ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਿ ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਿ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਆਦ੍ਯਾਃ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੋ ਮਨੁਃ ।੧੫੦.੦੦੧ ਅਗ੍ਨੀਧ੍ਰਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸੁਤਾ ਯਮੋ ਨਾਮ ਤਦਾ ਸੁਰਾਃ ॥੧੫੦.੦੦੧ ਔਰ੍ਵਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯ ਇਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁਃ ।੧੫੦.੦੦੨ ਪਾਰਾਵਤਾਃ ਸਤੁषਿਤਾ ਦੇਵਾਃ ਸ੍ਵਾਰੋਚਿषੇऽਨ੍ਤਰੇ ॥੧੫੦.੦੦੨ ਵਿਪਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਤ੍ਰ ਦੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰ ਊਰ੍ਜਸ੍ਤਮ੍ਭਾਦਯੋ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ।੧੫੦.੦੦੩ ਚੈਤ੍ਰਕਿਮ੍ਪੁਰੁषਾਃ ਪੁਤ੍ਰਾਸ੍ਤृਤੀਯਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤੋਤਮੋ ਮਨੁਃ ॥੧੫੦.੦੦੩ ਸੁਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰਿਨ੍ਦ੍ਰੋ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਸੁਧਾਮਾਦ੍ਯਾ ਵਸ਼ਿष੍ਠਜਾਃ ।੧੫੦.੦੦੪ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯੋऽਜਾਦ੍ਯਾਃ ਪੁਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਸ੍ਤਾਮਸੀ ਮਨੁਃ ॥੧੫੦.੦੦੪ ਸ੍ਵਰੂਪਾਦ੍ਯਾਃ ਸੁਰਗਣਾਃ ਸ਼ਿਖਿਰਿਨ੍ਦ੍ਰਃ ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰਃ ।੧੫੦.੦੦੫ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਧਾਮਾਦਯੋ ਵਿਪ੍ਰਾ ਨਵ ਖ੍ਯਾਤਿਮੁਖਾਃ ਸੁਤਾਃ ॥੧੫੦.੦੦੫ ਰੈਵਤੇ ਵਿਤਥਸ਼੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਅਮਿਤਾਭਾਸ੍ਤਥਾ ਸੁਰਾਃ ।੧੫੦.੦੦੬ ਹਿਰਣ੍ਯਰੋਮਾਦ੍ਯਾ ਮੁਨਯੋ(੧) ਬਲਬਨ੍ਧਾਦਯਃ ਸੁਤਾਃ ॥੧੫੦.੦੦੬ ਮਨੋਜਵਸ਼੍ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषੇऽਥ ਇਨ੍ਦ੍ਰਃ ਸ੍ਵਾਤ੍ਯਾਦਯਃ ਸੁਰਾਃ ।੧੫੦.੦੦੭ ਸੁਮੇਧਾਦ੍ਯਾ ਮਹਰ੍षਯਃ ਪੁਰੁਪ੍ਰਭृਤਯਃ ਸੁਤਾਃ ॥੧੫੦.੦੦੭ ਵਿਵਸ੍ਵਤਃ ਸੁਤੋ ਵਿਪ੍ਰਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਦੇਵੋ ਮਨੁਸ੍ਤਤਃ ।੧੫੦.੦੦੮ ਆਦਿਤ੍ਯਵਸੁਰੁਦ੍ਰਾਦ੍ਯਾ ਦੇਵਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਃ ਪੁਰਨ੍ਦਰਃ ॥੧੫੦.੦੦੮ ਵਸ਼ਿष੍ਠਃ ਕਾਸ਼੍ਯਪੋऽਥਾਤ੍ਰਿਰ੍ਜਮਦਗ੍ਨਿਃ ਸਗੋਤਮਃ ।੧੫੦.੦੦੯ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਭਰਦ੍ਵਾਜੌ ਮੁਨਯਃ ਸਪ੍ਤ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਂ ॥੧੫੦.੦੦੯ ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਪ੍ਰਮੁਖਾਃ ਪੁਤ੍ਰਾ ਅਂਸ਼ੇਨ ਹਰਿਰਾਭਵਤ੍ ।੧੫੦.੦੧੦ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੇ ਮਾਨਸੋऽਭੂਦਜਿਤਸ੍ਤਦਨਨ੍ਤਰੇ ॥੧੫੦.੦੧੦ ਸਤ੍ਯੋ ਹਰਿਰ੍ਦੇਵਦਰੋ ਵੈਕੁਣ੍ਠੋ ਵਾਮਨਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ।੧੫੦.੦੧੧ ਛਾਯਾਜਃ ਸੂਰ੍ਯਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਭਵਿਤਾ ਚਾष੍ਟਮੋ ਮਨੁਃ ॥੧੫੦.੦੧੧ ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਯ ਚ ਸਵਰ੍ਣੋऽਸੌ ਸਾਵਰ੍ਣਿਰ੍ਭਵਿਤਾष੍ਟਮਃ ।੧੫੦.੦੧੨ ਸੁਤਪਾਦ੍ਯਾ ਦੇਵਗਣਾ ਦੀਪ੍ਤਿਮਦ੍ਦ੍ਰੌਣਿਕਾਦਯਃ ॥੧੫੦.੦੧੨ ਮੁਨਯੋ ਬਲਿਰਿਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਵਿਰਜਪ੍ਰਮੁਖਾਃ ਸੁਤਾਃ ।੧੫੦.੦੧੩ ਨਵਮੋ ਦਕ੍ਸ਼ਸਾਵਰ੍ਣਿਃ ਪਾਰਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਤਦਾ ਸੁਰਾਃ(੨) ॥੧੫੦.੦੧੩ ਇਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚੈਵਾਦ੍ਭੁਤਸ੍ਤੇषਾਂ ਸਵਨਾਦ੍ਯਾ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ ।੧੫੦.੦੧੪ ਧृਤਕੇਤ੍ਵਾਦਯਃ ਪੁਤ੍ਰਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਾਵਰ੍ਣਿਰਿਤ੍ਯਤਃ ॥੧੫੦.੦੧੪ ਸੁਖਾਦਯੋ ਦੇਵਗਣਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਃ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁਃ ।੧੫੦.੦੧੫ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਹਿਰਣ੍ਯਰੋਮਾਦ੍ਯਾ ऋषਯ ਇਤਿ ਞ.. ੨ ਤਥਾ ਸੁਰਾ ਇਤਿ ਛ.. ਹਵਿष੍ਯਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਮੁਨਯਃ ਸੁਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਸੁਤਾਃ ॥੧੫੦.੦੧੫ ਧਰ੍ਮਸਾਵਰ੍ਣਿਕਸ਼੍ਚਾਥ ਵਿਹਙ੍ਗਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤਦਾ ਸੁਰਾਃ ।੧੫੦.੦੧੬ ਗਣੇਸ਼ਸ਼੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਨਸ਼੍ਚਰਾਦ੍ਯਾ ਮੁਨਯਃ ਪੁਤ੍ਰਕਾਮਯੋਃ ॥੧੫੦.੦੧੬ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਗਾਦ੍ਯਾ ਰੁਦ੍ਰਾਖ੍ਯਃ ਸਾਵਰ੍ਣਿਭਵਿਤਾ ਮਨੁਃ ।੧੫੦.੦੧੭ ऋਤਧਾਮਾ ਸੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਹਰਿਤਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਦੇਵਤਾਃ ॥੧੫੦.੦੧੭ ਤਪਸ੍ਯਾਦ੍ਯਾਃ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯਃ ਸੁਤਾ ਵੈ ਦੇਵਵਨ੍ਮੁਖਾਃ ।੧੫੦.੦੧੮ ਮਨੁਸ੍ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੋ ਰੌਚ੍ਯਃ ਸੁਤ੍ਰਾਮਾਣਾਦਯਃ ਸੁਰਾਃ ॥੧੫੦.੦੧੮ ਇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਦਿਵਸ੍ਪਤਿਸ੍ਤੇषਾਂ ਦਾਨਵਾਦਿਵਿਮਰ੍ਦਨਃ ।੧੫੦.੦੧੯ ਨਿਰ੍ਮੋਹਾਦ੍ਯਾਃ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਸੇਨਾਦਯਃ ਸੁਤਾਃ ॥੧੫੦.੦੧੯ ਮਨੁਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੋ ਭੌਤ੍ਯਃ ਸ਼ੁਚਿਰਿਨ੍ਦ੍ਰੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।੧੫੦.੦੨੦ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਾਦ੍ਯਾਃ ਸੁਰਗਣਾ ਅਗ੍ਨਿਬਾਹ੍ਣਾਦਯੋ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ॥੧੫੦.੦੨੦ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਸ੍ਯ ਭੌਤ੍ਯਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਾ ਊਰੁਮੁਖਾ ਮਨੋਃ ।੧੫੦.੦੨੧ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯਨ੍ਤਿ ਵੇਦਾਂਸ਼੍ਚ ਭੁਵਿ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯੋ ਦਿਵਃ ॥੧੫੦.੦੨੧ ਦੇਵਾ ਯਜ੍ਞਭੁਜਸ੍ਤੇ ਤੁ ਭੂਃ ਪੁਤ੍ਰੈਃ ਪਰਿਪਾਲ੍ਯਤੇ ।੧੫੦.੦੨੨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਦਿਵਸੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਮਨਵਸ੍ਤੁ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ॥੧੫੦.੦੨੨ ਮਨ੍ਵਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਹਰਿਰ੍ਵੇਦਂ ਦ੍ਵਾਪਰਾਨ੍ਤੇ ਵਿਭੇਦ ਸਃ ।੧੫੦.੦੨੩ ਆਦ੍ਯੋ ਵੇਦਸ਼੍ਚਤੁष੍ਪਾਦਃ ਸ਼ਤਸਾਹਸ੍ਰਸਮ੍ਮਿਤਃ ॥੧੫੦.੦੨੩ ਏਕਸ਼੍ਚਾਸੀਦ੍ਯਜੁਰ੍ਵੇਦਸ੍ਤਂ ਚਤੁਰ੍ਧਾ ਵ੍ਯਕਲ੍ਪਯਤ੍ ।੧੫੦.੦੨੪ ਆਧ੍ਵਰ੍ਯਵਂ ਯਜੁਰ੍ਭਿਸ੍ਤੁ ऋਗ੍ਭਿਰ੍ਹੋਤ੍ਰਂ ਤਥਾ ਮੁਨਿਃ ॥੧੫੦.੦੨੪ ਔਦ੍ਗਾਤ੍ਰਂ ਸਾਮਭਿਓਸ਼੍ਚਕ੍ਰੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵਞ੍ਚਾਪ੍ਯਥਰ੍ਵਭਿਃ ।੧੫੦.੦੨੫ ਪ੍ਰਥਮਂ ਵ੍ਯਾਸਸ਼ਿष੍ਯਸ੍ਤੁ ਪੈਲੋ ਹ੍ਯृਗ੍ਵੇਦਪਾਰਗਃ ॥੧੫੦.੦੨੫ ਇਨ੍ਦ੍ਰਃ ਪ੍ਰਮਤਯੇ ਪ੍ਰਾਦਾਦ੍ਵਾਸ੍ਕਲਾਯ ਚ ਸਂਹਿਤਾਂ ।੧੫੦.੦੨੬ ਬੌਧ੍ਯਾਦਿਭ੍ਯੋ ਦਦੌ ਸੋਪਿ ਚਤੁਰ੍ਧਾ ਨਿਜਸਂਹਿਤਾਂ ॥੧੫੦.੦੨੬ ਯਜੁਰ੍ਵੇਦਤਰੋਃ ਸ਼ਾਖਾਃ ਸਪ੍ਤਵਿਂਸ਼ਨ੍ਮਹਾਮਤਿਃ ।੧੫੦.੦੨੭ ਵੈਸ਼ਮ੍ਪਾਯਨਨਾਮਾਸੌ ਵ੍ਯਾਸਸ਼ਿष੍ਯਸ਼੍ਚਕਾਰ ਵੈ ॥੧੫੦.੦੨੭ ਕਾਣ੍ਵਾ ਵਾਜਸਨੇਯਾਦ੍ਯਾ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।੧੫੦.੦੨੮ ਸਾਮਵੇਦਤਰੋਃ ਸ਼ਾਖਾ ਵ੍ਯਾਸਸ਼ਿष੍ਯਃ ਸਜੈਮਿਨਿਃ ॥੧੫੦.੦੨੮ ਸੁਮਨ੍ਤੁਸ਼੍ਚ ਸੁਕਰ੍ਮਾ ਚ ਏਕੈਕਾਂ ਸਂਹਿਤਾਂ ਤਤਃ ।੧੫੦.੦੨੯ ਗृਹ੍ਣਤੇ ਚ ਸੁਕਰ੍ਮਾਖ੍ਯਃ ਸਹਸ੍ਰਂ ਸਂਹਿਤਾਂ ਗੁਰੁਃ ॥੧੫੦.੦੨੯ ਸੁਮਨ੍ਤੁਸ਼੍ਚਾਥਰ੍ਵਤਰੁਂ ਵ੍ਯਾਸਸ਼ਿष੍ਯੋ ਵਿਭੇਦ ਤਂ ।੧੫੦.੦੩੦ ਸ਼ਿष੍ਯਾਨਧ੍ਯਾਪਯਾਮਾਸ ਪੈਪ੍ਯਲਾਦਾਨ੍ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ॥੧੫੦.੦੩੦ ਪੁਰਾਣਸਂਹਿਤਾਂ ਚਕ੍ਰੇ ਸੁਤੋ ਵ੍ਯਾਸਪ੍ਰਸਾਦਤਃ

ਅੱਗ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਮਨਵੰਤਰਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਵਾਯੰਭੁਵ ਮਨੂ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਗਨੀਧ੍ਰ ਆਦਿਕ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤੇ ਯਮ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਔਰਵ ਆਦਿਕ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੌ ਯਗ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਹੋਏ। ਦੂਜੇ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਰਾਵਤ ਅਤੇ ਤੁਸ਼ਿਤ ਨਾਮ ਦੇ ਦੇਵਤੇ, ਅਤੇ ਵਿਪਸ਼ਚਿਤ ਉਥੇ ਦੇਵਿੰਦਰ ਹੋਏ। ਉਰਜਸਤੰਭ ਆਦਿਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਚੈਤਰ ਅਤੇ ਕਿੰਨਰ ਆਦਿਕ ਪੁੱਤਰ, ਤੇ ਤੀਜਾ ਉਤਤਮ ਮਨੂ ਹੋਇਆ। ਸੁਸ਼ਾਂਤ ਇੰਦਰ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਸੁਧਾਮਾ ਆਦਿਕ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਬਣੇ। ਚੌਥੇ ਤਾਮਸੀ ਮਨੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਜ ਆਦਿਕ ਪੁੱਤਰ, ਸਵਰੂਪ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤੇ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਖੀ ਇੰਦਰ ਹੋਏ। ਜੋਤਿਰਧਾਮਾ ਆਦਿਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਨੌਂ ਖਿਆਤ ਆਦਿਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਰੈਵਤ ਮਨੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਤਥਾ ਇੰਦਰ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਅਮੀਤਾਭ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤੇ। ਹਿਰਣਯਰੋਮ ਆਦਿਕ ਰਿਸ਼ੀ, ਬਲਬੰਧ ਆਦਿਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਅਕਸ਼ੁਸ਼ੇ ਮਨੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮਨੋਜਵ ਇੰਦਰ, ਅਤੇ ਸਵਾਤੀ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤੇ ਹੋਏ। ਸੁਮੇਧ ਆਦਿਕ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਪੁਰੁ ਆਦਿਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਵਿਵਸਵਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਰਾਧਦੇਵ ਮਨੂ ਹੋਏ। ਆਦਿਤ, ਵਸੁ, ਰੁਦ੍ਰ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤੇ, ਇੰਦਰ ਪੁਰੰਦਰ ਹੋਇਆ। ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਕਾਸ਼ਯਪ, ਅਤ੍ਰਿ, ਜਮਦਗਨੀ, ਗੌਤਮ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ, ਭਰਦਵਾਜ—ਇਹ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ। ਇੱਖਵਾਕੁ ਆਦਿਕ ਪੁੱਤਰ, ਤੇ ਹਰੀ ਅੰਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਸਵਾਯੰਭੁਵ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮਨਸਾ ਤੋਂ ਅਜਿਤ ਹੋਇਆ, ਫਿਰ ਸਤਯ, ਹਰੀ, ਦੇਵਦਰ, ਵੈਕੁੰਠ, ਵਾਮਨ ਆਏ। ਛਾਇਆ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਅੱਠਵਾਂ ਮਨੂ ਬਣੇਗਾ। ਪਹਿਲੇ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਾਵਰਨੀ ਮਨੂ, ਜੋ ਅੱਠਵਾਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਸੁਤਪ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤੇ, ਤੇ ਦੀਪਤਿਮਾਨ ਦ੍ਰੌਣਿਕ ਆਦਿਕ ਰਿਸ਼ੀ ਹੋਏ। ਬਲੀ ਇੰਦਰ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਵਿਰਜ ਆਦਿਕ ਪੁੱਤਰ। ਨੌਂਵਾਂ ਮਨੂ ਦੱਖ ਸਾਵਰਨੀ ਹੋਇਆ, ਪਾਰ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤੇ। ਇੰਦਰ ਅਦਭੁਤ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਸਵਨ ਆਦਿਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ। ਧ੍ਰਿਤਕੇਤੁ ਆਦਿਕ ਪੁੱਤਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਾਵਰਨੀ ਮਨੂ। ਸੁਖ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤੇ, ਇੰਦਰ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ ਹੋਇਆ। ਹਵਿਸ਼ ਆਦਿਕ ਰਿਸ਼ੀ, ਸੁਖੇਤ੍ਰ ਆਦਿਕ ਪੁੱਤਰ। ਧਰਮ ਸਾਵਰਨੀ ਮਨੂ, ਵਿਹੰਗ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤੇ। ਗਣੇਸ਼ ਇੰਦਰ, ਨਸ਼ਚਰ ਆਦਿਕ ਰਿਸ਼ੀ, ਪੁੱਤਰ ਕਾਮੀ। ਸਰਵਤ੍ਰਗ ਆਦਿਕ ਰੁਦ੍ਰ, ਸਾਵਰਨੀ ਮਨੂ ਹੋਵੇਗਾ। ਰਤਧਾਮਾ ਇੰਦਰ, ਹਰਿਤ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤੇ। ਤਪਸ ਆਦਿਕ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵਵਨ ਆਦਿਕ ਪੁੱਤਰ। ਤਰ੍ਹੀਵਾਂ ਮਨੂ ਰੌਚਯ, ਸੁਤ੍ਰਾਮ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤੇ। ਇੰਦਰ ਦਿਵਸਪਤੀ, ਜੋ ਦਾਨਵ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ। ਨਿਰਮੋਹ ਆਦਿਕ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਚਿਤ੍ਰਸੈਨ ਆਦਿਕ ਪੁੱਤਰ। ਚੌਦਵਾਂ ਮਨੂ ਭੌਤਯ, ਇੰਦਰ ਸ਼ੁਚੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਚਕਸ਼ੁ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤੇ, ਅਗਨਿਬਾਹੁ ਆਦਿਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ। ਚੌਦਵੇਂ ਭੌਤਯ ਮਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਊਰੁ ਆਦਿਕ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਵੇਦ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ। ਦੇਵਤੇ ਯਜਨ ਭੋਗਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਮਨੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਮਨੂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਹਰੀ ਵੇਦ ਨੂੰ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਵੇਦ ਚਾਰ ਪੈਰੀਆਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਮੰਤ੍ਰ ਸਨ। ਯਜੁਰ ਵੇਦ ਇੱਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਆਧਵਰਯੁ ਯਜੁਰ, ਹੋਤ੍ਰ ਰਿਗ, ਔਦਗਾਤ੍ਰ ਸਾਮ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ। ਪਹਿਲਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪੈਲ, ਜੋ ਰਿਗਵੇਦ ਦਾ ਗਿਆਨੀ ਸੀ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਪ੍ਰਮਤ ਅਤੇ ਵਾਸਕਲ ਨੂੰ ਸੰਹਿਤਾ ਦਿੱਤੀ। ਬੌਧ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦਿੱਤੀ। ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੀ ਸੱਤਾਈ ਸਾਖਾਵਾਂ, ਵੈਸ਼ੰਪਾਇਨ ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਬਣਾਈਆਂ। ਕਾਣਵ, ਵਾਜਸਨੇਯ ਆਦਿਕ ਯਾਜ਼ਨਵਲਕ ਆਦਿਕ ਨੇ ਬਣਾਈਆਂ। ਸਾਮਵੇਦ ਦੀਆਂ ਸਾਖਾਵਾਂ, ਵਿਆਸ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੈਮਿਨੀ ਨੇ ਬਣਾਈਆਂ। ਸੁਮੰਤੁ ਅਤੇ ਸੁਕਰਮਾ ਨੇ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਸੰਹਿਤਾ ਲਈ। ਸੁਕਰਮਾ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਲਈਆਂ। ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ, ਤੇ ਪੈਪਿਲ ਆਦਿਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਪੁਤ੍ਰ ਨੇ ਵਿਆਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣ ਸੰਹਿਤਾ ਬਣਾਈ।

ਅਥ ਸਪ੍ਤਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ਸ਼ਾਵਾਸ਼ੌਚਾਦਿਃ ਪੁष੍ਕਰ ਉਵਾਚ ਪ੍ਰੇਤਸ਼ੁਦ੍ਧਿਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸੂਤਿਕਾਸ਼ੁਧ੍ਹਿਮੇਵ ਚ ।੧੫੭.੦੦੧ ਦਸ਼ਾਹਂ ਸ਼ਾਵਮਾਸ਼ੌਚਂ ਸਪਿਣ੍ਦੇषੁ ਵਿਧੀਯਤੇ ॥੧੫੭.੦੦੧ ਜਨਨੇ ਚ ਤਥਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਭृਗੂਤ੍ਤਮ ।੧੫੭.੦੦੨ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਹੇਨ ਰਾਜਨ੍ਯਃ ਪਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਵੈਸ਼੍ਯੋऽਥ ਮਾਸਤਃ ॥੧੫੭.੦੦੨ ਸ਼ੂਦ੍ਰੋऽਨੁਲੋਮਤੋ ਦਾਸੇ ਸ੍ਵਾਮਿਤੁਲ੍ਯਨ੍ਤ੍ਵਸ਼ੌਚਕਂ ।੧੫੭.੦੦੩ षਟ੍ਭਿਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰਥੈਕੇਨ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਵਿਟ੍ਸ਼ੂਦ੍ਰਯੋਨਿषੁ ॥੧੫੭.੦੦੩ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਸ੍ਤੁ ਤਥੈਵ ਚ ।੧੫੭.੦੦੪ ਵਿਟ੍ਸ਼ੂਦ੍ਰਯੋਨੇਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕ੍ਰਮਾਤ੍ਪਰਸ਼ੁਰਾਮਕ ॥੧੫੭.੦੦੪ षਡ੍ਰਾਤ੍ਰੇਣ ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰੇਣ षਡ੍ਭਿਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰੇ ਤਥਾ ਵਿਸ਼ਃ ।੧੫੭.੦੦੫ ਆਦਨ੍ਤਜਨਨਾਤ੍ਸਦ੍ਯ ਆਚੂਡਾਨ੍ਨੈਸ਼ਿਕੀ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ(੧) ॥੧੫੭.੦੦੫ ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਮਾਵ੍ਰਤਾਦੇਸ਼ਾਦ੍ਦਸ਼ਰਾਤ੍ਰਮਤਃ ਪਰਂ ।੧੫੭.੦੦੬ ਊਨਤ੍ਰੈਵਾਰ੍षਿਕੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰੇ ਪਞ੍ਚਾਹਾਚ੍ਛੁਦ੍ਧਿਰਿष੍ਯਤੇ ॥੧੫੭.੦੦੬ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਹੇਨੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਃ ਸ੍ਯਾਦਤੀਤੇ ਵਤ੍ਸਰਤ੍ਰਯੇ ।੧੫੭.੦੦੭ ਗਤੈਃ ਸਂਵਤ੍ਸਰੈਃ षਡ੍ਭਿਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰ੍ਮਾਸੇਨ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ॥੧੫੭.੦੦੭ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਮਕृਤਚੂਡਾਨਾਂ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰ੍ਨੈਸ਼ਿਕੀ ਸ੍ਮृਤਾ ।੧੫੭.੦੦੮ ਤਥਾ ਚ ਕृਤਚੁਡਾਨਾਂ ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਚ੍ਛੁਦ੍ਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਬਾਨ੍ਧਵਾਃ ॥੧੫੭.੦੦੮ ਵਿਵਾਹਿਤਾਸੁ ਨਾਸ਼ੌਚਂ ਪਿਤृਪਕ੍ਸ਼ੇ ਵਿਧੀਯਤੇ ।੧੫੭.੦੦੯ ਪਿਤੁਰ੍ਗृਹੇ ਪ੍ਰਸੂਤਾਨਾਂ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰ੍ਨੈਸ਼ਿਕੀ ਸ੍ਮृਤਾ ॥੧੫੭.੦੦੯ ਸੂਤਿਕਾ ਦਸ਼ਰਾਤ੍ਰੇਣ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ।੧੫੭.੦੧੦ ਵਿਵਾਹਿਤਾ ਹਿ ਚੇਤ੍ਕਨ੍ਯਾ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਪਿਤृਵੇਸ਼੍ਮਨਿ ॥੧੫੭.੦੧੦ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਾਚ੍ਛੁਦ੍ਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਬਾਨ੍ਧਵਾ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ।੧੫੭.੦੧੧ ਸਮਾਨਂ ਲਬ੍ਧਸ਼ੌਚਨ੍ਤੁ ਪ੍ਰਥਮੇਨ ਸਮਾਪਯੇਤ੍ ॥੧੫੭.੦੧੧ ਅਸਮਾਨਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇਨ ਧਰ੍ਮਰਾਜਵਚੋ ਯਥਾ ।੧੫੭.੦੧੨ ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਸ੍ਥਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੁ ਕੁਲ੍ਯਾਣਾਂ ਮਰਣੋਦ੍ਭਵੌ ॥੧੫੭.੦੧੨ ਯਚ੍ਛੇषਂ ਦਸ਼ਰਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਤਾਵਦੇਵਸ਼ੁਚਿਰ੍ਭਵੇਤ੍ ।੧੫੭.੦੧੩ ਅਤੀਤੇ ਦਸ਼ਰਾਤ੍ਰੇ ਤੁ ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਮਸ਼ੁਚਿਰ੍ਭਵੇਤ੍ ॥੧੫੭.੦੧੩ ਤਥਾ ਸਂਵਤ੍ਸਰੇऽਤੀਤੇ ਸ੍ਨਾਤ ਏਵ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਤਿ ।੧੫੭.੦੧੪ ਮਾਤਾਮਹੇ ਤਥਾਤੀਤੇ ਆਚਾਰ੍ਯੇ ਚ ਤਥਾ ਮृਤੇ ॥੧੫੭.੦੧੪ ਰਾਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਮਾਸਤੁਲ੍ਯਾਭਿਰ੍ਗਰ੍ਭਸ੍ਰਾਵੇ ਵਿਸ਼ੋਧਨਂ ।੧੫੭.੦੧੫ ਸਪਿਣ੍ਡੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਵਰ੍ਣਾਃ ਸਰ੍ਵ ਏਵਾਵਿਸ਼ੇषਤਃ ॥੧੫੭.੦੧੫ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਆਚਡਾਨ੍ਨੈਸ਼ਿਕੀ ਤਥੇਤਿ ਟ.. ਦਸ਼ਰਾਤ੍ਰੇਣ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਹੇਨ ਭੂਮਿਪਃ ।੧੫੭.੦੧੬ ਵੈਸ਼੍ਯਾਃ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਾਹੇਨ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾ ਮਾਸੇਨ ਭਾਰ੍ਗਵ ॥੧੫੭.੦੧੬ ਉਚ੍ਛਿष੍ਟਸਨ੍ਨਿਧਾਵੇਕਂ ਤਥਾ ਪਿਣ੍ਡਂ ਨਿਵੇਦਯੇਤ੍ ।੧੫੭.੦੧੭ ਕੀਰ੍ਤਯੇਚ੍ਚ ਤਥਾ ਤਸ੍ਯ ਨਮਗੋਤ੍ਰੇ ਸਮਾਹਿਤਃ ॥੧੫੭.੦੧੭ ਭੁਕ੍ਤਵਤ੍ਸੁ ਦ੍ਵਿਜੇਨ੍ਦ੍ਰੇषੁ ਪੂਜਿਤੇषੁ ਧਨੇਨ ਚ(੧) ।੧੫੭.੦੧੮ ਵਿਸृष੍ਟਾਕ੍ਸ਼ਤਤੋਯੇषੁ ਗੋਤ੍ਰਨਾਮਾਨੁਕੀਰ੍ਤਨੈਃ ॥੧੫੭.੦੧੮ ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਵਿਸ੍ਤਾਰਂ ਤਤ੍ਖਾਤਨ੍ਤਾਵਦਨ੍ਤਰਂ ।੧੫੭.੦੧੯ ਵਿਤਸ੍ਤਿਦੀਰ੍ਘਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਵਿਕਰ੍षੂਣਾਂ ਤਥਾ ਤ੍ਰਯਂ ॥੧੫੭.੦੧੯ ਵਿਕਰ੍षੂਣਾਂ ਸਮੀਪੇ ਚ ਜ੍ਵਾਲਯੇਜ੍ਜ੍ਵਲਨਤ੍ਰਯਂ ।੧੫੭.੦੨੦ ਸੋਮਾਯ ਵਹ੍ਨਯੇ ਰਾਮ ਯਮਾਯ ਚ ਸਮਾਸਤਃ ॥੧੫੭.੦੨੦ ਜੁਹੁਯਾਦਾਹੁਤੀਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੈਵ ਚਤੁਸ੍ਤ੍ਰਯਃ ।੧੫੭.੦੨੧ ਪਿਣ੍ਡਨਿਰ੍ਵਪਣਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਦੇਵ ਪृਥਕ੍ਪृਥਕ੍ ॥੧੫੭.੦੨੧ ਅਨ੍ਨੇਨ ਦਧ੍ਨਾ ਮਧੁਨਾ ਤਥਾ ਮਾਂਸੇਨ ਪੂਰਯੇਤ੍ ।੧੫੭.੦੨੨ ਮਧ੍ਯੇ ਚੇਦਧਿਮਾਸਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕੁਰ੍ਯਾਦਭ੍ਯਧਿਕਨ੍ਤੁ ਤਤ੍ ॥੧੫੭.੦੨੨ ਅਥਵਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਹੇਨ ਸਰ੍ਵਮੇਤਤ੍ਸਮਾਪਯੇਤ੍ ।੧੫੭.੦੨੩ ਸਂਵਤ੍ਸਰਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇ ਚ ਯਦਿ ਸ੍ਯਾਦਧਿਮਾਸਕਃ ॥੧੫੭.੦੨੩ ਤਦਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਕੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇ ਕਾਰ੍ਯਂ ਤਦਧਿਕਂ ਭਵੇਤ੍ ।੧੫੭.੦੨੪ ਸਂਵਤ੍ਸਰੇ ਸਮਾਪ੍ਤੇ ਤੁ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਵਦਾਚਰੇਤ੍ ॥੧੫੭.੦੨੪ ਪ੍ਰੇਤਾਯ ਤਤ ਊਰ੍ਧਵਂ ਚ ਤਸ੍ਯੈਵ ਪੁਰੁषਤ੍ਰਯੇ ।੧੫੭.੦੨੫ ਪਿਣ੍ਡਾਨ੍ ਵਿਨਿਰ੍ਵਪੇਤ੍ਤਦ੍ਵਚ੍ਚਤੁਰਸ੍ਤੁ ਸਮਾਹਿਤਃ ॥੧੫੭.੦੨੫ ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯ ਦਤ੍ਵਾ ਪृਥਿਵੀ ਸਮਾਨਾ ਇਤਿ ਚਾਪ੍ਯਥ ।੧੫੭.੦੨੬ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਧਨੇषੁ ਚੇਤਿ ਕ.. , ਖ.. , ਘ.. , ਙ.. , ਛ.. , ਜ.. , ਞ.. ਚ ਯੋਜਯੇਤ੍ਪ੍ਰੇਤਪਿਣ੍ਡਂ ਤੁ ਪਿਣ੍ਡੇष੍ਵਨ੍ਯੇषੁ ਭਾਰ੍ਗਵ ॥੧੫੭.੦੨੬ ਪ੍ਰੇਤਪਾਤ੍ਰਂ ਚ ਪਾਤ੍ਰੇषੁ ਤਥੈਵ ਵਿਨਿਯੋਜਯੇਤ੍ ।੧੫੭.੦੨੭ ਪृਥਕ੍ਪृਥਕ੍ਪ੍ਰਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮੈਤਤ੍ਕਰ੍ਮਪਾਤ੍ਰਕੇ ॥੧੫੭.੦੨੭ ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਰ੍ਜਮਿਦਂ ਕਰ੍ਮ ਸ਼ੂਦ੍ਰਸ੍ਯ ਤੁ ਵਿਧੀਯਤੇ ।੧੫੭.੦੨੮ ਸਪਿਣ੍ਡੀਕਰਣਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਕਾਰ੍ਯਮੇਵਂ ਤਦਾ ਭਵੇਤ੍(੧) ॥੧੫੭.੦੨੮ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚ ਪ੍ਰਤ੍ਯਬ੍ਦਂ ਪ੍ਰੇਤੇ ਕੁਮ੍ਭਾਨ੍ਨਮਬ੍ਦਕਂ ।੧੫੭.੦੨੯ ਗਙ੍ਗਾਯਾਃ ਸਿਕਤਾ ਧਾਰਾ ਯਥਾ ਵਰ੍षਤਿ ਵਾਸਵੇ ॥੧੫੭.੦੨੯ ਸ਼ਕ੍ਯਾ ਗਣਯਿਤੁਂ ਲੋਕੇ ਨਤ੍ਵਤੀਤਾਃ ਪਿਤਾਮਹਾਃ ।੧੫੭.੦੩੦ ਕਾਲੇ ਸਤਤਗੇ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਚਰੇਤ੍ ॥੧੫੭.੦੩੦ ਦੇਵਤ੍ਵੇ ਯਾਤਨਾਸ੍ਥਾਨੇ ਪ੍ਰੇਤਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਕृਤਂ ਲਭੇਤ੍ ।੧੫੭.੦੩੧ ਨੋਪਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਰਃ ਸ਼ੋਚਨ੍ ਪ੍ਰੇਤਸ੍ਯਾਤ੍ਮਨ ਏਵ ਵਾ ॥੧੫੭.੦੩੧ ਭृਗ੍ਵਗ੍ਨਿਪਾਸ਼ਕਾਮ੍ਭੋਭਿਰ੍ਮृਤਾਨਾਮਾਤ੍ਮਘਾਤਿਨਾਂ ।੧੫੭.੦੩੨ ਪਤਿਤਾਨਾਂ ਚ ਨਾਸ਼ੌਚਂ ਵਿਦ੍ਯੁਚ੍ਛਸ੍ਤ੍ਰਹਤਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ॥੧੫੭.੦੩੨ ਯਤਿਬ੍ਰਤਿਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਨृਪਕਾਰੁਕਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤਾਃ ।੧੫੭.੦੩੩ ਰਾਜਾਜ੍ਞਾਕਾਰਿਣੋ(੨) ਯੇ ਚ ਸ੍ਨਾਯਾਦ੍ਵੈ ਪ੍ਰੇਤਗਾਮ੍ਯਪਿ ॥੧੫੭.੦੩੩ ਮੈਥੁਨੇ ਕਟਧੂਮੇ ਚ ਸਦ੍ਯਃ ਸ੍ਨਾਨਂ ਵਿਧੀਯਤੇ ।੧੫੭.੦੩੪ ਦ੍ਵਿਜਂ ਨ ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍(੩) ਪ੍ਰੇਤਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰੇਣ ਤੁ ਕਥਞ੍ਚਨ ॥੧੫੭.੦੩੪ ਨ ਚ ਸ਼ੂਦ੍ਰਂ ਦ੍ਵਿਜੇਨਾਪਿ ਤਯੋਰ੍ਦੋषੋ ਹਿ ਜਾਯਤੇ(੪) ।੧੫੭.੦੩੫ ਅਨਾਥਵਿਪ੍ਰਪ੍ਰੇਤਸ੍ਯ ਵਹਨਾਤ੍ਸ੍ਵਰਗਲੋਕਭਾਕ੍ ॥੧੫੭.੦੩੫ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਕਾਰ੍ਯਮੇਵ ਤਥਾ ਭਵੇਦਿਤਿ ਛ.. , ਙ.. , ਞ.. ਚ । ਕਾਰ੍ਯਮੇਤਤ੍ਤਥਾ ਭਵੇਦਿਤਿ ਝ.. ੨ ਰਾਜਾਜ੍ਞਾਕਾਰਕਾ ਇਤਿ ਟ.. ੩ ਨ ਨਿਰ੍ਦਹੇਦਿਤਿ ਖ.. ੪ ਤਯੋਰ੍ਦੋषੋऽਭਿਜਾਯਤੇ ਇਤਿ ਙ.. ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਮੇ ਜਯਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਪ੍ਰੇਤੇऽਨਾਥੇ ਚ ਕਾष੍ਠਦਃ ।੧੫੭.੦੩੬ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪ੍ਯ ਬਾਨ੍ਧਵਂ ਪ੍ਰੇਤਮਪਸਵ੍ਯੇਨ ਤਾਂ ਚਿਤਿਂ ॥੧੫੭.੦੩੬ ਪਰਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਤਤਃ ਸ੍ਨਾਨਂ ਕੁਰ੍ਯੁਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸਵਾਸਸਃ ।੧੫੭.੦੩੭ ਪ੍ਰੇਤਾਯ ਚ ਤਥਾ ਦਦ੍ਯੁਸ੍ਤ੍ਰੀਂਸ੍ਤ੍ਰੀਂਸ਼੍ਚੈਵੋਦਕਾਞ੍ਜਲੀਨ੍ ॥੧੫੭.੦੩੭ ਦ੍ਵਾਰ੍ਯਸ਼੍ਮਨਿ ਪਦਂ ਦਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ੇਯੁਸ੍ਤਥਾ ਗृਹਂ ।੧੫੭.੦੩੮ ਅਕ੍ਸ਼ਤਾਨ੍ਨਿਕ੍ਸ਼ਿਪੇਦ੍ਵਹ੍ਨੌ ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਂ ਵਿਦਸ਼੍ਯ ਚ ॥੧੫੭.੦੩੮ ਪृਥਕ੍ਸ਼ਯੀਰਨ੍ ਭੂਮੌ ਚ ਕ੍ਰੀਤਲਬ੍ਧਾਸ਼ਨੋ ਭਵੇਤ੍ ।੧੫੭.੦੩੯ ਏਕਃ ਪਿਣ੍ਦੋ ਦਸ਼ਾਹੇ ਤੁ ਸ਼੍ਮਸ਼੍ਰੁਕਰ੍ਮਕਰਃ ਸ਼ੁਚਿਃ ॥੧੫੭.੦੩੯ ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕੈਸ੍ਤਿਲੈਰ੍ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਮਜ੍ਜੇਦ੍ਵਾਸੋਪਰਂ ਦਧਤ੍(੧) ।੧੫੭.੦੪੦ ਅਜਾਤਦਨ੍ਤੇ ਤਨਯੇ ਸ਼ਿਸ਼ੌ ਗਰ੍ਭਸ੍ਰੁਤੇ ਤਥਾ ॥੧੫੭.੦੪੦ ਕਾਰ੍ਯੋ ਨੈਵਾਗ੍ਨਿਸਂਸ੍ਕਾਰੋ ਨੈਵ ਚਾਸ੍ਯੋਦਕਕ੍ਰਿਯਾ ।੧੫੭.੦੪੧ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਚ ਦਿਨੇਕਾਰ੍ਯਸ੍ਤਥਾਸ੍ਥ੍ਨਾਂ ਚੈਵ ਸਞ੍ਚਯਃ ॥੧੫੭.੦੪੧ ਅਸ੍ਥਿਸਞ੍ਚਯਨਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਮਙ੍ਗਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੋ ਵਿਧੀਯਤੇ

ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਮੌਤ ਅਤੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਆਸ਼ੌਚ ਸਪੀੰਡਿਆਂ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਨਮ ਤੇ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਦਵਾਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਪੁਤ ਦੀ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਵੈਸ਼ ਦੀ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਦੀ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਵਰਗੀ ਹੀ ਆਸ਼ੌਚ ਦੀ ਮਿਆਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਛੇ, ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਇੱਕ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਦੀ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਸ਼ਤਰੀ ਵੀ ਇੰਝ ਹੀ, ਪਰ ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਦੀ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਛੇ ਰਾਤਾਂ, ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਜਾਂ ਛੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਦਰ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਬੱਚਾ ਦੰਦਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂ ਮੁੰਡਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਤੁਰੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਆਵਰਤ ਆਉਣ ਤੇ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਸ਼ੌਚ ਨਹੀਂ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮਰੇ ਹੋਏ ਸ਼ੂਦਰ ਦੀ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਲੰਘਣ ਤੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਮੁੰਡਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਤੁਰੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਆਹ ਹੋਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਰਨ ਤੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਕੋਈ ਆਸ਼ੌਚ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਤੁਰੰਤ ਸ਼ੁੱਧੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਔਰਤ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਵਿਆਹ ਹੋਈ ਕੁੜੀ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਆਸ਼ੌਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪਹਿਲੇ ਨਾਲ ਖਤਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਨਾਲ, ਧਰਮਰਾਜ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਦੂਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋ ਕੇ ਮੌਤ ਜਾਂ ਜਨਮ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣੇ, ਤਾਂ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਬਾਕੀ ਦਿਨ ਹੀ ਆਸ਼ੌਚ ਕਰੇ। ਦਸ ਦਿਨ ਲੰਘ ਜਾਣ ਤੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਆਸ਼ੌਚ ਕਰੇ। ਜੇ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਮਾਤਾ-ਮਾਮਾ ਜਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਇੰਝ ਹੀ। ਗਰਭ ਸ੍ਰਾਵ ਹੋਣ ਤੇ ਰਾਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰੀਦੀ ਹੈ। ਸਪੀੰਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਰੇ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਵਰਣਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ। ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧੀ, ਰਾਜੇ ਲਈ ਬਾਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਵੈਸ਼ ਲਈ ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਲਈ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ। ਜੇ ਉੱਚਿਸ਼ਟ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਜਰੂਰ ਚੜ੍ਹਾਓ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅਤੇ ਗੋਤਰ ਲੈ ਕੇ ਉਚਾਰੋ। ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਖਾ ਲੈਣ, ਪੂਜਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਧਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਗੋਤਰ ਅਤੇ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ ਪਾਣੀ ਛੱਡੋ। ਚਾਰ ਅੰਗੁਲ ਚੌੜਾ, ਵਿਤਸਤ ਲੰਬਾ ਖੱਡਾ ਬਣਾਓ। ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਖਿੱਚੋ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤਿੰਨ ਅੱਗਾਂ ਜਲਾਓ—ਸੋਮ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਯਮ ਲਈ। ਹਰ ਥਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਆਹੁਤੀਆਂ ਪਾਓ। ਪਿੰਡ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੱਖੋ, ਅੰਨ, ਦਹੀਂ, ਸ਼ਹਦ ਅਤੇ ਮਾਸ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰੋ। ਜੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਧਿਕ ਮਹੀਨਾ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵਧਾ ਕੇ ਕਰੋ, ਜਾਂ ਬਾਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਮੁਕਾ ਲਵੋ। ਜੇ ਸਾਲ ਵਿਚਕਾਰ ਅਧਿਕ ਮਹੀਨਾ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਬਾਰਾਂਵੇਂ ਸ਼ਰਾਧ ਵਿੱਚ ਵਧਾ ਕੇ ਕਰੋ। ਸਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੇ ਸ਼ਰਾਧ, ਪ੍ਰੇਤ ਲਈ ਤਿੰਨ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਪਿੰਡ ਚੜ੍ਹਾਓ। ਧਰਤੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਮਾਨਤਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਮਾਨ ਕਰਕੇ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਕੇ। ਪ੍ਰੇਤ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋੜੋ, ਪ੍ਰੇਤ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੋਰ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ। ਇਹ ਸਭ ਕਰਮ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਨੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਰਮ ਮੰਤਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੂਦਰ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਪੀੰਡੀਆਂ ਦੀ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇੰਝ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰੋ, ਪ੍ਰੇਤ ਲਈ ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਅੰਨ ਭਰੋ। ਜਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਦੀ ਰੇਤ ਦੀ ਧਾਰ ਵਰਖਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਣੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪੁਰਖੇ ਨਹੀਂ। ਸਮੇਂ ਦੀ ਚਾਲ ਅਟਲ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੋ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰੇਤ ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਯਾਤਨਾ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਸ਼ਰਾਧ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾ ਆਪਣੇ ਲਈ, ਨਾ ਪ੍ਰੇਤ ਲਈ ਸੋਗ ਕਰੇ। ਭਰਗਵ, ਅੱਗ, ਪਾਸ਼, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮਰੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ, ਪਤਿਤਾਂ, ਬਿਜਲੀ ਜਾਂ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਮਰੇ, ਯਤੀ, ਵਰਤਧਾਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਰਾਜਕਰਮਚਾਰੀ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਛੂਹ ਲੈਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਆਸ਼ੌਚ ਨਹੀਂ। ਮੈਥੁਨ ਜਾਂ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਦੇ ਧੂੰਏ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸ਼ੂਦਰ ਦੁਆਰਾ ਅੱਗ ਨਾ ਲਗਾਏ, ਨਾ ਹੀ ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੁਆਰਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਦੋਸ਼ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਅਨਾਥ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਪ੍ਰੇਤ ਨੂੰ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਵਰਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜੇ ਅਨਾਥ ਪ੍ਰੇਤ ਦੀ ਲਾਠੀ ਚੁੱਕੀ ਜਾਵੇ। ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਪ੍ਰੇਤ ਨੂੰ ਉਲਟੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਚਿਤਾ ਤੇ ਰੱਖੋ, ਫਿਰ ਸਭ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੋ। ਪ੍ਰੇਤ ਲਈ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਪਾਣੀ ਦੇਵੋ। ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਪੈਰ ਰੱਖ ਕੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਾਓ। ਅੱਖਤ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਾਓ, ਨਿੰਬ ਦਾ ਪੱਤਾ ਚੱਬੋ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁੱਤੋ, ਖਾਣਾ ਖਰੀਦ ਕੇ ਖਾਓ। ਦਸਵੇਂ ਦਿਨ ਇਕ ਪਿੰਡ, ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸ਼ੁੱਧ ਵਿਅਕਤੀ ਚੜ੍ਹਾਏ। ਸਿੱਧਾਰਥ ਅਤੇ ਤਿਲ ਨਾਲ, ਕੱਪੜਾ ਪਾ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੋ। ਜਿਹੜਾ ਬੱਚਾ ਦੰਦਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂ ਗਰਭ ਸ੍ਰਾਵ ਹੋਣ ਤੇ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ। ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਅਸਥੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰੋ। ਅਸਥੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅਧ੍ਯਾਯ {੧੫੯} ਅਥੈਕੋਨषष੍ਟ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ਅਸਂਸ੍ਕृਤਾਦਿਸ਼ੌਚਂ ਪੁष੍ਕਰ ਉਵਾਚ ਸਂਸ੍ਕृਤਸ੍ਯਾਸਂਸ੍ਕृਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰ੍ਗੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋ ਹਰਿਮ੍ਮृਤੇਃ ।੧੫੯.੦੦੧ ਅਸ੍ਥ੍ਨਾਙ੍ਗਙ੍ਗਾਮ੍ਭਸਿ ਕ੍ਸ਼ੇਪਾਤ੍ਪ੍ਰੇਤਸ੍ਯਾਭ੍ਯੁਦਯੋ ਭਵੇਤ੍ ॥੧੫੯.੦੦੧ ਗਙ੍ਗਾਤੋਯੇ ਨਰਸ੍ਯਾਸ੍ਥਿ ਯਾਵਤ੍ਤਾਵਦ੍ਦਿਵਿ ਸ੍ਥਿਤਿਃ ।੧੫੯.੦੦੨ ਆਤ੍ਮਨਸ੍ਤ੍ਯਾਗਿਨਾਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਪਤਿਤਾਨਾਂ ਤਥਾ ਕ੍ਰਿਯਾ ॥੧੫੯.੦੦੨ ਤੇषਾਮਪਿ ਤਥਾ ਗਾਙ੍ਗੇ ਤੋਯੇऽਸ੍ਥ੍ਨਾਂ ਪਤਨਂ ਹਿਤਂ ।੧੫੯.੦੦੩ ਤੇषਾਂ ਦਤ੍ਤਂ ਜਲਂ ਚਾਨ੍ਨਂ ਗਗਨੇ ਤਤ੍ਪ੍ਰਲੀਯਤੇ ॥੧੫੯.੦੦੩ ਅਨੁਗ੍ਰਹੇਣ ਮਹਤਾ ਪ੍ਰੇਤਸ੍ਯ ਪਤਿਤਸ੍ਯ ਚ ।੧੫੯.੦੦੪ ਨਾਰਾਯਣਬਲਿਃ ਕਾਰ੍ਯਸ੍ਤੇਨਾਨੁਗ੍ਰਹਮਸ਼੍ਨੁਤੇ ॥੧੫੯.੦੦੪ ਅਕ੍ਸ਼ਯਃ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦਤ੍ਤਂ ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ।੧੫੯.੦੦੫ ਪਤਨਾਤ੍ਤ੍ਰਾਯਤੇ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪਾਤ੍ਰਂ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ ॥੧੫੯.੦੦੫ ਪਤਤਾਂ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤ੍ਯਾਦਿਪ੍ਰਦ ਏਕੋ ਹਰਿਰ੍ਧ੍ਰੁਵਂ ।੧੫੯.੦੦੬ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਲੋਕਾਨ੍ਮ੍ਰਿਯਮਾਣਾਨ੍ ਸਹਾਯਂ ਧਰ੍ਮਮਾਚਰੇਤ੍ ॥੧੫੯.੦੦੬ ਮृਤੋऽਪਿ ਬਾਨ੍ਧਵਃ ਸ਼ਕ੍ਤੋ ਨਾਨੁਗਨ੍ਤੁਂ ਨਰਂ ਮृਤਂ ।੧੫੯.੦੦੭ ਜਾਯਾਵਰ੍ਜਂ ਹਿ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਯਾਮ੍ਯਃ ਪਨ੍ਥਾ ਵਿਭਿਦ੍ਯਤੇ(੧) ॥੧੫੯.੦੦੭ ਧਰ੍ਮ ਏਕੋ(੨) ਵ੍ਰਜਤ੍ਯੇਨਂ ਯਤ੍ਰ ਕ੍ਵਚਨ ਗਾਮਿਨਂ ।੧੫੯.੦੦੮ ਸ਼੍ਵਃ ਕਾਰ੍ਯਮਦ੍ਯ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਚਾਪਰਾਹ੍ਣਿਕਂ ॥੧੫੯.੦੦੮ ਨ ਹਿ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸ਼ਤੇ ਮृਤ੍ਯੁਃ ਕृਤਃ ਵਾਸ੍ਯ ਨ ਵਾ ਕृਤਂ ।੧੫੯.੦੦੯ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਪਣਗृਹਾਸਕ੍ਤਮਨ੍ਯਤ੍ਰਗਤਮਾਨਸਂ ॥੧੫੯.੦੦੯ ਵृਕੀਵੀਰਣਮਾਸਾਦ੍ਯ ਮृਤ੍ਯੁਰਾਦਾਯ ਗਚ੍ਛਤਿ ।੧੫੯.੦੧੦ ਨ ਕਾਲਸ੍ਯ ਪ੍ਰਿਯਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਦ੍ਵੇष੍ਯਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ॥੧੫੯.੦੧੦ ਆਯੁष੍ਯੇ ਕਰ੍ਮਣਿ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ ਹਰਿਤੇ ਜਨਂ ।੧੫੯.੦੧੧ ਨਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਕਾਲੋ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਵਿਦ੍ਧਃ ਸ਼ਰਸ਼ਤੈਰਪਿ ॥੧੫੯.੦੧੧ ਕੁਸ਼ਾਗ੍ਰੇਣਾਪਿ ਸਂਸ੍ਪृष੍ਟਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਕਾਲੋ ਨ ਜੀਵਤਿ ।੧੫੯.੦੧੨ - - - - - -- - -- - -- - -- - -- -- - -- ੧ ਪਨ੍ਥਾ ਵਿਭਜ੍ਯਤੇ ਇਤਿ ਗ.. ੨ ਧਰ੍ਮ ਏਵੇਤਿ ਜ.. - - - -- - - -- - -- - -- - -- - - --- ਔषਧਾਨਿ(੧) ਨ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਰਾਯਨ੍ਤੇ ਮृਤ੍ਯੁਨਾਨ੍ਵਿਤਂ ॥੧੫੯.੦੧੨ ਵਤ੍ਸਵਤ੍ਪ੍ਰਾਕृਤਂ ਕਰ੍ਮ ਕਰ੍ਤਾਰਂ ਵਿਨ੍ਦਤਿ ਧ੍ਰੁਵਂ ।੧੫੯.੦੧੩ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਾਦਿ ਵ੍ਯਕ੍ਤਮਧ੍ਯਮਵ੍ਯਕ੍ਤਨਿਧਨਂ ਜਗਤ੍ ॥੧੫੯.੦੧੩ ਕੌਮਾਰਾਦਿ ਯਥਾ ਦੇਹੇ ਤਥਾ ਦੇਹਾਨ੍ਤਰਾਗਮਃ ।੧੫੯.੦੧੪ ਨਵਮਨ੍ਯਦ੍ਯਥਾ ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਗृਹ੍ਣਾਤ੍ਯੇਵਂ ਸ਼ਰੀਰਿਕਂ ॥੧੫੯.੦੧੪ ਦੇਹੀ ਨਿਤ੍ਯਮਵਧ੍ਯੋऽਯਂ ਯਤਃ ਸ਼ੋਕਂ ਤਤਸ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍

ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਿਹੜਾ ਸੰਸਕਾਰ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਮੌਤ ਤੇ ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਅਸਥੀਆਂ ਜਾਂ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਤ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹੋਨਾ ਦੀ ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਅਸਥੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨੀ ਦੇਰ ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਪਤਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਅਸਥੀਆਂ ਸੁੱਟਣੀ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਅੰਨ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਤ ਜਾਂ ਪਤਿਤ ਨੂੰ ਵੀ ਲਾਭ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਾਇਣ ਬਲਿ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਕਿਰਪਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਪੂੰਡਰੀਕਾਖਸ਼ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜੋ ਪਤਿਤ ਨੂੰ ਡੁਬਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਨਾਰਦਨ ਹੀ ਹੈ। ਪਤਿਤਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗ, ਮੁਕਤੀ ਆਦਿ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕੇਵਲ ਹਰੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਰਦੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਧਰਮ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰੇ। ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵੀ ਮਰੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ। ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ, ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਯਮ ਦਾ ਰਾਹ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਧਰਮ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਉਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੰਮ ਕੱਲ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਜ ਹੀ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਸਵੇਰੇ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁਪਹਿਰ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੌਤ ਕਿਸੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਚਾਹੇ ਕੰਮ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ। ਜਿਹੜਾ ਖੇਤ, ਮੰਡੀ ਜਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਮੌਤ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਲਈ ਕੋਈ ਪਿਆਰਾ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਉਮਰ ਜਾਂ ਕਰਮ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੌਤ ਜਬਰਦਸਤੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਉਹ ਸੌ ਤੀਰ ਲੱਗਣ ਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ। ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਕੁਸ਼ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਛੂਹਣ ਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਚਦਾ। ਦਵਾਈਆਂ ਜਾਂ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਮੌਤ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਚਾ ਸਕਦੇ। ਜਿਵੇਂ ਵੱਛਾ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇੰਝ ਕਰਮ ਆਪਣੇ ਕਰਤਾ ਨੂੰ ਲੱਭ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਣਜਾਣ ਤੋਂ ਜਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਵਿਚਕਾਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ, ਤੇ ਫਿਰ ਅਣਜਾਣ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਬੁੱਢੇਪੇ ਤੱਕ ਸਰੀਰ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਇੰਝ ਆਤਮਾ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਨਵਾਂ ਕੱਪੜਾ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੰਝ ਆਤਮਾ ਨਵਾਂ ਸਰੀਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਸਦਾ ਅਬਿਨਾਸੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਅਥ ਦ੍ਵਿषष੍ਟ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕਥਨਂ ਪੁष੍ਕਰ ਉਵਾਚ ਮਨੁਰ੍ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕੋ ਹਾਰੀਤੋऽਤ੍ਰਿਰ੍ਯਮੋऽਙਿਗਿਰਾਃ ।੧੬੨.੦੦੧ ਵਸਿष੍ਠਦਕ੍ਸ਼ਸਂਵਰ੍ਤਸ਼ਾਤਾਤਪਪਰਾਸ਼ਰਾਃ ॥੧੬੨.੦੦੧ ਆਪਸ੍ਤਮ੍ਬੋਸ਼ਨੋਵ੍ਯਾਸਾਃ ਕਾਤ੍ਯਯਨਬृਹਸ੍ਪਤੀ ।੧੬੨.੦੦੨ ਗੋਤਮਃ ਸ਼ਙ੍ਖਲਿਖਿਤੌ ਧਰ੍ਮਮੇਤੇ ਯਥਾਬ੍ਰੁਵਨ੍ ॥੧੬੨.੦੦੨ ਤਥਾ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸਮਾਸੇਨ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਦਂ ਸ਼ृਣੁ ।੧੬੨.੦੦੩ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਞ੍ਚ ਨਿਵृਤ੍ਤਞ੍ਚ ਦ੍ਵਿਵਿਧਙ੍ਕਰ੍ਮ ਵੈਦਿਕਂ ॥੧੬੨.੦੦੩ ਕਾਮ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਂ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਿਵृਤ੍ਤਂ ਜ੍ਞਾਨਪੂਰ੍ਵਕਂ ।੧੬੨.੦੦੪ ਵੇਦਾਭ੍ਯਾਸਸ੍ਤਪੋ ਜ੍ਞਾਨਮਿਨ੍ਦਿਯਾਣਾਞ੍ਚ ਸਂਯਮਃ ॥੧੬੨.੦੦੪ ਅਹਿਂਸਾ ਗੁਰੁਸੇਵਾ ਚ ਨਿਃਸ਼੍ਰੇਯਸਕਰਂ ਪਰਂ ।੧੬੨.੦੦੫ ਸਰ੍ਵੇषਾਮਪਿ ਚੈਤੇषਾਮਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਂ ਪਰਂ ਸ੍ਮृਤਂ ॥੧੬੨.੦੦੫ ਤਚ੍ਚਗ੍ਰ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਨਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਹ੍ਯਮृਤਂ ਤਤਃ ।੧੬੨.੦੦੬ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਚਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਚਾਤ੍ਮਨਿ ॥੧੬੨.੦੦੬ ਸਮਮ੍ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਨਾਤ੍ਮਯਾਜੀ ਸ੍ਵਾਰਾਜ੍ਯਮਧਿਗਚ੍ਛਤਿ ।੧੬੨.੦੦੭ ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨੇ ਸਮੇ ਚ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵੇਦਾਭ੍ਯਾਸੇ ਚ ਯਤ੍ਨਵਾਨ੍ ॥੧੬੨.੦੦੭ ਏਤਦ੍ਦ੍ਵਿਜਨ੍ਮਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਂ(੧) ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ।੧੬੨.੦੦੮ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਏਤਦ੍ਦ੍ਵਿਜਨ੍ਮਸਾਗ੍ਰ੍ਯਮਿਤਿ ਖ.. , ਙ.. , ਝ.. , ਞ.. , ਟ.. ਚ । ਏਤਦ੍ਦ੍ਵਿਜਨ੍ਮਸਾਮਗ੍ਰੀਤਿ ਘ. ਵੇਦਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞੋ ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਮੇ ਵਸਨ੍ ॥੧੬੨.੦੦੮ ਇਹੈਵ ਲੋਕੇ ਤਿष੍ਠਨ੍ ਹਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਯਾਯ ਕਲ੍ਪ੍ਯਤੇ(੧) ।੧੬੨.੦੦੯ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਾਨਾਮੁਪਾਕਰ੍ਮ ਸ਼੍ਰਾਵਣ੍ਯਾਂ ਸ਼੍ਰਾਵਣੇਨ ਤੁ ॥੧੬੨.੦੦੯ ਹਸ੍ਤੇ ਚੌषਧਿਵਾਰੇ ਚ ਪਞ੍ਚਮ੍ਯਾਂ ਸ਼੍ਰਾਵਣਸ੍ਯ ਵਾ ।੧੬੨.੦੧੦ ਪੌषਮਾਸਸ੍ਯ ਰੋਹਿਣ੍ਯਾਮष੍ਟਕਾਯਾਮਥਾਪਿ ਵਾ ॥੧੬੨.੦੧੦ ਜਲਾਨ੍ਤੇ ਛਨ੍ਦਸਾਙ੍ਕੁਰ੍ਯਾਦੁਤ੍ਸਰ੍ਗਂ ਵਿਧਿਵਦ੍ਵਹਿਃ ।੧੬੨.੦੧੧ ਤ੍ਰ੍ਯਹਂ ਪ੍ਰੇਤੇष੍ਵਨਧ੍ਯਾਯਃ ਸ਼ਿष੍ਯਰ੍ਤ੍ਵਿਗ੍ਗੁਰੁਬਨ੍ਧੁषੁ ॥੧੬੨.੦੧੧ ਉਪਾਕਰ੍ਮਣਿ ਚੋਤ੍ਸਰ੍ਗਂ ਸ੍ਵਸ਼ਾਖਾਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯੇ ਤਥਾ(੨) ।੧੬੨.੦੧੨ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਗਰ੍ਜਿਤਨਿਰ੍ਘਾਤੇ ਭੂਕਮ੍ਪੋਲ੍ਕਾਨਿਪਾਤਨੇ ॥੧੬੨.੦੧੨ ਸਮਾਪ੍ਯ ਵੇਦਂ ਹ੍ਯਨਿਸ਼ਮਾਰਣ੍ਯਕਮਧੀਤ੍ਯ ਚ ।੧੬੨.੦੧੩ ਪਞ੍ਚਦਸ਼੍ਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼੍ਯਾਮष੍ਟਮ੍ਯਾਂ ਰਾਹੁਸੂਤਕੇ ॥੧੬੨.੦੧੩ ऋਤੁਸਨ੍ਧਿषੁ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਵਿਕਂ ਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਯ ਚ ।੧੬੨.੦੧੪ ਪਸ਼ੁਮਣ੍ਡੂਕਨਕੁਲਸ਼੍ਵਾਹਿਮਾਰ੍ਜਾਰਸ਼ੂਕਰੈਃ(੩) ॥੧੬੨.੦੧੪ ਕृਤੇਨ੍ਤਰੇ ਤ੍ਵਹੋਰਾਤ੍ਰਂ ਸ਼ਕ੍ਰਪਾਤੇ ਤਥੋਚ੍ਛ੍ਰਿਯੇ ।੧੬੨.੦੧੫ ਸ਼੍ਵਕ੍ਰੋष੍ਟੁਗਰ੍ਧਭੋਲੂਕਮਾਸਵਾਣਰ੍ਤੁਨਿਸ੍ਵਨੇ ॥੧੬੨.੦੧੫ ਅਮੇਧ੍ਯਸ਼ਵਸ਼ੂਦ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਪਤਿਤਾਨ੍ਤਿਕੇ ।੧੬੨.੦੧੬ ਅਸ਼ੁਭਾਸੁ ਚ ਤਾਰਾਸੁ ਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਸ੍ਤਨਿਤਸਮ੍ਪ੍ਲਵੇ ॥੧੬੨.੦੧੬ ਭੁਤ੍ਕ੍ਵਾਰ੍ਦ੍ਰਪਾਣਿਰਮ੍ਭੋਨ੍ਤਰਰ੍ਧਰਾਤ੍ਰੇऽਤਿਮਾਰੁਤੇ ।੧੬੨.੦੧੭ ਪਾਂਸ਼ੁਵਰ੍षੇ ਦਿਸ਼ਾਨ੍ਦਾਹੇ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਨੀਹਾਰਭੀਤਿषੁ ॥੧੬੨.੦੧੭ ਧਾਵਤਃ ਪ੍ਰਾਣਿਬਾਧੇ ਚ ਵਿਸ਼ਿष੍ਟੇ ਗृਹਮਾਗਤੇ ।੧੬੨.੦੧੮ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਾਯ ਕਲ੍ਪ੍ਯਤੇ ਇਤਿ ਙ.. ੨ ਸ੍ਵਸ਼ਾਖਾਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯੇ ਮृਤੇ ਇਤਿ ਘ.. , ਝ.. , ਞ.. , ਟ ਚ ੩ ਸ਼ਸ਼ਮਾਰ੍ਜਾਰਸ਼ੂਕਰੈਰਿਤਿ ਙ.. ਖਰੋष੍ਟ੍ਰਯਾਨਹਸ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਵਨੌਕਾਵृਕ੍ਸ਼ਾਦਿਰੋਹਣੇ ॥੧੬੨.੦੧੮ ਸਪ੍ਤਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਨਧ੍ਯਾਯਾਨੇਤਾਂਸ੍ਤਾਤ੍ਕਾਲਿਕਾਨ੍ਵਿਦੁਃ

ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮਨੂ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਯਾਜ਼ਨਵਲਕ, ਹਾਰੀਤ, ਅਤ੍ਰਿ, ਯਮ, ਅੰਗਿਰਸ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਦੱਖ, ਸੰਵਰਤ, ਸ਼ਾਤਾਤਪ, ਪਰਾਸ਼ਰ, ਆਪਸਤੰਬ, ਉਸ਼ਨਸ, ਵਿਆਸ, ਕਾਤਿਆਨ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ, ਗੌਤਮ, ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਲਿਖਿਤ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਵੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਸੁਣੋ। ਵੇਦਕ ਕਰਮ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਨ: ਪ੍ਰਵਿਰਤ (ਭੋਗ ਵਾਲੇ) ਅਤੇ ਨਿਵਿਰਤ (ਜਾਣ ਵਾਲੇ)। ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਕਰਮ ਪ੍ਰਵਿਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਨਿਵਿਰਤ। ਵੇਦ ਪੜ੍ਹਨਾ, ਤਪ, ਗਿਆਨ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੇ ਸੰਯਮ, ਅਹਿੰਸਾ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ—ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਵਿੱਚ ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਮਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਹਰ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ, ਉਹ ਆਤਮ-ਯਾਜੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੇਦ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਜੋ ਜਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਦੀ ਖਾਸ ਯੋਗਤਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਵੇਦ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਅਸਲ ਅਰਥ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ, ਇਸੀ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਵਾਧਿਆਇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸ਼ਰਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦਵਾਈ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਜਾਂ ਪੰਜਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ, ਜਾਂ ਪੌਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਰੋਹਣੀ ਜਾਂ ਅਸ਼ਟਕਾ ਨੂੰ ਵੀ। ਜਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਛੰਦਾਂ ਦੀ ਅੰਕੁਰਣਾ, ਉਤਸਰਗ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਬਾਹਰ। ਮਰੇ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀਆਂ (ਸ਼ਿਸ਼, ਰਿਤਵਿਕ, ਗੁਰੂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ) ਲਈ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਅਧਿਆਇ ਨਹੀਂ। ਉਪਾਕਰਮ ਤੇ ਉਤਸਰਗ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਖਾ ਵਾਲੇ ਸ਼੍ਰੋਤਰੀ ਦੇ ਮਰਨ ਤੇ। ਸੰਧਿਆ, ਗਰਜ, ਭੂਚਾਲ, ਉਲਕਾ ਪੈਣ ਤੇ ਵੀ। ਵੇਦ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਅਰਣਯਕ ਪੜ੍ਹ ਕੇ। ਪੰਦਰਵੀਂ, ਚੌਦਵੀਂ, ਅੱਠਵੀਂ, ਜਾਂ ਰਾਹੂ ਗ੍ਰਹਣ ਤੇ। ਰਿਤੂ ਬਦਲਣ ਤੇ, ਖਾਣ ਪੀਣ ਜਾਂ ਸ਼ਰਾਧ ਲੈਣ ਤੇ। ਪਸ਼ੂ, ਮੰਡੂਕ, ਨਕੁਲ, ਘੋੜਾ, ਸੱਪ, ਬਿੱਲੀ, ਸੂਰ ਆਦਿ ਦੇ ਕਰਤਬ ਤੇ। ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦੇ ਬਦਲਣ ਤੇ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਬਿਜਲੀ ਪੈਣ ਤੇ। ਕੁੱਤੇ, ਗਧੇ, ਉਲੂ, ਮਦਿਰਾ, ਮੌਸਮ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਤੇ। ਅਪਵਿੱਤਰ ਮਰੇ ਹੋਏ, ਸ਼ੂਦਰ, ਚਮੜੀ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਜਾਂ ਪਤਿਤ ਦੇ ਨੇੜੇ। ਅਸ਼ੁਭ ਤਾਰਿਆਂ, ਬਿਜਲੀ, ਗੜਗੜਾਹਟ, ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ, ਰਾਤ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿਚ, ਤੇਜ਼ ਹਵਾ, ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਵਰਖਾ, ਦਿਸ਼ਾ ਦੀ ਅੱਗ, ਸੰਧਿਆ, ਧੁੰਦ, ਡਰ, ਦੌੜਦੇ, ਜਾਨਵਰ ਦੀ ਹਾਨੀ, ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਹਿਮਾਨ ਆਉਣ ਤੇ। ਖਚਰ, ਊਠ, ਰਥ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜਾ, ਜਹਾਜ਼, ਦਰੱਖਤ ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਤੇ। ਇਹ ਸਤੱਤੀ ਅਧਿਆਇ ਨਾ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਹਨ।

thumb|ਪਾਰ੍ਵਣ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧ ਅਥ ਤ੍ਰਿषष੍ਟ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਕਲ੍ਪਕਥਨਂ ਪੁष੍ਕਰ ਉਵਾਚ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਕਲ੍ਪਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਦਂ ਸ਼ृਣੁ ।੧੬੩.੦੦੧ ਨਿਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯ ਵਿਪ੍ਰਾਨ੍ ਪੂਰ੍ਵੇਦ੍ਯੁਃ ਸ੍ਵਾਗਤੇਨਾਪਰਾਹ੍ਣਤਃ ॥੧੬੩.੦੦੧ ਪ੍ਰਾਚ੍ਯੋਪਵੇਸ਼ਯੇਤ੍ਪੀਠੇ ਯੁਗ੍ਮਾਨ੍ਦੈਵੇऽਥ ਪਿਤ੍ਰਕੇ ।੧੬੩.੦੦੨ ਅਯੁਗ੍ਮਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਙ੍ਮੁਖਾਨ੍ਦੈਵੇ ਤ੍ਰੀਨ੍ ਪੈਤ੍ਰੇ ਚੈਕਮੇਵ ਵਾ ॥੧੬੩.੦੦੨ ਮਾਤਾਮਹਾਨਾਮਪ੍ਯੇਵਨ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਂ ਵਾ ਵੈਸ਼੍ਯਦੇਵਿਕਂ ।੧੬੩.੦੦੩ ਪਾਣਿਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਾਲਨਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿष੍ਟਰਾਰ੍ਥਂ ਕੁਸ਼ਾਨਪਿ ॥੧੬੩.੦੦੩ ਆਵਾਹਯੇਦਨੁਜ੍ਞਾਤੋ ਵਿਸ਼੍ਵੇ ਦੇਵਾਸ ਇਤ੍ਯृਚਾ ।੧੬੩.੦੦੪ ਯਵੈਰਨ੍ਵਵਕੀਰ੍ਯਾਥ(?) ਭਾਜਨੇ ਸਪਵਿਤ੍ਰਕੇ ॥੧੬੩.੦੦੪ ਸ਼ਨ੍ਨੋਦੇਵ੍ਯਾ ਪਯਃ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤ੍ਵਾ ਯਵੋਸੀਤਿ ਯਵਾਂਸ੍ਤਥਾ ।੧੬੩.੦੦੫ ਯਾਦਿਵ੍ਯਾ ਇਤਿਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਹਸ੍ਤੇ ਹ੍ਯਰ੍ਘਂ ਵਿਨਿਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍ ॥੧੬੩.੦੦੫ ਦਤ੍ਵੋਦਕਂ ਗਨ੍ਧਮਾਲ੍ਯਂ ਧੂਪਦਾਨਂ ਪ੍ਰਦੀਪਕਂ ।੧੬੩.੦੦੬ ਅਪਸਵ੍ਯਂ ਤਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਪਿਤॄਣਾਮਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ॥੧੬੩.੦੦੬ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾਂਸ੍ਤੁ ਕੁਸ਼ਾਨ੍ ਕृਤ੍ਵਾ ਹ੍ਯੁਸ਼ਨ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵੇਤ੍ਯृਚਾ ਪਿਤॄਨ੍ ।੧੬੩.੦੦੭ ਆਵਾਹ੍ਯ ਤਦਨੁਜ੍ਞਾਤੋ ਜਪੇਦਾਯਾਨ੍ਤੁ ਨਃ ਤਤਃ ॥੧੬੩.੦੦੭ ਯਵਾਰ੍ਥਾਸ੍ਤੁ ਤਿਲੈਃ ਕਾਰ੍ਯਾਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦਰ੍ਘ੍ਯਾਦਿ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ।੧੬੩.੦੦੮ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਘ੍ਯਂ ਸਂਸ਼੍ਰਵਾਨ੍ ਸ਼ੇषਾਨ੍ ਪਾਤ੍ਰੇ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਿਧਾਨਤਃ ॥੧੬੩.੦੦੮ ਪਿਤृਭ੍ਯਃ ਸ੍ਥਾਨਮਸੀਤਿ ਨ੍ਯੁਬ੍ਜਂ ਪਾਤ੍ਰਂ ਕਰੋਤ੍ਯਧਃ ।੧੬੩.੦੦੯ ਅਗ੍ਨੌ ਕਰਿष੍ਯ ਆਦਾਯ ਪृਚ੍ਛਤ੍ਯਨ੍ਨਂ ਘृਤਪ੍ਲੁਤਂ ॥੧੬੩.੦੦੯ ਕੁਰੁष੍ਵੇਤਿ ਹ੍ਯਨੁਜ੍ਞਾਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾਗ੍ਨੌ ਪਿਤृਯਜ੍ਞਵਤ੍ ।੧੬੩.੦੧੦ ਹੁਤਸ਼ੇषਂ ਪ੍ਰਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਭਾਜਨੇषੁ ਸਮਾਹਿਤਃ ॥੧੬੩.੦੧੦ ਯਥਾਲਾਭੋਪਪਨ੍ਨੇषੁ ਰੌਪ੍ਯੇषੁ ਤੁ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ।੧੬੩.੦੧੧ ਦਤ੍ਵਾਨ੍ਨਂ ਪृਥਿਵੀਪਾਤ੍ਰਮਿਤਿ ਪਾਤ੍ਰਾਭਿਮਨ੍ਤ੍ਰਣਂ ॥੧੬੩.੦੧੧ ਕृਤ੍ਵੇਦਂ ਵਿष੍ਣੁਰਿਤ੍ਯਨ੍ਨੇ ਦ੍ਵਿਜਾਙ੍ਗੁष੍ਠਂ ਨਿਵੇਸ਼ਯੇਤ੍ ।੧੬੩.੦੧੨ ਸਵ੍ਯਾਹृਤਿਕਾਂ ਗਾਯਤ੍ਰੀਂ ਮਧੁਵਾਤਾ ਇਤਿ ਤ੍ਯਚਂ ॥੧੬੩.੦੧੨ ਜਪ੍ਤ੍ਵਾ ਯਥਾਸੁਖਂ ਵਾਚ੍ਯਂ ਭੁਞ੍ਜੀਰਂਸ੍ਤੇऽਪਿ ਵਾਗ੍ਯਤਾਃ ।੧੬੩.੦੧੩ ਅਨ੍ਨਮਿष੍ਟਂ ਹਵਿष੍ਯਞ੍ਚ ਦਦ੍ਯਾਜ੍ਜਪ੍ਤ੍ਵਾ ਪਵਿਤ੍ਰਕਂ ॥੧੬੩.੦੧੩ ਅਨ੍ਨਮਾਦਾਯ ਤृਪ੍ਤਾਃ ਸ੍ਥ ਸ਼ੇषਂ ਚੈਵਾਨ੍ਨਮਸ੍ਯ ਚ ।੧੬੩.੦੧੪ ਤਦਨ੍ਨਂ ਵਿਕਿਰੇਦ੍ਭੂਮੌ ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਚਾਪਃ ਸਕृਤ੍ਸਕृਤ੍ ॥੧੬੩.੦੧੪ ਸਰ੍ਵਮਨ੍ਨਮੁਪਾਦਾਯ ਸਤਿਲਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮੁਖਃ ।੧੬੩.੦੧੫ ਉਚ੍ਛਿष੍ਟਸਨ੍ਨਿਧੌ ਪਿਣ੍ਡਾਨ੍ ਪ੍ਰਦਦ੍ਯਾਤ੍ਪਿਤृਯਜ੍ਞਵਤ੍ ॥੧੬੩.੦੧੫ ਮਾਤਾਮਹਾਨਾਮਪ੍ਯੇਵਂ ਦਦ੍ਯਾਦਾਚਮਨਂ ਤਤਃ ।੧੬੩.੦੧੬ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਵਾਚ੍ਯਂ ਤਤਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦਕ੍ਸ਼ਯ੍ਯੋਦਕਮੇਵ ਚ ॥੧੬੩.੦੧੬ ਦਤ੍ਵਾ ਤੁ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ੍ਵਧਾਕਾਰਮੁਦਾਹਰੇਤ੍ ।੧੬੩.੦੧੭ ਵਾਚ੍ਯਤਾਮਿਤ੍ਯਨੁਜ੍ਞਾਤਃ ਸ੍ਵਪਿਤृਭ੍ਯਃ ਸ੍ਵਧੋਚ੍ਯਤਾਂ(੧) ॥੧੬੩.੦੧੭ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਮਾਤਾਮਹਾਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿਃ, ਸ੍ਵਪਿਤृਭ੍ਯਃ ਸ੍ਵਧੋਚ੍ਯਤਾਮਿਤ੍ਯਨ੍ਤਃ ਪਾਠਃ ਝ.. ਪੁਸ੍ਤਕੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਕੁਰ੍ਯੁਰਸ੍ਤੁ ਸ੍ਵਧੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਭੂਮੌ ਸਿਞ੍ਚੇਤ੍ਤਤੋ ਜਲਂ ।੧੬੩.੦੧੮ ਪ੍ਰੀਯਨ੍ਤਾਮਿਤਿ ਵਾ ਦੈਵਂ ਵਿਸ਼੍ਵੇ ਦੇਵਾ ਜਲਂ ਦਦੇਤ੍ ॥੧੬੩.੦੧੮ ਦਾਤਾਰੋ ਨੋऽਭਿਵਰ੍ਧਨ੍ਤਾਂ ਵੇਦਾਃ ਸਨ੍ਤਤਿਰੇਵ ਚ ।੧੬੩.੦੧੯ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਚ ਨੋ ਮਾਵ੍ਯਗਮਦ੍ਬਹੁਦੇਯਂ ਚ ਨੋ .ਸ੍ਤ੍ਵਿਤਿ ॥੧੬੩.੦੧੯ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਪ੍ਰਿਯਾ ਵਾਚਃ ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯ ਵਿਸਰ੍ਜਯੇਤ੍ ।੧੬੩.੦੨੦ ਵਾਜੇ ਵਾਜ ਇਤਿ ਪ੍ਰੀਤਪਿਤृਪੂਰ੍ਵਂ ਵਿਸਰ੍ਜਨਂ(੧) ॥੧੬੩.੦੨੦ ਯਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੁ ਸਂਸ਼੍ਰਵਾਃ ਪੂਰ੍ਵਮਰ੍ਘਪਾਤ੍ਰੇ ਨਿਪਾਤਿਤਾਃ ।੧੬੩.੦੨੧ ਪਿਤृਪਾਤ੍ਰਂ ਤਦੁਤ੍ਤਾਨਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਿਪ੍ਰਾਨ੍ ਵਿਸਰ੍ਜਯੇਤ੍ ॥੧੬੩.੦੨੧ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮਨੁਵ੍ਰਜ੍ਯ ਭਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਪਿਤृਸੇਵਿਤਂ ।੧੬੩.੦੨੨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਭਵੇਤ੍ਤਾਨ੍ਤੁ ਰਜਨੀਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਃ ਸਹ ॥੧੬੩.੦੨੨ ਏਵਂ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਵृਦ੍ਧੌ ਨਾਨ੍ਦੀਮੁਖਾਨ੍ ਪਿਤॄਨ੍ ।੧੬੩.੦੨੩ ਯਜੇਤ ਦਧਿਕਰ੍ਕਨ੍ਧੁਮਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ ਪਿਣ੍ਡਾਨ੍ ਯਵੈਃ ਕ੍ਰਿਯਾ ॥੧੬੩.੦੨੩ ਏਕੋਦ੍ਦਿष੍ਟਂ ਦੈਵਹੀਨਮੇਕਾਰ੍ਘੈਕਪਵਿਤ੍ਰਕਂ ।੧੬੩.੦੨੪ ਆਵਾਹਨਾਗ੍ਨੌਕਰਣਰਹਿਤਂ ਹ੍ਯਪਸਵ੍ਯਵਤ੍ ॥੧੬੩.੦੨੪ ਉਪਤਿष੍ਠਤਾਮਿਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਯ੍ਯਸ੍ਥਾਨੇ ਪਿਤृਵਿਸਰ੍ਜਨੇ ।੧੬੩.੦੨੫ ਅਭਿਰਮ੍ਯਤਾਮਿਤਿ ਵਦੇਦ੍ਬ੍ਰੂਯੁਸ੍ਤੇऽਭਿਰਤਾਃ ਸ੍ਮ ਹ ॥੧੬੩.੦੨੫ ਗਨ੍ਧੋਦਕਤਿਲੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪਾਤ੍ਰਚਤੁष੍ਟਯਂ ।੧੬੩.੦੨੬ ਅਰ੍ਘਾਰ੍ਥਪਿਤृਪਾਤ੍ਰੇषੁ ਪ੍ਰੇਤਪਾਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਸੇਚਯੇਤ੍ ॥੧੬੩.੦੨੬ ਯੇ ਸਮਾਨਾ ਇਤਿ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ੇषਂ ਪੂਰ੍ਵਵਦਾਚਰੇਤ੍ ।੧੬੩.੦੨੭ ਏਤਤ੍ਸਪਿਣ੍ਡੀਕਰਣਮੇਕੋਦ੍ਦਿष੍ਟਂ ਸ੍ਤਿਯਾ ਸਹ(੨) ॥੧੬੩.੦੨੭ ਅਰ੍ਵਾਕ੍ਸਪਿਣ੍ਡੀਕਰਣਂ ਯਸ੍ਯ ਸਂਵਤ੍ਸਰਾਦ੍ਭਵੇਤ੍ ।੧੬੩.੦੨੮ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਪਿਤृਪੂਰ੍ਵਂ ਵਿਸਰ੍ਜਯੇਦਿਤਿ ਖ.. , ਛ.. , ਝ.. ਚ ੨ ਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਾ ਅਪੀਤਿ ਖ.. , ਛ.. ਚ ਤਸ੍ਯਾਪ੍ਯਨ੍ਨਂ ਸੋਦਕੁਮ੍ਭਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਸਂਵਤ੍ਸਰਂ ਦ੍ਵਿਜੇ ॥੧੬੩.੦੨੮ ਮृਤਾਹਨਿ ਚ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤਿਮਾਸਨ੍ਤੁ ਵਤ੍ਸਰਂ ।੧੬੩.੦੨੯ ਪ੍ਰਤਿਸਂਵਤ੍ਸਰਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਵੈ ਮਾਸਿਕਾਨ੍ਨਵਤ੍ ॥੧੬੩.੦੨੯ ਹਵਿष੍ਯਾਨ੍ਨੇਨ ਵੈ ਮਾਸਂ ਪਾਯਸੇਨ ਤੁ ਵਤ੍ਸਰਂ ।੧੬੩.੦੩੦ ਮਾਤ੍ਸ੍ਯਹਾਰਿਣਕੌਰਭ੍ਰਸ਼ਾਕੁਨਚ੍ਛਾਗਪਾਰ੍षਤੈਃ(੧) ॥੧੬੩.੦੩੦ ਐਣਰੌਰਵਵਾਰਾਹਸ਼ਾਸ਼ੈਰ੍ਮਾਂਸੈਰ੍ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ।੧੬੩.੦੩੧ ਮਾਸਵृਦ੍ਧ੍ਯਾਭਿਤृਪ੍ਯਨ੍ਤਿ ਦਤ੍ਤੈਰੇਵ(੨) ਪਿਤਾਮਹਾਃ ॥੧੬੩.੦੩੧ ਖਡ੍ਗਾਮਿषਂ ਮਹਾਸ਼ਲ੍ਕਂ ਮਧੁਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ਨਮੇਵ ਚ(੩) ।੧੬੩.੦੩੨ ਲੋਹਾਮਿषਂ ਕਾਲਸ਼ਾਕਂ ਮਾਂਸਂ ਵਾਰ੍ਧੀਨਸਸ੍ਯ ਚ ॥੧੬੩.੦੩੨ ਯਦ੍ਦਦਾਤਿ ਗਯਾਸ੍ਥਞ੍ਚ ਸਰ੍ਵਮਾਨਨ੍ਤ੍ਯਮੁਚ੍ਯਤੇ(੪) ।੧੬੩.੦੩੩ ਤਥਾ ਵਰ੍षਾਤ੍ਰਯੋਦਸ਼੍ਯਾਂ ਮਘਾਸੁ ਚ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥੧੬੩.੦੩੩ ਕਨ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਜਾਂ ਵਨ੍ਦਿਨਸ਼੍ਚ ਪਸ਼ੂਨ੍ਮੁਖ੍ਯਾਨ੍ ਸੁਤਾਨਪਿ ।੧੬੩.੦੩੪ ਘृਤਂ ਕृषਿਂ ਚ ਵਾਣਿਜ੍ਯਂ ਦ੍ਵਿਸ਼ਫੈਕਸ਼ਫਂ ਤਥਾ ॥੧੬੩.੦੩੪ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਰ੍ਚਸ੍ਵਿਨਃ ਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ ਸ੍ਵਰ੍ਣਰੂਪ੍ਯੇ ਸਕੁਪ੍ਯਕੇ ।੧੬੩.੦੩੫ ਜ੍ਞਾਤਿਸ਼੍ਰੈष੍ਠ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਕਾਮਾਨਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਦਃ ਸਦਾ ॥੧੬੩.੦੩੫ ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਪ੍ਰਭृਤਿष੍ਵੇਤਾਨ੍ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੀਂ ।੧੬੩.੦੩੬ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਤੁ ਹਤਾ ਯੇ ਵੈ ਤੇषਾਂ ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਦੀਯਤੇ ॥੧੬੩.੦੩੬ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ(੫) ਹ੍ਯਪਤ੍ਯਮੋਜਸ਼੍ਚ ਸ਼ੌਰ੍ਯਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਬਲਂ ਤਥਾ ।੧੬੩.੦੩੭ ਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੈष੍ਠ੍ਯਂ ਸਸੌਭਾਗ੍ਯਮਪਤ੍ਯਂ ਮੁਖ੍ਯਤਾਂ ਸੁਤਾਨ੍ ॥੧੬੩.੦੩੭ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਮਾਤ੍ਸ੍ਯਾਵਿਹਾਰਿਣੌਰਭ੍ਰਸ਼ਾਕੁਨਚ੍ਛਾਗਪਾਰ੍षਤੈਰਿਤਿ ਛ.. ੨ ਦਤ੍ਤੈਰਿਹੇਤਿ ਘ.. , ਙ.. , ਞ.. ਚ ੩ ਮਧੁਮੁਦ੍ਗਾਨ੍ਨਮੇਵ ਵੇਤਿ ਙ.. ੪ ਸਰ੍ਵਮਾਨਨ੍ਤ੍ਯਮਸ਼੍ਨੁਤੇ ਇਤਿ ਘ.. , ਙ.. ਚ ੫ ਸ੍ਵਰ੍ਣਮਿਤਿ ਖ.. , ਛ.. ਚ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਚਕ੍ਰਤਾਂ ਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ ਵਾਣਿਜ੍ਯਂ ਪ੍ਰਸੁਤਾਂ ਤਥਾ ।੧੬੩.੦੩੮ ਅਰੋਗਿਤ੍ਵਂ ਯਸ਼ੋ ਵੀਤਸ਼ੋਕਤਾਂ ਪਰਮਾਙ੍ਗਤਿਂ ॥੧੬੩.੦੩੮ ਧਨਂ ਵਿਦ੍ਯਾਂ ਭਿषਕਸਿਦ੍ਧਿਂ ਰੂਪ੍ਯਂ ਗਾਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਜਾਵਿਕਂ ।੧੬੩.੦੩੯ ਅਸ਼੍ਵਾਨਾਯੁਸ਼੍ਚ ਵਿਧਿਵਤ੍ਯਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ ॥੧੬੩.੦੩੯ ਕृਤ੍ਤਿਕਾਦਿਭਰਣ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ ਕਾਮਾਨਾਪ੍ਨੁਯਾਦਿਮਾਨ੍ ।੧੬੩.੦੪੦ ਵਸੁਰੁਦ੍ਰਾਦਿਤਿਸੁਤਾਃ ਪਿਤਰਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਦੇਵਤਾਃ ॥੧੬੩.੦੪੦ ਪ੍ਰੀਣਯਨ੍ਤਿ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ(੧) ਪਿਤॄਨ੍ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇਨ ਤਰ੍ਪਿਤਾਃ ।੧੬੩.੦੪੧ ਆਯੁਃ ਪ੍ਰਜਾਂ ਧਨਂ(੨) ਵਿਦ੍ਯਾਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਸੁਖਾਨਿ ਚ ॥੧੬੩.੦੪੧ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤਥਾ ਰਾਜ੍ਯਂ ਪ੍ਰੀਤਾ ਨॄਣਾਂ ਪਿਤਾਮਹਾਃ(੩)

ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਰੀਤ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸੁਣੋ। ਪਹਿਲਾਂ ਦਿਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਹਰ ਵਿੱਚ ਪੰਡਿਤਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦੋ ਅਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਪੀਠਾਂ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਓ, ਜੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ। ਜੇ ਜੋੜੇ ਨਾ ਹੋਣ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਤਿੰਨ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪੰਡਿਤ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਬਿਠਾਓ। ਮਾਤਾ-ਮਾਮਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹੀ ਰੀਤ ਹੈ ਜਾਂ ਵਪਾਰੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ। ਹੱਥ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਿਓ ਅਤੇ ਬੈਠਣ ਲਈ ਕੁਸ਼ਾਂ ਵੀ। ਫਿਰ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ 'ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ' ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹੋ। ਫਿਰ ਜੌ ਲੈ ਕੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ ਪਾ ਦਿਓ। 'ਸ਼ੰਨੋ ਦੇਵੀ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਦੁੱਧ ਪਾ ਕੇ ਜੌ ਭਰੋ। 'ਯਾਦਿਵਿਆ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਅਰਘ ਪਾਓ। ਪਾਣੀ, ਚੰਦਨ, ਫੁੱਲ, ਧੂਪ ਤੇ ਦੀਵਾ ਭੇਟ ਕਰੋ। ਫਿਰ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਦੁੱਗਣੀਆਂ ਕੁਸ਼ਾਂ ਰੱਖੋ ਤੇ 'ਉਸ਼ੰਤਸਤੁ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦੋ। ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ 'ਆਓ ਸਾਡੇ ਕੋਲ' ਮੰਤ੍ਰ ਜਪੋ। ਜੌ ਦੀ ਥਾਂ ਤਿਲ ਵਰਤੋ, ਅਰਘ ਆਦਿ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕਰੋ। ਅਰਘ ਦੇ ਕੇ, ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਓ। ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਪਾਤਰ ਥੱਲੇ ਰੱਖੋ ਤੇ ਆਗਿ ਵਿੱਚ ਘੀ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਚੜ੍ਹਾਓ। 'ਕਰੋ' ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ ਤੇ ਪਿਤਰ ਯਜਨ ਵਾਂਗ ਹਵਨ ਕਰੋ। ਹਵਨ ਦਾ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਓ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ। ਭੋਜਨ ਦੇ ਕੇ 'ਇਹ ਧਰਤੀ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ' ਆਖੋ ਤੇ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰੋ। 'ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੈ' ਆਖ ਕੇ ਦੂਜੇ ਅੰਗੂਠੇ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਛੂਹੋ। 'ਸਵਾਹਾ' ਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਗਾਇਤਰੀ ਜਪੋ ਤੇ 'ਮਧੁਵਾਤਾ' ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ। ਜਿੰਨਾ ਨੂੰ ਆਸ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਆਖੋ ਕਿ ਖਾਓ, ਉਹ ਵੀ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ। ਭੋਜਨ, ਹਵਨ ਦਾ ਭੋਜਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ ਦਿਓ। ਭੋਜਨ ਲੈ ਕੇ ਆਖੋ 'ਤੁਸੀਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਵੋ', ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਤੇ ਪਾਣੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਛਿੜਕੋ। ਸਾਰਾ ਭੋਜਨ, ਤਿਲ ਸਮੇਤ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਚੁੱਕੋ। ਜਿੱਥੇ ਉੱਠਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਪਿੰਡ ਪਿਤਰ ਯਜਨ ਵਾਂਗ ਰੱਖੋ। ਮਾਤਾ-ਮਾਮਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹੀ ਰੀਤ ਹੈ, ਫਿਰ ਆਚਮਨ ਕਰਵਾਓ। ਫਿਰ 'ਸੁਖੀ ਰਹੋ' ਆਖੋ ਤੇ ਅਖੰਡ ਪਾਣੀ ਭੇਟ ਕਰੋ। ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਖਣਾ ਦੇ ਕੇ 'ਸਵਧਾ' ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰੋ। ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ 'ਸਾਡੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਸਵਧਾ ਹੋਵੇ' ਆਖੋ। 'ਸਵਧਾ ਹੋਵੇ' ਆਖ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕੋ। 'ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ' ਜਾਂ 'ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ' ਪਾਣੀ ਦਿਓ। 'ਸਾਨੂੰ ਦਾਤਾ ਵਧਣ, ਵੇਦ ਵਧਣ' ਆਖੋ। 'ਸਾਡੀ ਸ਼ਰਧਾ ਘਟੇ ਨਾ, ਸਾਨੂੰ ਵਧ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਮਿਲੇ' ਆਖੋ। ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਪਿਆਰੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਵਿਦਾ ਕਰੋ। 'ਵਾਜੇ ਵਾਜੇ' ਆਖ ਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰੋ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਘ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਪਾਇਆ ਸੀ, ਪਿਤਰ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਉਲਟ ਕੇ ਪੰਡਿਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰੋ। ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਰਾਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਰਹੇ। ਐਸਾ ਕਰਕੇ, ਵੱਡਿਆਂ ਅਤੇ ਨਾਂਦੀ ਮੁਖ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਜੌ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਚੜ੍ਹਾਏ। ਇੱਕੋ ਪਿਤਰ ਲਈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਇੱਕੋ ਅਰਘ, ਇੱਕੋ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ, ਆਵਾਹਨ, ਅੱਗ, ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਕਰਕੇ, 'ਆਓ ਬੈਠੋ' ਆਖ ਕੇ, ਪਿਤਰ ਵਿਦਾ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ 'ਤੁਸੀਂ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੋ' ਆਖੋ, ਉਹ ਆਖਣ 'ਅਸੀਂ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ'। ਚੰਦਨ, ਪਾਣੀ, ਤਿਲ ਨਾਲ ਚਾਰ ਪਾਤਰ ਬਣਾਓ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਤ ਪਾਤਰ ਰੱਖੋ। 'ਯੇ ਸਮਾਨ ਹਨ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਦੋ ਵਾਰ, ਬਾਕੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕਰੋ। ਇਹ ਸਪੀੰਡੀਕਰਨ ਹੈ, ਇੱਕੋ ਪਿਤਰ ਲਈ, ਇਸਤਰੀ ਸਮੇਤ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੀ ਅੰਨ ਤੇ ਘੜਾ ਦੇ ਕੇ ਸਾਲ ਭਰ ਦਿਓ। ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਵੀ ਕਰੋ, ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਸਾਲ ਭਰ, ਹਰ ਸਾਲ, ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਨ ਤੋਂ ਵੱਧ। ਮਹੀਨੇ ਭਰ ਹਵਨ ਦੇ ਅੰਨ ਨਾਲ, ਸਾਲ ਭਰ ਖੀਰ ਨਾਲ। ਮੱਛੀ, ਹਿਰਣ, ਭੇੜ, ਪੰਛੀ, ਬੱਕਰਾ, ਪਾਰਸ਼ਦ, ਐਣ, ਰੌਰਵ, ਸੂਰ, ਖਰਗੋਸ਼, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਹੀਨੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਪਿਤਾਮਹ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਖੜਗ ਮਾਸ, ਵੱਡਾ ਛਿਲਕਾ, ਸ਼ਹਦ ਵਾਲਾ ਅੰਨ, ਲੋਹਾ ਮਾਸ, ਕਾਲਾ ਸਾਗ, ਵਾਰਧੀਨ ਮਾਸ, ਜੋ ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਲਈ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਤੀਜੀ ਤੇਰਵੀਂ, ਮਘਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਧੀਆਂ, ਪੁੱਤਰ, ਪਸ਼ੂ, ਘੀ, ਖੇਤੀ, ਵਪਾਰ, ਦੋ-ਚਾਰ ਪੈਰ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂ, ਬ੍ਰਹਮਵਰਤ ਪੁੱਤਰ, ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਘੜੇ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਪਦਵੀ, ਸਾਰੇ ਸੁਖ, ਜੋ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਦਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਤੋਂ ਚੌਦਵੀਂ ਤਕ, ਚੌਦਵੀਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਥੇ ਦਿਓ। ਸਵਰਗ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਵਧੀਕਤਾ, ਸ਼ੌਰ, ਖੇਤ, ਤਾਕਤ, ਵਧੀਆ ਪੁੱਤਰ, ਸੁਭਾਗ, ਮੁੱਖ ਪੁੱਤਰ, ਵਪਾਰ, ਵਧੀਆ ਪੁੱਤਰ, ਰੋਗ ਰਹਿਤ, ਯਸ਼, ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ, ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ, ਧਨ, ਵਿਦਿਆ, ਵੈਦਕ ਸਿੱਧੀ, ਚਾਂਦੀ, ਗਾਂ, ਬੱਕਰੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ, ਜੋ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਤੋਂ ਭਰਣੀ ਤਕ, ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਵਸੁ, ਰੁਦਰ ਆਦਿ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਾਧ ਦੇਵਤਾ ਹਨ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪਿਤਰ, ਸ਼ਰਾਧ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਮਰ, ਸੰਤਾਨ, ਧਨ, ਵਿਦਿਆ, ਸਵਰਗ, ਮੁਕਤੀ, ਸੁਖ, ਰਾਜ, ਸਭ ਕੁਝ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਅਥ ਪਞ੍ਚषष੍ਟ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ਨਾਨਾਧਰ੍ਮਾਃ ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਧ੍ਯੇਯ ਆਤ੍ਮਾ ਸ੍ਥਿਤੋ ਯੋऽਸੌ ਹृਦਯੇ ਦੀਪਵਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ ।੧੬੫.੦੦੧ ਅਨਨ੍ਯਵਿषਯਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਮਨੋ ਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਮृਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ॥੧੬੫.੦੦੧ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਨ੍ਤੁ ਧ੍ਯਾਯਿਨੇ ਦੇਯਂ(੩) ਗਵ੍ਯਂ ਦਧਿ ਘृਤਂ ਪਯਃ ।੧੬੫.੦੦੨ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗਵੋ ਮਸੂਰਾਸ਼੍ਚ ਵਾਰ੍ਤਾਕੁਃ ਕੋਦ੍ਰਵੋ ਨ ਹਿ ॥੧੬੫.੦੦੨ ਸੈਂਹਿਕਯੋ ਯਦਾ ਸੂਰ੍ਯਂ ਗ੍ਰਸਤੇ ਪਰ੍ਵਸਨ੍ਧਿषੁ ।੧੬੫.੦੦੩ ਹਸ੍ਤਿਚ੍ਛਾਯਾ ਤੁ ਸਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਦਾਨਾਦਿਕੇऽਕ੍ਸ਼੍ਯਾ ॥੧੬੫.੦੦੩ ਪਿਤ੍ਰੇ ਚੈਵ ਯਦਾ ਸੋਮੋ ਹਂਸੇ ਚੈਵ ਕਰੇ ਸ੍ਥਿਤੇ ।੧੬੫.੦੦੪ ਤਿਥਿਰ੍ਵੈਵਸ੍ਵਤੋ ਨਾਮ ਸਾ ਛਾਯਾ ਕੁਞ੍ਜਰਸ੍ਯ ਤੁ ॥੧੬੫.੦੦੪ ਅਗ੍ਨੌਕਰਣਸ਼ੇषਨ੍ਤੁ ਨ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵਿਕੇ ।੧੬੫.੦੦੫ ਅਗ੍ਨ੍ਯਭਾਵੇ ਤੁ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਯ ਹਸ੍ਤੇ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ॥੧੬੫.੦੦੫ ਨ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਦੁष੍ਯਤਿ ਜਾਰੇਣ ਨ ਵਿਪ੍ਰੋ ਵੇਦਕਰ੍ਮਣਾ ।੧੬੫.੦੦੬ ਬਲਾਤ੍ਕਾਰੋਪਭੁਕ੍ਤਾ ਚੇਦ੍ਵੈਰਿਹਸ੍ਤਗਤਾਪਿ ਵਾ(੧) ॥੧੬੫.੦੦੬ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜੇਦ੍ਦੂषਿਤਾਨ੍ਨਾਰੀਮृਤੁਕਾਲੇ ਨ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਤਿ ।੧੬੫.੦੦੭ ਯ ਆਤ੍ਮਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇਣ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਨਾਤ੍ਰ ਪਸ਼੍ਯਤਿ(੨) ॥੧੬੫.੦੦੭ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਤਃ ਸ ਏਵੇਹ ਯੋਗੀ ਚਾਤ੍ਮਰਤੋऽਮਲਃ ।੧੬੫.੦੦੮ ਵਿषਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਯੋਗਾਤ੍ਕੇਚਿਦ੍ਯੋਗਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ਵੈ ॥੧੬੫.੦੦੮ ਅਧਰ੍ਮੋ ਧਰ੍ਮਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਤੁ ਗृਹੀਤਸ੍ਤੈਰਪਣ੍ਡਿਤੈਃ ।੧੬੫.੦੦੯ ਆਤ੍ਮਨੋ ਮਨਸਸ਼੍ਚੈਵ ਸਂਯੋਗਞ੍ਚ ਤਥਾ ਪਰੇ ॥੧੬੫.੦੦੯ ਵृਤ੍ਤਿਹੀਨਂ ਮਨਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਿ ।੧੬੫.੦੧੦ ਏਕੀਕृਤ੍ਯ ਵਿਮੁਚ੍ਯੇਤ ਬਨ੍ਧਾਦ੍ਯੋਗੋऽਯਮੁਤ੍ਤਮਃ ॥੧੬੫.੦੧੦ ਕੁਟੁਮ੍ਬੈਃ ਪਞ੍ਚਭਿਰ੍ਯਾਮਃ षष੍ਠਸ੍ਤਤ੍ਰ ਮਹਤ੍ਤਰਃ ।੧੬੫.੦੧੧ ਦੇਵਾਸੁਰਮਨੁष੍ਯੈਰ੍ਵਾ ਸ ਜੇਤੁਂ ਨੈਵ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ(੩) ॥੧੬੫.੦੧੧ ਬਹਿਰ੍ਮੁਖਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਕृਤ੍ਵਾ ਚਾਭਿਮੁਖਾਨਿ ਵੈ ।੧੬੫.੦੧੨ ਮਨਸ੍ਯੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗ੍ਰਾਮਂ ਮਨਸ਼੍ਚਾਤ੍ਮਨਿ ਯੋਜਯੇਤ੍ ॥੧੬੫.੦੧੨ ਸਰ੍ਵਭਾਵਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਨ੍ਯਸੇਤ੍ ।੧੬੫.੦੧੩ ਏਤਜ੍ਜ੍ਞਾਨਞ੍ਚ ਧ੍ਯਾਨਞ੍ਚ ਸ਼ੇषੋऽਨ੍ਯੋ ਗ੍ਰਨ੍ਥਵਿਸ੍ਤਰਃ(੪) ॥੧੬੫.੦੧੩ ਯਨ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਲੋਕਸ੍ਯ ਤਦਸ੍ਤੀਤਿ ਵਿਰੁਧ੍ਯਤੇ ।੧੬੫.੦੧੪ ਕਥ੍ਯਮਾਨਂ ਤਥਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਹृਦਯੇ ਨਾਵਤਿष੍ਠਤੇ ॥੧੬੫.੦੧੪ ਅਸਂਵੇਦ੍ਯਂ ਹਿ ਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ(੧) ਕੁਮਾਰੀ ਸ੍ਤ੍ਰੀਮੁਖਂ ਯਥਾ ।੧੬੫.੦੧੫ ਅਯੋਗੀ ਨੈਵ ਜਾਨਾਤਿ ਜਾਤ੍ਯਨ੍ਧੋ ਹਿ ਘਟਂ ਯਥਾ ॥੧੬੫.੦੧੫ ਸਨ੍ਨ੍ਯਸਨ੍ਤਂ ਦ੍ਵਿਜਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚਲਤਿ ਭਾਸ੍ਕਰਃ ।੧੬੫.੦੧੬ ਏष ਮੇ ਮਣ੍ਡਲਂ ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਧਿਗਚ੍ਛਤਿ ॥੧੬੫.੦੧੬ ਉਪਵਾਸਵ੍ਰਤਞ੍ਚੈਵ ਸ੍ਨਾਨਨ੍ਤੀਰ੍ਥਂ ਫਲਨ੍ਤਪਃ ।੧੬੫.੦੧੭ ਦ੍ਵਿਜਸਮ੍ਪਾਦਨਞ੍ਚੈਵ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਨ੍ਤਸ੍ਯ ਤਤ੍ਫਲਂ ॥੧੬੫.੦੧੭ ਏਕਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਃ ਪਰਨ੍ਤਪਃ ।੧੬੫.੦੧੮ ਸਾਵਿਤ੍ਰ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਪਰਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਪਾਵਨਂ ਪਰਮਂ ਸ੍ਮृਤਃ ॥੧੬੫.੦੧੮ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਸੁਰੈਰ੍ਭੁਕ੍ਤਾਃ ਸੋਮਗਨ੍ਧਰ੍ਵਵਹ੍ਨਿਭਿਃ ।੧੬੫.੦੧੯ ਭੁਞ੍ਜਤੇ ਮਾਨੁषਾਃ ਪਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨੈਤਾ ਦੁष੍ਯਨ੍ਤਿ ਕੇਨਚਿਤ੍ ॥੧੬੫.੦੧੯ ਅਸਵਰ੍ਣੇਨ ਯੋ ਗਰ੍ਭਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਯੋਨੌ ਨਿषਿਚ੍ਯਤੇ ।੧੬੫.੦੨੦ ਅਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਤੁ ਭਵੇਨ੍ਨਾਰੀ ਯਾਵਤ੍ਛਲ੍ਯਂ ਨ ਮੁਞ੍ਚਤਿ ॥੧੬੫.੦੨੦ ਨਿਃਸृਤੇ ਤੁ ਤਤਃ ਸ਼ਲ੍ਯੇ ਰਜਸਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਤੇ ਤਤਃ ।੧੬੫.੦੨੧ ਧ੍ਯਾਨੇਨ ਸਦृਸ਼ਨ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਸ਼ੋਧਨਂ ਪਾਪਕਰ੍ਮਣਾਂ ॥੧੬੫.੦੨੧ ਸ਼੍ਵਪਾਕੇष੍ਵਪਿ ਭੁਞ੍ਜਾਨੋ ਧ੍ਯਾਨੇਨ ਹਿ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਤਿ ।੧੬੫.੦੨੨ ਆਤ੍ਮਾ ਧ੍ਯਾਤਾ ਮਨੋ ਧ੍ਯਾਨਂ ਧ੍ਯੇਯੋ ਵਿष੍ਣੁਃ ਫਲਂ ਹਰਿਃ ॥੧੬੫.੦੨੨ ਅਕ੍ਸ਼ਯਾਯ ਯਤਿਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇ ਪਙ੍ਕ੍ਤਿਪਾਵਨਪਾਵਨਃ ।੧੬੫.੦੨੩ ਆਰੂਢੋ ਨੈष੍ਠਿਕਨ੍ਧਰ੍ਮਂ ਯਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਚ੍ਯਵਤੇ ਦ੍ਵਿਜਃ ॥੧੬੫.੦੨੩ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯੇਨ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯੇਤ੍ਸ ਆਤ੍ਮਹਾ ।੧੬੫.੦੨੪ ਯੇ ਚ ਪ੍ਰਵ੍ਰਜਿਤਾਃ ਪਤ੍ਨ੍ਯਾਂ ਯਾ ਚੈषਾਂ ਵੀਜਸਨ੍ਤਤਿਃ ॥੧੬੫.੦੨੪ ਵਿਦੁਰਾ ਨਾਮ ਚਣ੍ਡਾਲਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ।੧੬੫.੦੨੫ ਸ਼ਤਿਕੋ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਗृਧ੍ਰਃ ਸ਼੍ਵਾਸੌ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਿਕਸ੍ਤਥਾ ॥੧੬੫.੦੨੫ ਭਾਸੋ ਵਿਂਸ਼ਤਿਵਰ੍षਾਣਿ ਸੂਕਰੋ ਦਸ਼ਭਿਸ੍ਤਥਾ ।੧੬੫.੦੨੬ ਅਪੁष੍ਪੋ ਵਿਫਲੋ ਵृਕ੍ਸ਼ੋ ਜਾਯਤੇ ਕਣ੍ਟਕਾਵृਤਃ ॥੧੬੫.੦੨੬ ਤਤੋ ਦਾਵਾਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਸ੍ਤੁ ਸ੍ਥਾਣੁਰ੍ਭਵਤਿ ਸਾਨੁਗਃ ।੧੬੫.੦੨੭ ਤਤੋ ਵਰ੍षਸ਼ਤਾਨ੍ਯष੍ਟੌ ਦ੍ਵੇ ਤਿष੍ਠਤ੍ਯਚੇਤਨਃ ॥੧੬੫.੦੨੭ ਪੂਰ੍ਣੇ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰੇ ਤੁ ਜਾਯਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਾਕ੍ਸ਼ਸਃ ।੧੬੫.੦੨੮ ਪ੍ਲਵੇਨ ਲਭਤੇ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਕੁਲਸ੍ਯੋਤ੍ਸਾਦਨੇਨ ਵਾ ॥੧੬੫.੦੨੮ ਯੋਗਮੇਵ ਨਿषੇਵੇਤੇਤ ਨਾਨ੍ਯਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਮਘਾਪਹਮ੍

ਅਗਨਿ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਿਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਸਾਡੀ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਦੀਵੇ ਵਾਂਗ ਵੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਨ, ਬੁੱਧੀ, ਯਾਦ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੱਲ ਨਾ ਲੈ ਜਾ ਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਦੇਵੋ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਧ ਵਿੱਚ ਗੌ, ਦਹੀਂ, ਘੀ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਿਯੰਗੂ, ਮਸੂਰ ਅਤੇ ਤੋੜੀ ਨਹੀਂ ਵਰਤਣੀ। ਜਦੋਂ ਚੰਦ੍ਰਗ੍ਰਹਣ ਜਾਂ ਸੂਰਜਗ੍ਰਹਣ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਹਾਥੀ ਦੀ ਛਾਂ ਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਸ਼ਰਾਧ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ। ਜਦੋਂ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਸੋਮ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਹੰਸ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਹਾਥੀ ਦੀ ਛਾਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਵੀ ਸ਼ਰਾਧ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ। ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ, ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਲਈ ਨਾ ਦਿਓ। ਜੇ ਅੱਗ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪੰਡਿਤ ਦੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦਿਓ। ਨਾਰੀ ਜੇ ਜਬਰਦਸਤੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਭੋਗੀ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਹੱਥ ਆ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਜੋ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਦੂਜਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਰੂਪ, ਜੋਗੀ ਅਤੇ ਆਤਮਰਤੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਜੋਗ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਧਰਮ ਦੀ ਥਾਂ ਅਧਰਮ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਮਨ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨੂੰ ਸਮਝੋ, ਮਨ ਨੂੰ ਵਿਰਤੀ ਰਹਿਤ ਕਰਕੇ, ਖੇਤ੍ਰਗਿਆ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰੋ, ਤਦ ਹੀ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਜੋਗ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਪੰਜ ਯਾਮ ਰਹੋ, ਛੇਵਾਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ, ਅਸੁਰ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤ ਸਕਦੇ। ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰੋਂ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਲਿਆਓ, ਮਨ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਜੋੜੋ। ਸਾਰੇ ਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਖੇਤ੍ਰਗਿਆ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰੋ। ਇਹੀ ਗਿਆਨ ਤੇ ਧਿਆਨ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਸਾਰਾ ਗੰਥ ਵਧਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਗਿਆਨ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ। ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੁਆਰੀ ਕੁੜੀ ਦਾ ਮੁਖ ਨਾ ਵੇਖਿਆ ਹੋਵੇ। ਜੋ ਜੋਗੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਜਨਮਾਂਧਾ ਘੜਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਦੁਜਾ ਪੰਡਿਤ ਸੰਨਿਆਸੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਮੰਡਲ ਭੇਦ ਕੇ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਪਵਾਸ, ਵਰਤ, ਸਨਾਨ, ਤੀਰਥ, ਇਹ ਸਭ ਤਪ, ਪੰਡਿਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਇਹ ਸਭ ਉਸੇ ਦਾ ਫਲ ਹੈ। ਇੱਕ ਅੱਖਰ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤਪ ਹੈ। ਸਾਵਿਤਰੀ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਭੋਗਿਆ, ਫਿਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਭੀ ਮੈਲੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਨਾਰੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਜਾਤੀ ਦਾ ਬੀਜ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੈਲੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਬੀਜ ਨਿਕਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਜਦ ਬੀਜ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਜ ਨਾਲ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਧਿਆਨ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਕੋਈ ਚੰਡਾਲ ਦੇ ਘਰ ਭੋਜਨ ਕਰ ਲਵੇ, ਪਰ ਧਿਆਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਧਿਆਤਾ ਹੈ, ਮਨ ਧਿਆਨ ਹੈ, ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੈ, ਫਲ ਹਰਿ ਹੈ। ਜੋ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਦਾ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੰਗਤ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਨੈਸ਼ਠਿਕ ਵਰਤ ਵਾਲਾ ਦੂਜਾ ਪੰਡਿਤ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਆਤਮ-ਘਾਤੀ ਪਾਪੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰ 'ਵਿਦੁਰ' ਜਾਂ 'ਚੰਡਾਲ' ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਸੌ ਸਾਲ ਦਾ ਗਿੱਧ, ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦਾ ਉਲੂ, ਵੀਹ ਸਾਲ ਦਾ ਭਾਸ, ਦਸ ਸਾਲ ਦਾ ਸੂਰ, ਫਲ ਨਾ ਲਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਫਲ ਰਹਿਤ, ਕਾਂਟਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰੁੱਖ, ਫਿਰ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਕੇ, ਉਹ ਰੁੱਖ ਸਤ ਸੌ ਸਾਲ ਤਕ ਅਚੇਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਰਾਖਸ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ ਤਾਂ ਤੀਰਥ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਕੁਲ ਦੇ ਨਾਸ ਨਾਲ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਜੋਗ ਦੀ ਹੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਮੰਤ੍ਰ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ।

ਅਥ षਟ੍षष੍ਟ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ਵਰ੍ਣਧਰ੍ਮਾਦਿਕਥਨਂ ਪੁष੍ਕਰ ਉਵਾਚ ਵੇਦਸ੍ਮਾਰ੍ਤਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਧਰ੍ਮਂ ਵੈ ਪਞ੍ਚਧਾ ਸ੍ਮृਤਂ(੧) ।੧੬੬.੦੦੧ ਵਰ੍ਣਤ੍ਵਮੇਕਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਯੋऽਧਿਕਾਰਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ॥੧੬੬.੦੦੧ ਵਰ੍ਣਧਰ੍ਮਃ ਸ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਯਥੋਪਨਯਨਨ੍ਤ੍ਰਿषੁ ।੧੬੬.੦੦੨ ਯਸ੍ਤ੍ਵਾਸ਼੍ਰਮਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਪਦਾਰ੍ਥਃ ਸਂਵਿਧੀਯਤੇ ॥੧੬੬.੦੦੨ ਉਕ੍ਤ ਆਸ਼੍ਰਮਧਰ੍ਮਸ੍ਤੁ ਭਿਨ੍ਨਪਿਣ੍ਡਾਦਿਕੋ ਯਥਾ ।੧੬੬.੦੦੩ ਉਭਯੇਨ ਨਿਮਿਤ੍ਤੇਨ ਯੋ ਵਿਧਿਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ॥੧੬੬.੦੦੩ ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕਃ ਸ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਵਿਧਿਰ੍ਯਥਾ ।੧੬੬.੦੦੪ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਗृਹੀ ਚਾਪਿ ਵਾਨਪ੍ਰਸ੍ਥੋ ਯਤਿਰ੍ਨृਪ ॥੧੬੬.੦੦੪ ਉਕ੍ਤ ਆਸ਼੍ਰਮਧਰ੍ਮਸ੍ਤੁ ਧਰ੍ਮਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਞ੍ਚਧਾ ਪਰਃ(੧) ।੧੬੬.੦੦੫ षਾਡ੍ਗੁਣ੍ਯਸ੍ਯਾਭਿਧਾਨੇ ਯੋ ਦृष੍ਟਾਰ੍ਥਃ ਸ ਉਦਾਹृਤਃ ॥੧੬੬.੦੦੫ ਸ ਤ੍ਰੇਧਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਯਾਗਾਦ੍ਯਦृष੍ਟਾਰ੍ਥ ਇਤਿ ਮਾਨਵਾਃ ।੧੬੬.੦੦੬ ਉਭਯਾਰ੍ਥੋ ਵ੍ਯਵਹਾਰਸ੍ਤੁ ਦਣ੍ਡਧਾਰਣਮੇਵ ਚ ॥੧੬੬.੦੦੬ ਤੁਲ੍ਯਾਰ੍ਥਾਨਾਂ ਵਿਕਲ੍ਪਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਾਗਮੂਲਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ।੧੬੬.੦੦੭ ਵੇਦੇ ਤੁ ਵਿਹਿਤੋ ਧਰ੍ਮਃ ਸ੍ਮृਤੌ ਤਾਦृਸ਼ ਏਵ ਚ ॥੧੬੬.੦੦੭ ਅਨੁਵਾਦਂ ਸ੍ਮृਤਿਃ ਸੂਤੇ(੨) ਕਾਰ੍ਯਾਰ੍ਥਮਿਤਿ ਮਾਨਵਾਃ ।੧੬੬.੦੦੮ ਗੁਣਾਰ੍ਥਃ ਪਰਿਸਙ੍ਖ੍ਯਾਰ੍ਥੋ ਵਾਨੁਵਾਦੋ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ(੩) ॥੧੬੬.੦੦੮ ਵਿਸ਼ੇषਦृष੍ਟ ਏਵਾਸੌ ਫਲਾਰ੍ਥ ਇਤਿ ਮਾਨਵਾਃ ।੧੬੬.੦੦੯ ਸ੍ਯਾਦष੍ਟਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦ੍ਭਿਃ ਸਂਸ੍ਕਾਰੈਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਗਃ ॥੧੬੬.੦੦੯ ਗਰ੍ਭਾਧਾਨਂ ਪੁਂਸਵਨਂ ਸੀਮਨ੍ਤੋਨ੍ਨਯਨਃ ਤਤਃ ।੧੬੬.੦੧੦ ਜਾਤਕਰ੍ਮ ਨਾਮਕृਤਿਰਨ੍ਨਪ੍ਰਾਸ਼ਨਚੂਡਕਂ ॥੧੬੬.੦੧੦ ਸਂਸ੍ਕਾਰਸ਼੍ਚੋਪਨਯਨਂ ਵੇਦਵ੍ਰਤਚਤੁष੍ਟਯਂ ।੧੬੬.੦੧੧ ਸ੍ਨਾਨਂ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਚਾਰਿਣ੍ਯਾ ਯੋਗਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਜ੍ਞਪਞ੍ਚਕਂ ॥੧੬੬.੦੧੧ ਦੇਵਯਜ੍ਞਃ ਪਿਤृਯਜ੍ਞੋ ਮਨੁष੍ਯਭੂਤਯਜ੍ਞਕੌ ।੧੬੬.੦੧੨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਯਜ੍ਞਃ ਸਪ੍ਤਪਾਕਯਜ੍ਞਸਂਸ੍ਥਾਃ ਪੁਰੋऽष੍ਟਕਾਃ ॥੧੬੬.੦੧੨ ਪਾਰ੍ਵਣਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਸ਼੍ਰਾਵਣ੍ਯਾਗ੍ਰਹਾਯਣੀ ਚ ਚੈਤ੍ਰ੍ਯਪਿ ।੧੬੬.੦੧੩ ਆਸ਼੍ਵਯੁਜੀ ਸਪ੍ਤਹਵਿਰ੍ਯਜ੍ਞਸਂਸ੍ਥਾਸ੍ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ॥੧੬੬.੦੧੩ ਅਗ੍ਨ੍ਯਾਧੇਯਮਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਂ(੧) ਦਰ੍ਸ਼ਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਸ਼ੁਬਨ੍ਧਕਃ ।੧੬੬.੦੧੪ ਚਾਤੁਰ੍ਮਾਸ੍ਯਾਗ੍ਰਹਾਯੇष੍ਟਿਰ੍ਨਿਰੂਢਃ ਪਸ਼ੁਬਨ੍ਧਕਃ ॥੧੬੬.੦੧੪ ਸੌਤ੍ਰਾਮਣਿਸਪ੍ਤਸੋਮਸਂਸ੍ਥਾਗ੍ਨਿष੍ਟੋਮ ਆਦਿਤਃ ।੧੬੬.੦੧੫ ਅਤ੍ਯਗ੍ਨਿष੍ਟੋਮ ਉਕ੍ਥਸ਼੍ਚ षੋਡਸ਼ੀ ਵਾਜਪੇਯਕਃ ॥੧੬੬.੦੧੫ ਅਤਿਰਾਤ੍ਰਾਸ੍ਤਥਾ ਸ੍ਤੋਮ ਅष੍ਟੌ ਚਾਤ੍ਮਗੁਣਾਸ੍ਤਤਃ ।੧੬੬.੦੧੬ ਦਯਾ ਕ੍ਸ਼ਮਾਨਸੂਯਾ ਚ ਅਨਾਯਾਸੋऽਥ ਮਙ੍ਗਲਂ ॥੧੬੬.੦੧੬ ਅਕਾਰ੍ਪਣ੍ਯਾਸ੍ਪृਹਾਸ਼ੌਚਂ ਯਸ੍ਯੈਤੇ ਸ ਪਰਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ।੧੬੬.੦੧੭ ਪ੍ਰਚਾਰੇ ਮੈਥੁਨੇ ਚੈਵ ਪ੍ਰਸ੍ਰਾਵੇ ਦਨ੍ਤਧਾਵਨੇ ॥੧੬੬.੦੧੭ ਸ੍ਨਾਨਭੋਜਨਕਾਲੇ ਚ षਟ੍ਸੁ ਮੌਨਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ ।੧੬੬.੦੧੮ ਪੁਨਰ੍ਦਾਨਂ ਪृਥਕ੍ਪਾਨਮਾਜ੍ਯੇਨ ਪਯਸਾ ਨਿਸ਼ਿ ॥੧੬੬.੦੧੮ ਦਨ੍ਤਚ੍ਛੇਦਨਮੁष੍ਣਂ ਚ ਸਪ੍ਤ ਸਕ੍ਤੁषੁ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ।੧੬੬.੦੧੯ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਪੁष੍ਪਂ ਨ ਗृਹ੍ਣੀਯਾਦ੍ਦੇਵਾਯੋਗ੍ਯਨ੍ਤਦੀਰਿਤਂ ॥੧੬੬.੦੧੯ ਅਨ੍ਯਗੋਤ੍ਰੋਪ੍ਯਸਮ੍ਬਦ੍ਧਃ(੨) ਪ੍ਰੇਤਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਨ੍ਦਦਾਤਿ ਯਃ ।੧੬੬.੦੨੦ ਪਿਣ੍ਡਞ੍ਚੋਦਕਦਾਨਞ੍ਚ ਸ ਦਸ਼ਾਹਂ ਸਮਾਪਯੇਤ੍ ॥੧੬੬.੦੨੦ ਉਦਕਞ੍ਚ ਤृਣਂ ਭਸ੍ਮ ਦ੍ਵਾਰਂ ਪਨ੍ਥਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ।੧੬੬.੦੨੧ ਏਭਿਰਨ੍ਤਰਿਤਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪਙ੍ਕ੍ਤਿਦੋषੋ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ॥੧੬੬.੦੨੧ ਪਞ੍ਚ ਪ੍ਰਾਣਾਹੁਤੀਰ੍ਦਦ੍ਯਾਦਨਾਮਾਙ੍ਗੁष੍ਠਯੋਗਤਃ

ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਵੇਦ ਅਤੇ ਸਮਰਥ ਧਰਮ ਦੀ ਪੰਜ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ। ਜਿਹੜਾ ਧਰਮ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਰਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਰਣ ਧਰਮ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਪਨਯਨ ਆਦਿ ਵਿੱਚ। ਜਿਹੜਾ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਧਰਮ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲਾ। ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜੋ ਵਿਧੀ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਨੈਮਿਤਿਕ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਦੀ ਵਿਧੀ। ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਗ੍ਰਿਹਸਥ, ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ, ਯਤੀ — ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਧਰਮ ਹਨ। ਪੰਜਵਾਂ ਧਰਮ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਛੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਜੋ ਧਰਮ ਹੈ, ਉਹ ਦਿੱਖੀ ਫਲ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੰਤ੍ਰ, ਯੱਗ ਆਦਿ, ਜੋ ਅਦਿੱਖੀ ਫਲ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਾਨਵਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ। ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਜੋ ਵਪਾਰ ਜਾਂ ਦੰਡ ਧਾਰਣ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਅਵਹਾਰਕ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਸਮਾਨ ਫਲ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਆਗਮ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਜੋ ਧਰਮ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਸਮਰਥ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ। ਸਮਰਥ, ਵੇਦ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਮਾਨਵ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਪਰਿਸੰਖਿਆ ਵਾਲਾ, ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫਲ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਮਾਨਵ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਚੌਂਤਾਲੀ (ਅਠਤਾਲੀ) ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਰਭਾਧਾਨ, ਪੁੰਸਵਨ, ਸੀਮੰਤ, ਜਨਮ ਕਰਮ, ਨਾਮ ਕਰਣ, ਅੰਨ ਪ੍ਰਾਸ਼ਨ, ਚੂੜਾ ਕਰਣ, ਉਪਨਯਨ, ਵੇਦ ਵਰਤ ਚਾਰ, ਸਨਾਨ, ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਣਾ, ਜੋਗ, ਪੰਜ ਯੱਗ — ਦੇਵ ਯੱਗ, ਪਿਤਰ ਯੱਗ, ਮਨੁੱਖ, ਭੂਤ ਯੱਗ, ਬ੍ਰਹਮ ਯੱਗ, ਸੱਤ ਪਾਕ ਯੱਗ, ਅਸ਼ਟਕਾ, ਪਾਰਵਣ ਸ਼ਰਾਧ, ਸਾਵਣ, ਆਗ੍ਰਹਾਯਣ, ਚੈਤ, ਆਸ਼ਵਯੁਜ, ਸੱਤ ਹਵਿ ਯੱਗ, ਅਗਨਿ ਆਧੇ, ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ, ਦਰਸ਼, ਪਸ਼ੁ ਬੰਧ, ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ, ਆਗ੍ਰਹਾਯਣ ਇਸ਼ਟੀ, ਨਿਰੂੜ ਪਸ਼ੁ ਬੰਧ, ਸੌਤ੍ਰਾਮਣੀ, ਸੱਤ ਸੋਮ ਯੱਗ, ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਆਦਿ, ਅਤਿਆਗਨਿਸ਼ਟੋਮ, ਉਕਥ, ਸੋਲਵਾਂ, ਵਾਜਪੇਯ, ਅਤਿਰਾਤ੍ਰ, ਅੱਠ ਸਵਭਾਵਿਕ ਗੁਣ — ਦਇਆ, ਖਿਮਾ, ਨਿਰਲੇਪਤਾ, ਆਸਾਨੀ, ਮੰਗਲ, ਨਿਰਲੋਭੀ, ਨਿਰਮੋਹੀ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ — ਜਿਸ ਕੋਲ ਇਹ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਚਲਣ, ਸੰਗ, ਪਿਸ਼ਾਬ, ਦੰਦ ਮੰਜਨ, ਨ੍ਹਾਉਣ, ਖਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਛੇਵੇਂ ਮੌਕੇ ਤੇ ਚੁੱਪ ਰਹੋ। ਦੁਬਾਰਾ ਦਾਨ, ਵੱਖਰਾ ਪਾਣੀ, ਘੀ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਦੰਦ ਕੱਟਣਾ, ਗਰਮ, ਸੱਤ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸਤੂ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਛੱਡੋ। ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਉਹ ਫੁੱਲ ਨਾ ਚੁੱਕੋ ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਗੋਤ ਜਾਂ ਸੰਬੰਧ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਪਰਤਿਆਤਮਾ ਨੂੰ ਅੱਗ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਪਿੰਡ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦਸ ਦਿਨ ਕਰੇ। ਪਾਣੀ, ਘਾਹ, ਰਾਖ, ਦਰਵਾਜ਼ਾ, ਰਸਤਾ — ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖਰਾ ਕਰਕੇ, ਪੰਗਤਿ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਪੰਜ ਪ੍ਰਾਣ ਆਹੁਤੀਆਂ ਨਾਮ ਤੇ ਅੰਗੂਠੇ ਨਾਲ ਦਿਓ।

ਅਥਾष੍ਟषष੍ਟ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ਮਹਾਪਾਤਕਾਦਿਕਥਨਮ੍ ਪੁष੍ਕਰ ਉਵਾਚ ਦਣ੍ਡਂ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨृਪੋ ਨॄਣਾਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਮਕੁਰ੍ਵਤਾਂ ।੧੬੮.੦੦੧ ਕਾਮਤੋऽਕਾਮਤੋ ਵਾਪਿ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਕृਤਂ ਚਰੇਤ੍ ॥੧੬੮.੦੦੧ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਜਾਤਵੇਦੋਮੁਖੈਃ ਸੌਰੈਰਿਤਿ ਖ.. ੨ ਰਿਪੁਂ ਹਰੇਦਿਤਿ ਙ.. , ਞ.. ਚ ਮਤ੍ਤਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾਤੁਰਾਣਾਂ ਚ ਨ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਕਦਾਚਨ ।੧੬੮.੦੦੨ ਮਹਾਪਾਤਕਿਨਾਂ ਸ੍ਪृष੍ਟਂ ਯਚ੍ਚ ਸ੍ਪृष੍ਟਮੁਦਕ੍ਯਯਾ ॥੧੬੮.੦੦੨ ਗਣਾਨ੍ਨਂ ਗਣਿਕਾਨ੍ਨਂ ਚ(੧) ਵਾਰ੍ਧੁषੇਰ੍ਗਾਯਨਸ੍ਯ ਚ ।੧੬੮.੦੦੩ ਅਭਿਸ਼ਪ੍ਤਸ੍ਯ षਣ੍ਡਸ੍ਯ ਯਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚੋਪਪਤਿਰ੍ਗृਹੇ ॥੧੬੮.੦੦੩ ਰਜਕਸ੍ਯ ਨृਸ਼ਂਸਸ੍ਯ ਵਨ੍ਦਿਨਃ ਕਿਤਵਸ੍ਯ ਚ ।੧੬੮.੦੦੪ ਮਿਥ੍ਯਾਤਪਸ੍ਵਿਨਸ਼੍ਚੈਵ ਚੌਰਦਣ੍ਡਿਕਯੋਸ੍ਤਥਾ(੨) ॥੧੬੮.੦੦੪ ਕੁਣ੍ਡਗੋਲਸ੍ਤ੍ਰੀਜਿਤਾਨਾਂ ਵੇਦਵਿਕ੍ਰਯਿਣਸ੍ਤਥਾ ।੧੬੮.੦੦੫ ਸ਼ੈਲੂषਤਨ੍ਤ੍ਰਵਾਯਾਨ੍ਨਂ ਕृਤਘ੍ਨਸ੍ਯਾਨ੍ਨਮੇਵ ਚ ॥੧੬੮.੦੦੫ ਕਰ੍ਮਾਰਸ੍ਯ ਨਿषਾਦਸ੍ਯ ਚੇਲਨਿਰ੍ਣੇਜਕਸ੍ਯ ਚ ।੧੬੮.੦੦੬ ਮਿਥ੍ਯਾਪ੍ਰਵ੍ਰਜਿਤਸ੍ਯਾਨ੍ਨਮ੍ਪੁਂਸ਼੍ਚਲ੍ਯਾਸ੍ਤੈਲਿਕਸ੍ਯ ਚ ॥੧੬੮.੦੦੬ ਆਰੂਢਪਤਿਤਸ੍ਯਾਨ੍ਨਂ ਵਿਦ੍ਵਿष੍ਟਾਨ੍ਨਂ ਚ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ।੧੬੮.੦੦੭ ਤਥੈਵ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯਾਨ੍ਨਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਨਾਨਿਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਃ ॥੧੬੮.੦੦੭ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ਨਞ੍ਚ ਸ਼ੂਦ੍ਰੇਣ ਨਾਦ੍ਯਾਚ੍ਚੈਵ ਨਿਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਃ ।੧੬੮.੦੦੮ ਏषਾਮਨ੍ਯਤਮਸ੍ਯਾਨ੍ਨਮਮਤ੍ਯਾ ਵਾ ਤ੍ਰ੍ਯਹਂ ਕ੍ਸ਼ਪੇਤ੍ ॥੧੬੮.੦੦੮ ਮਤ੍ਯਾ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚਰੇਤ੍ਕृਚ੍ਛ੍ਰਂ ਰੇਤੋਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਮੇਵ ਚ ।੧੬੮.੦੦੯ ਚਣ੍ਡਾਲਸ਼੍ਵਪਚਾਨ੍ਨਨ੍ਤੁ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚਾਨ੍ਦ੍ਰਾਯਣਂ ਚਰੇਤ੍ ॥੧੬੮.੦੦੯ ਅਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਂ ਚ ਪ੍ਰੇਤਾਨ੍ਨਂ ਗਵਾਘ੍ਰਾਤਂ ਤਥੈਵ ਚ ।੧੬੮.੦੧੦ ਸ਼ੂਦ੍ਰੋਚ੍ਛਿष੍ਟਂ ਸ਼ੁਨੋਚ੍ਛਿष੍ਟਂ ਪਤਿਤਾਨ੍ਨਂ ਤਥੈਵ ਚ ॥੧੬੮.੦੧੦ ਤਪ੍ਤਕृਚ੍ਛ੍ਰਂ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵੀਤ ਅਸ਼ੌਚੇ ਕृਚ੍ਛ੍ਰਮਾਚਰੇਤ੍ ।੧੬੮.੦੧੧ ਅਸ਼ੌਚੇ ਯਸ੍ਯ ਯੋ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਸੋਪ੍ਯਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਤਥਾ ਭਵੇਤ੍ ॥੧੬੮.੦੧੧ ਮृਤਪਞ੍ਚਨਖਾਤ੍ਕੂਪਾਦਮੇਧ੍ਯੇਨ ਸਕृਦ੍ਯੁਤਾਤ੍ ।੧੬੮.੦੧੨ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਗਣਾਨਾਂ ਗਣਿਕਾਨਾਞ੍ਚੇਤਿ ਙ.. , ਞ.. ਚ ੨ ਚੌਰਦਾਮ੍ਭਿਕਯੋਸ੍ਤਥੇਤਿ ਞ.. ਅਪਃ ਪੀਤ੍ਵਾ ਤ੍ਰ੍ਯਹਂ ਤਿष੍ਠੇਤ੍ਸੋਪਵਾਸੋ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਃ ॥੧੬੮.੦੧੨ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸ਼ੂਦ੍ਰੇ ਪਾਦਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਵਿਤ੍ਰਯਂ ਵੈਸ਼੍ਯਭੂਪਯੋਃ(੧) ।੧੬੮.੦੧੩ ਵਿਡ੍ਵਰਾਹਖਰੋष੍ਟ੍ਰਾਣਾਂ ਗੋਮਾਯੋਃ ਕਪਿਕਾਕਯੋਃ ॥੧੬੮.੦੧੩ ਪ੍ਰਾਸ਼੍ਯ ਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀषਾਣਿ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਚਾਨ੍ਦ੍ਰਾਯਣਂ ਚਰੇਤ੍ ।੧੬੮.੦੧੪ ਸ਼ੁष੍ਕਾਣਿ ਜਗ੍ਧ੍ਵਾ ਮਾਂਸਾਨਿ(੨) ਪ੍ਰੇਤਾਨ੍ਨਂ ਕਰਕਾਣਿ ਚ ॥੧੬੮.੦੧੪ ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦਸ਼ੂਕਰੋष੍ਟ੍ਰਾਣਾਂ ਗੋਮਾਯੋਃ ਕਪਿਕਾਕਯੋਃ ।੧੬੮.੦੧੫ ਗੋਨਰਾਸ਼੍ਵਖਰੋष੍ਟ੍ਰਾਣਾਂ ਛਤ੍ਰਾਕਂ ਗ੍ਰਾਮਕੁਕ੍ਕੁਟਂ ॥੧੬੮.੦੧੫ ਮਾਂਸਂ ਜਗ੍ਧ੍ਵਾ ਕੁਞ੍ਜਰਸ੍ਯ ਤਪ੍ਤਕृਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਤਿ ।੧੬੮.੦੧੬ ਆਮਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇ ਤਥਾ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਮਧੁ ਤ੍ਵਦਨ੍ ॥੧੬੮.੦੧੬ ਲਸ਼ੁਨਂ ਗੁਞ੍ਜਨਂ ਚਾਦ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸ਼ੁਚਿਃ(੩) ।੧੬੮.੦੧੭ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚਾਨ੍ਦ੍ਰਾਯਣਂ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਮਾਂਸਞ੍ਚਾਤ੍ਮਕृਤਨ੍ਤਥਾ ॥੧੬੮.੦੧੭ ਪੇਲੁਗਵ੍ਯਞ੍ਚ ਪੇਯੂषਂ ਤਥਾ ਸ਼੍ਲੇष੍ਮਾਤਕਂ ਮृਦਂ ।੧੬੮.੦੧੮ ਵृਥਾਕृਸ਼ਰਸਂਯਾਵਪਾਯਸਾਪੂਪਸ਼ष੍ਕੁਲੀਃ ॥੧੬੮.੦੧੮ ਅਨੁਪਾਕृਟਮਾਂਸਾਨਿ ਦੇਵਾਨ੍ਨਾਨਿ ਹਵੀਂषਿ ਚ ।੧੬੮.੦੧੯ ਗਵਾਞ੍ਚ ਮਹਿषੀਣਾਂ ਚ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਤਥਾਪ੍ਯਜਾਂ ॥੧੬੮.੦੧੯ ਸਰ੍ਵਕ੍ਸ਼ੀਰਾਣਿ ਵਰ੍ਜ੍ਯਾਣਿ ਤਾਸਾਞ੍ਚੈਵਾਪ੍ਯਨ੍ਨਿਰ੍ਦਸ਼ਂ ।੧੬੮.੦੨੦ ਸ਼ਸ਼ਕਃ ਸ਼ਲ੍ਯਕੀ ਗੋਧਾ ਖਡ੍ਗਃ ਕੂਰ੍ਮਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ॥੧੬੮.੦੨੦ ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਾਃ ਪਞ੍ਚਨਖਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਪਰਿਸ਼ੇषਾਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਜਿਤਾਃ ।੧੬੮.੦੨੧ ਪਾਠੀਨਰੋਹਿਤਾਨ੍ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ ਸਿਂਹਤੁਣ੍ਡਾਂਸ਼੍ਚ ਭਕ੍ਸ਼ਯੇਤ੍ ॥੧੬੮.੦੨੧ ਯਵਗੋਧੂਮਜਂ ਸਰ੍ਵਂ ਪਯਸਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਕ੍ਰਿਯਾਃ ।੧੬੮.੦੨੨ ਵਾਗषਾਡ੍ਗਵਚਕ੍ਰਾਦੀਨ੍ ਸਸ੍ਨੇਹਮੁषਿਤਂ ਤਥਾ ॥੧੬੮.੦੨੨ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਵੈਸ਼੍ਯਸ਼ੂਦ੍ਰਯੋਰੇਤਿ ਕ.. , ਖ.. , ਙ.. , ਞ.. ਚ ੨ ਸ਼ੁष੍ਕਾਣਿ ਦਗ੍ਧਮਂਸਾਨਿ ਇਤਿ ਙ.. ੩ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਵਿਜਃ ਸ਼ੁਚਿਰਿਤਿ ਖ.. ਅਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਪਰੀਦ੍ਧਾਗ੍ਨਿਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ ਕਾਮਚਾਰਤਃ ।੧੬੮.੦੨੩ ਚਾਨ੍ਦ੍ਰਾਯਣਂ ਚਰੇਨ੍ਮਾਸਂ ਵੀਰਵਧ੍ਵਾਸਨਂ ਹਿਤਂ ॥੧੬੮.੦੨੩ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾ ਸੁਰਾਪਾਨਂ ਸ੍ਤੇਯਂ ਗੁਰ੍ਵਙ੍ਗਨਾਗਮਃ ।੧੬੮.੦੨੪ ਮਹਾਨ੍ਤਿ ਪਾਤਕਾਨ੍ਯਾਹੁਃ ਸਂਯੋਗਸ਼੍ਚੈਵ ਤੈਃ ਸਹ ॥੧੬੮.੦੨੪ ਅਨृਤੇ ਚ ਸਮੁਤ੍ਕਰ੍षੋ ਰਾਜਗਾਮਿ ਚ ਪੈਸ਼ੁਨਂ ।੧੬੮.੦੨੫ ਗੁਰੋਸ਼੍ਚਾਲੀਕਨਿਰ੍ਬਨ੍ਧਃ ਸਮਾਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਯਾ(੧) ॥੧੬੮.੦੨੫ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਜ੍ਝ੍ਯਵੇਦਨਿਨ੍ਦਾ ਚ ਕੌਟਸਾਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਸੁਹृਦ੍ਬਧਃ ।੧੬੮.੦੨੬ ਗਰ੍ਹਿਤਾਨ੍ਨਾਜ੍ਯਯੋਰ੍ਜਗ੍ਧਿਃ(੨) ਸੁਰਾਪਾਨਸਮਾਨਿ षਟ੍ ॥੧੬੮.੦੨੬ ਨਿਕ੍ਸ਼ੇਪਸ੍ਯਾਪਹਰਣਂ ਨਰਾਸ਼੍ਵਰਜਤਸ੍ਯ ਚ ।੧੬੮.੦੨੭ ਭੂਮਿਵਜ੍ਰਮਣੀਨਾਞ੍ਚ ਰੁਕ੍ਮਸ੍ਤੇਯਸਮਂ ਸ੍ਮृਤਂ ॥੧੬੮.੦੨੭ ਰੇਤਃਸੇਕਃ ਸ੍ਵਯੋਨ੍ਯਾषੁ ਕੁਮਾਰੀष੍ਵਨ੍ਤ੍ਯਜਾਸੁ ਚ ।੧੬੮.੦੨੮ ਸਖ੍ਯੁਃ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਚ(੩) ਸ੍ਤ੍ਰੀषੁ ਗੁਰੁਤਲ੍ਪਸਮਂ ਵਿਦੁਃ ॥੧੬੮.੦੨੮ ਗੋਬਧੋऽਯਾਜ੍ਯ ਸਂਯਾਜ੍ਯਂ ਪਾਰਦਾਰ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਕ੍ਰਿਯਃ ।੧੬੮.੦੨੯ ਗੁਰੁਮਾਤृਪਿਤृਤ੍ਯਾਗਃ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਯਾਗ੍ਨ੍ਯੋਃ ਸੁਤਸ੍ਯ ਚ ॥੧੬੮.੦੨੯ ਪਰਿਵਿਤ੍ਤਿਤਾਨੁਜੇਨ ਪਰਿਵੇਦਨਮੇਵ ਚ ।੧੬੮.੦੩੦ ਤਯੋਰ੍ਦਾਨਞ੍ਚ ਕਨ੍ਯਾਯਾਸ੍ਤਯੋਰੇਵ ਚ ਯਾਜਨਂ ॥੧੬੮.੦੩੦ ਕਨ੍ਯਾਯਾ ਦੂषਣਞ੍ਚੈਵ ਵਾਰ੍ਧੁष੍ਯਂ ਵ੍ਰਤਲੋਪਨਂ ।੧੬੮.੦੩੧ ਤਡਾਗਾਰਾਮਦਾਰਾਣਾਮਪਤ੍ਯਸ੍ਯ ਚ ਵਿਕ੍ਰਿਯਃ ॥੧੬੮.੦੩੧ ਵ੍ਰਾਤ੍ਯਤਾ ਬਾਨ੍ਧਵਤ੍ਯਾਗੋ ਭृਤਾਧ੍ਯਾਪਨਮੇਵ ਚ ।੧੬੮.੦੩੨ ਭृਤਾਚ੍ਚਾਧ੍ਯਯਨਾਦਾਨਮਵਿਕ੍ਰੇਯਸ੍ਯ ਵਿਕ੍ਰਯਃ ॥੧੬੮.੦੩੨ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਸਮਾਨਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਯੇਤਿ ਖ.. , ਙ.. , ਞ.. ਚ ੨ ਗਰ੍ਹਿਤਾਨਾਮਨ੍ਨਜਗ੍ਧਿਰਿਤਿ ਙ.. ੩ ਸਖ੍ਯੁਃ ਸੁਤਸ੍ਯ ਚੇਤਿ ਙ.. ਸਰ੍ਵਾਕਾਰੇष੍ਵਧੀਕਾਰੋ ਮਹਾਯਨ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਂ ।੧੬੮.੦੩੩ ਹਿਂਸੌषਧੀਨਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਾਜੀਵਃ ਕ੍ਰਿਯਾਲਙ੍ਗਨਮੇਵ ਚ ॥੧੬੮.੦੩੩ ਇਨ੍ਧਨਾਰ੍ਥਮਸ਼ੁष੍ਕਾਣਾਂ ਦੁਮਾਣਾਞ੍ਚੈਵ ਪਾਤਨਂ ।੧੬੮.੦੩੪ ਯੋषਿਤਾਂ ਗ੍ਰਹਣਞ੍ਚੈਵ ਸ੍ਤ੍ਰੀਨਿਨ੍ਦਕਸਮਾਗਮਃ ॥੧੬੮.੦੩੪ ਆਤ੍ਮਾਰ੍ਥਞ੍ਚ ਕ੍ਰਿਯਾਰਮ੍ਭੋ ਨਿਨ੍ਦਿਤਾਨ੍ਨਦਨਨ੍ਤਥਾ ।੧੬੮.੦੩੫ ਅਨਾਹਿਤਾਗ੍ਨਿਤਾਸ੍ਤੇਯਮृਣਾਨਾਞ੍ਚਾਨਪਕ੍ਰਿਯਾ ॥੧੬੮.੦੩੫ ਅਸਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਾਧਿਗਮਨਂ ਦੌਃਸ਼ੀਲ੍ਯਂ ਵ੍ਯਸਨਕ੍ਰਿਯਾ ।੧੬੮.੦੩੬ ਧਾਨ੍ਯਕੁਪ੍ਯਪਸ਼ੁਸ੍ਤੇਯਂ ਮਦ੍ਯਪਸ੍ਤ੍ਰੀਨਿषੇਵਣਂ ॥੧੬੮.੦੩੬ ਸ੍ਤ੍ਰੀਸ਼ੂਦ੍ਰਵਿਟ੍ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਬਧੋ ਨਾਸ੍ਤਿਕ੍ਯਞ੍ਚੋਪਪਾਤਕਂ ।੧੬੮.੦੩੭ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ ਰੁਜਃ ਕृਤ੍ਯਂ ਘ੍ਰਾਤਿਰਘ੍ਰੇਯਮਦ੍ਯਯੋਃ ॥੧੬੮.੦੩੭ ਜੈਂਭਂ ਪੁਂਸਿ ਚ ਮੈਥੁਨ੍ਯਂ ਜਾਤਿਭ੍ਰਂਸ਼ਕਰਂ ਸ੍ਮृਤਂ ।੧੬੮.੦੩੮ ਸ਼੍ਵਖਰੋष੍ਟ੍ਰਮृਗੇਨ੍ਦ੍ਰਾਣਾਮਜਾਵ੍ਯੋਸ਼੍ਚੈਵ ਮਾਰਣਂ(੧) ॥੧੬੮.੦੩੮ ਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਕਰਣਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਮੀਨਾਹਿਨਕੁਲਸ੍ਯ ਚ ।੧੬੮.੦੩੯ ਨਿਨ੍ਦਿਤੇਭ੍ਯੋ ਧਨਾਦਾਨਂ ਬਾਣਿਜ੍ਯਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਸੇਵਨਂ ॥੧੬੮.੦੩੯ ਅਪਾਤ੍ਰੀਕਰਣਂ ਜ੍ਞੇਯਮਸਤ੍ਯਸ੍ਯ ਚ ਭਾषਣਂ ।੧੬੮.੦੪੦ ਕृਮਿਕੀਟਵਯੋਹਤ੍ਯਾ ਮਦ੍ਯਾਨੁਗਤਭੋਜਨਂ ॥੧੬੮.੦੪੦ ਫਲੈਧਃਕੁਸੁਮਸ੍ਤੇਯਮਧੈਰ੍ਯਞ੍ਚ ਮਲਾਵਹਮ੍

ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਵੇ। ਚਾਹੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਮਰਜ਼ੀ ਦੇ, ਜੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛੂਹੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਖਾਓ। ਵੱਡੇ ਪਾਪੀਆਂ ਦੇ ਛੂਹੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਉਡਕੀ ਦੇ ਛੂਹੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਬਚੋ। ਗਣਿਕਾ, ਵੈਸ, ਵਾਰਧੂ, ਗਾਇਕ, ਸ਼ਾਪਿਤ, ਨਪੁੰਸਕ, ਜਿਸ ਦੇ ਘਰ ਉਪਪਤੀ ਹੋਵੇ, ਧੋਬੀ, ਨਿਰਦਯ, ਵੰਦਕ, ਜੂਆਰੀ, ਝੂਠਾ ਤਪਸਵੀ, ਚੋਰ, ਦੰਡਿਤ, ਕੁੰਡਾ, ਗੋਲ, ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਵਾਲੇ, ਵੇਦ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ, ਨਾਚਣ ਵਾਲੇ, ਤੰਤਰੀ, ਵਾਈ, ਕਤਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਲੋਹਾਰ, ਨਿਸ਼ਾਦ, ਕਪੜੇ ਧੋਣ ਵਾਲੇ, ਝੂਠਾ ਸੰਨਿਆਸੀ, ਨਪੁੰਸਕ, ਤੇਲ ਵਾਲਾ, ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਦਾ ਭੋਜਨ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਭੋਜਨ, ਇਹ ਸਭ ਛੱਡੋ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦਾ ਭੋਜਨ ਕਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾ ਲਾਇਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਉਪਵਾਸ ਕਰੋ। ਜੇ ਸੋਚ ਕੇ ਖਾਧਾ, ਤਾਂ ਕਠਿਨ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰੋ। ਚੰਡਾਲ ਜਾਂ ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਘਰ ਦਾ ਭੋਜਨ ਖਾ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਚੰਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਤ ਕਰੋ। ਅਣਪਛਾਤਾ ਮ੍ਰਿਤਕ ਦਾ ਭੋਜਨ, ਗਾਂ ਦੇ ਸੁੰਘੇ ਹੋਏ, ਸ਼ੂਦਰ ਜਾਂ ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਝੂਠੇ, ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਦਾ ਭੋਜਨ — ਇਹ ਸਭ ਛੱਡੋ। ਤਪਤ ਕ੍ਰਿਚ੍ਰ ਵਰਤ ਕਰੋ, ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਕ੍ਰਿਚ੍ਰ ਕਰੋ। ਜਿਸ ਦਾ ਭੋਜਨ ਖਾਧਾ, ਉਹ ਵੀ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮ੍ਰਿਤਕ, ਪੰਜ ਨਖ ਵਾਲੇ, ਖੂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ, ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ, ਜੂਏ ਨਾਲ, ਇਹ ਸਭ ਛੱਡੋ। ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਉਪਵਾਸ ਕਰੋ। ਹਰ ਥਾਂ ਸ਼ੂਦਰ ਦਾ ਇੱਕ, ਵੈਸ਼ ਤੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਦੋ, ਬਾਕੀ ਦਾ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਾ। ਸੂਰ, ਖਰ, ਊਠ, ਲੂੰਬੜ, ਬਾਂਦਰ, ਕਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਜਾਂ ਗੋਬਰ ਖਾ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਚੰਦ੍ਰਾਯਣ ਕਰੋ। ਸੁੱਕਾ ਮਾਸ, ਮ੍ਰਿਤਕ ਦਾ ਭੋਜਨ, ਕਰਕ, ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ, ਊਠ, ਲੂੰਬੜ, ਬਾਂਦਰ, ਕਾਂ, ਗਾਂ, ਘੋੜਾ, ਖਰ, ਊਠ, ਛਤਰੀ, ਪਿੰਡ ਵਾਲਾ ਕੁੱਕੜ, ਹਾਥੀ ਦਾ ਮਾਸ — ਇਹ ਸਭ ਖਾ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਤਪਤ ਕ੍ਰਿਚ੍ਰ ਕਰੋ। ਅੰਨ ਪੱਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰ ਲਿਆ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਮਧੁ ਪੀ ਲਵੇ, ਲਸਣ ਜਾਂ ਗੂੰਜਨ ਖਾ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ ਵਰਤ ਕਰੋ। ਚੰਦ੍ਰਾਯਣ ਕਰੋ, ਜੇ ਮਾਸ ਜਾਂ ਆਪਣਾ ਮਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਖਾਧਾ। ਪੇਲੂ, ਗਵਯ, ਪਿਉਸ਼, ਸ਼ਲੇਸ਼ਮਾਤਕ, ਮਿੱਟੀ, ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਕ੍ਰਿਸ਼, ਰਸ, ਪਯਸ, ਪੂਪ, ਸ਼ਸ਼ਕੁਲੀ, ਅਣਪੱਕਾ ਮਾਸ, ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਭੋਜਨ, ਹਵਨ ਦਾ ਭੋਜਨ, ਗਾਂ ਤੇ ਮਹਿਸੀ ਦੇ, ਬੱਕਰੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਾਰਾ ਦੁੱਧ ਛੱਡੋ। ਖਰਗੋਸ਼, ਸ਼ਲਯਕੀ, ਗੋਧਾ, ਖੜਗ, ਕਛੂਆ, ਇਹ ਪੰਜ ਨਖ ਵਾਲੇ ਖਾਣ ਯੋਗ ਹਨ, ਬਾਕੀ ਸਭ ਛੱਡੋ। ਪਾਠੀਨ, ਰੋਹਿਤ, ਮੱਛੀ, ਸਿੰਘ-ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ — ਇਹ ਖਾਓ। ਜੌ, ਗਹੂੰ, ਦੁੱਧ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ, ਵਾਘ, ਢੱਡ, ਵਚਕਰ, ਘੀ, ਤੇਲ ਵਾਲੀਆਂ, ਇਹ ਸਭ ਛੱਡੋ। ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੇ ਮਨਮਾਨੀ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਚੰਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਤ ਕਰੋ। ਵਿਰਾ ਦੀ ਵਧੂ ਨਾਲ ਸੰਗ, ਇਹ ਵੀ ਪਾਪ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮ-ਹੱਤਿਆ, ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣਾ, ਚੋਰੀ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਸੰਗ — ਇਹ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਵੀ। ਝੂਠ, ਵਧੇਰਾ, ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਜਾਣਾ, ਚੁਗਲੀ, ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਝੂਠੀ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ, ਇਹ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮ-ਹੱਤਿਆ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮ-ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਵੇਦ ਦੀ ਨਿੰਦਾ, ਝੂਠੀ ਗਵਾਹੀ, ਮਿੱਤਰ ਦੀ ਹੱਤਿਆ — ਇਹ ਵੀ ਪਾਪ ਹਨ। ਨਿੰਦਾ ਵਾਲਾ, ਘੀ ਤੇ ਅੰਨ ਖਾਣਾ, ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਵਰਗੇ ਛੇ ਪਾਪ ਹਨ। ਅਮਾਨਤ ਚੋਰੀ, ਘੋੜਾ, ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ, ਜ਼ਮੀਨ, ਹੀਰਾ, ਮਣਕ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਚੋਰੀ — ਇਹ ਵੀ ਪਾਪ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ, ਕੁਆਰੀ, ਅੰਤਜਾ ਵਿੱਚ ਰੇਤਸ ਛੱਡਣਾ, ਮਿੱਤਰ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਸੰਗ — ਇਹ ਵੀ ਗੁਰੂ-ਤਲਪਾ ਵਰਗੇ ਪਾਪ ਹਨ। ਗੋ-ਹੱਤਿਆ, ਅਯੋਗ, ਯੋਗ, ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਚਣਾ, ਗੁਰੂ, ਮਾਤਾ, ਪਿਤਾ, ਪੁੱਤਰ, ਅੱਗ, ਪਾਠ ਛੱਡਣਾ, ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ, ਦੋਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਦੇਣਾ, ਦੋਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ, ਧੀਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ, ਵਾਰਧੂ, ਵਰਤ ਤੋੜਨਾ, ਤਲਾਬ, ਬਾਗ, ਘਰ, ਪੁੱਤਰ ਵੇਚਣਾ, ਵ੍ਰਾਤੀ ਹੋਣਾ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਛੱਡਣਾ, ਨੌਕਰ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ, ਨੌਕਰ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਨਾ, ਨਾ ਵੇਚਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਵੇਚਣਾ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਸ਼ੀਨ ਚਲਾਉਣਾ, ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ, ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ, ਕਰਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ, ਸੁੱਕੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜਲਾਉਣਾ, ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਫੜਨਾ, ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਨਿੰਦਾ, ਆਪਣੇ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਨਾ, ਨਿੰਦਾ ਵਾਲਾ ਅੰਨ, ਅਣਪੱਕੀ ਅੱਗ, ਕਰਜ਼ਾ ਨਾ ਚੁਕਾਉਣਾ, ਝੂਠਾ ਗਿਆਨ, ਮਾੜਾ ਚਲਣ, ਅਨਾਜ, ਘੜਾ, ਪਸ਼ੂ ਚੋਰੀ, ਮਦਿਰਾ, ਇਸਤਰੀ, ਸ਼ੂਦਰ, ਵਿਟ, ਖਸ਼ਤਰੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ, ਨਾਸਤਿਕਤਾ — ਇਹ ਉਪਪਾਤਕ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਸੁੰਘ, ਜੈਭ, ਪੁਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੰਭੋਗ, ਜਾਤੀ ਭੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਕੁੱਤਾ, ਖਰ, ਸਿੰਘ, ਬੱਕਰੀ, ਭੇਡ, ਮਾਰਨਾ, ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਜਾਤੀ, ਮੱਛੀ, ਸੱਪ ਦੀ ਜਾਤੀ, ਨਿੰਦਾ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਧਨ ਲੈਣਾ, ਵਪਾਰ, ਸ਼ੂਦਰ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਅਪਾਤ੍ਰੀ ਕਰਨਾ, ਝੂਠ ਬੋਲਣਾ, ਕੀੜੇ, ਮੱਖੀ, ਮਦਿਰਾ ਨਾਲ ਭੋਜਨ, ਫਲ, ਲੱਕੜ, ਫੁੱਲ ਚੋਰੀ, ਧੀਰਜ ਨਾ ਰੱਖਣਾ — ਇਹ ਸਭ ਪਾਪ ਹਨ।

ਅਥ ਸਪ੍ਤਤ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਪੁष੍ਕਰ ਉਵਾਚ ਮਹਾਪਾਪਾਨੁਯੁਕ੍ਤਾਨਾਂ(੧) ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ(੨) ਵਚ੍ਮਿਤੇ ।੧੭੦.੦੦੧ ਸਂਵਤ੍ਸਰੇਣ ਪਤਤਿ ਪਤਿਤੇਨ ਸਹਾਚਰਨ੍ ॥੧੭੦.੦੦੧ ਯਾਜਨਾਦ੍ਧ੍ਯਾਪਨਾਦ੍ਯੌਨਾਨ੍ਨ ਤੁ ਯਾਨਾਸ਼ਨਾਸਨਾਤ੍ ।੧੭੦.੦੦੨ ਯੋ ਯੇਨ ਪਤਿਤੇਨੈषਾਂ ਸਂਸਰ੍ਗਂ ਯਾਤਿ ਮਾਨਵਃ ॥੧੭੦.੦੦੨ ਸ ਤਸ੍ਯੈਵ ਵ੍ਰਤਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਤ੍ਸਂਸਰ੍ਗਸ੍ਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧਯੇ ।੧੭੦.੦੦੩ ਪਤਿਤਸ੍ਯੋਦਕਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸਪਿਣ੍ਡੈਰ੍ਬਾਨ੍ਧਵੈਃ ਸਹ ॥੧੭੦.੦੦੩ ਨਿਨ੍ਦਿਤੇऽਹਨਿ ਸਾਯਾਹ੍ਣੇ ਜ੍ਞਾਤ੍ਯृਤ੍ਵਿਗ੍ਗੁਰੁਸਨ੍ਨਿਧੌ ।੧੭੦.੦੦੪ ਦਾਸੋ ਘਟਮਪਾਂ ਪੂਰ੍ਣਂ ਪਰ੍ਯਸ੍ਯੇਤ੍ਪ੍ਰੇਤਵਤ੍ਪਦਾ(੩) ॥੧੭੦.੦੦੪ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਮੁਪਾਸੀਤਨ੍ਨਸ਼ੌਚਂ ਬਾਨ੍ਧਵੈਃ ਸਹ ।੧੭੦.੦੦੫ ਨਿਵਰ੍ਤਯੇਰਂਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੁ ਜ੍ਯੇष੍ਠਾਂਸ਼ਮ੍ਭਾषਣਾਦਿਕੇ ॥੧੭੦.੦੦੫ ਜ੍ਯੇष੍ਠਾਂਸ਼ਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਚ੍ਚਾਸ੍ਯ ਯਵੀਯਾਨ੍ ਗੁਣਤੋऽਧਿਕਃ ।੧੭੦.੦੦੬ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਮਹਾਪਾਪੋਪਪਨ੍ਨਾਨਾਮਿਤਿ ਙ.. ੨ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਦਾਮਿ ਤ ਇਤਿ ਝ.. ੩ ਪ੍ਰੇਤਵਤ੍ਸਦੇਤਿ ਖ.. , ਗ.. , ਘ.. , ਙ.. ਚ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤੇ ਤੁ ਚਰਿਤੇ ਪੂਰ੍ਣਂ ਕੁਮ੍ਭਮਪਾਂ ਨਵਂ ॥੧੭੦.੦੦੬ ਤੇਨੈਵ ਸਾਰ੍ਧਂ ਪ੍ਰਾਸ਼੍ਯੇਯੁਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਪੁਣ੍ਯਜਲਾਸ਼ਯੇ ।੧੭੦.੦੦੭ ਏਵਮੇਵ ਵਿਧਿਂ ਕੁਰ੍ਯੁਰ੍ਯੋषਿਤ੍ਸੁ ਪਪਿਤਾਸ੍ਵਪਿ ॥੧੭੦.੦੦੭ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਨਪਾਨਨ੍ਦੇਯਨ੍ਤੁ ਵਸੇਯੁਸ਼੍ਚ ਗृਹਾਨ੍ਤਿਕੇ ।੧੭੦.੦੦੮ ਤੇषਾਂ ਦ੍ਵਿਜਾਨਾਂ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨਾਨੂਦ੍ਯੇਤ(੧) ਯਥਾਵਿਧਿ ॥੧੭੦.੦੦੮ ਤਾਂਸ਼੍ਚਾਰਯਿਤ੍ਵਾ ਤ੍ਰੀਨ੍ ਕृਛ੍ਰਾਨ੍ ਯਥਾਵਿਧ੍ਯੁਪਨਾਯਯੇਤ੍ ।੧੭੦.੦੦੯ ਵਿਕਰ੍ਮਸ੍ਥਾਃ ਪਰਿਤ੍ਯਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਮਪ੍ਯੇਤਦਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ ॥੧੭੦.੦੦੯ ਜਪਿਤ੍ਵਾ ਤ੍ਰੀਣਿ ਸਾਵਿਤ੍ਰ੍ਯਾਃ ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਸਮਾਹਿਤਃ ।੧੭੦.੦੧੦ ਮਾਸਙ੍ਗੋष੍ਠੇ ਪਯਃ ਪੀਤ੍ਵਾ ਮੁਚ੍ਯਤੇऽਸਤ੍ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਾਤ੍ ॥੧੭੦.੦੧੦ ਬ੍ਰਾਤ੍ਯਾਨਾਂ ਯਾਜਨਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪਰੇषਾਮਨ੍ਤ੍ਯਕਰ੍ਮ ਚ ।੧੭੦.੦੧੧ ਅਭਿਚਾਰਮਹੀਨਾਨਾਨ੍ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਕृਚ੍ਛੈਰ੍ਵ੍ਯਪੋਹਤਿ(੨) ॥੧੭੦.੦੧੧ ਸ਼ਰਣਾਗਤਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਵੇਦਂ ਵਿਪ੍ਲਾਵ੍ਯ ਚ ਦ੍ਵਿਜਃ ।੧੭੦.੦੧੨ ਸਂਵਤ੍ਸਂ ਯਤਾਹਾਰਸ੍ਤਤ੍ਪਾਪਮਪਸੇਧਤਿ ॥੧੭੦.੦੧੨ ਸ਼੍ਵਸ਼ृਗਾਲਖਰੈਰ੍ਦष੍ਟੋ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯੈਃ ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦ੍ਭਿਰੇਵ ਚ ।੧੭੦.੦੧੩ ਨਰੋष੍ਟ੍ਰਾਸ਼੍ਵੈਰ੍ਵਰਾਹੈਸ਼੍ਚ(੩) ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮੇਨ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਤਿ ॥੧੭੦.੦੧੩ ਸ੍ਨਾਤਕਵ੍ਰਤਲੋਪੇ ਚ ਕਰ੍ਮਤ੍ਯਾਗੇ ਹ੍ਯਭੋਜਨਂ ।੧੭੦.੦੧੪ ਹੁਙ੍ਕਾਰਂ(੪) ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯੋਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤ੍ਵਙ੍ਕਰਞ੍ਚ ਗਰੀਯਸਃ ॥੧੭੦.੦੧੪ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾਨਸ਼੍ਨਨ੍ਨਹਃਸ਼ੇषਮਭਿਵਾਦ੍ਯ ਪ੍ਰਸਾਦਯੇਤ੍ ।੧੭੦.੦੧੫ ਅਵਗੂਰ੍ਯ ਚਰੇਕ੍ਸ਼ਚ੍ਛ੍ਰਮਤਿਕृਚ੍ਛ੍ਰਨ੍ਨਿਪਾਤਨੇ ॥੧੭੦.੦੧੫ ਕृਚ੍ਛ੍ਰਾਤਿਕृਚ੍ਛ੍ਰਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਯੋਤ੍ਪਾਦ੍ਯ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ।੧੭੦.੦੧੬ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਨ ਯੁਜ੍ਯੇਤੇਤਿ ਖ.. ੨ ਕृਚ੍ਛ੍ਰੈਰ੍ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਤਿ ਇਤਿ ਗ.. , ਘ.. , ਙ.. ਚ ੩ ਨਰੋष੍ਟਵਿਡ੍ਵਰਾਹੈਸ਼੍ਚੇਤਿ ਙ.. ੪ ਕ੍ਰੂਙ੍ਕਾਰਮਿਤਿ ਖ.. , ਘ.. , ਛ.. ਚ । ਓਙ੍ਕਾਰਮਿਤਿ ਗ.. , ਙ.. ਚ । ਹਙ੍ਕਾਰਞ੍ਚੇਤਿ ਖ.. ਚਾਣ੍ਡਾਲਾਦਿਰਵਿਜ੍ਞਾਤੋ ਯਸ੍ਯ ਤਿष੍ਠੇਤ ਵੇਸ਼੍ਮਨਿ ॥੧੭੦.੦੧੬ ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਤਸ੍ਤੁ ਕਾਲੇਨ ਤਸ੍ਯ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਸ਼ੋਧਨਂ ।੧੭੦.੦੧੭ ਚਾਨ੍ਦ੍ਰਾਯਣਂ ਪਰਾਕਂ ਵਾ ਦ੍ਵਿਜਾਨਾਨ੍ਤੁ ਵਿਸ਼ੋਧਨਂ ॥੧੭੦.੦੧੭ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਨ੍ਤੁ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾਣਾਂ ਸ਼ੇषਨ੍ਤਦਨੁਸਾਰਤਃ ।੧੭੦.੦੧੮ ਗੁਂਡਙ੍ਕੁਸੁਮ੍ਭਂ ਲਵਣਂ ਤਥਾ ਧਾਨ੍ਯਾਨਿ ਯਾਨਿ ਚ ॥੧੭੦.੦੧੮ ਕृਤ੍ਵਾ ਗृਹੇ ਤਤੋ ਦ੍ਵਾਰਿ ਤੇषਾਨ੍ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਧੁਤਾਸ਼ਨਂ ।੧੭੦.੦੧੯ ਮृਣਮਯਾਨਾਨ੍ਤੁ ਭਾਣ੍ਡਾਨਾਂ ਤ੍ਯਾਗ ਏਵ ਵਿਧੀਯਤੇ ॥੧੭੦.੦੧੯ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਪਰਿਸ਼ੇषਾਣਾਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰ੍ਵਿਧੀਯਤੇ ।੧੭੦.੦੨੦ ਕੂਪੈਕਪਾਨਸਕ੍ਤਾ ਯੇ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਤ੍ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਦੂषਿਤਾਃ(੧) ॥੧੭੦.੦੨੦ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯੇਯੁਰੁਪਵਾਸੇਨ ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯੇਨ ਵਾਪ੍ਯਥ ।੧੭੦.੦੨੧ ਯਸ੍ਤੁ ਸਂਸ੍ਪृਸ਼੍ਯ ਚਣ੍ਡਾਲਮਸ਼੍ਨੀਯਾਚ੍ਚ ਸ੍ਵਕਾਮਤਃ ॥੧੭੦.੦੨੧ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਚਾਨ੍ਦ੍ਰਾਯਣਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਪ੍ਤਕृਚ੍ਛ੍ਰਮਥਾਪਿ ਵਾ ।੧੭੦.੦੨੨ ਭਾਣ੍ਡਸਙ੍ਕਲਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਸ਼੍ਚਾਣ੍ਡਾਲਾਦਿਜੁਗੁਪ੍ਸਿਤੈਃ ॥੧੭੦.੦੨੨ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾਪੀਤ੍ਵਾ ਤਥਾ ਤੇषਾਂ षਡ੍ਰਾਤ੍ਰੇਣ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਤਿ ।੧੭੦.੦੨੩ ਅਨ੍ਤ੍ਯਾਨਾਂ ਭੁਕ੍ਤਸ਼ੇषਨ੍ਤੁ ਭਕ੍ਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਜਾਤਯਃ ॥੧੭੦.੦੨੩ ਵ੍ਰਤਂ ਚਾਨ੍ਦ੍ਰਾਯਣਂ ਕੁਰ੍ਯੁਸ੍ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਏਵ ਤੁ ।੧੭੦.੦੨੪ ਚਣ੍ਡਾਲਕੂਪਭਾਣ੍ਡੇषੁ ਅਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਪਿਵਤੇ ਜਲਂ ॥੧੭੦.੦੨੪ ਦ੍ਵਿਜਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਪਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਛੂਦ੍ਰਸ਼੍ਚੋਪਵਸੇਦ੍ਦਿਨਂ ।੧੭੦.੦੨੫ ਚਣ੍ਡਾਲੇਨ ਤੁ ਸਂਸ੍ਪृष੍ਟੋ(੨) ਯਸ੍ਤ੍ਵਪਃ ਪਿਵਤੇ ਦ੍ਵਿਜਃ ॥੧੭੦.੦੨੫ ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਨ੍ਤੇਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਸ਼੍ਚੋਪਵਸੇਦ੍ਦਿਨਂ ।੧੭੦.੦੨੬ ਉਚ੍ਛਿष੍ਟੇਨ ਯਦਿ(੩) ਸ੍ਪृष੍ਟਃ ਸ਼ੁਨਾ ਸ਼ੂਦ੍ਰੇਣ ਵਾ ਦ੍ਵਿਜਃ ॥੧੭੦.੦੨੬ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਭੂषਿਤਾ ਇਤਿ ਝ.. ੨ ਸਂਸृष੍ਟ ਇਤਿ ਕ.. ੩ ਯਦੇਤਿ ਖ.. , ਗ.. , ਘ.. , ਙ.. , ਛ.. ਚ ਉਪੋष੍ਯ ਰਜਨੀਮੇਕਾਂ ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯੇਨ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਤਿ ।੧੭੦.੦੨੭ ਵੈਸ਼੍ਯੇਨ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯੇਣੈਵ ਸ੍ਨਾਨਂ ਨਕ੍ਤਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ ॥੧੭੦.੦੨੭ ਅਧ੍ਵਾਨਂ ਪ੍ਰਸ੍ਥਿਤੋ ਵਿਪ੍ਰਃ ਕਾਨ੍ਤਾਰੇ ਯਦ੍ਯਨੂਦਕੇ ।੧੭੦.੦੨੮ ਪਕ੍ਵਾਨ੍ਨੇਨ ਗृਹੀਤੇਨ ਮੂਤ੍ਰੋਚ੍ਚਾਰਙ੍ਕਰੋਤਿ ਵੈ ॥੧੭੦.੦੨੮ ਅਨਿਧਾਯੈਵ ਤਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਅਙ੍ਗੇ ਕृਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸਂਸ੍ਥਿਤਂ ।੧੭੦.੦੨੯ ਸ਼ੌਚਂ ਕृਤ੍ਵਾਨ੍ਨਮਭ੍ਯੁਕ੍ਸ਼੍ਯ ਅਰ੍ਕਸ੍ਯਾਗ੍ਨੇਯਸ਼੍ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਯੇਤ੍ ॥੧੭੦.੦੨੯ ਮ੍ਲੇਚ੍ਛੈਰ੍ਗਤਾਨਾਂ ਚੌਰੈਰ੍ਵਾ ਕਾਨ੍ਤਾਰੇ ਵਾ ਪ੍ਰਵਾਸਿਨਾਂ ।੧੭੦.੦੩੦ ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਾਭਕ੍ਸ਼੍ਯਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ(੧) ਤੇषਾਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਨਿष੍ਕृਤਿਂ ॥੧੭੦.੦੩੦ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸ੍ਵਦੇਸ਼ਞ੍ਚ ਵਰ੍ਣਾਨਾਮਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ ।੧੭੦.੦੩੧ ਕृਚ੍ਛ੍ਰਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਤੁ ਪੁਨਃ ਸਂਸ੍ਕਾਰਮਰ੍ਹਤਿ ॥੧੭੦.੦੩੧ ਪਾਦੋਨਾਨ੍ਤੇ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਸ਼੍ਚ ਅਰ੍ਧਾਨ੍ਤੇ ਵੈਸ਼੍ਯ ਏਵ ਚ ।੧੭੦.੦੩੨ ਪਾਦਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਤਥਾ ਸ਼ੂਦ੍ਰੋ ਦਾਨਂ ਦਤ੍ਵਾ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਤਿ ॥੧੭੦.੦੩੨ ਉਦਕ੍ਯਾ ਤੁ ਸਵਰ੍ਣਾ ਯਾ ਸ੍ਪृष੍ਟਾ ਚੇਤ੍ਸ੍ਯਾਦੁਦਕ੍ਯਯਾ ।੧੭੦.੦੩੩ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵਾਹਨਿ ਸ੍ਨਾਤਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਮਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯਸਂਸ਼ਯਂ ॥੧੭੦.੦੩੩ ਰਜਸ੍ਵਲਾ ਤੁ ਨਾਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍ਸਂਸ੍ਪृष੍ਟਾ ਹੀਨਵਰ੍ਣਯਾ ।੧੭੦.੦੩੪ ਯਾਵਨ੍ਨ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਨਾਨੇਨ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਤਿ ॥੧੭੦.੦੩੪ ਮੂਤ੍ਰਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਵ੍ਰਜਨ੍ਵਰ੍ਤ੍ਮ ਸ੍ਮृਤਿਭ੍ਰਂਸ਼ਾਜ੍ਜਲਂ ਪਿਵੇਤ੍ ।੧੭੦.੦੩੫ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰੋषਿਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯੇਨ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਤਿ ॥੧੭੦.੦੩੫ ਮੂਤ੍ਰੋਚ੍ਚਾਰਂ ਦ੍ਵਿਜਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਅਕृਤ੍ਵਾ ਸ਼ੌਚਮਾਤ੍ਮਨਃ ।੧੭੦.੦੩੬ ਮੋਹਾਦ੍ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ(੨) ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਨ੍ਤੁ ਯਵਾਨ੍ ਪੀਤ੍ਵਾ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਤਿ ॥੧੭੦.੦੩੬ ਯੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯਵਸਿਤਾ ਵਿਪ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਵ੍ਰਜ੍ਯਾਦਿਬਲਾਤ੍ਤਥਾ ।੧੭੦.੦੩੭ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਭੋਜ੍ਯਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਮਿਤਿ ਝ.. ੨ ਲੋਭਾਦ੍ਭੁਕ੍ਤ੍ਵੇਤਿ ਖ.. , ਗ.. , ਘ.. , ਙ.. , ਛ.. ਚ ਅਨਾਸ਼ਕਨਿਵृਤਾਸ਼੍ਚ ਤੇषਾਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਃ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ॥੧੭੦.੦੩੭ ਚਾਰਯੇਤ੍ਤ੍ਰੀਣਿ ਕृਚ੍ਛ੍ਰਾਣਿ ਚਾਨ੍ਦ੍ਰਾਯਣਮਥਾਪਿ ਵਾ ।੧੭੦.੦੩੮ ਜਾਤਕਰ੍ਮਾਦਿਸਂਸ੍ਕਾਰੈਃ ਸਂਸ੍ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਂ ਤਥਾ ਪੁਨਃ ॥੧੭੦.੦੩੮ ਉਪਾਨਹਮਮੇਧ੍ਯਂ ਚ ਯਸ੍ਯ ਸਂਸ੍ਪृਸ਼ਤੇ ਮੁਖਂ ।੧੭੦.੦੩੯ ਮृਤ੍ਤਿਕਾਗੋਮਯੌ ਤਤ੍ਰ ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯਞ੍ਚ ਸ਼ੋਧਨਂ ॥੧੭੦.੦੩੯ ਵਾਪਨਂ ਵਿਕ੍ਰਯਞ੍ਚੈਵ ਨੀਲਵਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਧਾਰਣਂ ।੧੭੦.੦੪੦ ਤਪਨੀਯਂ ਹਿ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਕृਛ੍ਰੈਰ੍ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਤਿ ॥੧੭੦.੦੪੦ ਅਨ੍ਤ੍ਯਜਾਤਿਸ਼੍ਵਪਾਕੇਨ(੧) ਸਂਸ੍ਪृष੍ਟਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਰਜਸ੍ਵਲਾ ।੧੭੦.੦੪੧ ਚਤੁਰ੍ਥੇऽਹਨਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਸਾ ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਂ ਤਤ੍ਰ ਆਚਰੇਤ੍(੨) ॥੧੭੦.੦੪੧ ਚਾਣ੍ਡਾਲਸ਼੍ਵਪਚੌ ਸ੍ਪृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਥਾ ਪੂਯਞ੍ਚ ਸੂਤਿਕਾਂ ।੧੭੦.੦੪੨ ਸ਼ਵਂ ਤਤ੍ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਿਨਂ ਸ੍ਪृष੍ਟ੍ਵਾ(੩) ਸਦ੍ਯਃ ਸ੍ਨਾਨੇਨ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਤਿ ॥੧੭੦.੦੪੨ ਨਾਰਂ ਸ੍ਪृष੍ਟ੍ਵਾਸ੍ਥਿ ਸਸ੍ਨੇਹਂ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਵਿਪ੍ਰੋ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਤਿ ।੧੭੦.੦੪੩ ਰਥ੍ਯਾਰ੍ਕਦ੍ਦਮਤੋਯੇਨ ਅਧੀਨਾਭੇਰ੍ਮृਦੋਦਕੈਃ ॥੧੭੦.੦੪੩ ਵਾਨ੍ਤੋ ਵਿਵਿਕ੍ਤਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਤੁ ਘृਤਂ ਪ੍ਰਾਸ਼੍ਯ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਤਿ ।੧੭੦.੦੪੪ ਸ੍ਨਾਨਾਤ੍ਕ੍ਸ਼ੁਰਕਰ੍ਮਕਰ੍ਤਾ ਕृਚ੍ਛ੍ਰਕृਦ੍ਗ੍ਰਹਣੇऽਨ੍ਨਭੁਕ੍ ॥੧੭੦.੦੪੪ ਅਪਾਙ੍ਕ੍ਤੇਯਾਸ਼ੀ ਗਵ੍ਯਾਸ਼ੀ ਸ਼ੁਨਾ ਦष੍ਟਸ੍ਤਥਾ ਸ਼ੁਚਿਃ ।੧੭੦.੦੪੫ ਕृਮਿਦष੍ਟਸ਼੍ਚਾਤ੍ਮਘਾਤੀ ਕृਚ੍ਛ੍ਰਾਜ੍ਜਪ੍ਯਾਚ੍ਚ ਹੋਮਤਃ ॥੧੭੦.੦੪੫ ਹੋਮਾਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚਾਨੁਤਾਪੇਨ ਪੂਯਨ੍ਤੇ ਪਾਪਿਨੋऽਖਿਲਾਃ(੪)

ਹੁਣ ਸਤੱਤਰਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ: ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤਾਂ ਬਾਰੇ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜੋ ਲੋਕ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਜੇ ਕੋਈ ਪਤਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਸਾਲ ਭਰ ਮਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਪਤਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯਜਨਾ, ਪਾਠ ਜਾਂ ਵਿਆਹ ਕਰਾਉਣ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਪਤਿਤ ਦੇ ਨਾਲ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਜਾਂ ਹੋਰ ਮਿਲਾਪ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤਿਤ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਸੰਪਰਕ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਪਤਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦਾ ਤਿਲਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨਿੰਦਤ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਯਜਮਾਨ ਤੇ ਗੁਰੂ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣ, ਦਾਸ ਨੇ ਪੂਰਾ ਘੜਾ ਪਾਣੀ ਦਾ ਲਿਆ ਕੇ, ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਵਾਂਗ ਪੈਰਾਂ ਕੋਲ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਅਪਵਿੱਤਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਆਦਿ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ ਰੋਕ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦਾ ਹੱਕ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਨਵਾਂ ਪਾਣੀ ਭਰਿਆ ਘੜਾ ਲੈ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਪੀ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਢੰਗ ਪਤਿਤ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੱਪੜੇ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੇਣੇ ਤੇ ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਕ੍ਰਿਚ੍ਰ ਵਰਤ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਪਨਯਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਗਲਤ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹੀ ਆਦੇਸ਼ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪ ਕੇ, ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਗੋਸ਼ਟ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਪੀ ਕੇ, ਗਲਤ ਦਾਨ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਬਾਹਰਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਕ੍ਰਿਚ੍ਰ ਵਰਤਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਦੁਜਾਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਰਣ ਆਏ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇ ਜਾਂ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਲ ਭਰ ਸਾਧਾਰਣ ਖੁਰਾਕ ਤੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੁੱਤੇ, ਗਧੇ, ਘਰ ਦੇ ਜਾਨਵਰ ਜਾਂ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੇ ਕੱਟ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਕਰ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਨ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਰਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇ ਜਾਂ ਕਰਮ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਨਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ 'ਹੁੰ' ਆਖੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਭੋਜਨ ਨਾ ਕਰ ਕੇ, ਦਿਨ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਮਨਾਏ। ਮੂੰਹ ਢੱਕ ਕੇ, ਕਠਿਨ ਵਰਤ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕਰੇ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਖੂਨ ਨਿਕਲ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਠਿਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਵਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਚੰਡਾਲ ਆਦਿ ਅਣਜਾਣੇ ਰਹਿ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪਤਾ ਲੱਗਣ 'ਤੇ ਉਸ ਘਰ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਜਾਂ ਪਰਾਕ ਵਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ ਵਰਤ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਹਾਲਾਤ ਅਨੁਸਾਰ। ਗੁੰਡ, ਕੁਸੁੰਭ, ਲੂਣ ਜਾਂ ਹੋਰ ਅਨਾਜ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਬਾਹਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਇੱਕੋ ਕੂਏ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਜਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਕਰਕੇ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਪਵਾਸ ਜਾਂ ਪੰਜ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਚੰਡਾਲ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨਾਲ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਕਰ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਦੁਜਾਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਜਾਂ ਤਪਤ ਕ੍ਰਿਚ੍ਰ ਵਰਤ ਕਰੇ। ਭਾਂਡਿਆਂ ਜਾਂ ਘੜਿਆਂ ਨੂੰ ਚੰਡਾਲ ਆਦਿ ਅਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦੇਣ, ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੋਂ ਛੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਤਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਖਾਣੇ ਨੂੰ ਖਾ ਲੈਣ 'ਤੇ ਦੁਜਾਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਤ ਕਰੇ, ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਉਪਵਾਸ ਕਰੇ। ਜੇ ਚੰਡਾਲ ਦੇ ਕੂਏ ਜਾਂ ਭਾਂਡਿਆਂ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣੇ ਪਾਣੀ ਪੀ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਦੁਜਾਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਾਂਤਪਨ ਵਰਤ ਕਰੇ, ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਪਵਾਸ ਕਰੇ। ਜੇ ਚੰਡਾਲ ਨੇ ਛੂਹ ਲਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਦੁਜਾਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਪਾਣੀ ਪੀ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਵਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਪਵਾਸ ਕਰੇ। ਜੇ ਕੁੱਤੇ ਜਾਂ ਸ਼ੂਦਰ ਨੇ ਛੂਹ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਪੰਜ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੈਸ਼ ਜਾਂ ਕਸ਼ਤਰੀ ਨੇ ਛੂਹ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਰਸਤੇ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ, ਪੱਕਾ ਖਾਣਾ ਲੈ ਕੇ ਪੇਸ਼ਾਬ ਜਾਂ ਪਖਾਨਾ ਕਰ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਚੀਜ਼ ਆਪਣੇ ਅੰਗ ਨਾਲ ਲਾ ਕੇ ਰੱਖੇ, ਫਿਰ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਕਰਕੇ, ਖਾਣਾ ਧੋ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਜਾਂ ਅੱਗ ਨੂੰ ਵਿਖਾਵੇ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਚੋਰਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਜਾਂ ਮਲੇਛਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਚ੍ਰ ਵਰਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਸ਼ਤਰੀ ਪੈਰ ਦੇ ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ ਤੇ, ਵੈਸ਼ ਅੱਧੇ ਤੇ, ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਪੈਰ ਦੇ ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ ਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਉਡਕੀ ਜਾਂ ਉਸ ਵਰਗੀ ਹੋਰ ਜਾਤੀ ਦੀ ਔਰਤ ਨੇ ਛੂਹ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸੇ ਦਿਨ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਜਸਵਲਾ ਔਰਤ ਨੂੰ ਹੇਠਲੀ ਜਾਤੀ ਦੀ ਛੂਹ ਲੱਗ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜਦ ਤੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਪੇਸ਼ਾਬ ਕਰਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਭੁੱਲ ਕੇ ਪਾਣੀ ਪੀ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਪੰਜ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਦੁਜਾਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਪੇਸ਼ਾਬ ਜਾਂ ਪਖਾਨਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾ ਕਰੇ, ਤੇ ਲੋਭ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਜੌ ਪੀ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਪਰੀਤ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਤਿੰਨ ਕ੍ਰਿਚ੍ਰ ਜਾਂ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਨਮ ਆਦਿ ਸੰਸਕਾਰ ਮੁੜ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਜੁੱਤੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਅਪਵਿੱਤਰ ਚੀਜ਼ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਮਿੱਟੀ, ਗੋਬਰ ਜਾਂ ਪੰਜ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਵੇਚਣ ਜਾਂ ਨੀਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਣ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤਿੰਨ ਕ੍ਰਿਚ੍ਰ ਵਰਤਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਅੰਤਜਾਤੀ ਜਾਂ ਕੁੱਤੇ ਨੇ ਛੂਹ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਪੀੜਤ ਔਰਤ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਮੁਰਦਾ ਛੂਹ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੱਡੀ ਜਾਂ ਚਰਬੀ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਸਤੇ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ, ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਘੀ ਪੀ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਹਜਾਮਤ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈ ਕੇ, ਜਾਂ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦ ਖਾ ਕੇ, ਜਾਂ ਕੁੱਤੇ ਨੇ ਕੱਟ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੀੜੇ ਨੇ ਕੱਟ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਚ੍ਰ ਵਰਤ, ਜਪ ਜਾਂ ਹੋਮ ਕਰਕੇ ਪਾਪ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੋਮ ਆਦਿ ਤੇ ਪਛਤਾਵੇ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪਾਪੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਥ ਦ੍ਵਿਸਪ੍ਤਤ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ਸਰ੍ਵਪਾਪਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਾਨਿ ਪੁष੍ਕਰ ਉਵਾਚ ਪਰਦਾਰਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯਜੀਵਹਿਂਸਾਦਿਕੇ ਯਦਾ ।੧੭੨.੦੦੧ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਨृਣਾਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਸ੍ਤੁਤਿਸ੍ਤਦਾ ॥੧੭੨.੦੦੧ ਵਿष੍ਣਵੇ ਵਿष੍ਣਵੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਿष੍ਣਵੇ ਵਿष੍ਣਵੇ(੧) ਨਮਃ ।੧੭੨.੦੦੨ ਨਮਾਮਿ ਵਿष੍ਣੁਂ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਥਮਹਙ੍ਕਾਰਗਤਿਂ ਹਰਿਂ ॥੧੭੨.੦੦੨ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਥਮੀਸ਼ਮਵ੍ਯਕ੍ਤਮਨਨ੍ਤਮਪਰਾਜਿਤਂ ।੧੭੨.੦੦੩ ਵਿष੍ਣੁਮੀਡ੍ਯਮਸ਼ੇषੇਣ ਅਨਾਦਿਨਿਧਨਂ ਵਿਭੁਂ ॥੧੭੨.੦੦੩ ਵਿष੍ਣੁਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਗਤੋ ਯਨ੍ਮੇ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਬੁਦ੍ਧਿਗਤਸ਼੍ਚ ਯਤ੍ ।੧੭੨.੦੦੪ ਯਚ੍ਚਾਹਙ੍ਕਾਰਗੋ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਯਦ੍ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਮਯਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ ॥੧੭੨.੦੦੪ ਕਰੋਤਿ ਕਰ੍ਮਭੂਤੋऽਸੌ ਸ੍ਥਵਰਸ੍ਯ ਚਰਸ੍ਯ ਚ ।੧੭੨.੦੦੫ ਤਤ੍ਪਾਪਨ੍ਨਾਸ਼ਮਾਯਾਤੁ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਹਿ ਚਿਨ੍ਤਿਤੇ ॥੧੭੨.੦੦੫ ਧ੍ਯਾਤੋ ਹਰਤਿ ਯਤ੍ਪਾਪਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਦृष੍ਟਸ੍ਤੁ ਭਾਵਨਾਤ੍ ।੧੭੨.੦੦੬ ਤਮੁਪੇਨ੍ਦ੍ਰਮਹਂ ਵਿष੍ਣੁਂ ਪ੍ਰਣਤਾਰ੍ਤਿਹਰਂ ਹਰਿਂ ॥੧੭੨.੦੦੬ ਜਗਤ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਰਾਧਾਰੇ ਮਜ੍ਜਮਾਨੇ ਤਮਸ੍ਯਧਃ ।੧੭੨.੦੦੭ ਹਸ੍ਤਾਵਲਮ੍ਬਨਂ ਵਿष੍ਣੁਂ ਪ੍ਰਣਮਾਮਿ ਪਰਾਤ੍ਪਰਂ ॥੧੭੨.੦੦੭ ਸਰ੍ਵੇਸ਼੍ਵਰੇਸ਼੍ਵਰ ਵਿਭੋ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨ੍ਨਧੋਕ੍ਸ਼ਜ ।੧੭੨.੦੦੮ ਹृषੀਕੇਸ਼ ਹृषੀਕੇਸ਼ ਹृषੀਕੇਸ਼ ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਤੇ ॥੧੭੨.੦੦੮ ਨृਸਿਂਹਾਨਨ੍ਤ ਗੋਵਿਨ੍ਦ ਭੂਤਭਵਨ ਕੇਸ਼ਵ ।੧੭੨.੦੦੯ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਵਿष੍ਣਵੇ ਵਿष੍ਣਵੇ ਇਤਿ ਜ.. , ਞ.. ਚ ਦੁਰੁਕ੍ਤਂ ਦੁष੍ਕृਤਂ ਧ੍ਯਾਤਂ ਸ਼ਮਯਾਘਨ੍ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਤੇ ॥੧੭੨.੦੦੯ ਯਨ੍ਮਯਾ ਚਿਨ੍ਤਿਤਂ ਦੁष੍ਟਂ ਸ੍ਵਚਿਤ੍ਤਵਸ਼ਵਰ੍ਤਿਨਾ ।੧੭੨.੦੧੦ ਅਕਾਰ੍ਯਮਹਦਤ੍ਯੁਗ੍ਰਨ੍ਤਚ੍ਛਮਨ੍ਨਯ ਕੇਸ਼ਵ ॥੧੭੨.੦੧੦ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯਦੇਵ ਗੋਵਿਨ੍ਦ ਪਰਮਾਰ੍ਥਪਰਾਯਣ ।੧੭੨.੦੧੧ ਜਗਨ੍ਨਾਥ ਜਗਦ੍ਧਾਤਃ ਪਾਪਂ ਪ੍ਰਸ਼ਮਯਾਚ੍ਯੁਤ ॥੧੭੨.੦੧੧ ਯਥਾਪਰਾਹ੍ਣੇ ਸਾਯਾਹ੍ਣੇ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਣੇ ਚ ਤਥਾ ਨਿਸ਼ਿ ।੧੭੨.੦੧੨ ਕਾਯੇਨ ਮਨਸਾ ਵਾਚਾ ਕृਤਂ ਪਾਪਮਜਾਨਤਾ ॥੧੭੨.੦੧੨ ਜਾਨਤਾ ਚ ਹृषੀਕੇਸ਼ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ ਮਾਧਵ ।੧੭੨.੦੧੩ ਨਾਮਤ੍ਰਯੋਚ੍ਚਾਰਣਤਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਯਾਤੁ ਮਮ ਕ੍ਸ਼ਯਂ ॥੧੭੨.੦੧੩ ਸ਼ਾਰੀਰਂ ਮੇ ਹृषੀਕੇਸ਼ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ ਮਾਧਵ ।੧੭੨.੦੧੪ ਪਾਪਂ ਪ੍ਰਸ਼ਮਯਾਦ੍ਯ ਤ੍ਵਂ(੧) ਬਾਕ੍ਕृਤਂ ਮਮ ਮਾਧਵ ॥੧੭੨.੦੧੪ ਯਦ੍ਭੁਞ੍ਜਨ੍ਯਤ੍ਸ੍ਵਪਂਸ੍ਤਿष੍ਠਨ੍ ਗਚ੍ਛਨ੍ ਜਾਗ੍ਰਦ੍ਯਦਾਸ੍ਥਿਤਃ ।੧੭੨.੦੧੫ ਕृਤਵਾਨ੍ ਪਾਪਮਦ੍ਯਾਹਂ ਕਾਯੇਨ ਮਨਸਾ ਗਿਰਾ ॥੧੭੨.੦੧੫ ਯਤ੍ਸ੍ਵਲ੍ਪਮਪਿ ਯਤ੍ਸ੍ਥੂਲਂ ਕੁਯੋਨਿਨਰਕਾਬਹਂ ।੧੭੨.੦੧੬ ਤਦ੍ਯਾਤੁ ਪ੍ਰਸ਼ਮਂ ਸਰ੍ਵਂ ਵਾਸੁਦੇਵਾਨੁਕੀਰ੍ਤਨਾਤ੍ ॥੧੭੨.੦੧੬ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਧਾਮ ਪਵਿਤ੍ਰਂ ਪਰਮਞ੍ਚ ਯਤ੍ ।੧੭੨.੦੧੭ ਤਸ੍ਮਿਨ੍(੨) ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤੇ ਵਿष੍ਣੌ ਯਤ੍ਪਾਪਂ ਤਤ੍ਪ੍ਰਣਸ਼੍ਯਤੁ ॥੧੭੨.੦੧੭ ਯਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਨ ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਗਨ੍ਧਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਦਿਵਰ੍ਜਿਤਂ ।੧੭੨.੦੧੮ ਸੂਰਯਸ੍ਤਤ੍ਪਦਂ ਵਿष੍ਣੋਸ੍ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼ਮਯਤ੍ਵਘਂ(੩) ॥੧੭੨.੦੧੮ ਪਾਪਪ੍ਰਣਾਸ਼ਨਂ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਯਃ ਪਠੇਚ੍ਛृਣੁਯਾਦਪਿ(੪) ।੧੭੨.੦੧੯ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਪ੍ਰਸ਼ਮਾਤ੍ਯਰ੍ਥਮਿਤਿ ਖ.. , ਘ.. , ਜ.. ਚ ੨ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਤਿ ਘ.. ੩ ਸਰ੍ਵਂ ਗਮਯਤ੍ਵਘਮਿਤਿ ਝ.. ੪ ਯਃ ਪਠੇਚ੍ਛ੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਨਰ ਇਤਿ ਜ.. , ਝ.. ਚ । ਯਃ ਪਠੇਚ੍ਛृਣੁਯਾਨ੍ਨਰ ਇਤਿ ਞ.. ਸ਼ਾਰੀਰੈਰ੍ਮਾਨਸੈਰ੍ਵਾਗ੍ਜੈਃ ਕृਤੈਃ ਪਪੈਃ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ ॥੧੭੨.੦੧੯ ਸਰ੍ਵਪਾਪਗ੍ਰਹਾਦਿਭ੍ਯੋ ਯਾਤਿ ਵਿष੍ਣੋਃ ਪਰਂ ਪਦਂ ।੧੭੨.੦੨੦ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪਾਪੇ ਕृਤੇ ਜਪ੍ਯਂ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਸਰ੍ਵਾਘਮਰ੍ਦਨਂ ॥੧੭੨.੦੨੦ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਮਘੌਘਾਨਾਂ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਂ ਵ੍ਰਤਕृਤੇ ਵਰਂ ।੧੭੨.੦੨੧ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤੈਃ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਜਪੈਰ੍ਵ੍ਰਤੈਰ੍ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਪਾਤਕਂ ॥੧੭੨.੦੨੧ ਤਤਃ ਕਾਰ੍ਯਾਣਿ(੧) ਸਂਸਿਦ੍ਧ੍ਯੈ ਤਾਨਿ ਵੈ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਯੇ

ਹੁਣ ਇਕ ਸੌ ਬਹੱਤਰਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ: ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਪਰਾਈ ਔਰਤ, ਪਰਾਇਆ ਧਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਵੱਲ ਲੱਗ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ, ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਚਾਲ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਾਲੇ, ਹਰਿ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਅਨੰਤ ਤੇ ਅਜੇਤੂ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ ਅੰਤ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਮਨ, ਬੁੱਧੀ, ਅਹੰਕਾਰ ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਜੜ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਚਲਣ ਵਾਲਾ। ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਧਿਆਉਣ ਨਾਲ, ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਉਪਿੰਦਰ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਦੁੱਖ ਹਰਨ ਵਾਲੇ ਹਰਿ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ, ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੇ ਹੋਏ ਲਈ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਹੀ ਹੱਥ ਫੜਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਪਰਮ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਹੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਹੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਤੈਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਨਰਸਿੰਘ, ਅਨੰਤ, ਗੋਵਿੰਦ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ, ਕੇਸ਼ਵ, ਜੇ ਮੈਂ ਕੁਝ ਗਲਤ ਸੋਚਿਆ, ਬੁਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਧਿਆਇਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਬੁਰਾ ਸੋਚਿਆ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਕੋਈ ਵੱਡਾ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ, ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਰਾਖੇ, ਹੇ ਗੋਵਿੰਦ, ਹੇ ਪਰਮਾਰਥ ਦੇ ਆਸਰੇ, ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਮੇਰਾ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰ, ਹੇ ਅਚੁਤ। ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ, ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ, ਜਾਂ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਸਰੀਰ, ਮਨ ਜਾਂ ਬੋਲ ਕੇ, ਚਾਹੇ ਜਾਣ ਕੇ ਜਾਂ ਅਣਜਾਣੇ, ਜੋ ਪਾਪ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਹੇ ਪੁੰਡਰੀਕਾਖਸ਼, ਹੇ ਮਾਧਵ, ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ, ਉਹ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦਾ, ਹੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਹੇ ਪੁੰਡਰੀਕਾਖਸ਼, ਹੇ ਮਾਧਵ, ਪਾਪ ਤੂੰ ਅੱਜ ਦੂਰ ਕਰ, ਮੇਰੇ ਬੋਲਾਂ ਦਾ ਪਾਪ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰ। ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਖਾਂਦਾ, ਪੀਂਦਾ, ਖੜਾ ਜਾਂ ਬੈਠਾ, ਜਾਂ ਜਾਗਦਾ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਸਰੀਰ, ਮਨ ਜਾਂ ਬੋਲ ਨਾਲ, ਜੋ ਵੀ ਪਾਪ ਕੀਤਾ, ਚਾਹੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵੱਡਾ, ਜਿਹੜਾ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਨਾਮ ਲੈਣ ਨਾਲ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ, ਪਰਮ ਧਾਮ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਜਾਪ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਜੋ ਸੁਗੰਧ, ਛੂਹ ਜਾਂ ਹੋਰ ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਪਦ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਤੁਤੀ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਰੀਰ, ਮਨ ਜਾਂ ਬੋਲ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜਦੋਂ ਵੀ ਪਾਪ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਤੁਤੀ ਜਪੋ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਲਈ ਇਹ ਸਤੁਤੀ, ਵਰਤਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ, ਸਤੁਤੀ, ਜਪ ਤੇ ਵਰਤਾਂ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਭਲਾਈ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਅਥਾष੍ਟਸਪ੍ਤਤ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ਤृਤੀਯਾਵ੍ਰਤਾਨਿ ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਤृਤੀਯਾਵ੍ਰਤਾਨ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯੇ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਦਾਨਿ ਤੇ ।੧੭੮.੦੦੧ ਲਲਿਤਾਯਾਂ ਤृਤੀਯਾਯਾਂ ਮੂਲਗੌਰੀਵ੍ਰਤਂ ਸ਼ृਣੁ ॥੧੭੮.੦੦੧ ਤृਤੀਯਾਯਾਂ ਚੈਤ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਊਢਾ ਗੌਰੀ ਹਰੇਣ ਹਿ ।੧੭੮.੦੦੨ ਤਿਲਸ੍ਨਾਤੋऽਰ੍ਚਯੇਚ੍ਛਮ੍ਭੁਂ ਗੌਰ੍ਯਾ ਹੈਮਫਲਾਦਿਭਿਃ ॥੧੭੮.੦੦੨ ਨਮੋऽਸ੍ਤੁ ਪਾਟਲਾਯੈਵ ਪਾਦੌ ਦੇਵ੍ਯਾਃ ਸ਼ਿਵਸ੍ਯ ਚ ।੧੭੮.੦੦੩ ਸ਼ਿਵਾਯੇਤਿ ਚ ਸਙ੍ਕੀਰ੍ਤ੍ਯ ਜਯਾਯੈ ਗੁਲ੍ਫਯੋਰ੍ਯਜੇਤ੍ ॥੧੭੮.੦੦੩ ਤ੍ਰਿਪੁਰਘ੍ਨਾਯ ਰੁਦ੍ਰਾਯ ਭਾਨ੍ਯੈ ਜਙ੍ਘਯੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਃ ।੧੭੮.੦੦੪ ਸ਼ਿਵਂ ਰੁਦ੍ਰਾਯੇਸ਼੍ਵਰਾਯ(੧) ਵਿਜਯਾਯੈਵ ਜਾਨੁਨੀ ॥੧੭੮.੦੦੪ ਈਸ਼ਾਯੇਤਿ ਕਟਿਂ ਦੇਵ੍ਯਾਃ(੨) ਸ਼ਙ੍ਕਰਾਯੇਤਿ ਸ਼ਙ੍ਕਰਮ੍ ।੧੭੮.੦੦੫ - - - -- - - -- - - -- - - -- - - - ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਸ਼ਿਵਂ ਰੁਦ੍ਰਾਯ ਵਿਸ਼੍ਵਾਯੇਤਿ ਖ.. , ਛ.. ਚ । ਸ਼ਿਵਂ ਭਦ੍ਰਾਯੇਸ਼੍ਵਰਾਯੇਤਿ ਜ.. , ਝ.. , ਞ.. , ਟ.. ਚ ੨ ਈਸ਼ਾਯ ਕਟ੍ਯਾਂ ਦੇਵ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਇਤਿ ਙ.. । ਈਸ਼ਾਯੇਤਿ ਤਾਤੋ ਦੇਵ੍ਯਾ ਇਤਿ ਘ.. - - - -- - - -- - - -- - - -- - - - ਕੁਕ੍ਸ਼ਿਦ੍ਵਯਞ੍ਚ ਕੋਟਵ੍ਯੈ ਸ਼ੂਲਿਨਂ ਸ਼ੂਲਪਾਣਯੇ ॥੧੭੮.੦੦੫ ਮਙ੍ਗਲਾਯੈ ਨਮਸ੍ਤੁਭ੍ਯਮੁਦਰਞ੍ਚਾਭਿਪੂਜਯੇਤ੍ ।੧੭੮.੦੦੬ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨੇ ਨਮੋ ਰੁਦ੍ਰਮੈਸ਼ਾਨ੍ਯੈ ਚ ਕੁਚਦ੍ਵਯਂ ॥੧੭੮.੦੦੬ ਸ਼ਿਵਂ ਦੇਵਾਤ੍ਮਨੇ ਤਦ੍ਵਥ੍ਰਾਦਿਨ੍ਯੈ(੧) ਕਣ੍ਠਮਰ੍ਚਯੇਤ੍ ।੧੭੮.੦੦੭ ਮਹਾਦੇਵਾਯ ਚ ਸ਼ਿਵਮਨਨ੍ਤਾਯੈ ਕਰਦ੍ਵਯਂ ॥੧੭੮.੦੦੭ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨਾਯੇਤਿ ਹਰਂ ਬਾਹੁਂ ਕਾਲਾਨਲਪ੍ਰਿਯੇ(੨) ।੧੭੮.੦੦੮ ਸੌਭਾਗ੍ਯਾਯੈ ਮਹੇਸ਼ਾਯ ਭੂषਣਾਨਿ ਪ੍ਰਪੂਜਯੇਤ੍ ॥੧੭੮.੦੦੮ ਅਸ਼ੋਕਮਧੁਵਾਸਿਨ੍ਯੈ ਈਸ਼੍ਵਰਾਯੇਤਿ ਚੌष੍ਠਕੌ ।੧੭੮.੦੦੯ ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਪ੍ਰਿਯਾ ਚਾਸ੍ਯਂ ਹਰਾਯ ਸ੍ਥਾਣਵੇ ਨਮਃ ॥੧੭੮.੦੦੯ ਨਮੋऽਰ੍ਧਨਾਰੀਸ਼ਹਰਮਮਿਤਾਙ੍ਗ੍ਯੈ ਚ ਨਾਸਿਕਾਂ ।੧੭੮.੦੧੦ ਨਮ ਉਗ੍ਰਾਯ ਲੋਕੇਸ਼ਂ ਲਲਿਤੇਤਿ ਪੁਨਰ੍ਭ੍ਰੁਵੌ ॥੧੭੮.੦੧੦ ਸਰ੍ਵਾਯ ਪੁਰਹਨ੍ਤਾਰਂ(੩) ਵਾਸਨ੍ਤ੍ਯੈ ਚੈਵ ਤਾਲੁਕਂ(੪) ।੧੭੮.੦੧੧ ਨਮਃ ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਨਾਥਾਯੈ ਸ਼ਿਤਿਕਣ੍ਠਾਯ ਕੇਸ਼ਕਂ ॥੧੭੮.੦੧੧ ਭੀਮੋਗ੍ਰਾਯ ਸੁਪੂਪਿਣ੍ਯੈ ਸ਼ਿਰਃ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨੇ ਨਮਃ ।੧੭੮.੦੧੨ ਮਲ੍ਲਿਕਾਸ਼ੋਕਕਮਲਕੁਨ੍ਦਨ੍ਤਗਰਮਾਲਤੀ(੫) ॥੧੭੮.੦੧੨ ਕਦਮ੍ਬਕਰਵੀਰਞ੍ਚ(੬) ਵਾਣਮਮ੍ਲਾਨਕੁਙ੍ਕੁਮਂ ।੧੭੮.੦੧੩ ਸਿਨ੍ਧੁਵਾਰਞ੍ਚ ਮਾਸੇषੁ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਕ੍ਰਮਸ਼ਃ ਸ੍ਮृਤਂ ॥੧੭੮.੦੧੩ ਉਮਾਮਹੇਸ਼੍ਵਰੌ ਪੂਜ੍ਯ ਸੌਭਾਗ੍ਯਾष੍ਟਕਮਗ੍ਰਤਃ(੭) ।੧੭੮.੦੧੪ - - - -- - - -- - - -- - - -- - - - ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਸ਼ਿਵਂ ਵੇਦਾਤ੍ਮਨੇ ਤਦ੍ਵਦ੍ਰੂਪਿਣ੍ਯੈ ਇਤਿ ਘ.. , ਜ.. , ਞ.. ਚ ੨ ਹਰਞ੍ਚਾਨ੍ਤਕਾਲਾਨਲਪ੍ਰਿਯੇ ਇਤਿ ਖ.. , ਘ.. , ਜ.. , ਞ.. ਚ ੩ ਪੁਰਹਰ੍ਤਾਰਮਿਤਿ ਘ.. ੪ ਵਾਸਨ੍ਯੈ ਚ ਤਥਾਲਕਮਿਤਿ ਛ.. , ਟ.. ਚ ੫ ਮਲ੍ਲਿਕਾਸ਼ੋਕਕਮਲਚ੍ਛਦਂ ਤਗਰਮਾਲਤੀ ਇਤਿ ਖ.. , ਘ.. , ਜ.. ਚ ੬ ਕੁਨ੍ਦਞ੍ਚ ਕਰਵੀਰਞ੍ਚੇਤਿ ਖ.. , ਘ.. , ਜ.. ਚ ੭ ਮਲ੍ਲਿਕਾਸ਼ੋਕੇਤ੍ਯਾਦਿਃ, ਸੌਭਾਗ੍ਯਾष੍ਟਕਮਗ੍ਰਤਃ ਇਤ੍ਯਨ੍ਤਃ ਛ.. ਪੁਸ੍ਤਕੇ ਨਾਸ੍ਤਿ - - - -- - - -- - - -- - - -- - - - ਸ੍ਥਾਪਯੇਦ੍(੧) ਘृਤਨਿष੍ਪਾਵਕੁਸੁਮ੍ਭਕ੍ਸ਼ੀਰਜੀਵਕਂ ॥੧੭੮.੦੧੪ ਤਰੁਰਾਜੇਕ੍ਸ਼ੁਲਵਣਂ(੨) ਕੁਸ੍ਤੁਮ੍ਬੁਰੁਮਥਾष੍ਟਮਂ ।੧੭੮.੦੧੫ ਚੈਤ੍ਰੇ ਸ਼ृਗੋਦਕਂ ਪ੍ਰਾਸ਼੍ਯ ਦੇਵਦੇਵ੍ਯਗ੍ਰਤਃ ਸ੍ਵਪੇਤ੍ ॥੧੭੮.੦੧੫ ਪ੍ਰਾਤਃ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਸਮਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਵਿਪ੍ਰਦਾਮ੍ਪਤ੍ਯਮਰ੍ਚਯੇਤ੍(੩) ।੧੭੮.੦੧੬ ਤਦष੍ਟਕਂ ਦ੍ਵਿਜੇ ਦਦ੍ਯਾਲ੍ਲਲਿਤਾ ਪ੍ਰੀਯਤਾਂ ਮਮ(੪) ॥੧੭੮.੦੧੬ ਸ਼ृਙ੍ਗੋਦਕਂ(੫) ਗੋਮਯਂ ਚ ਮਨ੍ਦਾਰਂ ਬਿਲ੍ਵਪਤ੍ਰਕਂ ।੧੭੮.੦੧੭ ਕੁਸ਼ੋਦਕਂ ਦਧਿ ਕ੍ਸ਼ੀਰਂ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕੇ ਪृषਦਾਜ੍ਯਕਮ੍ ॥੧੭੮.੦੧੭ ਗੋਮੂਤ੍ਰਾਜ੍ਯਂ ਕृष੍ਣਤਿਲਂ ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯਂ ਕ੍ਰਮਾਸ਼ਨਂ ।੧੭੮.੦੧੮ ਲਲਿਤਾ ਵਿਜਯਾ ਭਦ੍ਰਾ ਭਵਾਨੀ ਕੁਮੁਦਾ ਸ਼ਿਵਾ ॥੧੭੮.੦੧੮ ਵਾਸੁਦੇਵੀ ਤਥਾ ਗੌਰੀ ਮਙ੍ਗਲਾ ਕਮਲਾ ਸਤੀ ।੧੭੮.੦੧੯ ਚੈਤ੍ਰਾਦੌ ਦਾਨਕਾਲੇ ਚ ਪ੍ਰੀਯਤਾਮਿਤਿ ਵਾਚਯੇਤ੍ ॥੧੭੮.੦੧੯ ਫਲਮੇਕਂ ਪਵਿਤ੍ਰਾਜ੍ਯਂ(੬) ਵ੍ਰਤਾਨ੍ਤੇ ਸ਼ਯਾਨਂ ਦਦੇਤ੍ ।੧੭੮.੦੨੦ ਉਮਾਮਹੇਸ਼੍ਵਰਂ ਹੈਮਂ ਵृषਭਞ੍ਚ ਗਵਾ ਸਹ ॥੧੭੮.੦੨੦ ਗੁਰੁਞ੍ਚ ਮਿਥੁਨਾਨ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ(੭) ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਦ੍ਯੈਰ੍ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਭਾਕ੍(੮) ।੧੭੮.੦੨੧ ਸੌਭਾਗ੍ਯਾਰੋਗ੍ਯਰੂਪਾਯੁਃ ਸੌਭਾਗ੍ਯਸ਼ਯਨਵ੍ਰਤਾਨ੍ ॥੧੭੮.੦੨੧ ਨਭਸ੍ਯੇ ਵਾਥ ਵੈਸ਼ਾਖੇ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਮਾਰ੍ਗਸ਼ਿਰਸ੍ਯਥ(੯) ।੧੭੮.੦੨੨ - - - -- - - -- - - -- - - -- - - - ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਅਰ੍ਪਯੇਦਿਤਿ ਖ.. , ਛ.. ਚ ੨ ਤृਣਰਾਜੇਕ੍ਸ਼ੁਲਵਣਮਿਤਿ ਖ.. , ਛ.. , ਟ.. ਚ ੩ ਦ੍ਵਿਜਦਾਮ੍ਪਤ੍ਯਮਰ੍ਚਯੇਦਿਤਿ ਖ.. , ਘ.. , ਛ.. , ਟ.. ਚ ੪ ਲਲਿਤਾ ਪ੍ਰੀਯਤਾਮਿਤਿ ਟ.. ੫ ਪृष੍ਠੋਦਕਮਿਤਿ ਞ.. । ਕੂਪੋਦਕਮਿਤਿ ਜ.. , ਝ.. ਚ ੬ ਪਰਿਤ੍ਯਾਜ੍ਯਮਿਤਿ ਕ.. , ਜ.. , ਠ.. ਚ । ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯੇਤਿ ਖ.. , ਛ.. ਚ । ਪਰਿਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮਿਤਿ ਙ.. ੭ ਗੁਰੁਂ ਮਿਥੁਨਮਭਰ੍ਚ੍ਯੇਤਿ ਙ.. ੮ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਦ੍ਯੈਃ ਸਰ੍ਵਮਾਪ੍ਨੁਯਾਦਿਤਿ ਖ.. , ਘ.. , ਙ.. , ਛ.. , ਝ.. , ਞ.. , ਟ.. ਚ ੯ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਾ ਮਾਰ੍ਗਸ਼ੀਰ੍षਕੇ ਇਤਿ ਙ.. , ਞ.. ਚ - - - -- - - -- - - -- - - -- - - - ਸ਼ੁਕ੍ਲਪਕ੍ਸ਼ੇ ਤृਤੀਯਾਯਾਂ ਲਲਿਤਾਯੈ ਨਮੋ ਯਜੇਤ੍ ॥੧੭੮.੦੨੨ ਪ੍ਰਤਿਪਕ੍ਸ਼ਂ ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਰ੍ਚ੍ਯ ਵ੍ਰਤਾਨ੍ਤੇ(੧) ਮਿਤ੍ਯੁਨਾਨਿ ਚ ।੧੭੮.੦੨੩ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਮਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਦ੍ਯੈਰ੍ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਭਾਕ੍ ॥੧੭੮.੦੨੩ ਉਕ੍ਤੋ ਮਾਰ੍ਗੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋऽਯਂ ਸੌਭਾਗ੍ਯਵ੍ਰਤਮਾਵਦੇ ।੧੭੮.੦੨੪ ਫਾਲ੍ਗੁਣਾਦਿਤृਤੀਯਾਯਾਂ ਲਵਣਂ ਯਸ੍ਤੁ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ॥੧੭੮.੦੨੪ ਸਮਾਪ੍ਤੇ ਸ਼ਯਨਨ੍ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਗृਹਸ਼੍ਚੋਪਸ੍ਕਰਾਨ੍ਵਿਤਂ ।੧੭੮.੦੨੫ ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯ ਵਿਪ੍ਰਮਿਥੁਨਂ ਭਵਾਨੀ ਪ੍ਰੀਯਤਾਮਿਤਿ(੨) ॥੧੭੮.੦੨੫ ਸੌਭਾਗ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਤृਤੀਯੋਕ੍ਤਾ ਗੌਰੀਲੋਕਾਦਿਦਾਯਿਨੀ ।੧੭੮.੦੨੬ ਮਾਘੇ ਭਾਦ੍ਰੇ ਚ ਵੈਸ਼ਾਖੇ ਤृਤੀਯਾਵ੍ਰਤਕृਤ੍ਤਥਾ ॥੧੭੮.੦੨੬ ਦਮਨਕਤृਤੀਯਾਕृਤ੍ਚੈਤ੍ਰੇ ਦਮਨਕੈਰ੍ਯਜੇਤ੍ ।੧੭੮.੦੨੭ ਆਤ੍ਮਤृਤੀਯਾ ਮਾਰ੍ਗਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਰ੍ਚ੍ਯੇਚ੍ਛਾਭੋਜਨਾਦਿਨਾ ॥੧੭੮.੦੨੭ ਗੌਰੀ ਕਾਲੀ ਉਮਾ ਭਦ੍ਰਾ ਦੁਰ੍ਗਾ ਕਾਨ੍ਤਿਃ ਸਰਸ੍ਵਤੀ ।੧੭੮.੦੨੮ ਵੈष੍ਣਵੀ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਃ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਸ਼ਿਵਾ ਨਾਰਾਯਣੀ ਕ੍ਰਮਾਤ੍(੩) ॥੧੭੮.੦੨੮ ਮਾਰ੍ਗਤृਤੀਯਾਮਾਰਭ੍ਯ ਸੌਭਾਗ੍ਯਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍

ਹੁਣ ਇਕ ਸੌ ਅਠੱਤਰਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ: ਤੀਜ ਦੇ ਵਰਤਾਂ ਬਾਰੇ। ਅਗਨਿ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੀਜ ਦੇ ਵਰਤ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਲਲਿਤਾ ਦੀ ਤੀਜ ਨੂੰ, ਮੂਲ ਗੌਰੀ ਵਰਤ ਸੁਣ। ਚੈਤ੍ਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਤੀਜ ਨੂੰ, ਗੌਰੀ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹਰਿ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਤਿਲਾਂ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਤੇ ਗੌਰੀ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਫਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜੋ। 'ਪਾਟਲਾ' ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਦੇਵੀ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਪੈਰ ਪੂਜੋ। 'ਸ਼ਿਵਾ' ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ, ਜਯਾ ਨੂੰ ਗੁਲਫਾਂ ਉੱਤੇ ਪੂਜੋ। 'ਤ੍ਰਿਪੁਰਘਨਾ' ਤੇ 'ਰੁਦ੍ਰ' ਨੂੰ, ਭਾਨੀ ਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਪਿੰਡਲੀਆਂ ਉੱਤੇ ਪੂਜੋ। 'ਸ਼ਿਵ', 'ਰੁਦ੍ਰ', 'ਈਸ਼ਵਰ' ਤੇ 'ਵਿਜਯਾ' ਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਘੁੱਟਾਂ ਉੱਤੇ ਪੂਜੋ। 'ਈਸ਼ਾ' ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਦੀ ਕਮਰ ਤੇ, 'ਸ਼ੰਕਰ' ਨੂੰ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਉੱਤੇ ਪੂਜੋ। ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਲੀਆਂ 'ਕੋਟਵੀ' ਨੂੰ, 'ਸ਼ੂਲਧਾਰੀ' ਤੇ 'ਸ਼ੂਲਪਾਣੀ' ਨੂੰ ਪੂਜੋ। 'ਮੰਗਲਾ' ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਪੇਟ ਉੱਤੇ ਪੂਜੋ। 'ਸਰਵਾਤਮਾ' ਨੂੰ, 'ਰੁਦ੍ਰ' ਤੇ 'ਈਸ਼ਾਨੀ' ਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਛਾਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਪੂਜੋ। 'ਸ਼ਿਵ' ਨੂੰ, 'ਦੇਵਾਤਮਾ' ਤੇ 'ਧਰਾਦਿਨੀ' ਨੂੰ ਗਲੇ ਉੱਤੇ ਪੂਜੋ। 'ਮਹਾਦੇਵ' ਨੂੰ, 'ਸ਼ਿਵ' ਤੇ 'ਅਨੰਤਾ' ਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਉੱਤੇ ਪੂਜੋ। 'ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ' ਨੂੰ, 'ਹਰ' ਤੇ 'ਕਾਲ ਅੱਗ ਪਿਆਰੀ' ਨੂੰ ਬਾਂਹ ਉੱਤੇ ਪੂਜੋ। 'ਸੌਭਾਗਿਆ' ਨੂੰ, 'ਮਹੇਸ਼' ਨੂੰ, ਗਹਣਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਜੋ। 'ਅਸ਼ੋਕ', 'ਮਧੁਵਾਸਿਨੀ', 'ਈਸ਼ਵਰ' ਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਠੁੱਡੀਆਂ ਉੱਤੇ ਪੂਜੋ। 'ਚਤੁਰਮੁਖ ਪਿਆਰੀ' ਨੂੰ, ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ, 'ਹਰ' ਤੇ 'ਸਥਾਣੁ' ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। 'ਅਰਧਨਾਰੀਸ਼', 'ਹਰ', 'ਅਮਿਤਾਂਗੀ' ਨੂੰ ਨੱਕ ਉੱਤੇ ਨਮਸਕਾਰ। 'ਉਗ੍ਰ' ਨੂੰ, 'ਲੋਕੇਸ਼' ਨੂੰ, 'ਲਲਿਤਾ' ਨੂੰ ਭੌਂਹਾਂ ਉੱਤੇ ਨਮਸਕਾਰ। 'ਸਭ' ਨੂੰ, 'ਪੁਰਹੰਤਾ' ਨੂੰ, 'ਵਾਸੰਤ' ਨੂੰ ਤਾਲੂ ਉੱਤੇ। 'ਸ਼੍ਰੀਕੰਠਨਾਥਾ' ਨੂੰ, 'ਸ਼ਿਤਿਕੰਠ' ਨੂੰ ਵਾਲਾਂ ਉੱਤੇ। 'ਭੀਮਉਗ੍ਰ' ਨੂੰ, 'ਸੁਪੂਪਿਨੀ' ਨੂੰ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ 'ਸਰਵਾਤਮਾ' ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਮੱਲਿਕਾ, ਅਸ਼ੋਕ, ਕਮਲ, ਕੁੰਦ, ਤਗਰ, ਮਾਲਤੀ, ਕਦੰਬ, ਕਰਵੀਰ, ਵਾਂ, ਅਮਲਾਨ ਕੁੰਕੁਮ, ਸਿੰਧੁਵਾਰ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਫੁੱਲ ਮਹੀਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਲੈਣੇ। ਉਮਾ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ ਨੂੰ, ਅੱਗੇ ਸੌਭਾਗਿਆਸ਼ਟਕ ਰੱਖ ਕੇ, ਪੂਜੋ। ਘੀ, ਕੁਸੁੰਭ, ਦੁੱਧ, ਜੀਵਕ, ਤਰ, ਰਾਜੀਕ, ਲੂਣ, ਕੁਸਤੰਬੁਰ ਆਦਿ ਅੱਠ ਚੀਜ਼ਾਂ ਰੱਖੋ। ਚੈਤ੍ਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਿੰਗੋਦਕ ਪੀ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੋ ਜਾਓ। ਸਵੇਰੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਵਿਦਵਾਨ ਦੰਪਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਉਹ ਅੱਠ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿਓ, ਤੇ ਲਲਿਤਾ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ। ਸ਼੍ਰਿੰਗੋਦਕ, ਗੋਬਰ, ਮੰਦਾਰ, ਬਿਲਵ ਪੱਤਾ, ਕੁਸ਼ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਦਹੀਂ, ਦੁੱਧ, ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਘਿਉ, ਗੋਮੂਤਰ, ਘਿਉ, ਕਾਲੇ ਤਿਲ, ਪੰਜ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤੋ। ਲਲਿਤਾ, ਵਿਜਯਾ, ਭਦਰਾ, ਭਵਾਨੀ, ਕੁਮੁਦਾ, ਸ਼ਿਵਾ, ਵਾਸੁਦੇਵੀ, ਗੌਰੀ, ਮੰਗਲਾ, ਕਮਲਾ, ਸਤੀ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ, ਚੈਤ੍ਰ ਆਦਿ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਦੇ ਸਮੇਂ, 'ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ' ਆਖੋ। ਇੱਕ ਫਲ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਘਿਉ ਵਰਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸੋਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦਿਓ। ਉਮਾ-ਮਹੇਸ਼ ਦਾ ਸੋਨੇ ਦਾ ਬੁੱਤਾ, ਵੱਛਾ ਤੇ ਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਗੁਰੂ ਤੇ ਦੰਪਤੀ ਨੂੰ ਕੱਪੜੇ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜੋ, ਤਾਂ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਸੌਭਾਗ, ਆਰੋਗ, ਰੂਪ, ਆਯੁ, ਤੇ ਸੌਭਾਗ ਸ਼ਯਨ ਵਰਤਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਭੱਸ, ਵੈਸ਼ਾਖ ਜਾਂ ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤੀਜ ਨੂੰ ਲਲਿਤਾ ਲਈ ਵਰਤ ਕਰੋ। ਹਰ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਵਰਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਦੰਪਤੀ ਨੂੰ ਪੂਜੋ। ਚੌਵੀ ਵਾਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਕੱਪੜੇ ਆਦਿ ਨਾਲ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੂਜਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ, ਸੌਭਾਗ ਵਰਤ ਦਾ। ਫਾਲਗੁਣ ਆਦਿ ਤੀਜ ਨੂੰ, ਜੇ ਕੋਈ ਲੂਣ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਵਰਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸ਼ਯਨ ਤੇ ਘਰ ਦੇ ਸਾਮਾਨ ਨਾਲ ਦਾਨ ਦੇ। ਵਿਦਵਾਨ ਦੰਪਤੀ ਨੂੰ ਪੂਜ ਕੇ, 'ਭਵਾਨੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ' ਆਖੋ। ਸੌਭਾਗ ਲਈ ਇਹ ਤੀਜ ਦਾ ਵਰਤ, ਗੌਰੀ ਲੋਕ ਆਦਿ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਮਾਘ, ਭਾਦੋਂ ਤੇ ਵੈਸ਼ਾਖ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਤੀਜ ਦਾ ਵਰਤ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਚੈਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਦਮਨਕਾ ਦੀ ਤੀਜ ਕਰੇ, ਉਹ ਦਮਨਕਾ ਦੇ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਆਪਣੀ ਤੀਜ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਪੂਜਾ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰੋ। ਗੌਰੀ, ਕਾਲੀ, ਉਮਾ, ਭਦਰਾ, ਦੁರ್ಗਾ, ਕਾਂਤੀ, ਸਰਸਵਤੀ, ਵੈਸ਼ਣਵੀ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਸ਼ਿਵਾ, ਨਾਰਾਇਣੀ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ, ਮਾਰਗ ਦੀ ਤੀਜ ਤੋਂ ਸੌਭਾਗ ਤੇ ਸਵਰਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਹੁਣ ਇਕ ਸੌ ਅੱਸੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ: ਪੰਜਮੀ ਦੇ ਵਰਤਾਂ ਬਾਰੇ। ਅਗਨਿ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਪੰਜਮੀ ਵਰਤ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਆਰੋਗ, ਸਵਰਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਨਭ, ਨਭੱਸ, ਆਸ਼ਵਿਨ ਤੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਵਾਸੁਕੀ, ਤਕਸ਼ਕ, ਕਾਲੀਆ, ਮਣਿਭਦ੍ਰਕ, ਐਰਾਵਤ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਕਰਕੋਟਕ ਤੇ ਧਨੰਜਯ—ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਡਰ, ਆਯੁ, ਗਿਆਨ, ਯਸ਼ ਤੇ ਧਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

; ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੀਵ੍ਰਤਾਨਿ ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਵ੍ਰਤਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼੍ਯਾਂ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਦਾਯਕਂ(੧) ।੧੯੨.੦੦੧ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕੇ ਤੁ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼੍ਯਾਂ ਨਿਰਾਹਾਰੋ ਯਜੇਚ੍ਛਿਵਮ੍ ॥੧੯੨.੦੦੧ ਵਰ੍षਭੋਗਧਨਾਯੁष੍ਮਾਨ੍(੨) ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਸ਼ਿਵਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੀਮ੍ ।੧੯੨.੦੦੨ ਮਾਰ੍ਗਸ਼ੀਰ੍षੇ ਸਿਤੇऽष੍ਟਾਭ੍ਯਾਂ ਤृਤੀਯਾਯਾਂ ਮੁਨਿਵ੍ਰਤਃ ॥੧੯੨.੦੦੨ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਦਂ ਸ਼ृਣੁ ਇਤਿ ਖ.. , ਘ.. , ਜ.. , ਝ.. , ਞ.. , ਟ.. ਚ । ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਸੁਖਪ੍ਰਦਮਿਤਿ ਙ.. ੨ ਭੋਗਬਲਾਯੁष੍ਮਾਨਿਤਿ ਙ.. ਦ੍ਵਾਦਸ਼੍ਯਾਂ ਵਾ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼੍ਯਾਂ ਫਲਾਹਾਰੋ ਯਜੇਤ੍ਸੁਰਂ(੧) ।੧੯੨.੦੦੩ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਫਲਾਨਿ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਫਲਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੀਂ ॥੧੯੨.੦੦੩ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼੍ਯਾਂ ਮਥਾष੍ਟਮ੍ਯਾਂ ਪਕ੍ਸ਼ਯੋਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਕृष੍ਣਯੋਃ ।੧੯੨.੦੦੪ ਅਨਸ਼੍ਨਨ੍ ਪੂਜਯੇਚ੍ਛਮ੍ਭੁਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗ੍ਯੁਭਯਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੀਂ ॥੧੯੨.੦੦੪ ਕृष੍ਣਾष੍ਟਮ੍ਯਾਨ੍ਤੁ ਨਕ੍ਤੇਨ ਤਥਾ ਕृष੍ਣਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੀਂ ।੧੯੨.੦੦੫ ਇਹ ਭੋਗਾਨਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਪਰਤ੍ਰ ਚ ਸ਼ੁਭਾਙ੍ਗਤਿਂ ॥੧੯੨.੦੦੫ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇ ਚ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼੍ਯਾਂ ਕृष੍ਣਾਯਾਂ ਸ੍ਨਾਨਕृਤ੍ਸੁਖੀ ।੧੯੨.੦੦੬ ਆਰਾਧਿਤੇ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰੇ ਤੁ ਧ੍ਵਜਾਕਾਰਾਸੁ ਯष੍ਟਿषੁ(੨) ॥੧੯੨.੦੦੬ ਤਤਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਚਤੁਰ੍ਦਸ਼੍ਯਾਮਨਨ੍ਤਂ ਪੂਜਯੇਦ੍ਧਰਿਂ ।੧੯੨.੦੦੭ ਕृਤ੍ਵਾਦਰ੍ਭਮਯਂ ਚੈਵ ਵਾਰਿਧਾਨੀ ਸਮਨ੍ਵਿਤਂ ॥੧੯੨.੦੦੭ ਸ਼ਾਲਿਪ੍ਰਸ੍ਥਸ੍ਯ ਪਿष੍ਟਸ੍ਯ ਪੂਪਨਾਮ੍ਨਃ ਕृਤਸ੍ਯ ਚ ।੧੯੨.੦੦੮ ਅਰ੍ਧਂ ਵਿਪ੍ਰਾਯ ਦਾਤਵ੍ਯਮਰ੍ਧਮਾਤ੍ਮਨਿ ਯੋਜਯੇਤ੍(੩) ॥੧੯੨.੦੦੮ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਸਰਿਤਾਂ ਚਾਨ੍ਤੇ ਕਥਾਂ ਕृਤ੍ਵਾ(੪) ਹਰੇਰਿਤਿ ।੧੯੨.੦੦੯ ਅਨਨ੍ਤਸਂਸਾਰਮਹਾਸਮੁਦ੍ਰੇ ਮਗ੍ਨਾਨ੍ ਸਮਭ੍ਯੁਦ੍ਧਰ ਵਾਸੁਦੇਵ ॥੧੯੨.੦੦੯ ਅਨਨ੍ਤਰੂਪੇ ਵਿਨਿਯੋਜਯਸ੍ਵ ਅਨਨ੍ਤਰੂਪਾਯ ਨਮੋ ਨਮਸ੍ਤੇ ।੧੯੨.੦੧੦ ਅਨੇਨ ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾਥ ਸੂਤ੍ਰਂ ਬਦ੍ਧਾ ਤੁ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਂ ॥੧੯੨.੦੧੦ ਸ੍ਵਕੇ ਕਰੇ ਵਾ ਕਣ੍ਠੇ ਵਾ ਤ੍ਵਨਨ੍ਤਵ੍ਰਤਕृਤ੍ਸੁਖੀ

ਅੱਗ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਚੌਦਸ ਦੇ ਵਰਤ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚੌਦਸ ਨੂੰ, ਜੋ ਕੋਈ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਭੋਜਨ ਛੱਡ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਾਲ ਭਰ ਸੁਖ, ਧਨ ਤੇ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚਿੱਟੀ ਪੱਖ ਦੀ ਤੀਜ ਨੂੰ, ਜੋ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਾਲਾ ਵਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਲਾਭ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਜਾਂ ਚੌਦਸ ਨੂੰ, ਕੇਵਲ ਫਲ ਖਾ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਲ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਫਲ ਚੌਦਸ ਦਾ ਵਰਤ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਉੱਚਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਚੌਦਸ ਜਾਂ ਅਠਮੀ, ਚਾਹੇ ਚਿੱਟੀ ਪੱਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਾਲੀ, ਜੋ ਕੋਈ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਲੀ ਅਠਮੀ ਨੂੰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਤੇ ਕਾਲੀ ਚੌਦਸ ਨੂੰ ਵੀ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਇਥੇ ਭੋਗ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਗਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕਾਰਤਿਕ ਦੀ ਕਾਲੀ ਚੌਦਸ ਨੂੰ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਹਿੰਦਰ ਦੀ ਧਜਾ ਵਾਲੀਆਂ ਲੱਕੜੀਆਂ ਅਰਾਧੀ ਜਾਂ, ਫਿਰ ਚਿੱਟੀ ਚੌਦਸ ਨੂੰ, ਅਨੰਤ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਰਿ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਦਰਬੇ ਦੀ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਡੱਬੀ ਨਾਲ, ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਆਟੇ ਦੀ ਰੋਟੀ ਬਣਾਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਤੇ ਅੱਧਾ ਆਪ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ, ਹਰਿ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—'ਹੇ ਵਾਸੁਦੇਵ! ਅਨੰਤ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾ ਲੈ।' 'ਹੇ ਅਨੰਤ ਰੂਪ ਵਾਲੇ! ਸਾਨੂੰ ਤੇਰੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਦੇ। ਤੈਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮੰਤਰ ਵਾਲਾ ਧਾਗਾ ਹੱਥ ਜਾਂ ਗਲ ਵਿੱਚ ਪਾ ਲੈਣ ਤੇ ਅਨੰਤ ਵਰਤ ਵਾਲਾ ਸੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਅਥ ਚਤੁਰ੍ਨਵਤ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ਅਸ਼ੋਕਪੂਰ੍ਣਿਮਾਦਿਵ੍ਰਤਂ ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਅਸ਼ੋਕਪੂਰ੍ਣਿਮਾਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਭੂਧਰਂ ਚ ਭੁਵਂ ਯਜੇਤ੍ । ਫਾਲ੍ਗੁਨ੍ਯਾਂ ਸਿਤਪਕ੍ਸ਼ਾਯਾਂ ਵਰ੍षਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਭਾਕ੍ ॥੧ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕ੍ਯਾਨ੍ਤੁ ਵृषੋਤ੍ਸਰ੍ਗਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਨਕ੍ਤਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ । ਸ਼ੈਵਂ ਪਦਮਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਵृषਵ੍ਰਤਮਿਦਂ ਪਰਂ ॥੨ ਪਿਤ੍ਰ੍ਯਾ ਯਾਮਾਵਸੀ ਤਸ੍ਯਾਂ ਪਿਤॄਣਾਂ ਦਤ੍ਤਮਕ੍ਸ਼ਯਂ । ਉਪੋष੍ਯਾਬ੍ਦਂ ਪਿਤॄਨਿष੍ਟ੍ਵਾ ਨਿष੍ਪਾਪਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ॥੩ ਪਞ੍ਚਦਸ਼੍ਯਾਂ ਚ ਮਾਘਸ੍ਯ ਪੂਜ੍ਯਾਜਂ ਸਰ੍ਵਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ । ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰ੍ਯਮਾਵਾਸ੍ਯਾਮ੍ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਕਰੀਂ ਸ਼ੁਭਾਂ ॥੪ ਪਞ੍ਚਦਸ਼੍ਯਾਂ ਵ੍ਰਤੀ ਜ੍ਯੈष੍ਠੇ ਵਟਮੂਲੇ ਮਹਾਸਤੀਂ । ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰੋਪੋषਿਤਾ ਨਾਰੀ ਸਪ੍ਤਧਾਨ੍ਯੈਃ ਪ੍ਰਪੂਜਯੇਤ੍ ॥੫ ਪ੍ਰਰੂਢੈਃ ਕਣ੍ਠਸੂਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਰਜਨ੍ਯਾਂ ਕੁਙ੍ਕੁਮਾਦਿਭਿਃ । ਵਟਾਵਲਮ੍ਬਨਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਨृਤ੍ਯਗੀਤੈਃ ਪ੍ਰਭਾਤਕੇ ॥੬ ਨਮਃ ਸਾਵਿਤ੍ਰ੍ਯੈ ਸਤ੍ਯਵਤੇ ਨੈਵੇਦ੍ਯਂ ਚਾਰ੍ਪਯੇਦ੍ਦ੍ਵਿਜੇ । ਵੇਸ਼੍ਮ ਗਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਜਾਨ੍ ਭੋਜ੍ਯ ਸ੍ਵਯਂ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਸਰ੍ਜਯੇਤ੍ ॥੭ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰੀਯਤਾਂ ਦੇਵੀ ਸੌਭਾਗ੍ਯਾਦਿਕਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍

ਅੱਗ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਅਸ਼ੋਕ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਆਦਿ ਵਰਤ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਫੱਗਣ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚਿੱਟੀ ਪੱਖ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਭੂਧਰ (ਪਹਾੜ) ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਤ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਵੱਛਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੱਛਾ ਵਰਤ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਲਈ, ਜਦੋਂ ਪਿਤ੍ਰ ਪੱਖ ਆਵੇ, ਉਸ ਦਿਨ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਦਾਨ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਾਲ ਭਰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸੁਰਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੰਦਰਵੀਂ ਨੂੰ, ਜੇ ਕੋਈ ਅਜ (ਬੱਕਰੀ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਸਾਵਿਤਰੀ ਦੀ ਅਮਾਵੱਸ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਭੋਗ-ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਕਥਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਜੇਠ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੰਦਰਵੀਂ ਨੂੰ, ਵਟ (ਬੋਹੜ) ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ, ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਸੱਤ ਅਨਾਜਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਰਾਤ ਨੂੰ, ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਧਾਗੇ ਪਾ ਕੇ, ਕੁੰਗੂ ਆਦਿ ਨਾਲ, ਵਟ ਨੂੰ ਲਪੇਟ ਕੇ, ਨੱਚਣ ਤੇ ਗਾਉਣ ਨਾਲ, ਸਵੇਰੇ ਸਾਵਿਤਰੀ ਤੇ ਸਤਯਵਾਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਭੋਗ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਘਰ ਜਾ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾ ਕੇ, ਆਪ ਖਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਵਿਤਰੀ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਸੋਭਾਗ ਆਦਿ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

ਅਥ ਪਞ੍ਚਨਵਤ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ਵਾਰਵ੍ਰਤਾਨਿ ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਵਾਰਵ੍ਰਤਾਨਿ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਦਾਨਿ ਹਿ ।੧੯੫.੦੦੧ ਕਰਂ ਪੁਨਰ੍ਵਸੁਃ ਸੂਰ੍ਯੇ ਸ੍ਨਾਨੇ ਸਰ੍ਵੌषਧੀ ਸ਼ੁਭਾ ॥੧੯੫.੦੦੧ ਸ਼੍ਰਾਧ੍ਹੌ ਚਾਦਿਤ੍ਯਵਾਰੇ ਤੁ ਸਪ੍ਤਜਨ੍ਮਸ੍ਵਰੋਗਭਾਕ੍ ।੧੯੫.੦੦੨ ਸਙ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤੌ ਸੂਰ੍ਯਵਾਰੋ ਯਃ ਸੋऽਰ੍ਕਸ੍ਯ ਹृਦਯਃ ਸ਼ੁਭਃ ॥੧੯੫.੦੦੨ ਕृਤ੍ਵਾ ਹਸ੍ਤੇ ਸੂਰ੍ਯਵਾਰਂ ਨਕ੍ਤੇਨਾਬ੍ਦਂ ਸ ਸਰ੍ਵਭਾਕ੍ ।੧੯੫.੦੦੩ ਚਿਤ੍ਰਾਭਸੋਮਵਾਰਾਣਿ ਸਪ੍ਤ ਕृਤ੍ਵਾ ਸੁਖੀ ਭਵੇਤ੍ ॥੧੯੫.੦੦੩ ਸ੍ਵਾਤ੍ਯਾਂ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਚਾਙ੍ਗਾਰਂ ਸਪ੍ਤਨਕ੍ਤ੍ਯਾਰ੍ਤਿਵਰ੍ਜਿਤਃ ।੧੯੫.੦੦੪ ਵਿਸ਼ਾਖਾਯਾਂ ਬੁਧਂ ਗृਹ੍ਯ ਸਪ੍ਤਨਕ੍ਤੀ ਗ੍ਰਹਾਰ੍ਤਿਨੁਤ੍ ॥੧੯੫.੦੦੪ ਅਨੁਰਾਧੇ ਦੇਵਗੁਰੁਂ ਸਪ੍ਤਨਕ੍ਤੀ ਗ੍ਰਹਾਰ੍ਤਿਨੁਤ੍(੧) ।੧੯੫.੦੦੫ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਜ੍ਯੇष੍ਠਾਸੁ ਸਙ੍ਗृਹ੍ਯ ਸਪ੍ਤਨਕ੍ਤੀ ਗ੍ਰਹਾਰ੍ਤਿਨੁਤ੍ ॥੧੯੫.੦੦੫ ਮੂਲੇ ਸ਼ਨੈਸ਼੍ਚਰਂ ਗृਹ੍ਯ ਸਪ੍ਤਨਕ੍ਤੀ ਗ੍ਰਹਾਰ੍ਤਿਨੁਤ੍

ਅੱਗ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਹਫਤੇ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਵਰਤ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ, ਪੁਨਰਵਸੁ ਨਕਸ਼ਤਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਦਿਤਵਾਰ ਨੂੰ, ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਕੇ, ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੇ ਆਦਿਤਵਾਰ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਦਿਲ ਵਰਗਾ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਆਦਿਤਵਾਰ ਦਾ ਵਰਤ ਕਰਕੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਸਾਲ ਭਰ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਿੱਤਰ ਨਕਸ਼ਤਰ ਤੇ ਸੋਮਵਾਰ ਦੇ ਸੱਤ ਵਰਤ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਵਾਤੀ ਨਕਸ਼ਤਰ ਤੇ ਅੰਗਾਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਤੇ ਬੁਧਵਾਰ ਨੂੰ, ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਨੁਰਾਧਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਤੇ ਦੇਵਗੁਰੂ (ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ) ਨੂੰ, ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਠ ਨਕਸ਼ਤਰ ਤੇ ਸ਼ੁਕਰ ਨੂੰ, ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੂਲ ਨਕਸ਼ਤਰ ਤੇ ਸ਼ਨੀ ਨੂੰ, ਸੱਤ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਥ षਣ੍ਣਵਤ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਵ੍ਰਤਾਨਿ ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਵ੍ਰਤਕਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਭੇ ਹਰਿਃ ਪੂਜਿਤੋऽਰ੍ਥਦਃ ।੦੧ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਪੁਰੁषਂ ਚਾਦੌ ਚੈਤ੍ਰਮਾਸੇ ਹਰਿਂ ਯਜੇਤ੍ ॥੦੧ ਮੂਲੇ ਪਾਦੌ ਯਜੇਜ੍ਜਙ੍ਘੇ ਰੋਹਿਣੀਸ੍ਵਰ੍ਚਯੇਦ੍ਧਰਿਂ ।੦੨ ਜਾਨੁਨੀ ਚਾਸ਼੍ਵਿਨੀਯੋਗੇ ਆषਾਢਾਸੂਰੁਸਞ੍ਜ੍ਞਕੇ ॥੦੨ ਮੇਢ੍ਰਂ ਪੂਰ੍ਵੋਤ੍ਤਰਾਸ੍ਵੇਵ ਕਟਿਂ ਵੈ ਕृਤ੍ਤਿਕਾਸੁ ਚ ।੦੩ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਭਾਦ੍ਰਪਦਾਭ੍ਯਾਨ੍ਤੁ ਕੁਕ੍ਸ਼ਿਂ ਵੈ ਰੇਵਤੀषੁ ਚ ॥੦੩ ਸ੍ਤਨੌ ਚੈਵਾਨੁਰਾਧਾਸੁ ਧਨਿष੍ਠਾਸੁ ਚ ਪृष੍ਠਕਂ ।੦੪ ਭੁਜੌ ਪੂਜ੍ਯੌ ਵਿਸ਼ਾਖਾਸੁ ਪੁਨਰ੍ਵਸ੍ਵਙ੍ਗੁਲੀਰ੍ਯਜੇਤ੍ ॥੦੪ ਅਸ਼੍ਲੇषਾਸੁ ਨਖਾਨ੍ ਪੂਜ੍ਯ ਕਣ੍ਠਂ ਜ੍ਯੇष੍ਠਾਸੁ ਪੂਜਯੇਤ੍ ।੦੫ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇ ਵਿष੍ਣੋਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰਵਣੇ ਮੁਖਂ ਪੁष੍ਯੇ ਹਰੇਰ੍ਯਜੇਤ੍ ॥੦੫ ਯਜੇਤ੍ਸ੍ਵਾਤਿषੁ ਦਨ੍ਤਾਗ੍ਰਮਾਸ੍ਯਂ ਵਾਰੁਣਤੋऽਰ੍ਚਯੇਤ੍ ।੦੬ ਮਘਾਸੁ ਨਸਾਂ ਨਯਨੇ ਮृਗਸ਼ੀਰ੍षੇ ਲਲਾਟਕਂ ॥੦੬ ਚਿਤ੍ਰਾਸੁ ਚਾਰ੍ਦ੍ਰਾਸੁ ਕਚਾਨਬ੍ਦਾਨ੍ਤੇ ਸ੍ਵਰ੍ਣਕਂ ਹਰਿਂ ।੦੭ ਗੁਡਪੂਰ੍ਣੇ ਘਟੇऽਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਸ਼ਯ੍ਯਾਗੋਰ੍ਥਾਦਿ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ॥੦੭ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਪੁਰੁषੋ ਵਿष੍ਣੁਃ ਪੂਜਨੀਯਃ ਸ਼ਿਵਾਤ੍ਮਕਃ ।੦੮ ਸ਼ਾਮ੍ਭਵਾਯਨੀਯਵ੍ਰਤਕृਨ੍ਮਾਸਭੇ ਪੂਜਯੇਦ੍ਧਰਿਂ ॥੦੮ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕੇ ਕृਤ੍ਤਿਕਾਯਾਂ ਚ ਮृਗਸ਼ੀਰ੍षੇ ਮृਗਾਸ੍ਯਕੇ ।੦੯ ਨਾਮਭਿਃ ਕੇਸ਼ਵਾਦ੍ਯੈਸ੍ਤੁ ਅਚ੍ਯੁਤਾਯ ਨਮੋऽਪਿ ਵਾ ॥੦੯ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕੇ ਕृਤ੍ਤਿਕਾਭੇऽਹ੍ਨਿ ਮਾਸਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਗਂ ਹਰਿਂ ।੧੦ ਸ਼ਾਮ੍ਭਵਾਯਨੀਯਵ੍ਰਤਕਂ ਕਰਿष੍ਯੇ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਦਂ ॥੧੦ ਕੇਸ਼ਵਾਦਿ ਮਹਾਮੂਰ੍ਤਿਮਚ੍ਯੁਤਂ ਸਰ੍ਵਦਾਯਕਂ ।੧੧ ਆਵਾਹਯਾਮ੍ਯਹਨ੍ਦੇਵਮਾਯੁਰਾਰੋਗ੍ਯਵृਦ੍ਧਿਦਂ ॥੧੧ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕਾਦੌ ਸਕਾਸਾਰਮਨ੍ਨਂਮਾਸਚਤੁष੍ਟਯਂ ।੧੨ ਫਾਲ੍ਗੁਨਾਦੌ ਚ ਕੁਸ਼ਰਮਾषਾਢਾਦੌ ਚ ਪਾਯਸਂ ॥੧੨ ਦੇਵਾਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਨਕ੍ਤਨ੍ਨੈਵੇਦ੍ਯਮਾਸ਼ਯੇਤ੍ ।੧੩ ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯਜਲੇਸ੍ਨਾਤਸ੍ਤਸ੍ਯੈਵ ਪ੍ਰਾਸ਼ਨਾਚ੍ਛੁਚਿਃ ॥੧੩ ਅਰ੍ਵਾਗ੍ਵਿਸਰ੍ਜਨਾਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਨੈਵੇਦ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਮੁਚ੍ਯਤੇ ।੧੪ ਵਿਸਰ੍ਜਿਤੇ ਜਗਨ੍ਨਾਥੇ ਨਿਰ੍ਮਾਲ੍ਯਨ੍ਭਵਤਿ ਕ੍ਸ਼ਣਾਤ੍ ॥੧੪ ਨਮੋ ਨਮਸ੍ਤੇऽਚ੍ਯੁਤ ਮੇ ਕ੍ਸ਼ਯੋਸ੍ਤੁ ਪਾਪਸ੍ਯ ਵृਦ੍ਧਿਂ ਸਮੁਪੈਤੁ ਪੁਣ੍ਯਂ ।੧੫ ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯਵਿਤ੍ਤਾਦਿ ਸਦਾਕ੍ਸ਼ਯਂ ਮੇਕ੍ਸ਼ਯਞ੍ਚ ਮਾ ਸਨ੍ਤਤਿਰਭ੍ਯਪੈਤੁ ॥੧੫ ਯਥਾਚ੍ਯੁਤਸ੍ਤ੍ਵਮ੍ਪਰਤਃ ਪਰਸ੍ਤਾਤ੍ਸ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਤਃ ਪਰਤਃ ਪਰਾਤ੍ਮਨ੍ ।੧੬ ਤਥਾਚ੍ਯੁਤਂ ਤ੍ਵਂ ਕੁਰੁ ਵਾਞ੍ਛਿਤਂ ਮੇ ਮਯਾ ਕृਤਮ੍ਪਾਪਹਰਾਪ੍ਰਮੇਯ ॥੧੬ ਅਚ੍ਯੁਤਾਨਨ੍ਦ ਗੋਵਿਨ੍ਦ ਪ੍ਰਸੀਦ ਯਦਭੀਪ੍ਸਿਤਂ ।੧੭ ਅਕ੍ਸ਼ਯਂ ਮਾਮਮੇਯਾਤ੍ਮਨ੍ ਕੁਰੁष੍ਵ ਪੁਰੁषੋਤ੍ਤਮ ॥੧੭ ਸਪ੍ਤ ਵਰ੍षਾਣਿ ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਮਵਾਪੁਨੁਯਾਤ੍ ।੧੮ ਅਨਨ੍ਤਵ੍ਰਤਮਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯੇ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਵ੍ਰਤਕੇਰ੍ਥਦਂ॥੧੮ ਮਾਰ੍ਗਸ਼ੀਰ੍षੇ ਮृਗਸ਼ਿਰੇ ਗੋਮੂਤ੍ਰਾਸ਼ੋ ਯਜੇਦ੍ਧਰਿਂ ।੧੯ ਅਨਨ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਕਾਮਾਨਾਮਨਨ੍ਤੋ ਭਗਵਾਨ੍ ਫਲਂ ॥੧੯ ਦਦਾਤ੍ਯਨਨ੍ਤਞ੍ਚ ਪੁਨਸ੍ਤਦੇਵਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਜਨ੍ਮਨਿ ।੨੦ ਅਨਨ੍ਤਪੁਣ੍ਯੋਪਚਯਙ੍ਕਰੋਤ੍ਯੇਤਨ੍ਮਹਾਵ੍ਰਤਂ ॥੨੦ ਯਥਾਭਿਲषਿਤਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਂ ਕਰੋਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਯਮੇਵ ਚ ।੨੧ ਪਾਦਾਦਿ ਪੂਜ੍ਯ ਨਕ੍ਤੇ ਤੁ ਭੁਞ੍ਜੀਯਾਤ੍ਤੈਲਵਰ੍ਜਿਤਂ ॥੨੧ ਘृਤੇਨਾਨਨ੍ਤਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਹੋਮੋ ਮਾਸਚਤੁष੍ਟਯਂ ।੨੨ ਚੈਤ੍ਰਾਦੌ ਸ਼ਾਲਿਨਾ ਹੋਮਃ ਪਯਸਾ ਸ਼੍ਰਾਵਣਾਦਿषੁ ॥੨੨ ਮਾਨ੍ਧਾਤਾਭੂਦ੍ਯੁਵਨਾਸ਼੍ਵਾਦਨਨ੍ਤਵ੍ਰਤਕਾਤ੍ਸੁਤਃ

ਅੱਗ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਵਰਤ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰਿ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਧਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਚੈਤ੍ਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਪੁਰਖ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪਹਿਲਾਂ ਹਰਿ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀਦੀ ਹੈ। ਮੂਲ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਪੈਰਾਂ ਦੀ, ਰੋਹਣੀ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡਲੀਆਂ ਦੀ, ਆਸ਼ਵਿਨੀ ਤੇ ਆਢਾ ਵਿੱਚ ਗੋਡਿਆਂ ਦੀ, ਪੂਰਬ ਤੇ ਉੱਤਰਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਅੰਗ ਦੀ, ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਵਿੱਚ ਕਮਰ ਦੀ, ਭਾਦਰਪਦ ਵਿੱਚ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ, ਰੇਵਤੀ ਵਿੱਚ ਪੇਟ ਦੀ, ਅਨੁਰਾਧਾ ਤੇ ਧਨਿਸ਼ਠਾ ਵਿੱਚ ਛਾਤੀ ਦੀ, ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ, ਪੁਨਰਵਸੁ ਵਿੱਚ ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੀ, ਅਸ਼ਲੇਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਖਾਂ ਦੀ, ਜੇਠ ਵਿੱਚ ਗਲ ਦੀ, ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਕੰਨ ਦੀ, ਪੁਸ਼ਯ ਵਿੱਚ ਮੂੰਹ ਦੀ, ਸਵਾਤੀ ਵਿੱਚ ਦੰਦਾਂ ਦੀ, ਮ੍ਰਿਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਨੱਕ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀ, ਚਿੱਤਰਾ ਤੇ ਆਰਦਰਾ ਵਿੱਚ ਵਾਲਾਂ ਦੀ, ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੇ ਹਰੇਕ ਅੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀਦੀ ਹੈ। ਗੁੜ ਭਰਿਆ ਘੜਾ ਚੜਾ ਕੇ, ਸੌਣ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਵਿਛੋਣੇ ਆਦਿ ਦਾਨ ਕਰੀਦੇ ਹਨ। ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਪੁਰਖ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਂਭਵ ਆਯਨ ਵਰਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਹਰਿ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਤੇ ਮ੍ਰਿਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਕੇਸ਼ਵ ਆਦਿ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ, ਹਰਿ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਨੂੰ, ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, 'ਸ਼ਾਂਭਵ ਆਯਨ ਵਰਤ' ਕਰਕੇ, ਜੋ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕੇਸ਼ਵ ਆਦਿ ਮਹਾਂ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਅਚੁਤ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਰਿ ਜੀ ਨੂੰ, ਆਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰੀਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਯੁ, ਸਿਹਤ ਤੇ ਵਾਧਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਾਰਤਿਕ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਚੌਲਾਂ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ, ਫੱਗਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕੁਸ਼ਾ, ਆਢਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਖੀਰ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਰਾਤ ਦਾ ਭੋਜਨ ਚੜਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਉਸੀ ਦਾ ਪੀਣਾ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸਰਜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਾਰਾ ਨੈਵੇਦ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦਾ ਵਿਸਰਜਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਫੁਲ ਆਦਿ ਤੁਰੰਤ ਨਿਰਮਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 'ਹੇ ਅਚੁਤ! ਮੈਨੂੰ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦੇ, ਮੇਰੇ ਪੁੰਨ ਵਧਾ, ਮੇਰਾ ਧਨ ਤੇ ਰਾਜ ਕਦੇ ਘਟੇ ਨਾ, ਮੇਰੀ ਸੰਤਾਨ ਵਧੇ।' 'ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈਂ, ਤਿਵੇਂ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ, ਮੇਰੇ ਪਾਪ ਮਾਫ ਕਰ, ਹੇ ਅਚੁਤ, ਹੇ ਆਨੰਦ, ਹੇ ਗੋਵਿੰਦ, ਮੇਰੀ ਅਰਦਾਸ ਸੁਣ, ਹੇ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ, ਮੈਨੂੰ ਅਖੰਡ ਸੁਖ ਦੇ।' ਜੇ ਕੋਈ ਸੱਤ ਸਾਲ ਇਹ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਅਨੰਤ ਵਰਤ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮ੍ਰਿਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਗੋਮੂਤਰ ਖਾ ਕੇ, ਹਰਿ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਨੰਤ ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਨੰਤ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅਨੰਤ ਫਲ, ਹਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਂ ਵਰਤ, ਅਨੰਤ ਪੁੰਨ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਅਖੰਡ ਲਾਭ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪੈਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਿਰ ਤੱਕ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਤੇਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ, ਘਿਉ ਨਾਲ ਅਨੰਤ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਚੈਤ੍ਰ ਤੋਂ ਸ਼ਰਾਵਣ ਤੱਕ ਚੌਲਾਂ ਨਾਲ, ਆਢਾ ਤੋਂ ਖੀਰ ਨਾਲ ਹੋਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਾਂਧਾਤਾ ਨੇ ਅਨੰਤ ਵਰਤ ਕਰਕੇ, ਯੁਵਨਾਸ਼ਵਾ ਵਰਗਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਦੀਪਦਾਨਵ੍ਰਤਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਦਾਯਕਂ ।੨੦੦.੦੦੧ ਦੇਵਦ੍ਵਿਜਾਤਿਕਗृਹੇ ਦੀਪਦੋऽਬ੍ਦਂ ਸ ਸਰ੍ਵਭਾਕ੍ ॥੨੦੦.੦੦੧ ਚਤੁਰ੍ਮਾਸਂ ਵਿष੍ਣੁਲੋਕੀ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕੇ ਸ੍ਵਰ੍ਗਲੋਕ੍ਯਪਿ ।੨੦੦.੦੦੨ ਦੀਪਦਾਨਾਤ੍ਪਰਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਨ ਭੂਤਂ ਨ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ॥੨੦੦.੦੦੨ ਦੀਪੇਨਾਯੁष੍ਯਚਕ੍ਸ਼ੁष੍ਮਾਨ੍ਦੀਪਾਲ੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਸੁਤਾਦਿਕਂ ।੨੦੦.੦੦੩ ਸੌਭਾਗ੍ਯਂ ਦੀਪਦਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸ੍ਵਰ੍ਗਲੋਕੇ ਮਹੀਯਤੇ ॥੨੦੦.੦੦੩ ਵਿਦਰ੍ਭਰਾਜਦੁਹਿਤਾ ਲਲਿਤਾ ਦੀਪਦਾਤ੍ਮਭਾਕ੍ ।੨੦੦.੦੦੪ ਚਾਰੁਧਰ੍ਮਕ੍ਸ਼੍ਮਾਪਪਤ੍ਨੀ ਸ਼ਤਭਾਰ੍ਯਾਧਿਕਾਭਵਤ੍ ॥੨੦੦.੦੦੪ ਦਦੌ ਦੀਪਸਹਸ੍ਰਂ ਸਾ ਵਿष੍ਣੋਰਾਯਤਨੇ ਸਤੀ ।੨੦੦.੦੦੫ ਪृष੍ਟਾ ਸਾ ਦੀਪਮਾਹਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਸਪਤ੍ਨੀਭ੍ਯ ਉਵਾਚ ਹ ॥੨੦੦.੦੦੫ ਲਲਿਤੋਵਾਚ ਸੌਵੀਰਰਾਜਸ੍ਯ ਪੁਰਾ ਮੈਤ੍ਰੇਯੋऽਭੂਤ੍ਪੁਰੋਹਿਤਃ ।੨੦੦.੦੦੬ ਤੇਨ ਚਾਯਤਨਂ ਵਿष੍ਣੋਃ ਕਾਰਿਤਂ ਦੇਵਿਕਾਤਟੇ ॥੨੦੦.੦੦੬ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕੇ ਦੀਪਕਸ੍ਤੇਨ ਦਤ੍ਤਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰੇਰਿਤੋ ਮਯਾ ।੨੦੦.੦੦੭ ਵਕ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਾਨ੍ਤੇਨ ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਾ ਮਾਰ੍ਜਾਰਸ੍ਯ ਤਦਾ ਭਯਾਤ੍ ॥੨੦੦.੦੦੭ ਨਿਰ੍ਵਾਣਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤੋऽਭੂਦ੍ਵਰ੍ਤ੍ਯਾ ਮੂषਿਕਯਾ ਤਦਾ ।੨੦੦.੦੦੮ ਮृਤਾ ਰਾਜਾਤ੍ਮਜਾ ਜਾਤਾ ਰਾਜਪਤ੍ਨੀ ਸ਼ਤਾਧਿਕਾ ॥੨੦੦.੦੦੮ ਅਸਙ੍ਕਲ੍ਪਿਤਮਪ੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰੇਰਣਂ ਯਤ੍ਕृਤਂ ਮਯਾ ।੨੦੦.੦੦੯ ਵਿष੍ਣ੍ਵਾਯਤਨਦੀਪਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯੇਦਂ ਭੁਜ੍ਯਤੇ ਫਲਂ ॥੨੦੦.੦੦੯ ਜਾਤਿਸ੍ਮਰਾ ਹ੍ਯਤੋ ਦੀਪਾਨ੍ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਾਮਿ ਤ੍ਵਹਰ੍ਨਿਸ਼ਂ ।੨੦੦.੦੧੦ ਏਕਦਸ਼੍ਯਾਂ ਦੀਪਦੋ ਵੈ ਵਿਮਾਨੇ ਦਿਵਿ ਮੋਦਤੇ ॥੨੦੦.੦੧੦ ਜਾਯਤੇ ਦੀਪਹਰ੍ਤਾ ਤੁ ਮੂਕੋ ਵਾ ਜਡ ਏਵ ਚ ।੨੦੦.੦੧੧ ਅਨ੍ਧੇ ਤਮਸਿ ਦੁष੍ਪਾਰੇ ਨਰਕੇ ਪਤਤੇ ਕਿਲ ॥੨੦੦.੦੧੧ ਵਿਕ੍ਰੋਸ਼ਮਾਨਾਂਸ਼੍ਚ ਨਰਾਨ੍ ਯਮਕਿਙ੍ਕਰਾਹਤਾਨ੍ ।੨੦੦.੦੧੨ ਵਿਲਾਪੈਰਲਮਤ੍ਰਾਪਿ ਕਿਂ ਵੋ ਵਿਲਪਿਤੇ ਫਲਂ ॥੨੦੦.੦੧੨ ਯਦਾ ਪ੍ਰਮਾਦਿਭਿਃ ਪੂਰ੍ਵਮਤ੍ਯਨ੍ਤਸਮੁਪੇਕ੍ਸ਼ਿਤਃ ।੨੦੦.੦੧੩ ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਜਨ੍ਮਸਹਸ੍ਰੇਭ੍ਯੋ ਹ੍ਯੇਕਸ੍ਮਿਨ੍ਮਾਨੁषੋ ਯਦਿ ॥੨੦੦.੦੧੩ ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯਤਿਵਿਮੂਢਾਤ੍ਮਾ ਕਿਂ ਭੋਗਾਨਭਿਧਾਵਤਿ ।੨੦੦.੦੧੪ ਸ੍ਵਹਿਤਂ(੧) ਵਿषਯਾਸ੍ਵਾਦੈਃ ਕ੍ਰਨ੍ਦਨਂ ਤਦਿਹਾਗਤਂ ॥੨੦੦.

ਅੱਗ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਦੀਵਾ ਦੇਣ ਦਾ ਵਰਤ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਦੇਵਤੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਂ ਉੱਚ ਜਾਤ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਭਰ ਦੀਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਦੀਵਾ ਦੇਣ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਆ ਕੋਈ ਦਾਨ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ, ਨਾ ਅੱਗੇ ਹੋਵੇਗਾ। ਦੀਵੇ ਨਾਲ ਉਮਰ, ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ, ਧਨ-ਦੌਲਤ, ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਦੀਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ ਲਲਿਤਾ, ਜੋ ਚੰਗੀ ਧਰਮਪਤਨੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਸੌ ਵਧੇਰੇ ਪਤਨੀਆਂ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਮਾਣ ਪਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀਵੇ ਦੱਤੇ। ਜਦ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਦੀਵੇ ਦਾ ਮਹਾਤਮਿਆ ਕੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਹਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੀ। ਲਲਿਤਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਪਹਿਲਾਂ ਸੌਵੀਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੰਡਤ ਮੈਤਰੇਯਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦਾ ਮੰਦਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਇੱਕ ਦੀਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਮੈਨੂੰ ਬਿੱਲੀ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਮੂੰਹ ਦੇ ਕੋਨੇ ਨਾਲ ਉਹ ਦੀਵਾ ਬੁਝ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਚੂਹੀ ਨੇ ਵੱਟੀ ਨਾਲ ਉਹ ਦੀਵਾ ਮੁੜ ਬਾਲ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਮਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਰਾਜਪਤਨੀ ਹੋ ਕੇ ਸੌ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਸੋਚੇ ਬਿਨਾਂ, ਮੇਰੇ ਜਹੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੀਵੇ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੀ ਹਾਂ। ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਜੋ ਦੀਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਦੀਵਾ ਚੁਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੂੰਗਾ ਜਾਂ ਮੂਰਖ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਚੀਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ ਮਾਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਦਾ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਪਹਿਲਾਂ ਬਹੁਤ ਉਲਝਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਮਿਲੇ, ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਮੂਰਖਤਾ ਵਿੱਚ ਭੋਗਾਂ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜ ਪਏ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਦੀ ਥਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਦ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਰੋਣਾ-ਧੋਣਾ ਹੀ ਹੱਥ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਨਰਕਸ੍ਵਰੂਪਮ੍ ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਪੁष੍ਪਾਦ੍ਯੈਃ ਪੂਜਨਾਦ੍ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਨ ਯਾਤਿ ਨਰਕਾਨ੍ਦਵੇ ।੨੦੩.੦੦੧ ਆਯੁषੋऽਨ੍ਤੇ ਨਰਃ ਪ੍ਰਾਣੈਰਨਿਚ੍ਛਨ੍ਨਪਿ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ॥੨੦੩.੦੦੧ ਜਲਮਗ੍ਨਿਰ੍ਵਿषਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਵ੍ਯਾਧਿਃ ਪਤਨਂ ਗਿਰੇਃ ।੨੦੩.੦੦੨ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦਾਸਾਦ੍ਯ ਦੇਹੀ ਪ੍ਰਾਣੈਰ੍ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ ॥੨੦੩.੦੦੨ ਅਨ੍ਯਚ੍ਛਰੀਰਮਾਦਤ੍ਤੇ ਯਾਤਨੀਯਂ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਭਿਃ ।੨੦੩.੦੦੩ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇऽਥ ਪਾਪਕृਤ੍ਦੁਃਖਂ ਸੁਖਂ ਧਰ੍ਮਾਯ ਸਙ੍ਗਤਃ ॥੨੦੩.੦੦੩ ਨੀਯਤੇ ਯਮਦੂਤੈਸ੍ਤੁ ਯਮਂ ਪ੍ਰਾਣਿਭਯਙ੍ਕਰੈਃ ।੨੦੩.੦੦੪ ਕੁਪਥੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਦ੍ਵਾਰਿ ਧਰ੍ਮਿਕਃ ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਦਿਭਿਃ ॥੨੦੩.੦੦੪ ਯਮਾਜ੍ਞਪ੍ਤੈਃ ਕਿਙ੍ਕਰੈਸ੍ਤੁ ਪਾਤ੍ਯਤੇ ਨਰਕੇषੁ ਚ(੨) ।੨੦੩.੦੦੫ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਆਸਨਂ ਮੂਰ੍ਤਿषੋਢਾਙ੍ਗਮਿਤਿ ਖ.. ੨ ਪਾਤ੍ਯਤੇ ਨਰਕੇष੍ਵਪਿ ਇਤਿ ਖ.. । ਪਾਤ੍ਯਤੇ ਨਰਕੇ ਸਦਾ ਇਤਿ ਙ.. ।ਪੀਡ੍ਯਤੇ ਨਰਕੇऽਧੁਨੇਤਿ ਘ.. , ਛ.. ਚ ਸ੍ਵਰ੍ਗੇ ਤੁ ਨੀਯਤੇ ਧਰ੍ਮਾਦ੍ਵਸਿष੍ਠਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਿਸਂਸ਼੍ਰਯਾਤ੍ ॥੨੦੩.੦੦੫ ਗੋਘਾਤੀ ਤੁ ਮਹਾਵੀਚ੍ਯਾਂ ਵਰ੍षਲਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤੁ ਪੀਡ੍ਯਤੇ ।੨੦੩.੦੦੬ ਆਮਕੁਮ੍ਭੇ ਮਹਾਦੀਪ੍ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਾ ਭੂਮਿਹਾਰਕਃ ॥੨੦੩.੦੦੬ ਮਹਾਪ੍ਰਲਯਕਂ ਯਾਵਦ੍ਰੌਰਵੇ ਪੀਡ੍ਯਤੇ ਸ਼ਨੈਃ ।੨੦੩.੦੦੭ ਸ੍ਤ੍ਰੀਬਾਲਵृਦ੍ਧਹਨ੍ਤਾ ਤੁ ਯਾਵਦਿਨ੍ਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ॥੨੦੩.੦੦੭ ਮਹਾਰੌਰਵਕੇ ਰੌਦ੍ਰੇ ਗृਹਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਦਿਦੀਪਕਃ ।੨੦੩.੦੦੮ ਦਹ੍ਯਤੇ ਕਲ੍ਪਮੇਕਂ ਸ ਚੌਰਸ੍ਤਾਮਿਸ੍ਰਕੇ ਪਤੇਤ੍ ॥੨੦੩.੦੦੮ ਨੈਕਕਲ੍ਪਨ੍ਤੁ ਸ਼ੂਲਾਦ੍ਯੈਰ੍ਭਿਦ੍ਯਤੇ ਯਮਕਿਙ੍ਕਰੈਃ ।੨੦੩.੦੦੯ ਮਹਾਤਾਮਿਸ੍ਰਕੇ ਸਰ੍ਪਜਲੌਕਾਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਪੀਡ੍ਯਤੇ ॥੨੦੩.੦੦੯ ਯਾਵਦ੍ਭੂਮਿਰ੍ਮਾਤृਹਾਦ੍ਯਾ ਅਸਿਪਤ੍ਰਵਨੇऽਸਿਭਿਃ(੧) ।੨੦੩.੦੧੦ ਨੈਕਕਲ੍ਪਨ੍ਤੁ ਨਰਕੇ ਕਰਮ੍ਭਵਾਲੁਕਾਸੁ ਚ ॥੨੦੩.੦੧੦ ਯੇਨ ਦਗ੍ਧੋ ਜਨਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦਹ੍ਯਤੇ ਵਾਲੁਕਾਦਿਭਿਃ ।੨੦੩.੦੧੧ ਕਾਕੋਲੇ ਕृਮਿਵਿष੍ਠਾਸ਼ੀ ਏਕਾਕੀ ਮਿष੍ਟਭੋਜਨਃ ॥੨੦੩.੦੧੧ ਕੁਟ੍ਟਲੇ ਮੂਤ੍ਰਰਕ੍ਤਾਸ਼ੀ ਪਞ੍ਚਯਜ੍ਞਕ੍ਰਿਯੋਜ੍ਝਿਤਃ ।੨੦੩.੦੧੨ ਸੁਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧੇ ਰਕ੍ਤਭੋਜੀ ਭਵੇਚ੍ਚਾਭਕ੍ਸ਼੍ਯਭਕ੍ਸ਼੍ਯਕਃ ॥੨੦੩.੦੧੨ ਤੈਲਪਾਕੇ ਤੁ ਤਿਲਵਤ੍ਪੀਡ੍ਯਤੇ ਪਰਪੀਡਕਃ ।੨੦੩.੦੧੩ ਤੈਲਪਾਕੇ ਤੁ ਪਚ੍ਯੇਤ ਸ਼ਰਣਾਗਤਘਾਤਕਃ ॥੨੦੩.੦੧੩ ਨਿਰੁਚ੍ਛਾਸੇ ਦਾਨਨਾਸ਼ੀ ਰਸਵਿਕ੍ਰਯਕੋऽਧ੍ਵਰੇ ।੨੦੩.੦੧੪ ਨਾਮ੍ਨਾ ਵਜ੍ਰਕਵਾਟੇਨ ਮਹਾਪਾਤੇ ਤਦਾਨृਤੀ ॥੨੦੩.੦੧੪ ਮਹਾਜ੍ਵਾਲੇ ਪਾਪਬੁਦ੍ਧਿਃ ਕ੍ਰਕਚੇऽਗਮ੍ਯਗਾਮਿਨਃ ।੨੦੩.੦੧੫ ਸਙ੍ਕਰੀ ਗੁਡਪਾਕੇ ਚ(੨) ਪ੍ਰਤੁਦੇਤ੍ਪਰਮਰ੍ਮਨੁਤ੍ ॥੨੦੩.੦੧੫ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਅਸਿਪਤ੍ਰਵਨੇऽਗ੍ਨਿਭਿਰਿਤਿ ਙ.. ੨ ਗੁਰੁਪਾਕੇ ਚੇਤਿ ਖ.. , ਜ.. ਚ ਕ੍ਸ਼ਾਰਹ੍ਰਦੇ(੧) ਪ੍ਰਾਣਿਹਨ੍ਤਾ ਕ੍ਸ਼ੁਰਧਾਰੇ ਚ ਭੂਮਿਹृਤ੍ ।੨੦੩.੦੧੬ ਅਮ੍ਬਰੀषੇ ਗੋਸ੍ਵਰ੍ਣਹृਦ੍ਦ੍ਰੁਮਚ੍ਛਿਦ੍ਵਜ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕੇ ॥੨੦੩.੦੧੬ ਮਧੁਹਰ੍ਤਾ ਪਰੀਤਾਪੇ ਕਾਲਸੂਤ੍ਰੇ ਪਰਾਰ੍ਥਹृਤ੍ ।੨੦੩.੦੧੭ ਕਸ਼੍ਮਲੇऽਤ੍ਯਨ੍ਤਮਾਂਸਾਸ਼ੀ ਉਗ੍ਰਗਨ੍ਧੇ ਹ੍ਯਪਿਣ੍ਡਦਃ ॥੨੦੩.੦੧੭ ਦੁਰ੍ਧਰੇ ਤੁ ਕਾਚਭਕ੍ਸ਼ੀ ਵਨ੍ਦਿਗ੍ਰਾਹਰਤਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ।੨੦੩.੦੧੮ ਮਞ੍ਜੁषੇ ਨਰਕੇ ਲੋਹੇऽਪ੍ਰਤਿष੍ਠੇ ਸ਼੍ਰੁਤਿਨਿਨ੍ਦਕਃ ॥੨੦੩.੦੧੮ ਪੂਤਿਵਕ੍ਤ੍ਰੇ ਕੂਟਸਾਕ੍ਸ਼ੀ ਪਰਿਲੁਣ੍ਠੇ ਧਨਾਪਹਾ ।੨੦੩.੦੧੯ ਬਾਲਸ੍ਤ੍ਰੀਵृਦ੍ਧਘਾਤੀ ਚ ਕਰਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਰ੍ਤਿਕृਤ੍ ॥੨੦੩.੦੧੯ ਵਿਲੇਪੇ ਮਦ੍ਯਪੋ ਵਿਪ੍ਰੋ ਮਹਾਤਾਮ੍ਰੇ ਤੁ ਮੇਦਿਨਃ(੨)

ਅੱਗ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਫੁੱਲ ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਜਦ ਉਮਰ ਮੁੱਕਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਚਾਹੇ ਨਾ ਚਾਹੇ, ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਦੇਹ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਜ਼ਹਿਰ, ਹਥਿਆਰ, ਭੁੱਖ, ਬਿਮਾਰੀ ਜਾਂ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਡਿੱਗਣਾ—ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਬਣ ਕੇ, ਦੇਹੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਸੁਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਪਾਪੀ ਨੂੰ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਯਮ ਦੇ ਕੋਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਾਪੀ ਨੂੰ ਖ਼ਰਾਬ ਰਸਤੇ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਾਹੀਂ, ਜਾਂ ਧਰਮਕਰਤਾ ਨੂੰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਯਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਦੂਤ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਚੰਗਾ ਕਰਮ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਾਂ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਮਹਾ ਵੀਚੀ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਸਾਲ ਤਕ ਪੀੜਾ ਸਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਮਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਮ ਕੂੰਭ ਜਾਂ ਮਹਾ ਦੀਪਤ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਘਰ ਜਾਂ ਖੇਤ ਹੜਪਣ ਵਾਲਾ, ਮਹਾ ਰੌਰਵ ਜਾਂ ਤਾਮਿਸ੍ਰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਕਲਪਾਂ ਤਕ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੂਲ ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਛੇਦਦੇ ਹਨ। ਮਹਾ ਤਾਮਿਸ੍ਰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਤੇ ਜੂਣਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਮਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਜਾਂ ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਅਸੀ ਪੱਤਰ ਵਣ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਕਲਪਾਂ ਤਕ ਉਹ ਕਰੰਭ ਰੇਤ ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਸੜਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਸਾੜਿਆ, ਉੱਥੇ ਉਹ ਰੇਤ ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਸੜਦਾ ਹੈ। ਕਾਕੋਲ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਕੀੜਿਆਂ ਦੀ ਮਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਕੱਲਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਮਿੱਠਾ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਕੁੱਟਲ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਪਿਸ਼ਾਬ ਤੇ ਖੂਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੰਜ ਯਜਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ। ਬਦਬੂਦਾਰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਭੱਖ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੇਲ ਪਾਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਤਿਲ ਭੱਜਦੇ ਹਨ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪੀੜਾ ਸਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਤੇਲ ਪਾਕ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਾਨ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਰਸ ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ, ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਵੱਡੇ ਪਤਨ ਵਾਲੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾ ਜਵਾਲਾ ਨਰਕ ਵਿੱਚ, ਪਾਪੀ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਕਰਕਚੇ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰਾਈ ਔਰਤ ਪਿੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ। ਗੁੜ ਪਾਕ ਜਾਂ ਸੰਕਰੀ ਨਰਕ ਵਿੱਚ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ਼ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਖਾਰਾ ਹ੍ਰਦ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ, ਧਰਤੀ ਹੜਪਣ ਵਾਲਾ, ਕਸ਼ੁਰ ਧਾਰ ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਬਰੀਸ਼, ਗਾਂ, ਸੋਨਾ, ਦਰਖ਼ਤ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵਜਰ ਸ਼ਸਤਰ ਵਾਲੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਧੁ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਵਸਤੂ ਹੜਪਣ ਵਾਲਾ ਕਾਲਸੂਤਰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਤਪਦਾ ਹੈ। ਕਮਜ਼ੋਰ, ਬਹੁਤ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਬਦਬੂਦਾਰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਫਸਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਕੱਚ ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਵੰਦੀ ਪਕੜਨ ਵਾਲਾ ਦੁੱਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੰਜੂਸ਼ੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ, ਲੋਹੇ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਨਿੰਦਕ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਪੂਤੀ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ, ਝੂਠਾ ਗਵਾਹ, ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਲੁੱਟਣ ਵਾਲਾ, ਬੱਚੇ, ਔਰਤ ਜਾਂ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ, ਕਰਾਲ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਮਦ ਪੀਣ ਵਾਲਾ, ਮਹਾ ਤਾਮਰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਵਾਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪृਥ੍ਵੀਦਾਨਾਨਿ ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਪृਥ੍ਵੀਦਾਨਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪृਥਿਵੀ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾ ਮਤਾ ।੨੧੩.੦੦੧ ਸ਼ਤਕੋਟਿਰ੍ਯੋਜਨਾਨਾਂ ਸਪ੍ਤਦ੍ਵੀਪਾ ਸਸਾਗਰਾ ॥੨੧੩.੦੦੧ ਜਮ੍ਬੁਦ੍ਵੀਪਾਵਧਿਃ ਸਾ ਚ ਉਤ੍ਤਮਾ ਮੇਦਿਨੀਰਿਤਾ ।੨੧੩.੦੦੨ ਉਤ੍ਤਮਾਂ ਪਞ੍ਚਭਿਰ੍ਭਾਰੈਃ ਕਾਞ੍ਚਨੈਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ ॥੨੧੩.੦੦੨ ਤਦਰ੍ਧਾਨ੍ਤਰਜਂ ਕੂਰ੍ਮਂ ਤਥਾ ਪਦ੍ਮਂ ਸਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ ।੨੧੩.੦੦੩ ਉਤ੍ਤਮਾ ਕਥਿਤਾ ਪृਥ੍ਵੀ ਦ੍ਵ੍ਯਂਸ਼ੇਨੈਵ ਤੁ ਮਧ੍ਯਮਾ ॥੨੧੩.੦੦੩ ਕਨ੍ਯਸਾ ਚ ਤ੍ਰਿਭਾਗੇਨ(੧) ਤ੍ਰਿਹਾਨ੍ਯਾ ਕੂਰ੍ਮਪਙ੍ਕਜੇ ।੨੧੩.੦੦੪ ਪਲਾਨਾਨ੍ਤੁ ਸਹਸ੍ਰੇਣ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ਕਲ੍ਪਪਾਦਪਂ ॥੨੧੩.੦੦੪ ਮੂਲਦਣ੍ਡਂ ਸਪਤ੍ਰਞ੍ਚ ਫਲਪੁष੍ਪਸਮਨ੍ਵਿਤਂ ।੨੧੩.੦੦੫ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਸ੍ਵਲ੍ਪਾ ਸਾ ਤੁ ਤ੍ਰਿਭਾਗੇਨੇਤਿ ਙ.. , ਟ.. ਚ ਪਞ੍ਚਸ੍ਕਨ੍ਧਨ੍ਤੁ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪ੍ਯ ਪਞ੍ਚਾਨਾਨ੍ਦਾਪਯੇਤ੍ਸੁਧੀਃ ॥੨੧੩.੦੦੫ ਏਤਦ੍ਦਾਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੇ ਪਿਤृਭਿਰ੍ਮੋਦਤੇ ਚਿਰਂ ।੨੧੩.੦੦੬ ਵਿष੍ਣ੍ਵਗ੍ਰੇ ਕਾਮਧੇਨੁਨ੍ਤੁ ਪਲਾਨਾਂ ਪਞ੍ਚਭਿਃ ਸ਼ਤੈਃ ॥੨੧੩.੦੦੬ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿष੍ਣੁਮਹੇਸ਼ਾਦ੍ਯਾ ਦੇਵਾ ਧੇਨੌ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ ।੨੧੩.੦੦੭ ਧੇਨੁਦਾਨਂ ਸਰ੍ਵਦਾਨਂ ਸਰ੍ਵਦ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਦਂ ॥੨੧੩.੦੦੭ ਵਿष੍ਣ੍ਵਗ੍ਰੇ ਕਪਿਲਾਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤਾਰਯੇਤ੍ਸਕਲਂ ਕੁਲਂ ।੨੧੩.੦੦੮ ਅਲਙ੍ਕृਤ੍ਯ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਦਦ੍ਯਾਦਸ਼੍ਵਮੇਧਫਲਂ ਲਭੇਤ੍(੧) ॥੨੧੩.੦੦੮ ਭੂਮਿਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਭਾਕ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਰ੍ਵਸ਼ਸ੍ਯ ਪ੍ਰਰੋਹਿਣੀਮ੍ ।੨੧੩.੦੦੯ ਗ੍ਰਾਮਂ ਵਾਥ ਪੁਰਂ ਵਾਪਿ(੨) ਖੇਟਕਞ੍ਚ ਦਦ੍ਤ੍ਸੁਖੀ ॥੨੧੩.੦੦੯ ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕ੍ਯਾਦੌ(੩) ਵृषੋਤ੍ਸਰ੍ਗਂ ਕੁਰ੍ਵਂਸ੍ਤਾਰਯਤੇ ਕੁਲਂ(੪)

ਅੱਗ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਦੇਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਧਰਤੀ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੌ ਕਰੋੜ ਜੋਜਨ ਲੰਬੀ, ਸੱਤ ਦੀਪ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਜੰਬੂਦੀਪ ਤੱਕ ਦੀ ਜੋ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਉੱਤਮ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪੰਜ ਸੋਨੇ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ ਅੰਦਰ ਕੱਛੂਏ ਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਦੋ ਭਾਗ ਕਰਕੇ ਮਧਯਮ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਛੋਟੀ ਧਰਤੀ ਤਿੰਨ ਭਾਗ ਕਰਕੇ, ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਕੱਛੂਏ ਤੇ ਕਮਲ ਤੇ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਪਲਾਂ ਨਾਲ ਕਲਪ ਵਰਖ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁਲਾਂ, ਡੰਡਾ, ਪੱਤੇ, ਫਲ ਤੇ ਫੁੱਲ ਹੋਣ। ਪੰਜ ਟਹਿਣੀਆਂ ਬਣਾਕੇ, ਪੰਜ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰਾਂ ਨਾਲ ਚਿਰਕਾਲ ਸੁਖ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਅੱਗੇ ਕਾਮਧੇਨੁ ਗਾਂ ਪੰਜ ਸੌ ਪਲਾਂ ਨਾਲ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਮਹੇਸ਼ ਆਦਿ ਦੇਵਤੇ ਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਗਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਰ ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਅੱਗੇ ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਪੂਰਾ ਕੁਲ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਾਂ ਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਕਰਕੇ, ਜੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਫਸਲਾਂ ਉੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਪਿੰਡ, ਪਿੰਡਾ, ਜਾਂ ਛੋਟਾ ਪਿੰਡ ਵੀ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਸੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਵੱਛਾ ਛੱਡਣ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਕੁਲ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗਾਯਤ੍ਰੀਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਏਵਂ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਵਿਧਿਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਗਾਯਤ੍ਰੀਞ੍ਚ ਜਪੇਤ੍ਸ੍ਮਰੇਤ੍ ।੦੧ ਗਾਯਞ੍ਚ੍ਛਿष੍ਯਾਨ੍ ਯਤਸ੍ਤ੍ਰਾਯੇਤ੍ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਾਣਾਂਸ੍ਤਥੈਵ ਚ(੧) ॥੦੧ ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤੇਯਂ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀਯ ਤਤੋ ਯਤਃ ।੦੨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਤ੍ਸਾ ਸਵਿਤੁਰ੍ਵਾਗ੍ਰੂਪਤ੍ਵਾਤ੍ਸਰਸ੍ਵਤੀ ॥੦੨ ਤਜ੍ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਪਰਮਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਭਰ੍ਗਸ੍ਤੇਜੋ ਯਤਃ ਸ੍ਮृਤਂ ।੦੩ ਭਾ ਦੀਪ੍ਤਾਵਿਤਿ ਰੂਪਂ ਹਿ ਭ੍ਰਸ੍ਜਃ ਪਾਕੇऽਥ ਤਤ੍ਸ੍ਮृਤਂ ॥੦੩ ਓषਧ੍ਯਾਦਿਕਂ ਪਚਤਿ ਭ੍ਰਾਜृ ਦੀਪ੍ਤੌ ਤਥਾ ਭਵੇਤ੍ ।੦੪ ਭਰ੍ਗਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਭ੍ਰਾਜਤ ਇਤਿ ਬਹੁਲਂ ਛਨ੍ਦ ਈਰਿਤਂ ॥੦੪ ਵਰੇਣ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਤੇਜੋਭ੍ਯਃ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਵੈ ਪਰਮਂ ਪਦਂ ।੦੫ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਪਵਰ੍ਗਕਾਮੈਰ੍ਵਾ ਵਰਣੀਯਂ ਸਦੈਵ ਹਿ ॥੦੫ ਵृਣੋਤੇਰ੍ਵਰਣਾਰ੍ਥਤ੍ਵਾਜ੍ਜਾਗ੍ਰਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦਿਵਰ੍ਜਿਤਂ ।੦੬ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ੁਦ੍ਧਬੁਦ੍ਧਮੇਕਂ ਸਤ੍ਯਨ੍ਤਦ੍ਧੀਮਹੀਸ਼੍ਵਰਂ ॥੦੬ ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪਰਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਧ੍ਯਯੇਮਹਿ ਵਿਮੁਕ੍ਤਯੇ ।੦੭ ਤਜ੍ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਭਗਵਾਨ੍ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਜਗਜ੍ਜਨ੍ਮਾਦਿਕਾਰਣਂ ॥੦੭ ਸ਼ਿਵਂ ਕੇਚਿਤ੍ਪਠਨ੍ਤਿ ਸ੍ਮ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰੂਪਂ ਪਠਨ੍ਤਿ ਚ ।੦੮ ਕੇਚਿਤ੍ਸੂਰ੍ਯਙ੍ਕੇਚਿਦਗ੍ਨਿਂ ਵੇਦਗਾ ਅਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਿਣਃ ॥੦੮ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਕਾਯਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਣਾਂਸ੍ਤਥੈਵ ਚੇਤਿ ਞ.. ਅਗ੍ਨ੍ਯਾਦਿਰੂਪੋ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਹਿ ਵੇਦਾਦੌ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਗੀਯਤੇ ।੦੯ ਤਤ੍ਪਦਂ ਪਰਮਂ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਦੇਵਸ੍ਯ ਸਵਿਤੁਃ ਸ੍ਮृਤਂ ॥੦੯ ਮਹਦਾਜ੍ਯਂ ਸੂਯਤੇ ਹਿ ਸ੍ਵਯਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਹਰਿਃ ਪ੍ਰਭੁਃ ।੧੦ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯੋ ਵਾਯੁਰਾਦਿਤ੍ਯਃ ਸ਼ੀਤੋष੍ਣਾਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਪਾਚਯੇਤ੍ ॥੧੦ ਅਗ੍ਨੌ ਪ੍ਰਾਸ੍ਤਾਹੁਤਿਃ ਸਮ੍ਯਗਾਦਿਤ੍ਯਮੁਪਤਿष੍ਠਤੇ ।੧੧ ਆਦਿਤ੍ਯਾਜ੍ਜਾਯਤੇ ਵृष੍ਟਿਰ੍ਵृष੍ਟੇਰਨ੍ਨਨ੍ਤਤਃ ਪ੍ਰਜਾਃ ॥੧੧ ਦਧਾਤੇਰ੍ਵਾ ਧੀਮਹੀਤਿ ਮਨਸਾ ਧਾਰਯੇਮਹਿ ।੧੨ ਨੋऽਸ੍ਮਾਕਂ ਯਸ਼੍ਚ ਭਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਧਿਯਃ ॥੧੨ ਚੋਦਯਾਤ੍ਪ੍ਰੇਰਯੇਦ੍ਬੁਦ੍ਧੀਰ੍ਭੋਕ੍ਤॄਣਾਂ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸੁ ।੧੩ ਦृष੍ਟਾਦृष੍ਟਵਿਪਾਕੇषੁ ਵਿष੍ਣੁਸੂਰ੍ਯਾਗ੍ਨਿਰੂਪਵਾਨ੍ ॥੧੩ ਈਸ਼੍ਵਰਪ੍ਰੇਰਿਤੋ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਵਾਸ਼੍ਵਭ੍ਰਮੇਵ ਵਾ ।੧੪ ਈਸ਼ਾਵਾਸ੍ਯਮਿਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਮਹਦਾਦਿਜਗਦ੍ਧਰਿਃ ॥੧੪ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਦ੍ਯੈਃ ਕ੍ਰੀਡਤੇ ਦੇਵੋ ਯੋऽਹਂ ਸ ਪੁਰੁषਃ ਪ੍ਰਭੁਃ ।੧੫ ਆਦਿਤ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤਂ ਯਚ੍ਚ ਭਰ੍ਗਾਖ੍ਯਂ ਵੈ ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ੁਭਿਃ ॥੧੫ ਜਨ੍ਮਮृਤ੍ਯੁਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਦੁਃਖਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਵਿਧਸ੍ਯ ਚ ।੧੬ ਧ੍ਯਾਨੇਨ ਪੁਰੁषੋऽਯਞ੍ਚ ਦ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯਃ ਸੂਰ੍ਯਮਣ੍ਡਲੇ ॥੧੬ ਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸਦਸਿ ਚਿਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਯਤ੍ਪਰਮਂ ਪਦਂ ।੧੭ ਦੇਵਸ੍ਯ ਸਵਿਤੁਰ੍ਭਰ੍ਗੋ ਵਰੇਣ੍ਯਂ ਹਿ ਤੁਰੀਯਕਂ ॥੧੭ ਦੇਹਾਦਿਜਾਗ੍ਰਦਾਬ੍ਰਹ੍ਮ ਅਹਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਧੀਮਹਿ ।੧੮ ਯੋऽਸਾਵਾਦਿਤ੍ਯਪੁਰੁषਃ ਸੋऽਸਾਵਹਮਨਨ੍ਤ ਓਂ ॥੧੮ ਜ੍ਞਾਨਾਨਿ ਸ਼ੁਭਕਰ੍ਮਾਦੀਨ੍ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯਤਿ ਯਃ ਸਦਾ

ਅੱਗ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਿਵੇਂ ਸੰਧਿਆ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਕਰਕੇ, ਗਾਇਤਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਤੇ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗਾਇਤਰੀ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਚੇਲੇ, ਪਤਨੀ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਗਾਇਤਰੀ, ਸਾਵਿਤਰੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇਣ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸਵਿਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਬੋਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਰਸਵਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਜੋਤਿ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਭਰਗ ਤੇਜ ਇਸ ਤੋਂ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਭਾ' ਦਾ ਅਰਥ ਚਮਕਣਾ ਹੈ, 'ਭਰਸਜ' ਦਾ ਅਰਥ ਪਕਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੋਤਿ, ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਪਕਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਭਰਾਜਨ ਦਾ ਅਰਥ ਵੀ ਚਮਕਣਾ ਹੈ। ਭਰਗ ਦਾ ਅਰਥ ਚਮਕਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਆਖਿਆ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। 'ਵਰੇਣਯ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ, ਸਭ ਤੇਜਾਂ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਦ। ਜੋ ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ ਨੂੰ ਚੁਣਦੇ ਹਨ। 'ਵਰਨ' ਧਾਤੂ ਤੋਂ, ਚੁਣਨ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਜਾਗਦੇ, ਸੁਪਨੇ ਆਦਿ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਇਕ ਰੂਪ ਤੇ ਸੱਚਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਪਰਮ ਜੋਤਿ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਮੁਕਤੀ ਲਈ। ਇਹ ਜੋਤਿ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੁ ਹੈ, ਜੋ ਜਗਤ ਦੇ ਜਨਮ ਆਦਿ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ, ਕੁਝ ਸ਼ਕਤੀ, ਕੁਝ ਸੂਰਜ, ਕੁਝ ਅੱਗ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੂੰ ਅੱਗ ਆਦਿਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮ ਵਜੋਂ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਮ ਪਦ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦਾ, ਦੇਵਤਾ ਸਵਿਤਾ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਡਾ ਘੀ ਆਪ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋਤਿ ਰੂਪ ਹਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਬਦਲ, ਹਵਾ, ਸੂਰਜ, ਠੰਢ ਤੇ ਗਰਮੀ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪਕਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਹਵਨ ਆਹੁਤੀ ਸੂਰਜ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਮੀਂਹ ਤੋਂ ਅਨਾਜ, ਫਿਰ ਪ੍ਰਜਾ। 'ਧੀਮਹਿ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ, ਮਨ ਨਾਲ ਧਾਰਨਾ ਕਰੀਏ। ਨਾ ਸਿਰਫ ਸਾਡੇ ਲਈ, ਸਗੋਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਭਰਗ, ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰੇ, ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ। ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੁ, ਸੂਰਜ, ਅੱਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਦਿੱਖ ਤੇ ਅਦਿੱਖ ਫਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਵੱਡੇ ਤੱਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਹਰਿ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਹੈ। ਦੇਵਤਾ, ਜੋ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜੋ ਭਰਗ ਨਾਮ ਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹੈ। ਜਨਮ-ਮੌਤ ਤੇ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਚ, ਚੇਤਨ ਬ੍ਰਹਮ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦਾ ਪਰਮ ਪਦ ਹੈ। ਦੇਵਤਾ ਸਵਿਤਾ ਦਾ ਭਰਗ, ਵਰੇਣਯ, ਤੁਰੀਆ ਪਦ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਜਾਗਰਤ ਆਦਿ ਤੱਕ, 'ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ'—ਇਹ ਧਿਆਨ ਕਰੀਏ। ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਉਹ ਅਨੰਤ ਹੈ, ਓਮ। ਜੋ ਸਦਾ ਗਿਆਨ ਤੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਆਦਿ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਗਾਯਤ੍ਰੀਨਿਰ੍ਵਾਣਂ ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਲਿਙ੍ਗਮੂਰ੍ਤਿਂ ਸ਼ਿਵਂ ਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾ ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯਾ ਯੋਗਮਾਪ੍ਤਵਾਨ੍ ।੨੧੭.੦੦੧ ਨਿਰ੍ਵਾਣਂ(੧) ਪਰਮਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵਸਿष੍ਠੋऽਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸ਼ਙ੍ਕਰਾਤ੍(੨) ॥੨੧੭.੦੦੧ ਨਮਃ ਕਨਕਲਿਙ੍ਗਾਯ(੩) ਵੇਦਲਿਙ੍ਗਾਯ ਵੈ ਨਮਃ ।੨੧੭.੦੦੨ ਨਮਃ ਪਰਮਲਿਙ੍ਗਾਯ(੪) ਵ੍ਯੋਮਲਿਙ੍ਗਾਯ ਵੈ ਨਮਃ ॥੨੧੭.੦੦੨ ਨਮਃ ਸਹਸ੍ਰਲਿਙ੍ਗਾਯ ਵਹ੍ਨਿਲਿਙ੍ਗਾਯ ਵੈ ਨਮਃ ।੨੧੭.੦੦੩ ਨਮਃ ਪੁਰਾਣਲਿਙ੍ਗਾਯ ਸ਼੍ਰੁਤਿਲਿਙ੍ਗਾਯ ਵੈ ਨਮਃ ॥੨੧੭.੦੦੩ ਨਮਃ ਪਾਤਾਲਲਿਙ੍ਗਾਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲਿਙ੍ਗਾਯ ਵੈ ਨਮਃ ।੨੧੭.੦੦੪ ਨਮੋ ਰਹਸ੍ਯਲਿਙ੍ਗਾਯ ਸਪ੍ਤਦ੍ਵੀਪੋਰ੍ਧਲਿਙ੍ਗਿਨੇ ॥੨੧੭.੦੦੪ ਨਮਃ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਲਿਙ੍ਗਾਯ ਸਰ੍ਵਲੋਕਾਙ੍ਗਲਿਙ੍ਗਿਨੇ ।੨੧੭.੦੦੫ ਨਮਸ੍ਤ੍ਵਵ੍ਯਕ੍ਤਲਿਙ੍ਗਾਯ ਬੁਦ੍ਧਿਲਿਙ੍ਗਾਯ ਵੈ ਨਮਃ ॥੨੧੭.੦੦੫ ਨਮੋऽਹਙ੍ਕਾਰਕਿਙ੍ਗਾਯ ਭੂਤਲਿਙ੍ਗਾਯ ਵੈ ਨਮਃ ।੨੧੭.੦੦੬ ਨਮ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਲਿਙ੍ਗਾਯ ਨਮਸ੍ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਲਿਙ੍ਗਿਨੇ ॥੨੧੭.੦੦੬ ਨਮਃ ਪੁਰੁषਲਿਙ੍ਗਾਯ ਭਾਵਲਿਙ੍ਗਾਯ ਵੈ ਨਮਃ ।੨੧੭.੦੦੭ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਨਿਰ੍ਮਲਮਿਤਿ ਖ.. ੨ ਵਸ਼ਿष੍ਤੋਪ੍ਯੇਵ ਸ਼ਙ੍ਕਰਾਦਿਤਿ ਖ.. , ਘ.. ਚ ੩ ਕਮਲਲਿਙ੍ਗਾਯੇਤਿ ਟ.. ੪ ਨਮਃ ਪਵਨਲਿਙ੍ਗਾਯੇਤਿ ਖ.. , ਗ.. , ਘ.. , ਙ.. , ਟ.. ਚ ਨਮੋ ਰਜੋਰ੍ਧਲਿਙ੍ਗਾਯ ਸਤ੍ਤ੍ਵਲਿਙ੍ਗਾਯ(੧) ਵੈ ਨਮਃ(੨) ॥੨੧੭.੦੦੭ ਨਮਸ੍ਤੇ ਭਵਲਿਙ੍ਗਾਯ ਨਮਸ੍ਤ੍ਰੈਗੁਣ੍ਯਲਿਙ੍ਗਿਨੇ ।੨੧੭.੦੦੮ ਨਮੋऽਨਾਗਤਲਿਙ੍ਗਾਯ ਤੇਜੋਲਿਙ੍ਗਾਯ ਵੈ ਨਮਃ ॥੨੧੭.੦੦੮ ਨਮੋ ਵਾਯੂਰ੍ਧ੍ਵਲਿਙ੍ਗਾਯ(੩) ਸ਼੍ਰੁਤਿਲਿਙ੍ਗਾਯ ਵੈ ਨਮਃ ।੨੧੭.੦੦੯ ਨਮਸ੍ਤੇऽਥਰ੍ਵਲਿਙ੍ਗਾਯ ਸਾਮਲਿਙ੍ਗਾਯ(੪) ਵੈ ਨਮਃ ॥੨੧੭.੦੦੯ ਨਮੋ ਯਜ੍ਞਾਙ੍ਗਲਿਙ੍ਗਾਯ ਯਜ੍ਞਲਿਙ੍ਗਾਯ ਵੈ ਨਮਃ ।੨੧੭.੦੧੦ ਨਮਸ੍ਤੇ ਤਤ੍ਤ੍ਵਲਿਙ੍ਗਾਯ ਦੇਵਾਨੁਗਤਲਿਙ੍ਗਿਨੇ(੫) ॥੨੧੭.੦੧੦ ਦਿਸ਼ ਨਃ ਪਰਮਂ ਯੋਗਮਪਤ੍ਯਂ ਮਤ੍ਸਮਨ੍ਤਥਾ ।੨੧੭.੦੧੧ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਚੈਵਾਕ੍ਸ਼ਯਂ ਦੇਵ ਸ਼ਮਞ੍ਚੈਵ ਪਰਂ ਵਿਭੋ(੬) ॥੨੧੭.੦੧੧ ਅਕ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤ੍ਵਞ੍ਚ ਵਂਸ਼ਸ੍ਯ ਧਰ੍ਮੇ ਚ ਮਤਿਮਕ੍ਸ਼ਯਾਂ ।੨੧੭.੦੧੨ ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਵਸਿष੍ਠੇਨ ਸ੍ਤੁਤਃ ਸ਼ਮ੍ਭੁਸ੍ਤੁष੍ਟਃ ਸ਼੍ਰੀਪਰ੍ਵਤੇ ਪੁਰਾ ॥੨੧੭.੦੧੨ ਵਸਿष੍ਠਾਯ ਵਰਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਰੈਵਾਨ੍ਤਰਧੀਯਤ

ਅੱਗ ਨੇ ਆਖਿਆ — ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਲਿੰਗ ਰੂਪ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਗਾਇਤਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਜੋਗ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਸੀਸ਼ਠ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਭੀ ਸ਼ੰਕਰ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਨਿਰਵਾਣ, ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਵੇਦਾਂ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਅਕਾਸ਼ ਵਰਗੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲਿੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਪਾਤਾਲ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਗੁਪਤ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸੱਤਾਂ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸਭ ਦੀ ਆਤਮਾ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਅਹੰਕਾਰ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਪੰਜ ਭੂਤਾਂ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਇੰਦਰੀਆਂ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਤੱਤਾਂ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਪੁਰਖ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਭਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਰਜੋ ਗੁਣ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸਤ੍ਵ ਗੁਣ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਭਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹਵਾ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸਾਮ ਵੇਦ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਯਜਨ ਦੇ ਅੰਗ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਯਜਨ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਤੱਤਵ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਗਤ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਜੋਗ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਭੀ ਇਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਖੰਡ ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਸ਼ਾਂਤਿ ਸਾਨੂੰ ਦੇਹ। ਮੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਅਖੰਡਤਾ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਅਟੱਲ ਮਤਿ ਸਦਾ ਬਣੀ ਰਹੇ। ਅੱਗ ਨੇ ਆਖਿਆ — ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੇ ਜਦੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਸ਼੍ਰੀਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਵਸੀਸ਼ਠ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿਤਾ ਤੇ ਓਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ।