂ ਮਿਥੁਨਮਭਰ੍ਚ੍ਯੇਤਿ ਙ.. ੮ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਦ੍ਯੈਃ ਸਰ੍ਵਮਾਪ੍ਨੁਯਾਦਿਤਿ ਖ.. , ਘ.. , ਙ.. , ਛ.. , ਝ.. , ਞ.. , ਟ.. ਚ ੯ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਾ ਮਾਰ੍ਗਸ਼ੀਰ੍षਕੇ ਇਤਿ ਙ.. , ਞ.. ਚ - - - -- - - -- - - -- - - -- - - - ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ੇ ਤृਤੀਯਾਯਾਂ ਲਲਿਤਾਯੈ ਨਮੋ ਯਜੇਤ੍ ॥੧੭੮.੦੨੨ ਪ੍ਰਤਿਪਕ੍ਸ਼ਂ ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਰ੍ਚ੍ਯ ਵ੍ਰਤਾਨ੍ਤੇ(੧) ਮਿਤ੍ਯੁਨਾਨਿ ਚ ।੧੭੮.੦੨੩ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਮਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਦ੍ਯੈਰ੍ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਭਾਕ੍ ॥੧੭੮.੦੨੩ ਉਕ੍ਤੋ ਮਾਰ੍ਗੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋऽਯਂ ਸੌਭਾਗ੍ਯਵ੍ਰਤਮਾਵਦੇ ।੧੭੮.੦੨੪ ਫਾਲ੍ਗੁਣਾਦਿਤृਤੀਯਾਯਾਂ ਲਵਣਂ ਯਸ੍ਤੁ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ॥੧੭੮.੦੨੪ ਸਮਾਪ੍ਤੇ ਸ਼ਯਨਨ੍ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਗृਹਸ਼੍ਚੋਪਸ੍ਕਰਾਨ੍ਵਿਤਂ ।੧੭੮.੦੨੫ ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯ ਵਿਪ੍ਰਮਿਥੁਨਂ ਭਵਾਨੀ ਪ੍ਰੀਯਤਾਮਿਤਿ(੨) ॥੧੭੮.੦੨੫ ਸੌਭਾਗ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਤृਤੀਯੋਕ੍ਤਾ ਗੌਰੀਲੋਕਾਦਿਦਾਯਿਨੀ ।੧੭੮.੦੨੬ ਮਾਘੇ ਭਾਦ੍ਰੇ ਚ ਵੈਸ਼ਾਖੇ ਤृਤੀਯਾਵ੍ਰਤਕृਤ੍ਤਥਾ ॥੧੭੮.੦੨੬ ਦਮਨਕਤृਤੀਯਾਕृਤ੍ਚੈਤ੍ਰੇ ਦਮਨਕੈਰ੍ਯਜੇਤ੍ ।੧੭੮.੦੨੭ ਆਤ੍ਮਤृਤੀਯਾ ਮਾਰ੍ਗਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਰ੍ਚ੍ਯੇਚ੍ਛਾਭੋਜਨਾਦਿਨਾ ॥੧੭੮.੦੨੭ ਗੌਰੀ ਕਾਲੀ ਉਮਾ ਭਦ੍ਰਾ ਦੁਰ੍ਗਾ ਕਾਨ੍ਤਿਃ ਸਰਸ੍ਵਤੀ ।੧੭੮.੦੨੮ ਵੈष੍ਣਵੀ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਃ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਸ਼ਿਵਾ ਨਾਰਾਯਣੀ ਕ੍ਰਮਾਤ੍(੩) ॥੧੭੮.੦੨੮ ਮਾਰ੍ਗਤृਤੀਯਾਮਾਰਭ੍ਯ ਸੌਭਾਗ੍ਯਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍

ਹੁਣ ਇਕ ਸੌ ਅਠੱਤਰਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ: ਤੀਜ ਦੇ ਵਰਤਾਂ ਬਾਰੇ। ਅਗਨਿ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੀਜ ਦੇ ਵਰਤ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਲਲਿਤਾ ਦੀ ਤੀਜ ਨੂੰ, ਮੂਲ ਗੌਰੀ ਵਰਤ ਸੁਣ। ਚੈਤ੍ਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਤੀਜ ਨੂੰ, ਗੌਰੀ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹਰਿ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਤਿਲਾਂ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਤੇ ਗੌਰੀ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਫਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜੋ। 'ਪਾਟਲਾ' ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਦੇਵੀ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਪੈਰ ਪੂਜੋ। 'ਸ਼ਿਵਾ' ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ, ਜਯਾ ਨੂੰ ਗੁਲਫਾਂ ਉੱਤੇ ਪੂਜੋ। 'ਤ੍ਰਿਪੁਰਘਨਾ' ਤੇ 'ਰੁਦ੍ਰ' ਨੂੰ, ਭਾਨੀ ਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਪਿੰਡਲੀਆਂ ਉੱਤੇ ਪੂਜੋ। 'ਸ਼ਿਵ', 'ਰੁਦ੍ਰ', 'ਈਸ਼ਵਰ' ਤੇ 'ਵਿਜਯਾ' ਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਘੁੱਟਾਂ ਉੱਤੇ ਪੂਜੋ। 'ਈਸ਼ਾ' ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਦੀ ਕਮਰ ਤੇ, 'ਸ਼ੰਕਰ' ਨੂੰ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਉੱਤੇ ਪੂਜੋ। ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਲੀਆਂ 'ਕੋਟਵੀ' ਨੂੰ, 'ਸ਼ੂਲਧਾਰੀ' ਤੇ 'ਸ਼ੂਲਪਾਣੀ' ਨੂੰ ਪੂਜੋ। 'ਮੰਗਲਾ' ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਪੇਟ ਉੱਤੇ ਪੂਜੋ। 'ਸਰਵਾਤਮਾ' ਨੂੰ, 'ਰੁਦ੍ਰ' ਤੇ 'ਈਸ਼ਾਨੀ' ਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਛਾਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਪੂਜੋ। 'ਸ਼ਿਵ' ਨੂੰ, 'ਦੇਵਾਤਮਾ' ਤੇ 'ਧਰਾਦਿਨੀ' ਨੂੰ ਗਲੇ ਉੱਤੇ ਪੂਜੋ। 'ਮਹਾਦੇਵ' ਨੂੰ, 'ਸ਼ਿਵ' ਤੇ 'ਅਨੰਤਾ' ਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਉੱਤੇ ਪੂਜੋ। 'ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ' ਨੂੰ, 'ਹਰ' ਤੇ 'ਕਾਲ ਅੱਗ ਪਿਆਰੀ' ਨੂੰ ਬਾਂਹ ਉੱਤੇ ਪੂਜੋ। 'ਸੌਭਾਗਿਆ' ਨੂੰ, 'ਮਹੇਸ਼' ਨੂੰ, ਗਹਣਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਜੋ। 'ਅਸ਼ੋਕ', 'ਮਧੁਵਾਸਿਨੀ', 'ਈਸ਼ਵਰ' ਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਠੁੱਡੀਆਂ ਉੱਤੇ ਪੂਜੋ। 'ਚਤੁਰਮੁਖ ਪਿਆਰੀ' ਨੂੰ, ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ, 'ਹਰ' ਤੇ 'ਸਥਾਣੁ' ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। 'ਅਰਧਨਾਰੀਸ਼', 'ਹਰ', 'ਅਮਿਤਾਂਗੀ' ਨੂੰ ਨੱਕ ਉੱਤੇ ਨਮਸਕਾਰ। 'ਉਗ੍ਰ' ਨੂੰ, 'ਲੋਕੇਸ਼' ਨੂੰ, 'ਲਲਿਤਾ' ਨੂੰ ਭੌਂਹਾਂ ਉੱਤੇ ਨਮਸਕਾਰ। 'ਸਭ' ਨੂੰ, 'ਪੁਰਹੰਤਾ' ਨੂੰ, 'ਵਾਸੰਤ' ਨੂੰ ਤਾਲੂ ਉੱਤੇ। 'ਸ਼੍ਰੀਕੰਠਨਾਥਾ' ਨੂੰ, 'ਸ਼ਿਤਿਕੰਠ' ਨੂੰ ਵਾਲਾਂ ਉੱਤੇ। 'ਭੀਮਉਗ੍ਰ' ਨੂੰ, 'ਸੁਪੂਪਿਨੀ' ਨੂੰ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ 'ਸਰਵਾਤਮਾ' ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਮੱਲਿਕਾ, ਅਸ਼ੋਕ, ਕਮਲ, ਕੁੰਦ, ਤਗਰ, ਮਾਲਤੀ, ਕਦੰਬ, ਕਰਵੀਰ, ਵਾਂ, ਅਮਲਾਨ ਕੁੰਕੁਮ, ਸਿੰਧੁਵਾਰ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਫੁੱਲ ਮਹੀਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਲੈਣੇ। ਉਮਾ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ ਨੂੰ, ਅੱਗੇ ਸੌਭਾਗਿਆਸ਼ਟਕ ਰੱਖ ਕੇ, ਪੂਜੋ। ਘੀ, ਕੁਸੁੰਭ, ਦੁੱਧ, ਜੀਵਕ, ਤਰ, ਰਾਜੀਕ, ਲੂਣ, ਕੁਸਤੰਬੁਰ ਆਦਿ ਅੱਠ ਚੀਜ਼ਾਂ ਰੱਖੋ। ਚੈਤ੍ਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਿੰਗੋਦਕ ਪੀ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੋ ਜਾਓ। ਸਵੇਰੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਵਿਦਵਾਨ ਦੰਪਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਉਹ ਅੱਠ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿਓ, ਤੇ ਲਲਿਤਾ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ। ਸ਼੍ਰਿੰਗੋਦਕ, ਗੋਬਰ, ਮੰਦਾਰ, ਬਿਲਵ ਪੱਤਾ, ਕੁਸ਼ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਦਹੀਂ, ਦੁੱਧ, ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਘਿਉ, ਗੋਮੂਤਰ, ਘਿਉ, ਕਾਲੇ ਤਿਲ, ਪੰਜ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤੋ। ਲਲਿਤਾ, ਵਿਜਯਾ, ਭਦਰਾ, ਭਵਾਨੀ, ਕੁਮੁਦਾ, ਸ਼ਿਵਾ, ਵਾਸੁਦੇਵੀ, ਗੌਰੀ, ਮੰਗਲਾ, ਕਮਲਾ, ਸਤੀ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ, ਚੈਤ੍ਰ ਆਦਿ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਦੇ ਸਮੇਂ, 'ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ' ਆਖੋ। ਇੱਕ ਫਲ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਘਿਉ ਵਰਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸੋਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦਿਓ। ਉਮਾ-ਮਹੇਸ਼ ਦਾ ਸੋਨੇ ਦਾ ਬੁੱਤਾ, ਵੱਛਾ ਤੇ ਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਗੁਰੂ ਤੇ ਦੰਪਤੀ ਨੂੰ ਕੱਪੜੇ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜੋ, ਤਾਂ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਸੌਭਾਗ, ਆਰੋਗ, ਰੂਪ, ਆਯੁ, ਤੇ ਸੌਭਾਗ ਸ਼ਯਨ ਵਰਤਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਭੱਸ, ਵੈਸ਼ਾਖ ਜਾਂ ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤੀਜ ਨੂੰ ਲਲਿਤਾ ਲਈ ਵਰਤ ਕਰੋ। ਹਰ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਵਰਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਦੰਪਤੀ ਨੂੰ ਪੂਜੋ। ਚੌਵੀ ਵਾਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਕੱਪੜੇ ਆਦਿ ਨਾਲ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੂਜਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ, ਸੌਭਾਗ ਵਰਤ ਦਾ। ਫਾਲਗੁਣ ਆਦਿ ਤੀਜ ਨੂੰ, ਜੇ ਕੋਈ ਲੂਣ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਵਰਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸ਼ਯਨ ਤੇ ਘਰ ਦੇ ਸਾਮਾਨ ਨਾਲ ਦਾਨ ਦੇ। ਵਿਦਵਾਨ ਦੰਪਤੀ ਨੂੰ ਪੂਜ ਕੇ, 'ਭਵਾਨੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ' ਆਖੋ। ਸੌਭਾਗ ਲਈ ਇਹ ਤੀਜ ਦਾ ਵਰਤ, ਗੌਰੀ ਲੋਕ ਆਦਿ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਮਾਘ, ਭਾਦੋਂ ਤੇ ਵੈਸ਼ਾਖ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਤੀਜ ਦਾ ਵਰਤ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਚੈਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਦਮਨਕਾ ਦੀ ਤੀਜ ਕਰੇ, ਉਹ ਦਮਨਕਾ ਦੇ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਆਪਣੀ ਤੀਜ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਪੂਜਾ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰੋ। ਗੌਰੀ, ਕਾਲੀ, ਉਮਾ, ਭਦਰਾ, ਦੁರ್ಗਾ, ਕਾਂਤੀ, ਸਰਸਵਤੀ, ਵੈਸ਼ਣਵੀ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਸ਼ਿਵਾ, ਨਾਰਾਇਣੀ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ, ਮਾਰਗ ਦੀ ਤੀਜ ਤੋਂ ਸੌਭਾਗ ਤੇ ਸਵਰਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਹੁਣ ਇਕ ਸੌ ਅੱਸੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ: ਪੰਜਮੀ ਦੇ ਵਰਤਾਂ ਬਾਰੇ। ਅਗਨਿ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਪੰਜਮੀ ਵਰਤ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਆਰੋਗ, ਸਵਰਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਨਭ, ਨਭੱਸ, ਆਸ਼ਵਿਨ ਤੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਵਾਸੁਕੀ, ਤਕਸ਼ਕ, ਕਾਲੀਆ, ਮਣਿਭਦ੍ਰਕ, ਐਰਾਵਤ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਕਰਕੋਟਕ ਤੇ ਧਨੰਜਯ—ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਡਰ, ਆਯੁ, ਗਿਆਨ, ਯਸ਼ ਤੇ ਧਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

; ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੀਵ੍ਰਤਾਨਿ ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਵ੍ਰਤਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼੍ਯਾਂ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਦਾਯਕਂ(੧) ।੧੯੨.੦੦੧ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕੇ ਤੁ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼੍ਯਾਂ ਨਿਰਾਹਾਰੋ ਯਜੇਚ੍ਛਿਵਮ੍ ॥੧੯੨.੦੦੧ ਵਰ੍षਭੋਗਧਨਾਯੁष੍ਮਾਨ੍(੨) ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਸ਼ਿਵਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੀਮ੍ ।੧੯੨.੦੦੨ ਮਾਰ੍ਗਸ਼ੀਰ੍षੇ ਸਿਤੇऽष੍ਟਾਭ੍ਯਾਂ ਤृਤੀਯਾਯਾਂ ਮੁਨਿਵ੍ਰਤਃ ॥੧੯੨.੦੦੨ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਦਂ ਸ਼ृਣੁ ਇਤਿ ਖ.. , ਘ.. , ਜ.. , ਝ.. , ਞ.. , ਟ.. ਚ । ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਸੁਖਪ੍ਰਦਮਿਤਿ ਙ.. ੨ ਭੋਗਬਲਾਯੁष੍ਮਾਨਿਤਿ ਙ.. ਦ੍ਵਾਦਸ਼੍ਯਾਂ ਵਾ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼੍ਯਾਂ ਫਲਾਹਾਰੋ ਯਜੇਤ੍ਸੁਰਂ(੧) ।੧੯੨.੦੦੩ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਫਲਾਨਿ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਫਲਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੀਂ ॥੧੯੨.੦੦੩ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼੍ਯਾਂ ਮਥਾष੍ਟਮ੍ਯਾਂ ਪਕ੍ਸ਼ਯੋਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਕृष੍ਣਯੋਃ ।੧੯੨.੦੦੪ ਅਨਸ਼੍ਨਨ੍ ਪੂਜਯੇਚ੍ਛਮ੍ਭੁਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗ੍ਯੁਭਯਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੀਂ ॥੧੯੨.੦੦੪ ਕृष੍ਣਾष੍ਟਮ੍ਯਾਨ੍ਤੁ ਨਕ੍ਤੇਨ ਤਥਾ ਕृष੍ਣਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੀਂ ।੧੯੨.੦੦੫ ਇਹ ਭੋਗਾਨਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਪਰਤ੍ਰ ਚ ਸ਼ੁਭਾਙ੍ਗਤਿਂ ॥੧੯੨.੦੦੫ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਚ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼੍ਯਾਂ ਕृष੍ਣਾਯਾਂ ਸ੍ਨਾਨਕृਤ੍ਸੁਖੀ ।੧੯੨.੦੦੬ ਆਰਾਧਿਤੇ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰੇ ਤੁ ਧ੍ਵਜਾਕਾਰਾਸੁ ਯष੍ਟਿषੁ(੨) ॥੧੯੨.੦੦੬ ਤਤਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਚਤੁਰ੍ਦਸ਼੍ਯਾਮਨਨ੍ਤਂ ਪੂਜਯੇਦ੍ਧਰਿਂ ।੧੯੨.੦੦੭ ਕृਤ੍ਵਾਦਰ੍ਭਮਯਂ ਚੈਵ ਵਾਰਿਧਾਨੀ ਸਮਨ੍ਵਿਤਂ ॥੧੯੨.੦੦੭ ਸ਼ਾਲਿਪ੍ਰਸ੍ਥਸ੍ਯ ਪਿष੍ਟਸ੍ਯ ਪੂਪਨਾਮ੍ਨਃ ਕृਤਸ੍ਯ ਚ ।੧੯੨.੦੦੮ ਅਰ੍ਧਂ ਵਿਪ੍ਰਾਯ ਦਾਤਵ੍ਯਮਰ੍ਧਮਾਤ੍ਮਨਿ ਯੋਜਯੇਤ੍(੩) ॥੧੯੨.੦੦੮ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸਰਿਤਾਂ ਚਾਨ੍ਤੇ ਕਥਾਂ ਕृਤ੍ਵਾ(੪) ਹਰੇਰਿਤਿ ।੧੯੨.੦੦੯ ਅਨਨ੍ਤਸਂਸਾਰਮਹਾਸਮੁਦ੍ਰੇ ਮਗ੍ਨਾਨ੍ ਸਮਭ੍ਯੁਦ੍ਧਰ ਵਾਸੁਦੇਵ ॥੧੯੨.੦੦੯ ਅਨਨ੍ਤਰੂਪੇ ਵਿਨਿਯੋਜਯਸ੍ਵ ਅਨਨ੍ਤਰੂਪਾਯ ਨਮੋ ਨਮਸ੍ਤੇ ।੧੯੨.੦੧੦ ਅਨੇਨ ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾਥ ਸੂਤ੍ਰਂ ਬਦ੍ਧਾ ਤੁ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਂ ॥੧੯੨.੦੧੦ ਸ੍ਵਕੇ ਕਰੇ ਵਾ ਕਣ੍ਠੇ ਵਾ ਤ੍ਵਨਨ੍ਤਵ੍ਰਤਕृਤ੍ਸੁਖੀ

ਅੱਗ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਚੌਦਸ ਦੇ ਵਰਤ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚੌਦਸ ਨੂੰ, ਜੋ ਕੋਈ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਭੋਜਨ ਛੱਡ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਾਲ ਭਰ ਸੁਖ, ਧਨ ਤੇ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚਿੱਟੀ ਪੱਖ ਦੀ ਤੀਜ ਨੂੰ, ਜੋ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਾਲਾ ਵਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਲਾਭ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਜਾਂ ਚੌਦਸ ਨੂੰ, ਕੇਵਲ ਫਲ ਖਾ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਲ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਫਲ ਚੌਦਸ ਦਾ ਵਰਤ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਉੱਚਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਚੌਦਸ ਜਾਂ ਅਠਮੀ, ਚਾਹੇ ਚਿੱਟੀ ਪੱਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਾਲੀ, ਜੋ ਕੋਈ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਲੀ ਅਠਮੀ ਨੂੰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਤੇ ਕਾਲੀ ਚੌਦਸ ਨੂੰ ਵੀ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਇਥੇ ਭੋਗ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਗਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕਾਰਤਿਕ ਦੀ ਕਾਲੀ ਚੌਦਸ ਨੂੰ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਹਿੰਦਰ ਦੀ ਧਜਾ ਵਾਲੀਆਂ ਲੱਕੜੀਆਂ ਅਰਾਧੀ ਜਾਂ, ਫਿਰ ਚਿੱਟੀ ਚੌਦਸ ਨੂੰ, ਅਨੰਤ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਰਿ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਦਰਬੇ ਦੀ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਡੱਬੀ ਨਾਲ, ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਆਟੇ ਦੀ ਰੋਟੀ ਬਣਾਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਤੇ ਅੱਧਾ ਆਪ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ, ਹਰਿ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—'ਹੇ ਵਾਸੁਦੇਵ! ਅਨੰਤ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾ ਲੈ।' 'ਹੇ ਅਨੰਤ ਰੂਪ ਵਾਲੇ! ਸਾਨੂੰ ਤੇਰੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਦੇ। ਤੈਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮੰਤਰ ਵਾਲਾ ਧਾਗਾ ਹੱਥ ਜਾਂ ਗਲ ਵਿੱਚ ਪਾ ਲੈਣ ਤੇ ਅਨੰਤ ਵਰਤ ਵਾਲਾ ਸੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਅਥ ਚਤੁਰ੍ਨਵਤ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ਅਸ਼ੋਕਪੂਰ੍ਣਿਮਾਦਿਵ੍ਰਤਂ ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਅਸ਼ੋਕਪੂਰ੍ਣਿਮਾਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਭੂਧਰਂ ਚ ਭੁਵਂ ਯਜੇਤ੍ । ਫਾਲ੍ਗੁਨ੍ਯਾਂ ਸਿਤਪਕ੍ਸ਼ਾਯਾਂ ਵਰ੍षਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਭਾਕ੍ ॥੧ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕ੍ਯਾਨ੍ਤੁ ਵृषੋਤ੍ਸਰ੍ਗਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਨਕ੍ਤਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ । ਸ਼ੈਵਂ ਪਦਮਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਵृषਵ੍ਰਤਮਿਦਂ ਪਰਂ ॥੨ ਪਿਤ੍ਰ੍ਯਾ ਯਾਮਾਵਸੀ ਤਸ੍ਯਾਂ ਪਿਤॄਣਾਂ ਦਤ੍ਤਮਕ੍ਸ਼ਯਂ । ਉਪੋष੍ਯਾਬ੍ਦਂ ਪਿਤॄਨਿष੍ਟ੍ਵਾ ਨਿष੍ਪਾਪਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ॥੩ ਪਞ੍ਚਦਸ਼੍ਯਾਂ ਚ ਮਾਘਸ੍ਯ ਪੂਜ੍ਯਾਜਂ ਸਰ੍ਵਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰ੍ਯਮਾਵਾਸ੍ਯਾਮ੍ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਕਰੀਂ ਸ਼ੁਭਾਂ ॥੪ ਪਞ੍ਚਦਸ਼੍ਯਾਂ ਵ੍ਰਤੀ ਜ੍ਯੈष੍ਠੇ ਵਟਮੂਲੇ ਮਹਾਸਤੀਂ । ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰੋਪੋषਿਤਾ ਨਾਰੀ ਸਪ੍ਤਧਾਨ੍ਯੈਃ ਪ੍ਰਪੂਜਯੇਤ੍ ॥੫ ਪ੍ਰਰੂਢੈਃ ਕਣ੍ਠਸੂਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਰਜਨ੍ਯਾਂ ਕੁਙ੍ਕੁਮਾਦਿਭਿਃ । ਵਟਾਵਲਮ੍ਬਨਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਨृਤ੍ਯਗੀਤੈਃ ਪ੍ਰਭਾਤਕੇ ॥੬ ਨਮਃ ਸਾਵਿਤ੍ਰ੍ਯੈ ਸਤ੍ਯਵਤੇ ਨੈਵੇਦ੍ਯਂ ਚਾਰ੍ਪਯੇਦ੍ਦ੍ਵਿਜੇ । ਵੇਸ਼੍ਮ ਗਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਜਾਨ੍ ਭੋਜ੍ਯ ਸ੍ਵਯਂ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਸਰ੍ਜਯੇਤ੍ ॥੭ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰੀਯਤਾਂ ਦੇਵੀ ਸੌਭਾਗ੍ਯਾਦਿਕਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍

ਅੱਗ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਅਸ਼ੋਕ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਆਦਿ ਵਰਤ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਫੱਗਣ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚਿੱਟੀ ਪੱਖ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਭੂਧਰ (ਪਹਾੜ) ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਤ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਵੱਛਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੱਛਾ ਵਰਤ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਲਈ, ਜਦੋਂ ਪਿਤ੍ਰ ਪੱਖ ਆਵੇ, ਉਸ ਦਿਨ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਦਾਨ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਾਲ ਭਰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸੁਰਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੰਦਰਵੀਂ ਨੂੰ, ਜੇ ਕੋਈ ਅਜ (ਬੱਕਰੀ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਸਾਵਿਤਰੀ ਦੀ ਅਮਾਵੱਸ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਭੋਗ-ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਕਥਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਜੇਠ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੰਦਰਵੀਂ ਨੂੰ, ਵਟ (ਬੋਹੜ) ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ, ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਸੱਤ ਅਨਾਜਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਰਾਤ ਨੂੰ, ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਧਾਗੇ ਪਾ ਕੇ, ਕੁੰਗੂ ਆਦਿ ਨਾਲ, ਵਟ ਨੂੰ ਲਪੇਟ ਕੇ, ਨੱਚਣ ਤੇ ਗਾਉਣ ਨਾਲ, ਸਵੇਰੇ ਸਾਵਿਤਰੀ ਤੇ ਸਤਯਵਾਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਭੋਗ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਘਰ ਜਾ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾ ਕੇ, ਆਪ ਖਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਵਿਤਰੀ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਸੋਭਾਗ ਆਦਿ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

ਅਥ ਪਞ੍ਚਨਵਤ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ਵਾਰਵ੍ਰਤਾਨਿ ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਵਾਰਵ੍ਰਤਾਨਿ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਦਾਨਿ ਹਿ ।੧੯੫.੦੦੧ ਕਰਂ ਪੁਨਰ੍ਵਸੁਃ ਸੂਰ੍ਯੇ ਸ੍ਨਾਨੇ ਸਰ੍ਵੌषਧੀ ਸ਼ੁਭਾ ॥੧੯੫.੦੦੧ ਸ਼੍ਰਾਧ੍ਹੌ ਚਾਦਿਤ੍ਯਵਾਰੇ ਤੁ ਸਪ੍ਤਜਨ੍ਮਸ੍ਵਰੋਗਭਾਕ੍ ।੧੯੫.੦੦੨ ਸਙ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤੌ ਸੂਰ੍ਯਵਾਰੋ ਯਃ ਸੋऽਰ੍ਕਸ੍ਯ ਹृਦਯਃ ਸ਼ੁਭਃ ॥੧੯੫.੦੦੨ ਕृਤ੍ਵਾ ਹਸ੍ਤੇ ਸੂਰ੍ਯਵਾਰਂ ਨਕ੍ਤੇਨਾਬ੍ਦਂ ਸ ਸਰ੍ਵਭਾਕ੍ ।੧੯੫.੦੦੩ ਚਿਤ੍ਰਾਭਸੋਮਵਾਰਾਣਿ ਸਪ੍ਤ ਕृਤ੍ਵਾ ਸੁਖੀ ਭਵੇਤ੍ ॥੧੯੫.੦੦੩ ਸ੍ਵਾਤ੍ਯਾਂ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਚਾਙ੍ਗਾਰਂ ਸਪ੍ਤਨਕ੍ਤ੍ਯਾਰ੍ਤਿਵਰ੍ਜਿਤਃ ।੧੯੫.੦੦੪ ਵਿਸ਼ਾਖਾਯਾਂ ਬੁਧਂ ਗृਹ੍ਯ ਸਪ੍ਤਨਕ੍ਤੀ ਗ੍ਰਹਾਰ੍ਤਿਨੁਤ੍ ॥੧੯੫.੦੦੪ ਅਨੁਰਾਧੇ ਦੇਵਗੁਰੁਂ ਸਪ੍ਤਨਕ੍ਤੀ ਗ੍ਰਹਾਰ੍ਤਿਨੁਤ੍(੧) ।੧੯੫.੦੦੫ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਜ੍ਯੇष੍ਠਾਸੁ ਸਙ੍ਗृਹ੍ਯ ਸਪ੍ਤਨਕ੍ਤੀ ਗ੍ਰਹਾਰ੍ਤਿਨੁਤ੍ ॥੧੯੫.੦੦੫ ਮੂਲੇ ਸ਼ਨੈਸ਼੍ਚਰਂ ਗृਹ੍ਯ ਸਪ੍ਤਨਕ੍ਤੀ ਗ੍ਰਹਾਰ੍ਤਿਨੁਤ੍

ਅੱਗ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਹਫਤੇ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਵਰਤ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ, ਪੁਨਰਵਸੁ ਨਕਸ਼ਤਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਦਿਤਵਾਰ ਨੂੰ, ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਕੇ, ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੇ ਆਦਿਤਵਾਰ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਦਿਲ ਵਰਗਾ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਆਦਿਤਵਾਰ ਦਾ ਵਰਤ ਕਰਕੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਸਾਲ ਭਰ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਿੱਤਰ ਨਕਸ਼ਤਰ ਤੇ ਸੋਮਵਾਰ ਦੇ ਸੱਤ ਵਰਤ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਵਾਤੀ ਨਕਸ਼ਤਰ ਤੇ ਅੰਗਾਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਤੇ ਬੁਧਵਾਰ ਨੂੰ, ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਨੁਰਾਧਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਤੇ ਦੇਵਗੁਰੂ (ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ) ਨੂੰ, ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਠ ਨਕਸ਼ਤਰ ਤੇ ਸ਼ੁਕਰ ਨੂੰ, ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੂਲ ਨਕਸ਼ਤਰ ਤੇ ਸ਼ਨੀ ਨੂੰ, ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਥ षਣ੍ਣਵਤ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਵ੍ਰਤਾਨਿ ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਵ੍ਰਤਕਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਭੇ ਹਰਿਃ ਪੂਜਿਤੋऽਰ੍ਥਦਃ ।੦੧ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਪੁਰੁषਂ ਚਾਦੌ ਚੈਤ੍ਰਮਾਸੇ ਹਰਿਂ ਯਜੇਤ੍ ॥੦੧ ਮੂਲੇ ਪਾਦੌ ਯਜੇਜ੍ਜਙ੍ਘੇ ਰੋਹਿਣੀਸ੍ਵਰ੍ਚਯੇਦ੍ਧਰਿਂ ।੦੨ ਜਾਨੁਨੀ ਚਾਸ਼੍ਵਿਨੀਯੋਗੇ ਆषਾਢਾਸੂਰੁਸਞ੍ਜ੍ਞਕੇ ॥੦੨ ਮੇਢ੍ਰਂ ਪੂਰ੍ਵੋਤ੍ਤਰਾਸ੍ਵੇਵ ਕਟਿਂ ਵੈ ਕृਤ੍ਤਿਕਾਸੁ ਚ ।੦੩ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਭਾਦ੍ਰਪਦਾਭ੍ਯਾਨ੍ਤੁ ਕੁਕ੍ਸ਼ਿਂ ਵੈ ਰੇਵਤੀषੁ ਚ ॥੦੩ ਸ੍ਤਨੌ ਚੈਵਾਨੁਰਾਧਾਸੁ ਧਨਿष੍ਠਾਸੁ ਚ ਪृष੍ਠਕਂ ।੦੪ ਭੁਜੌ ਪੂਜ੍ਯੌ ਵਿਸ਼ਾਖਾਸੁ ਪੁਨਰ੍ਵਸ੍ਵਙ੍ਗੁਲੀਰ੍ਯਜੇਤ੍ ॥੦੪ ਅਸ਼੍ਲੇषਾਸੁ ਨਖਾਨ੍ ਪੂਜ੍ਯ ਕਣ੍ਠਂ ਜ੍ਯੇष੍ਠਾਸੁ ਪੂਜਯੇਤ੍ ।੦੫ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇ ਵਿष੍ਣੋਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰਵਣੇ ਮੁਖਂ ਪੁष੍ਯੇ ਹਰੇਰ੍ਯਜੇਤ੍ ॥੦੫ ਯਜੇਤ੍ਸ੍ਵਾਤਿषੁ ਦਨ੍ਤਾਗ੍ਰਮਾਸ੍ਯਂ ਵਾਰੁਣਤੋऽਰ੍ਚਯੇਤ੍ ।੦੬ ਮਘਾਸੁ ਨਸਾਂ ਨਯਨੇ ਮृਗਸ਼ੀਰ੍षੇ ਲਲਾਟਕਂ ॥੦੬ ਚਿਤ੍ਰਾਸੁ ਚਾਰ੍ਦ੍ਰਾਸੁ ਕਚਾਨਬ੍ਦਾਨ੍ਤੇ ਸ੍ਵਰ੍ਣਕਂ ਹਰਿਂ ।੦੭ ਗੁਡਪੂਰ੍ਣੇ ਘਟੇऽਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਸ਼ਯ੍ਯਾਗੋਰ੍ਥਾਦਿ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ॥੦੭ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਪੁਰੁषੋ ਵਿष੍ਣੁਃ ਪੂਜਨੀਯਃ ਸ਼ਿਵਾਤ੍ਮਕਃ ।੦੮ ਸ਼ਾਮ੍ਭਵਾਯਨੀਯਵ੍ਰਤਕृਨ੍ਮਾਸਭੇ ਪੂਜਯੇਦ੍ਧਰਿਂ ॥੦੮ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕੇ ਕृਤ੍ਤਿਕਾਯਾਂ ਚ ਮृਗਸ਼ੀਰ੍षੇ ਮृਗਾਸ੍ਯਕੇ ।੦੯ ਨਾਮਭਿਃ ਕੇਸ਼ਵਾਦ੍ਯੈਸ੍ਤੁ ਅਚ੍ਯੁਤਾਯ ਨਮੋऽਪਿ ਵਾ ॥੦੯ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕੇ ਕृਤ੍ਤਿਕਾਭੇऽਹ੍ਨਿ ਮਾਸਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਗਂ ਹਰਿਂ ।੧੦ ਸ਼ਾਮ੍ਭਵਾਯਨੀਯਵ੍ਰਤਕਂ ਕਰਿष੍ਯੇ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਦਂ ॥੧੦ ਕੇਸ਼ਵਾਦਿ ਮਹਾਮੂਰ੍ਤਿਮਚ੍ਯੁਤਂ ਸਰ੍ਵਦਾਯਕਂ ।੧੧ ਆਵਾਹਯਾਮ੍ਯਹਨ੍ਦੇਵਮਾਯੁਰਾਰੋਗ੍ਯਵृਦ੍ਧਿਦਂ ॥੧੧ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕਾਦੌ ਸਕਾਸਾਰਮਨ੍ਨਂਮਾਸਚਤੁष੍ਟਯਂ ।੧੨ ਫਾਲ੍ਗੁਨਾਦੌ ਚ ਕੁਸ਼ਰਮਾषਾਢਾਦੌ ਚ ਪਾਯਸਂ ॥੧੨ ਦੇਵਾਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਨਕ੍ਤਨ੍ਨੈਵੇਦ੍ਯਮਾਸ਼ਯੇਤ੍ ।੧੩ ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯਜਲੇਸ੍ਨਾਤਸ੍ਤਸ੍ਯੈਵ ਪ੍ਰਾਸ਼ਨਾਚ੍ਛੁਚਿਃ ॥੧੩ ਅਰ੍ਵਾਗ੍ਵਿਸਰ੍ਜਨਾਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਨੈਵੇਦ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਮੁਚ੍ਯਤੇ ।੧੪ ਵਿਸਰ੍ਜਿਤੇ ਜਗਨ੍ਨਾਥੇ ਨਿਰ੍ਮਾਲ੍ਯਨ੍ਭਵਤਿ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ ॥੧੪ ਨਮੋ ਨਮਸ੍ਤੇऽਚ੍ਯੁਤ ਮੇ ਕ੍ਸ਼ਯੋਸ੍ਤੁ ਪਾਪਸ੍ਯ ਵृਦ੍ਧਿਂ ਸਮੁਪੈਤੁ ਪੁਣ੍ਯਂ ।੧੫ ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯਵਿਤ੍ਤਾਦਿ ਸਦਾਕ੍ਸ਼ਯਂ ਮੇਕ੍ਸ਼ਯਞ੍ਚ ਮਾ ਸਨ੍ਤਤਿਰਭ੍ਯਪੈਤੁ ॥੧੫ ਯਥਾਚ੍ਯੁਤਸ੍ਤ੍ਵਮ੍ਪਰਤਃ ਪਰਸ੍ਤਾਤ੍ਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਤਃ ਪਰਤਃ ਪਰਾਤ੍ਮਨ੍ ।੧੬ ਤਥਾਚ੍ਯੁਤਂ ਤ੍ਵਂ ਕੁਰੁ ਵਾਞ੍ਛਿਤਂ ਮੇ ਮਯਾ ਕृਤਮ੍ਪਾਪਹਰਾਪ੍ਰਮੇਯ ॥੧੬ ਅਚ੍ਯੁਤਾਨਨ੍ਦ ਗੋਵਿਨ੍ਦ ਪ੍ਰਸੀਦ ਯਦਭੀਪ੍ਸਿਤਂ ।੧੭ ਅਕ੍ਸ਼ਯਂ ਮਾਮਮੇਯਾਤ੍ਮਨ੍ ਕੁਰੁष੍ਵ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮ ॥੧੭ ਸਪ੍ਤ ਵਰ੍षਾਣਿ ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਮਵਾਪੁਨੁਯਾਤ੍ ।੧੮ ਅਨਨ੍ਤਵ੍ਰਤਮਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯੇ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਵ੍ਰਤਕੇਰ੍ਥਦਂ॥੧੮ ਮਾਰ੍ਗਸ਼ੀਰ੍षੇ ਮृਗਸ਼ਿਰੇ ਗੋਮੂਤ੍ਰਾਸ਼ੋ ਯਜੇਦ੍ਧਰਿਂ ।੧੯ ਅਨਨ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਕਾਮਾਨਾਮਨਨ੍ਤੋ ਭਗਵਾਨ੍ ਫਲਂ ॥੧੯ ਦਦਾਤ੍ਯਨਨ੍ਤਞ੍ਚ ਪੁਨਸ੍ਤਦੇਵਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਜਨ੍ਮਨਿ ।੨੦ ਅਨਨ੍ਤਪੁਣ੍ਯੋਪਚਯਙ੍ਕਰੋਤ੍ਯੇਤਨ੍ਮਹਾਵ੍ਰਤਂ ॥੨੦ ਯਥਾਭਿਲषਿਤਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਂ ਕਰੋਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਯਮੇਵ ਚ ।੨੧ ਪਾਦਾਦਿ ਪੂਜ੍ਯ ਨਕ੍ਤੇ ਤੁ ਭੁਞ੍ਜੀਯਾਤ੍ਤੈਲਵਰ੍ਜਿਤਂ ॥੨੧ ਘृਤੇਨਾਨਨ੍ਤਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਹੋਮੋ ਮਾਸਚਤੁष੍ਟਯਂ ।੨੨ ਚੈਤ੍ਰਾਦੌ ਸ਼ਾਲਿਨਾ ਹੋਮਃ ਪਯਸਾ ਸ਼੍ਰਾਵਣਾਦਿषੁ ॥੨੨ ਮਾਨ੍ਧਾਤਾਭੂਦ੍ਯੁਵਨਾਸ਼੍ਵਾਦਨਨ੍ਤਵ੍ਰਤਕਾਤ੍ਸੁਤਃ

ਅੱਗ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਵਰਤ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰਿ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਧਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਚੈਤ੍ਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਪੁਰਖ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪਹਿਲਾਂ ਹਰਿ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀਦੀ ਹੈ। ਮੂਲ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਪੈਰਾਂ ਦੀ, ਰੋਹਣੀ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡਲੀਆਂ ਦੀ, ਆਸ਼ਵਿਨੀ ਤੇ ਆਢਾ ਵਿੱਚ ਗੋਡਿਆਂ ਦੀ, ਪੂਰਬ ਤੇ ਉੱਤਰਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਅੰਗ ਦੀ, ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਵਿੱਚ ਕਮਰ ਦੀ, ਭਾਦਰਪਦ ਵਿੱਚ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ, ਰੇਵਤੀ ਵਿੱਚ ਪੇਟ ਦੀ, ਅਨੁਰਾਧਾ ਤੇ ਧਨਿਸ਼ਠਾ ਵਿੱਚ ਛਾਤੀ ਦੀ, ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ, ਪੁਨਰਵਸੁ ਵਿੱਚ ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੀ, ਅਸ਼ਲੇਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਖਾਂ ਦੀ, ਜੇਠ ਵਿੱਚ ਗਲ ਦੀ, ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਕੰਨ ਦੀ, ਪੁਸ਼ਯ ਵਿੱਚ ਮੂੰਹ ਦੀ, ਸਵਾਤੀ ਵਿੱਚ ਦੰਦਾਂ ਦੀ, ਮ੍ਰਿਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਨੱਕ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀ, ਚਿੱਤਰਾ ਤੇ ਆਰਦਰਾ ਵਿੱਚ ਵਾਲਾਂ ਦੀ, ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੇ ਹਰੇਕ ਅੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀਦੀ ਹੈ। ਗੁੜ ਭਰਿਆ ਘੜਾ ਚੜਾ ਕੇ, ਸੌਣ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਵਿਛੋਣੇ ਆਦਿ ਦਾਨ ਕਰੀਦੇ ਹਨ। ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਪੁਰਖ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਭਵ ਆਯਨ ਵਰਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਹਰਿ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਤੇ ਮ੍ਰਿਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਕੇਸ਼ਵ ਆਦਿ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ, ਹਰਿ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਨੂੰ, ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, 'ਸ਼ਾਂਭਵ ਆਯਨ ਵਰਤ' ਕਰਕੇ, ਜੋ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕੇਸ਼ਵ ਆਦਿ ਮਹਾਂ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਅਚੁਤ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਰਿ ਜੀ ਨੂੰ, ਆਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰੀਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਯੁ, ਸਿਹਤ ਤੇ ਵਾਧਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਾਰਤਿਕ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਚੌਲਾਂ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ, ਫੱਗਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕੁਸ਼ਾ, ਆਢਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਖੀਰ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਰਾਤ ਦਾ ਭੋਜਨ ਚੜਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਉਸੀ ਦਾ ਪੀਣਾ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸਰਜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਾਰਾ ਨੈਵੇਦ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦਾ ਵਿਸਰਜਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਫੁਲ ਆਦਿ ਤੁਰੰਤ ਨਿਰਮਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 'ਹੇ ਅਚੁਤ! ਮੈਨੂੰ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦੇ, ਮੇਰੇ ਪੁੰਨ ਵਧਾ, ਮੇਰਾ ਧਨ ਤੇ ਰਾਜ ਕਦੇ ਘਟੇ ਨਾ, ਮੇਰੀ ਸੰਤਾਨ ਵਧੇ।' 'ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈਂ, ਤਿਵੇਂ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ, ਮੇਰੇ ਪਾਪ ਮਾਫ ਕਰ, ਹੇ ਅਚੁਤ, ਹੇ ਆਨੰਦ, ਹੇ ਗੋਵਿੰਦ, ਮੇਰੀ ਅਰਦਾਸ ਸੁਣ, ਹੇ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ, ਮੈਨੂੰ ਅਖੰਡ ਸੁਖ ਦੇ।' ਜੇ ਕੋਈ ਸੱਤ ਸਾਲ ਇਹ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਅਨੰਤ ਵਰਤ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮ੍ਰਿਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਗੋਮੂਤਰ ਖਾ ਕੇ, ਹਰਿ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਨੰਤ ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਨੰਤ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅਨੰਤ ਫਲ, ਹਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਂ ਵਰਤ, ਅਨੰਤ ਪੁੰਨ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਅਖੰਡ ਲਾਭ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪੈਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਿਰ ਤੱਕ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਤੇਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ, ਘਿਉ ਨਾਲ ਅਨੰਤ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਚੈਤ੍ਰ ਤੋਂ ਸ਼ਰਾਵਣ ਤੱਕ ਚੌਲਾਂ ਨਾਲ, ਆਢਾ ਤੋਂ ਖੀਰ ਨਾਲ ਹੋਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਾਂਧਾਤਾ ਨੇ ਅਨੰਤ ਵਰਤ ਕਰਕੇ, ਯੁਵਨਾਸ਼ਵਾ ਵਰਗਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਦੀਪਦਾਨਵ੍ਰਤਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਦਾਯਕਂ ।੨੦੦.੦੦੧ ਦੇਵਦ੍ਵਿਜਾਤਿਕਗृਹੇ ਦੀਪਦੋऽਬ੍ਦਂ ਸ ਸਰ੍ਵਭਾਕ੍ ॥੨੦੦.੦੦੧ ਚਤੁਰ੍ਮਾਸਂ ਵਿष੍ਣੁਲੋਕੀ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕੇ ਸ੍ਵਰ੍ਗਲੋਕ੍ਯਪਿ ।੨੦੦.੦੦੨ ਦੀਪਦਾਨਾਤ੍ਪਰਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਨ ਭੂਤਂ ਨ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ॥੨੦੦.੦੦੨ ਦੀਪੇਨਾਯੁष੍ਯਚਕ੍ਸ਼ੁष੍ਮਾਨ੍ਦੀਪਾਲ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸੁਤਾਦਿਕਂ ।੨੦੦.੦੦੩ ਸੌਭਾਗ੍ਯਂ ਦੀਪਦਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸ੍ਵਰ੍ਗਲੋਕੇ ਮਹੀਯਤੇ ॥੨੦੦.੦੦੩ ਵਿਦਰ੍ਭਰਾਜਦੁਹਿਤਾ ਲਲਿਤਾ ਦੀਪਦਾਤ੍ਮਭਾਕ੍ ।੨੦੦.੦੦੪ ਚਾਰੁਧਰ੍ਮਕ੍ਸ਼੍ਮਾਪਪਤ੍ਨੀ ਸ਼ਤਭਾਰ੍ਯਾਧਿਕਾਭਵਤ੍ ॥੨੦੦.੦੦੪ ਦਦੌ ਦੀਪਸਹਸ੍ਰਂ ਸਾ ਵਿष੍ਣੋਰਾਯਤਨੇ ਸਤੀ ।੨੦੦.੦੦੫ ਪृष੍ਟਾ ਸਾ ਦੀਪਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਸਪਤ੍ਨੀਭ੍ਯ ਉਵਾਚ ਹ ॥੨੦੦.੦੦੫ ਲਲਿਤੋਵਾਚ ਸੌਵੀਰਰਾਜਸ੍ਯ ਪੁਰਾ ਮੈਤ੍ਰੇਯੋऽਭੂਤ੍ਪੁਰੋਹਿਤਃ ।੨੦੦.੦੦੬ ਤੇਨ ਚਾਯਤਨਂ ਵਿष੍ਣੋਃ ਕਾਰਿਤਂ ਦੇਵਿਕਾਤਟੇ ॥੨੦੦.੦੦੬ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕੇ ਦੀਪਕਸ੍ਤੇਨ ਦਤ੍ਤਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰੇਰਿਤੋ ਮਯਾ ।੨੦੦.੦੦੭ ਵਕ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਾਨ੍ਤੇਨ ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਾ ਮਾਰ੍ਜਾਰਸ੍ਯ ਤਦਾ ਭਯਾਤ੍ ॥੨੦੦.੦੦੭ ਨਿਰ੍ਵਾਣਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤੋऽਭੂਦ੍ਵਰ੍ਤ੍ਯਾ ਮੂषਿਕਯਾ ਤਦਾ ।੨੦੦.੦੦੮ ਮृਤਾ ਰਾਜਾਤ੍ਮਜਾ ਜਾਤਾ ਰਾਜਪਤ੍ਨੀ ਸ਼ਤਾਧਿਕਾ ॥੨੦੦.੦੦੮ ਅਸਙ੍ਕਲ੍ਪਿਤਮਪ੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰੇਰਣਂ ਯਤ੍ਕृਤਂ ਮਯਾ ।੨੦੦.੦੦੯ ਵਿष੍ਣ੍ਵਾਯਤਨਦੀਪਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯੇਦਂ ਭੁਜ੍ਯਤੇ ਫਲਂ ॥੨੦੦.੦੦੯ ਜਾਤਿਸ੍ਮਰਾ ਹ੍ਯਤੋ ਦੀਪਾਨ੍ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਾਮਿ ਤ੍ਵਹਰ੍ਨਿਸ਼ਂ ।੨੦੦.੦੧੦ ਏਕਦਸ਼੍ਯਾਂ ਦੀਪਦੋ ਵੈ ਵਿਮਾਨੇ ਦਿਵਿ ਮੋਦਤੇ ॥੨੦੦.੦੧੦ ਜਾਯਤੇ ਦੀਪਹਰ੍ਤਾ ਤੁ ਮੂਕੋ ਵਾ ਜਡ ਏਵ ਚ ।੨੦੦.੦੧੧ ਅਨ੍ਧੇ ਤਮਸਿ ਦੁष੍ਪਾਰੇ ਨਰਕੇ ਪਤਤੇ ਕਿਲ ॥੨੦੦.੦੧੧ ਵਿਕ੍ਰੋਸ਼ਮਾਨਾਂਸ਼੍ਚ ਨਰਾਨ੍ ਯਮਕਿਙ੍ਕਰਾਹਤਾਨ੍ ।੨੦੦.੦੧੨ ਵਿਲਾਪੈਰਲਮਤ੍ਰਾਪਿ ਕਿਂ ਵੋ ਵਿਲਪਿਤੇ ਫਲਂ ॥੨੦੦.੦੧੨ ਯਦਾ ਪ੍ਰਮਾਦਿਭਿਃ ਪੂਰ੍ਵਮਤ੍ਯਨ੍ਤਸਮੁਪੇਕ੍ਸ਼ਿਤਃ ।੨੦੦.੦੧੩ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਜਨ੍ਮਸਹਸ੍ਰੇਭ੍ਯੋ ਹ੍ਯੇਕਸ੍ਮਿਨ੍ਮਾਨੁषੋ ਯਦਿ ॥੨੦੦.੦੧੩ ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯਤਿਵਿਮੂਢਾਤ੍ਮਾ ਕਿਂ ਭੋਗਾਨਭਿਧਾਵਤਿ ।੨੦੦.੦੧੪ ਸ੍ਵਹਿਤਂ(੧) ਵਿषਯਾਸ੍ਵਾਦੈਃ ਕ੍ਰਨ੍ਦਨਂ ਤਦਿਹਾਗਤਂ ॥੨੦੦.

ਅੱਗ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਦੀਵਾ ਦੇਣ ਦਾ ਵਰਤ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਦੇਵਤੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਂ ਉੱਚ ਜਾਤ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਭਰ ਦੀਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਦੀਵਾ ਦੇਣ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਆ ਕੋਈ ਦਾਨ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ, ਨਾ ਅੱਗੇ ਹੋਵੇਗਾ। ਦੀਵੇ ਨਾਲ ਉਮਰ, ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ, ਧਨ-ਦੌਲਤ, ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਦੀਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ ਲਲਿਤਾ, ਜੋ ਚੰਗੀ ਧਰਮਪਤਨੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਸੌ ਵਧੇਰੇ ਪਤਨੀਆਂ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਮਾਣ ਪਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀਵੇ ਦੱਤੇ। ਜਦ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਦੀਵੇ ਦਾ ਮਹਾਤਮਿਆ ਕੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਹਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੀ। ਲਲਿਤਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਪਹਿਲਾਂ ਸੌਵੀਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੰਡਤ ਮੈਤਰੇਯਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦਾ ਮੰਦਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਇੱਕ ਦੀਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਮੈਨੂੰ ਬਿੱਲੀ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਮੂੰਹ ਦੇ ਕੋਨੇ ਨਾਲ ਉਹ ਦੀਵਾ ਬੁਝ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਚੂਹੀ ਨੇ ਵੱਟੀ ਨਾਲ ਉਹ ਦੀਵਾ ਮੁੜ ਬਾਲ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਮਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਰਾਜਪਤਨੀ ਹੋ ਕੇ ਸੌ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਸੋਚੇ ਬਿਨਾਂ, ਮੇਰੇ ਜਹੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੀਵੇ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੀ ਹਾਂ। ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਜੋ ਦੀਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਦੀਵਾ ਚੁਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੂੰਗਾ ਜਾਂ ਮੂਰਖ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਚੀਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ ਮਾਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਦਾ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਪਹਿਲਾਂ ਬਹੁਤ ਉਲਝਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਮਿਲੇ, ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਮੂਰਖਤਾ ਵਿੱਚ ਭੋਗਾਂ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜ ਪਏ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਦੀ ਥਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਦ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਰੋਣਾ-ਧੋਣਾ ਹੀ ਹੱਥ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਨਰਕਸ੍ਵਰੂਪਮ੍ ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਪੁष੍ਪਾਦ੍ਯੈਃ ਪੂਜਨਾਦ੍ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਨ ਯਾਤਿ ਨਰਕਾਨ੍ਦਵੇ ।੨੦੩.੦੦੧ ਆਯੁषੋऽਨ੍ਤੇ ਨਰਃ ਪ੍ਰਾਣੈਰਨਿਚ੍ਛਨ੍ਨਪਿ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ॥੨੦੩.੦੦੧ ਜਲਮਗ੍ਨਿਰ੍ਵਿषਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਵ੍ਯਾਧਿਃ ਪਤਨਂ ਗਿਰੇਃ ।੨੦੩.੦੦੨ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦਾਸਾਦ੍ਯ ਦੇਹੀ ਪ੍ਰਾਣੈਰ੍ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ ॥੨੦੩.੦੦੨ ਅਨ੍ਯਚ੍ਛਰੀਰਮਾਦਤ੍ਤੇ ਯਾਤਨੀਯਂ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਭਿਃ ।੨੦੩.੦੦੩ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇऽਥ ਪਾਪਕृਤ੍ਦੁਃਖਂ ਸੁਖਂ ਧਰ੍ਮਾਯ ਸਙ੍ਗਤਃ ॥੨੦੩.੦੦੩ ਨੀਯਤੇ ਯਮਦੂਤੈਸ੍ਤੁ ਯਮਂ ਪ੍ਰਾਣਿਭਯਙ੍ਕਰੈਃ ।੨੦੩.੦੦੪ ਕੁਪਥੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਦ੍ਵਾਰਿ ਧਰ੍ਮਿਕਃ ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਦਿਭਿਃ ॥੨੦੩.੦੦੪ ਯਮਾਜ੍ਞਪ੍ਤੈਃ ਕਿਙ੍ਕਰੈਸ੍ਤੁ ਪਾਤ੍ਯਤੇ ਨਰਕੇषੁ ਚ(੨) ।੨੦੩.੦੦੫ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਆਸਨਂ ਮੂਰ੍ਤਿषੋਢਾਙ੍ਗਮਿਤਿ ਖ.. ੨ ਪਾਤ੍ਯਤੇ ਨਰਕੇष੍ਵਪਿ ਇਤਿ ਖ.. । ਪਾਤ੍ਯਤੇ ਨਰਕੇ ਸਦਾ ਇਤਿ ਙ.. ।ਪੀਡ੍ਯਤੇ ਨਰਕੇऽਧੁਨੇਤਿ ਘ.. , ਛ.. ਚ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਤੁ ਨੀਯਤੇ ਧਰ੍ਮਾਦ੍ਵਸਿष੍ਠਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਿਸਂਸ਼੍ਰਯਾਤ੍ ॥੨੦੩.੦੦੫ ਗੋਘਾਤੀ ਤੁ ਮਹਾਵੀਚ੍ਯਾਂ ਵਰ੍षਲਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤੁ ਪੀਡ੍ਯਤੇ ।੨੦੩.੦੦੬ ਆਮਕੁਮ੍ਭੇ ਮਹਾਦੀਪ੍ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਾ ਭੂਮਿਹਾਰਕਃ ॥੨੦੩.੦੦੬ ਮਹਾਪ੍ਰਲਯਕਂ ਯਾਵਦ੍ਰੌਰਵੇ ਪੀਡ੍ਯਤੇ ਸ਼ਨੈਃ ।੨੦੩.੦੦੭ ਸ੍ਤ੍ਰੀਬਾਲਵृਦ੍ਧਹਨ੍ਤਾ ਤੁ ਯਾਵਦਿਨ੍ਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ॥੨੦੩.੦੦੭ ਮਹਾਰੌਰਵਕੇ ਰੌਦ੍ਰੇ ਗृਹਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਦਿਦੀਪਕਃ ।੨੦੩.੦੦੮ ਦਹ੍ਯਤੇ ਕਲ੍ਪਮੇਕਂ ਸ ਚੌਰਸ੍ਤਾਮਿਸ੍ਰਕੇ ਪਤੇਤ੍ ॥੨੦੩.੦੦੮ ਨੈਕਕਲ੍ਪਨ੍ਤੁ ਸ਼ੂਲਾਦ੍ਯੈਰ੍ਭਿਦ੍ਯਤੇ ਯਮਕਿਙ੍ਕਰੈਃ ।੨੦੩.੦੦੯ ਮਹਾਤਾਮਿਸ੍ਰਕੇ ਸਰ੍ਪਜਲੌਕਾਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਪੀਡ੍ਯਤੇ ॥੨੦੩.੦੦੯ ਯਾਵਦ੍ਭੂਮਿਰ੍ਮਾਤृਹਾਦ੍ਯਾ ਅਸਿਪਤ੍ਰਵਨੇऽਸਿਭਿਃ(੧) ।੨੦੩.੦੧੦ ਨੈਕਕਲ੍ਪਨ੍ਤੁ ਨਰਕੇ ਕਰਮ੍ਭਵਾਲੁਕਾਸੁ ਚ ॥੨੦੩.੦੧੦ ਯੇਨ ਦਗ੍ਧੋ ਜਨਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦਹ੍ਯਤੇ ਵਾਲੁਕਾਦਿਭਿਃ ।੨੦੩.੦੧੧ ਕਾਕੋਲੇ ਕृਮਿਵਿष੍ਠਾਸ਼ੀ ਏਕਾਕੀ ਮਿष੍ਟਭੋਜਨਃ ॥੨੦੩.੦੧੧ ਕੁਟ੍ਟਲੇ ਮੂਤ੍ਰਰਕ੍ਤਾਸ਼ੀ ਪਞ੍ਚਯਜ੍ਞਕ੍ਰਿਯੋਜ੍ਝਿਤਃ ।੨੦੩.੦੧੨ ਸੁਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧੇ ਰਕ੍ਤਭੋਜੀ ਭਵੇਚ੍ਚਾਭਕ੍ਸ਼੍ਯਭਕ੍ਸ਼੍ਯਕਃ ॥੨੦੩.੦੧੨ ਤੈਲਪਾਕੇ ਤੁ ਤਿਲਵਤ੍ਪੀਡ੍ਯਤੇ ਪਰਪੀਡਕਃ ।੨੦੩.੦੧੩ ਤੈਲਪਾਕੇ ਤੁ ਪਚ੍ਯੇਤ ਸ਼ਰਣਾਗਤਘਾਤਕਃ ॥੨੦੩.੦੧੩ ਨਿਰੁਚ੍ਛਾਸੇ ਦਾਨਨਾਸ਼ੀ ਰਸਵਿਕ੍ਰਯਕੋऽਧ੍ਵਰੇ ।੨੦੩.੦੧੪ ਨਾਮ੍ਨਾ ਵਜ੍ਰਕਵਾਟੇਨ ਮਹਾਪਾਤੇ ਤਦਾਨृਤੀ ॥੨੦੩.੦੧੪ ਮਹਾਜ੍ਵਾਲੇ ਪਾਪਬੁਦ੍ਧਿਃ ਕ੍ਰਕਚੇऽਗਮ੍ਯਗਾਮਿਨਃ ।੨੦੩.੦੧੫ ਸਙ੍ਕਰੀ ਗੁਡਪਾਕੇ ਚ(੨) ਪ੍ਰਤੁਦੇਤ੍ਪਰਮਰ੍ਮਨੁਤ੍ ॥੨੦੩.੦੧੫ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਅਸਿਪਤ੍ਰਵਨੇऽਗ੍ਨਿਭਿਰਿਤਿ ਙ.. ੨ ਗੁਰੁਪਾਕੇ ਚੇਤਿ ਖ.. , ਜ.. ਚ ਕ੍ਸ਼ਾਰਹ੍ਰਦੇ(੧) ਪ੍ਰਾਣਿਹਨ੍ਤਾ ਕ੍ਸ਼ੁਰਧਾਰੇ ਚ ਭੂਮਿਹृਤ੍ ।੨੦੩.੦੧੬ ਅਮ੍ਬਰੀषੇ ਗੋਸ੍ਵਰ੍ਣਹृਦ੍ਦ੍ਰੁਮਚ੍ਛਿਦ੍ਵਜ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕੇ ॥੨੦੩.੦੧੬ ਮਧੁਹਰ੍ਤਾ ਪਰੀਤਾਪੇ ਕਾਲਸੂਤ੍ਰੇ ਪਰਾਰ੍ਥਹृਤ੍ ।੨੦੩.੦੧੭ ਕਸ਼੍ਮਲੇऽਤ੍ਯਨ੍ਤਮਾਂਸਾਸ਼ੀ ਉਗ੍ਰਗਨ੍ਧੇ ਹ੍ਯਪਿਣ੍ਡਦਃ ॥੨੦੩.੦੧੭ ਦੁਰ੍ਧਰੇ ਤੁ ਕਾਚਭਕ੍ਸ਼ੀ ਵਨ੍ਦਿਗ੍ਰਾਹਰਤਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ।੨੦੩.੦੧੮ ਮਞ੍ਜੁषੇ ਨਰਕੇ ਲੋਹੇऽਪ੍ਰਤਿष੍ਠੇ ਸ਼੍ਰੁਤਿਨਿਨ੍ਦਕਃ ॥੨੦੩.੦੧੮ ਪੂਤਿਵਕ੍ਤ੍ਰੇ ਕੂਟਸਾਕ੍ਸ਼ੀ ਪਰਿਲੁਣ੍ਠੇ ਧਨਾਪਹਾ ।੨੦੩.੦੧੯ ਬਾਲਸ੍ਤ੍ਰੀਵृਦ੍ਧਘਾਤੀ ਚ ਕਰਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਰ੍ਤਿਕृਤ੍ ॥੨੦੩.੦੧੯ ਵਿਲੇਪੇ ਮਦ੍ਯਪੋ ਵਿਪ੍ਰੋ ਮਹਾਤਾਮ੍ਰੇ ਤੁ ਮੇਦਿਨਃ(੨)

ਅੱਗ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਫੁੱਲ ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਜਦ ਉਮਰ ਮੁੱਕਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਚਾਹੇ ਨਾ ਚਾਹੇ, ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਦੇਹ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਜ਼ਹਿਰ, ਹਥਿਆਰ, ਭੁੱਖ, ਬਿਮਾਰੀ ਜਾਂ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਡਿੱਗਣਾ—ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਬਣ ਕੇ, ਦੇਹੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਸੁਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਪਾਪੀ ਨੂੰ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਯਮ ਦੇ ਕੋਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਾਪੀ ਨੂੰ ਖ਼ਰਾਬ ਰਸਤੇ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਾਹੀਂ, ਜਾਂ ਧਰਮਕਰਤਾ ਨੂੰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਯਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਦੂਤ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਚੰਗਾ ਕਰਮ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਾਂ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਮਹਾ ਵੀਚੀ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਸਾਲ ਤਕ ਪੀੜਾ ਸਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਮ ਕੂੰਭ ਜਾਂ ਮਹਾ ਦੀਪਤ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਘਰ ਜਾਂ ਖੇਤ ਹੜਪਣ ਵਾਲਾ, ਮਹਾ ਰੌਰਵ ਜਾਂ ਤਾਮਿਸ੍ਰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਕਲਪਾਂ ਤਕ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੂਲ ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਛੇਦਦੇ ਹਨ। ਮਹਾ ਤਾਮਿਸ੍ਰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਤੇ ਜੂਣਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਮਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਜਾਂ ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਅਸੀ ਪੱਤਰ ਵਣ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਕਲਪਾਂ ਤਕ ਉਹ ਕਰੰਭ ਰੇਤ ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਸੜਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਸਾੜਿਆ, ਉੱਥੇ ਉਹ ਰੇਤ ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਸੜਦਾ ਹੈ। ਕਾਕੋਲ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਕੀੜਿਆਂ ਦੀ ਮਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਕੱਲਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਮਿੱਠਾ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਕੁੱਟਲ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਪਿਸ਼ਾਬ ਤੇ ਖੂਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੰਜ ਯਜਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ। ਬਦਬੂਦਾਰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਭੱਖ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੇਲ ਪਾਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਤਿਲ ਭੱਜਦੇ ਹਨ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪੀੜਾ ਸਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਤੇਲ ਪਾਕ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਾਨ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਰਸ ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ, ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਵੱਡੇ ਪਤਨ ਵਾਲੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾ ਜਵਾਲਾ ਨਰਕ ਵਿੱਚ, ਪਾਪੀ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਕਰਕਚੇ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰਾਈ ਔਰਤ ਪਿੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ। ਗੁੜ ਪਾਕ ਜਾਂ ਸੰਕਰੀ ਨਰਕ ਵਿੱਚ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ਼ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਖਾਰਾ ਹ੍ਰਦ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ, ਧਰਤੀ ਹੜਪਣ ਵਾਲਾ, ਕਸ਼ੁਰ ਧਾਰ ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਬਰੀਸ਼, ਗਾਂ, ਸੋਨਾ, ਦਰਖ਼ਤ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵਜਰ ਸ਼ਸਤਰ ਵਾਲੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਧੁ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਵਸਤੂ ਹੜਪਣ ਵਾਲਾ ਕਾਲਸੂਤਰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਤਪਦਾ ਹੈ। ਕਮਜ਼ੋਰ, ਬਹੁਤ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਬਦਬੂਦਾਰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਫਸਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਕੱਚ ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਵੰਦੀ ਪਕੜਨ ਵਾਲਾ ਦੁੱਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੰਜੂਸ਼ੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ, ਲੋਹੇ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਨਿੰਦਕ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਪੂਤੀ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ, ਝੂਠਾ ਗਵਾਹ, ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਲੁੱਟਣ ਵਾਲਾ, ਬੱਚੇ, ਔਰਤ ਜਾਂ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ, ਕਰਾਲ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਮਦ ਪੀਣ ਵਾਲਾ, ਮਹਾ ਤਾਮਰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਵਾਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪृਥ੍ਵੀਦਾਨਾਨਿ ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਪृਥ੍ਵੀਦਾਨਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪृਥਿਵੀ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾ ਮਤਾ ।੨੧੩.੦੦੧ ਸ਼ਤਕੋਟਿਰ੍ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਪ੍ਤਦ੍ਵੀਪਾ ਸਸਾਗਰਾ ॥੨੧੩.੦੦੧ ਜਮ੍ਬੁਦ੍ਵੀਪਾਵਧਿਃ ਸਾ ਚ ਉਤ੍ਤਮਾ ਮੇਦਿਨੀਰਿਤਾ ।੨੧੩.੦੦੨ ਉਤ੍ਤਮਾਂ ਪਞ੍ਚਭਿਰ੍ਭਾਰੈਃ ਕਾਞ੍ਚਨੈਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ ॥੨੧੩.੦੦੨ ਤਦਰ੍ਧਾਨ੍ਤਰਜਂ ਕੂਰ੍ਮਂ ਤਥਾ ਪਦ੍ਮਂ ਸਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ ।੨੧੩.੦੦੩ ਉਤ੍ਤਮਾ ਕਥਿਤਾ ਪृਥ੍ਵੀ ਦ੍ਵ੍ਯਂਸ਼ੇਨੈਵ ਤੁ ਮਧ੍ਯਮਾ ॥੨੧੩.੦੦੩ ਕਨ੍ਯਸਾ ਚ ਤ੍ਰਿਭਾਗੇਨ(੧) ਤ੍ਰਿਹਾਨ੍ਯਾ ਕੂਰ੍ਮਪਙ੍ਕਜੇ ।੨੧੩.੦੦੪ ਪਲਾਨਾਨ੍ਤੁ ਸਹਸ੍ਰੇਣ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ਕਲ੍ਪਪਾਦਪਂ ॥੨੧੩.੦੦੪ ਮੂਲਦਣ੍ਡਂ ਸਪਤ੍ਰਞ੍ਚ ਫਲਪੁष੍ਪਸਮਨ੍ਵਿਤਂ ।੨੧੩.੦੦੫ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਸ੍ਵਲ੍ਪਾ ਸਾ ਤੁ ਤ੍ਰਿਭਾਗੇਨੇਤਿ ਙ.. , ਟ.. ਚ ਪਞ੍ਚਸ੍ਕਨ੍ਧਨ੍ਤੁ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪ੍ਯ ਪਞ੍ਚਾਨਾਨ੍ਦਾਪਯੇਤ੍ਸੁਧੀਃ ॥੨੧੩.੦੦੫ ਏਤਦ੍ਦਾਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੇ ਪਿਤृਭਿਰ੍ਮੋਦਤੇ ਚਿਰਂ ।੨੧੩.੦੦੬ ਵਿष੍ਣ੍ਵਗ੍ਰੇ ਕਾਮਧੇਨੁਨ੍ਤੁ ਪਲਾਨਾਂ ਪਞ੍ਚਭਿਃ ਸ਼ਤੈਃ ॥੨੧੩.੦੦੬ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਮਹੇਸ਼ਾਦ੍ਯਾ ਦੇਵਾ ਧੇਨੌ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ ।੨੧੩.੦੦੭ ਧੇਨੁਦਾਨਂ ਸਰ੍ਵਦਾਨਂ ਸਰ੍ਵਦ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਦਂ ॥੨੧੩.੦੦੭ ਵਿष੍ਣ੍ਵਗ੍ਰੇ ਕਪਿਲਾਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤਾਰਯੇਤ੍ਸਕਲਂ ਕੁਲਂ ।੨੧੩.੦੦੮ ਅਲਙ੍ਕृਤ੍ਯ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਦਦ੍ਯਾਦਸ਼੍ਵਮੇਧਫਲਂ ਲਭੇਤ੍(੧) ॥੨੧੩.੦੦੮ ਭੂਮਿਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਭਾਕ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਰ੍ਵਸ਼ਸ੍ਯ ਪ੍ਰਰੋਹਿਣੀਮ੍ ।੨੧੩.੦੦੯ ਗ੍ਰਾਮਂ ਵਾਥ ਪੁਰਂ ਵਾਪਿ(੨) ਖੇਟਕਞ੍ਚ ਦਦ੍ਤ੍ਸੁਖੀ ॥੨੧੩.੦੦੯ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕ੍ਯਾਦੌ(੩) ਵृषੋਤ੍ਸਰ੍ਗਂ ਕੁਰ੍ਵਂਸ੍ਤਾਰਯਤੇ ਕੁਲਂ(੪)

ਅੱਗ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਦੇਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਧਰਤੀ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੌ ਕਰੋੜ ਜੋਜਨ ਲੰਬੀ, ਸੱਤ ਦੀਪ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਜੰਬੂਦੀਪ ਤੱਕ ਦੀ ਜੋ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਉੱਤਮ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪੰਜ ਸੋਨੇ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ ਅੰਦਰ ਕੱਛੂਏ ਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਦੋ ਭਾਗ ਕਰਕੇ ਮਧਯਮ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਛੋਟੀ ਧਰਤੀ ਤਿੰਨ ਭਾਗ ਕਰਕੇ, ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਕੱਛੂਏ ਤੇ ਕਮਲ ਤੇ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਪਲਾਂ ਨਾਲ ਕਲਪ ਵਰਖ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁਲਾਂ, ਡੰਡਾ, ਪੱਤੇ, ਫਲ ਤੇ ਫੁੱਲ ਹੋਣ। ਪੰਜ ਟਹਿਣੀਆਂ ਬਣਾਕੇ, ਪੰਜ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰਾਂ ਨਾਲ ਚਿਰਕਾਲ ਸੁਖ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਅੱਗੇ ਕਾਮਧੇਨੁ ਗਾਂ ਪੰਜ ਸੌ ਪਲਾਂ ਨਾਲ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਮਹੇਸ਼ ਆਦਿ ਦੇਵਤੇ ਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਗਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਰ ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਅੱਗੇ ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਪੂਰਾ ਕੁਲ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਾਂ ਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਕਰਕੇ, ਜੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਫਸਲਾਂ ਉੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਪਿੰਡ, ਪਿੰਡਾ, ਜਾਂ ਛੋਟਾ ਪਿੰਡ ਵੀ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਸੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਵੱਛਾ ਛੱਡਣ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਕੁਲ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗਾਯਤ੍ਰੀਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਏਵਂ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਵਿਧਿਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਗਾਯਤ੍ਰੀਞ੍ਚ ਜਪੇਤ੍ਸ੍ਮਰੇਤ੍ ।੦੧ ਗਾਯਞ੍ਚ੍ਛਿष੍ਯਾਨ੍ ਯਤਸ੍ਤ੍ਰਾਯੇਤ੍ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਾਣਾਂਸ੍ਤਥੈਵ ਚ(੧) ॥੦੧ ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤੇਯਂ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀਯ ਤਤੋ ਯਤਃ ।੦੨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਤ੍ਸਾ ਸਵਿਤੁਰ੍ਵਾਗ੍ਰੂਪਤ੍ਵਾਤ੍ਸਰਸ੍ਵਤੀ ॥੦੨ ਤਜ੍ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਪਰਮਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਭਰ੍ਗਸ੍ਤੇਜੋ ਯਤਃ ਸ੍ਮृਤਂ ।੦੩ ਭਾ ਦੀਪ੍ਤਾਵਿਤਿ ਰੂਪਂ ਹਿ ਭ੍ਰਸ੍ਜਃ ਪਾਕੇऽਥ ਤਤ੍ਸ੍ਮृਤਂ ॥੦੩ ਓषਧ੍ਯਾਦਿਕਂ ਪਚਤਿ ਭ੍ਰਾਜृ ਦੀਪ੍ਤੌ ਤਥਾ ਭਵੇਤ੍ ।੦੪ ਭਰ੍ਗਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਭ੍ਰਾਜਤ ਇਤਿ ਬਹੁਲਂ ਛਨ੍ਦ ਈਰਿਤਂ ॥੦੪ ਵਰੇਣ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਤੇਜੋਭ੍ਯਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਵੈ ਪਰਮਂ ਪਦਂ ।੦੫ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਪਵਰ੍ਗਕਾਮੈਰ੍ਵਾ ਵਰਣੀਯਂ ਸਦੈਵ ਹਿ ॥੦੫ ਵृਣੋਤੇਰ੍ਵਰਣਾਰ੍ਥਤ੍ਵਾਜ੍ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦਿਵਰ੍ਜਿਤਂ ।੦੬ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ੁਦ੍ਧਬੁਦ੍ਧਮੇਕਂ ਸਤ੍ਯਨ੍ਤਦ੍ਧੀਮਹੀਸ਼੍ਵਰਂ ॥੦੬ ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਧ੍ਯਯੇਮਹਿ ਵਿਮੁਕ੍ਤਯੇ ।੦੭ ਤਜ੍ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਭਗਵਾਨ੍ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਜਗਜ੍ਜਨ੍ਮਾਦਿਕਾਰਣਂ ॥੦੭ ਸ਼ਿਵਂ ਕੇਚਿਤ੍ਪਠਨ੍ਤਿ ਸ੍ਮ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰੂਪਂ ਪਠਨ੍ਤਿ ਚ ।੦੮ ਕੇਚਿਤ੍ਸੂਰ੍ਯਙ੍ਕੇਚਿਦਗ੍ਨਿਂ ਵੇਦਗਾ ਅਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਿਣਃ ॥੦੮ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਕਾਯਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਣਾਂਸ੍ਤਥੈਵ ਚੇਤਿ ਞ.. ਅਗ੍ਨ੍ਯਾਦਿਰੂਪੋ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਹਿ ਵੇਦਾਦੌ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਗੀਯਤੇ ।੦੯ ਤਤ੍ਪਦਂ ਪਰਮਂ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਦੇਵਸ੍ਯ ਸਵਿਤੁਃ ਸ੍ਮृਤਂ ॥੦੯ ਮਹਦਾਜ੍ਯਂ ਸੂਯਤੇ ਹਿ ਸ੍ਵਯਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਹਰਿਃ ਪ੍ਰਭੁਃ ।੧੦ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯੋ ਵਾਯੁਰਾਦਿਤ੍ਯਃ ਸ਼ੀਤੋष੍ਣਾਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਪਾਚਯੇਤ੍ ॥੧੦ ਅਗ੍ਨੌ ਪ੍ਰਾਸ੍ਤਾਹੁਤਿਃ ਸਮ੍ਯਗਾਦਿਤ੍ਯਮੁਪਤਿष੍ਠਤੇ ।੧੧ ਆਦਿਤ੍ਯਾਜ੍ਜਾਯਤੇ ਵृष੍ਟਿਰ੍ਵृष੍ਟੇਰਨ੍ਨਨ੍ਤਤਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ॥੧੧ ਦਧਾਤੇਰ੍ਵਾ ਧੀਮਹੀਤਿ ਮਨਸਾ ਧਾਰਯੇਮਹਿ ।੧੨ ਨੋऽਸ੍ਮਾਕਂ ਯਸ਼੍ਚ ਭਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਧਿਯਃ ॥੧੨ ਚੋਦਯਾਤ੍ਪ੍ਰੇਰਯੇਦ੍ਬੁਦ੍ਧੀਰ੍ਭੋਕ੍ਤॄਣਾਂ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸੁ ।੧੩ ਦृष੍ਟਾਦृष੍ਟਵਿਪਾਕੇषੁ ਵਿष੍ਣੁਸੂਰ੍ਯਾਗ੍ਨਿਰੂਪਵਾਨ੍ ॥੧੩ ਈਸ਼੍ਵਰਪ੍ਰੇਰਿਤੋ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਵਾਸ਼੍ਵਭ੍ਰਮੇਵ ਵਾ ।੧੪ ਈਸ਼ਾਵਾਸ੍ਯਮਿਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਮਹਦਾਦਿਜਗਦ੍ਧਰਿਃ ॥੧੪ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਦ੍ਯੈਃ ਕ੍ਰੀਡਤੇ ਦੇਵੋ ਯੋऽਹਂ ਸ ਪੁਰੁषਃ ਪ੍ਰਭੁਃ ।੧੫ ਆਦਿਤ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤਂ ਯਚ੍ਚ ਭਰ੍ਗਾਖ੍ਯਂ ਵੈ ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ੁਭਿਃ ॥੧੫ ਜਨ੍ਮਮृਤ੍ਯੁਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਦੁਃਖਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਵਿਧਸ੍ਯ ਚ ।੧੬ ਧ੍ਯਾਨੇਨ ਪੁਰੁषੋऽਯਞ੍ਚ ਦ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯਃ ਸੂਰ੍ਯਮਣ੍ਡਲੇ ॥੧੬ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸਦਸਿ ਚਿਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਯਤ੍ਪਰਮਂ ਪਦਂ ।੧੭ ਦੇਵਸ੍ਯ ਸਵਿਤੁਰ੍ਭਰ੍ਗੋ ਵਰੇਣ੍ਯਂ ਹਿ ਤੁਰੀਯਕਂ ॥੧੭ ਦੇਹਾਦਿਜਾਗ੍ਰਦਾਬ੍ਰਹ੍ਮ ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਧੀਮਹਿ ।੧੮ ਯੋऽਸਾਵਾਦਿਤ੍ਯਪੁਰੁषਃ ਸੋऽਸਾਵਹਮਨਨ੍ਤ ਓਂ ॥੧੮ ਜ੍ਞਾਨਾਨਿ ਸ਼ੁਭਕਰ੍ਮਾਦੀਨ੍ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯਤਿ ਯਃ ਸਦਾ

ਅੱਗ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਿਵੇਂ ਸੰਧਿਆ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਕਰਕੇ, ਗਾਇਤਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਤੇ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗਾਇਤਰੀ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਚੇਲੇ, ਪਤਨੀ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਗਾਇਤਰੀ, ਸਾਵਿਤਰੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇਣ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸਵਿਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਬੋਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਰਸਵਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਜੋਤਿ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਭਰਗ ਤੇਜ ਇਸ ਤੋਂ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਭਾ' ਦਾ ਅਰਥ ਚਮਕਣਾ ਹੈ, 'ਭਰਸਜ' ਦਾ ਅਰਥ ਪਕਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੋਤਿ, ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਪਕਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਭਰਾਜਨ ਦਾ ਅਰਥ ਵੀ ਚਮਕਣਾ ਹੈ। ਭਰਗ ਦਾ ਅਰਥ ਚਮਕਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਆਖਿਆ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। 'ਵਰੇਣਯ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ, ਸਭ ਤੇਜਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਦ। ਜੋ ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ ਨੂੰ ਚੁਣਦੇ ਹਨ। 'ਵਰਨ' ਧਾਤੂ ਤੋਂ, ਚੁਣਨ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਜਾਗਦੇ, ਸੁਪਨੇ ਆਦਿ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਇਕ ਰੂਪ ਤੇ ਸੱਚਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਪਰਮ ਜੋਤਿ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਮੁਕਤੀ ਲਈ। ਇਹ ਜੋਤਿ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੁ ਹੈ, ਜੋ ਜਗਤ ਦੇ ਜਨਮ ਆਦਿ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ, ਕੁਝ ਸ਼ਕਤੀ, ਕੁਝ ਸੂਰਜ, ਕੁਝ ਅੱਗ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੂੰ ਅੱਗ ਆਦਿਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮ ਵਜੋਂ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਮ ਪਦ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦਾ, ਦੇਵਤਾ ਸਵਿਤਾ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਡਾ ਘੀ ਆਪ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋਤਿ ਰੂਪ ਹਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਬਦਲ, ਹਵਾ, ਸੂਰਜ, ਠੰਢ ਤੇ ਗਰਮੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪਕਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਹਵਨ ਆਹੁਤੀ ਸੂਰਜ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਮੀਂਹ ਤੋਂ ਅਨਾਜ, ਫਿਰ ਪ੍ਰਜਾ। 'ਧੀਮਹਿ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ, ਮਨ ਨਾਲ ਧਾਰਨਾ ਕਰੀਏ। ਨਾ ਸਿਰਫ ਸਾਡੇ ਲਈ, ਸਗੋਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਭਰਗ, ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰੇ, ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ। ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੁ, ਸੂਰਜ, ਅੱਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਦਿੱਖ ਤੇ ਅਦਿੱਖ ਫਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਵੱਡੇ ਤੱਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਹਰਿ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੈ। ਦੇਵਤਾ, ਜੋ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਭਰਗ ਨਾਮ ਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹੈ। ਜਨਮ-ਮੌਤ ਤੇ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਚ, ਚੇਤਨ ਬ੍ਰਹਮ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦਾ ਪਰਮ ਪਦ ਹੈ। ਦੇਵਤਾ ਸਵਿਤਾ ਦਾ ਭਰਗ, ਵਰੇਣਯ, ਤੁਰੀਆ ਪਦ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਜਾਗਰਤ ਆਦਿ ਤੱਕ, 'ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ'—ਇਹ ਧਿਆਨ ਕਰੀਏ। ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਉਹ ਅਨੰਤ ਹੈ, ਓਮ। ਜੋ ਸਦਾ ਗਿਆਨ ਤੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਆਦਿ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਗਾਯਤ੍ਰੀਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਲਿਙ੍ਗਮੂਰ੍ਤਿਂ ਸ਼ਿਵਂ ਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾ ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯਾ ਯੋਗਮਾਪ੍ਤਵਾਨ੍ ।੨੧੭.੦੦੧ ਨਿਰ੍ਵਾਣਂ(੧) ਪਰਮਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵਸਿष੍ਠੋऽਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸ਼ਙ੍ਕਰਾਤ੍(੨) ॥੨੧੭.੦੦੧ ਨਮਃ ਕਨਕਲਿਙ੍ਗਾਯ(੩) ਵੇਦਲਿਙ੍ਗਾਯ ਵੈ ਨਮਃ ।੨੧੭.੦੦੨ ਨਮਃ ਪਰਮਲਿਙ੍ਗਾਯ(੪) ਵ੍ਯੋਮਲਿਙ੍ਗਾਯ ਵੈ ਨਮਃ ॥੨੧੭.੦੦੨ ਨਮਃ ਸਹਸ੍ਰਲਿਙ੍ਗਾਯ ਵਹ੍ਨਿਲਿਙ੍ਗਾਯ ਵੈ ਨਮਃ ।੨੧੭.੦੦੩ ਨਮਃ ਪੁਰਾਣਲਿਙ੍ਗਾਯ ਸ਼੍ਰੁਤਿਲਿਙ੍ਗਾਯ ਵੈ ਨਮਃ ॥੨੧੭.੦੦੩ ਨਮਃ ਪਾਤਾਲਲਿਙ੍ਗਾਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲਿਙ੍ਗਾਯ ਵੈ ਨਮਃ ।੨੧੭.੦੦੪ ਨਮੋ ਰਹਸ੍ਯਲਿਙ੍ਗਾਯ ਸਪ੍ਤਦ੍ਵੀਪੋਰ੍ਧਲਿਙ੍ਗਿਨੇ ॥੨੧੭.੦੦੪ ਨਮਃ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਲਿਙ੍ਗਾਯ ਸਰ੍ਵਲੋਕਾਙ੍ਗਲਿਙ੍ਗਿਨੇ ।੨੧੭.੦੦੫ ਨਮਸ੍ਤ੍ਵਵ੍ਯਕ੍ਤਲਿਙ੍ਗਾਯ ਬੁਦ੍ਧਿਲਿਙ੍ਗਾਯ ਵੈ ਨਮਃ ॥੨੧੭.੦੦੫ ਨਮੋऽਹਙ੍ਕਾਰਕਿਙ੍ਗਾਯ ਭੂਤਲਿਙ੍ਗਾਯ ਵੈ ਨਮਃ ।੨੧੭.੦੦੬ ਨਮ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਲਿਙ੍ਗਾਯ ਨਮਸ੍ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਲਿਙ੍ਗਿਨੇ ॥੨੧੭.੦੦੬ ਨਮਃ ਪੁਰੁषਲਿਙ੍ਗਾਯ ਭਾਵਲਿਙ੍ਗਾਯ ਵੈ ਨਮਃ ।੨੧੭.੦੦੭ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਨਿਰ੍ਮਲਮਿਤਿ ਖ.. ੨ ਵਸ਼ਿष੍ਤੋਪ੍ਯੇਵ ਸ਼ਙ੍ਕਰਾਦਿਤਿ ਖ.. , ਘ.. ਚ ੩ ਕਮਲਲਿਙ੍ਗਾਯੇਤਿ ਟ.. ੪ ਨਮਃ ਪਵਨਲਿਙ੍ਗਾਯੇਤਿ ਖ.. , ਗ.. , ਘ.. , ਙ.. , ਟ.. ਚ ਨਮੋ ਰਜੋਰ੍ਧਲਿਙ੍ਗਾਯ ਸਤ੍ਤ੍ਵਲਿਙ੍ਗਾਯ(੧) ਵੈ ਨਮਃ(੨) ॥੨੧੭.੦੦੭ ਨਮਸ੍ਤੇ ਭਵਲਿਙ੍ਗਾਯ ਨਮਸ੍ਤ੍ਰੈਗੁਣ੍ਯਲਿਙ੍ਗਿਨੇ ।੨੧੭.੦੦੮ ਨਮੋऽਨਾਗਤਲਿਙ੍ਗਾਯ ਤੇਜੋਲਿਙ੍ਗਾਯ ਵੈ ਨਮਃ ॥੨੧੭.੦੦੮ ਨਮੋ ਵਾਯੂਰ੍ਧ੍ਵਲਿਙ੍ਗਾਯ(੩) ਸ਼੍ਰੁਤਿਲਿਙ੍ਗਾਯ ਵੈ ਨਮਃ ।੨੧੭.੦੦੯ ਨਮਸ੍ਤੇऽਥਰ੍ਵਲਿਙ੍ਗਾਯ ਸਾਮਲਿਙ੍ਗਾਯ(੪) ਵੈ ਨਮਃ ॥੨੧੭.੦੦੯ ਨਮੋ ਯਜ੍ਞਾਙ੍ਗਲਿਙ੍ਗਾਯ ਯਜ੍ਞਲਿਙ੍ਗਾਯ ਵੈ ਨਮਃ ।੨੧੭.੦੧੦ ਨਮਸ੍ਤੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵਲਿਙ੍ਗਾਯ ਦੇਵਾਨੁਗਤਲਿਙ੍ਗਿਨੇ(੫) ॥੨੧੭.੦੧੦ ਦਿਸ਼ ਨਃ ਪਰਮਂ ਯੋਗਮਪਤ੍ਯਂ ਮਤ੍ਸਮਨ੍ਤਥਾ ।੨੧੭.੦੧੧ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਚੈਵਾਕ੍ਸ਼ਯਂ ਦੇਵ ਸ਼ਮਞ੍ਚੈਵ ਪਰਂ ਵਿਭੋ(੬) ॥੨੧੭.੦੧੧ ਅਕ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤ੍ਵਞ੍ਚ ਵਂਸ਼ਸ੍ਯ ਧਰ੍ਮੇ ਚ ਮਤਿਮਕ੍ਸ਼ਯਾਂ ।੨੧੭.੦੧੨ ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਵਸਿष੍ਠੇਨ ਸ੍ਤੁਤਃ ਸ਼ਮ੍ਭੁਸ੍ਤੁष੍ਟਃ ਸ਼੍ਰੀਪਰ੍ਵਤੇ ਪੁਰਾ ॥੨੧੭.੦੧੨ ਵਸਿष੍ਠਾਯ ਵਰਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਰੈਵਾਨ੍ਤਰਧੀਯਤ

ਅੱਗ ਨੇ ਆਖਿਆ — ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਲਿੰਗ ਰੂਪ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਗਾਇਤਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਜੋਗ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਭੀ ਸ਼ੰਕਰ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਨਿਰਵਾਣ, ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਵੇਦਾਂ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਅਕਾਸ਼ ਵਰਗੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲਿੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਪਾਤਾਲ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਗੁਪਤ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸੱਤਾਂ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸਭ ਦੀ ਆਤਮਾ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਅਹੰਕਾਰ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਪੰਜ ਭੂਤਾਂ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਇੰਦਰੀਆਂ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਤੱਤਾਂ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਪੁਰਖ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਭਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਰਜੋ ਗੁਣ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸਤ੍ਵ ਗੁਣ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਭਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹਵਾ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸਾਮ ਵੇਦ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਯਜਨ ਦੇ ਅੰਗ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਯਜਨ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਤੱਤਵ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਗਤ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਜੋਗ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਭੀ ਇਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਖੰਡ ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਸ਼ਾਂਤਿ ਸਾਨੂੰ ਦੇਹ। ਮੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਅਖੰਡਤਾ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਅਟੱਲ ਮਤਿ ਸਦਾ ਬਣੀ ਰਹੇ। ਅੱਗ ਨੇ ਆਖਿਆ — ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਜਦੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਸ਼੍ਰੀਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿਤਾ ਤੇ ਓਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ।