ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਗਨਿ ਜੀ ਗਯਾ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਵਿਧੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਸਵੇਰੇ ਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਅਗਨਿ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਰਿਵਾਜ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਸਮਿਆਂ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਲਈ।

ਸਾਰਾ ਸਮੇਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਸਾਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਚੌਦਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਕਾਲੀ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਕਾਂ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਤੇ ਚਤੁਰਪਦ ਸੰਕੇਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਕਾਲੀ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਦਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਕਾਂ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਤੇ ਚਤੁਰਪਦ ਸੰਕੇਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਚਿੱਤਰ ਵਾਲੀ ਪੱਟੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਨਾਨਾਬਲਾਨਿ ਈਸ਼੍ਵਰ ਉਵਾਚ(੨) ਵਿष੍ਕੁਮ੍ਭੇ ਘਟਿਕਾਸ੍ਤਿਸ੍ਰਃ ਸ਼ੂਲੇ ਪਞ੍ਚ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍(੩) ।੧੨੭.੦੦੧ षਟ੍षਟ੍(੪) ਗਣ੍ਡੇऽਨਿਗਣ੍ਡੇ ਚ ਨਵ ਵ੍ਯਾਦ੍ਯਾਤਵਜ੍ਰਯੋਃ ॥੧੨੭.੦੦੧ ਪਰਿਘੇ ਚ ਵ੍ਯਤੀਪਾਤੇ ਉਭਯੋਰਪਿ ਤਦ੍ਦਿਨਮ੍ ।੧੨੭.੦੦੨ ਵੈਧृਤੇ ਤਦ੍ਦਿਨਞ੍ਚੈਵ ਯਾਤ੍ਰਾਯੁਦ੍ਧਾਦਿਕਨ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍ ॥੧੨੭.੦੦੨ ਗ੍ਰਹੈਃ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਦੇਵਿ ਮੇषਾਦਿਰਾਸ਼ਿਤਃ(੫) ।੧੨੭.੦੦੩ ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਰੌ ਚ ਜਨ੍ਮਸ੍ਥ੍ਯੌ ਵਰ੍ਜਿਤੌ ਸ਼ੁਭਦਾਯਕੌ ॥੧੨੭.੦੦੩ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੨ ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚੇਤਿ ਛ.. ੩ ਪਞ੍ਚ ਚ ਵਰ੍ਜਯੇਦਿਤਿ ਖ.. , ਗ.. , ਘ.. , ਙ.. ਚ ੪ षਟ੍ਚ ਗਣ੍ਡੇऽਤਿਗਣ੍ਡੇ ਚੇਤਿ ਖ.. , ਘ.. , ਛ.. ਚ । ਸਪ੍ਤ ਗਣ੍ਡੇਤਿਗਣ੍ਡੇ ਚੇਤਿ ਗ.. , ਙ.. ਚ ੫ ਮੇषਾਦਿਰਾਸ਼ਿਭਿਰਿਤਿ ਜ.. ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਮਙ੍ਗਲੋऽਥਾਰ੍ਕਃ ਸੌਰਿਸ਼੍ਚੈਵ ਤੁ ਸੈਂਹਿਕਃ ।੧੨੭.੦੦੪ ਦ੍ਰਵ੍ਯਨਾਸ਼ਮਲਾਭਞ੍ਚ ਆਹਵੇ ਭਙ੍ਗਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ ॥੧੨੭.੦੦੪ ਸੋਮੋ ਬੁਧੋ ਭृਗੁਰ੍ਜੀਮੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯਸ੍ਥਾਃ ਸ਼ੁਭਾਵਹਾਃ ।੧੨੭.੦੦੫ ਤृਤੀਯਸ੍ਥੋ ਯਦਾ ਭਾਨੁਃ ਸ਼ਨਿਰ੍ਭੌਮੋ ਭृਗੁਸ੍ਤਥਾ ॥੧੨੭.੦੦੫ ਬੁਧਸ਼੍ਚੈਵੇਨ੍ਦੂ ਰਾਹੁਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਫਲਦਾ ਗ੍ਰਹਾਃ ।੧੨੭.੦੦੬ ਬੁਧਸ਼ੁਕ੍ਰੌ ਚਤੁਰ੍ਥੌ ਤੁ ਸ਼ੇषਾਸ਼੍ਚੈਵ ਭਯਾਵਹਾਃ ॥੧੨੭.੦੦੬ ਪਞ੍ਚਮਸ੍ਥੋ ਯਦਾ ਜੀਵਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਃ ਸੌਮ੍ਯਸ਼੍ਚ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ ।੧੨੭.੦੦੭ ਦਦੇਤ(੧) ਚੇਪ੍ਸਿਤਂ ਲਾਭਂ षष੍ਠੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼ੁਭੋ ਰਵਿਃ ॥੧੨੭.੦੦੭ ਚਨ੍ਦ੍ਰਃ ਸੌਰਿਰ੍ਮਙ੍ਗਲਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰਹਾ ਦੇਵਿ ਸ੍ਵਰਾਸ਼ਿਤਃ ।੧੨੭.੦੦੮ ਬੁਧਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਭਦਃ षष੍ਠੇ ਤ੍ਯਜੇਤ੍षष੍ਠਂ ਗੁਰੁਂ ਭृਗੁਂ ॥੧੨੭.੦੦੮ ਸਪ੍ਤਮੋऽਰ੍ਕਃ ਸ਼ਨਿਰ੍ਭੌਮੋ ਰਾਹੁਰ੍ਹਾਨ੍ਯੈ ਸੁਖਾਯ ਚ ।੧੨੭.੦੦੯ ਜੀਵੋ ਭृਗੁਸ਼੍ਚ ਸੌਮ੍ਯਸ਼੍ਚ ਜ੍ਞਸ਼ੁਕ੍ਰੋ ਚਾष੍ਟਮੌ ਸ਼ੁਭੌ ॥੧੨੭.੦੦੯ ਸ਼ੇषਾ ਗ੍ਰਹਾਸ੍ਤਥਾ ਹਾਨ੍ਯੈ ਜ੍ਞਭृਗੂ ਨਵਮੌ ਸ਼ੁਭੌ ।੧੨੭.੦੧੦ ਸ਼ੇषਾ ਹਾਨ੍ਯੈ ਚ ਲਾਭਾਯ ਦਸ਼ਮੌ ਭृਗੁਭਾਸ੍ਕਰੌ ॥੧੨੭.੦੧੦ ਸ਼ਨਿਰ੍ਭੌਮਸ਼੍ਚ ਰਾਹੁਸ਼੍ਚ ਚਨ੍ਦ੍ਰਃ ਸੌਮ੍ਯਃ ਸ਼ੁਭਾਵਹਃ ।੧੨੭.੦੧੧ ਸ਼ੁਭਾਸ਼੍ਚੈਕਾਦਸ਼ੇ ਸਰ੍ਵੇ ਵਰ੍ਜਯੇਦ੍ਦਸ਼ਮੇ(੨) ਗੁਰੁਮ੍ ॥੧੨੭.੦੧੧ ਬੁਧਸ਼ੁਕ੍ਰੌ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਸ੍ਥੌ ਸ਼ੇषਾਨ੍ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਗਾਂਸ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍ ।੧੨੭.੦੧੨ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਸ੍ਯੂ ਰਾਸ਼ਯਸ੍ਤਾਨ੍ ਵਦਾਮ੍ਯਹਮ੍ ॥੧੨੭.੦੧੨ ਮੀਨੋ ਮੇषੋऽਥ ਮਿਥੁਨਞ੍ਚਤਸ੍ਰੋ ਨਾਡਯੋ ਵृषਃ ।੧੨੭.੦੧੩ षਟ੍ਕਰ੍ਕਸਿਂਹਕਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਤੁਲਾ ਪਞ੍ਚ ਚ ਵृਸ਼੍ਚਿਕਃ ॥੧੨੭.੦੧੩ ਧਨੁਰ੍ਨਕ੍ਰੋ ਘਟਸ਼੍ਚੈਵ ਸੂਰ੍ਯਗੋ ਰਾਸ਼ਿਰਾਦ੍ਯਕਃ ।੧੨੭.੦੧੪ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਦਦਾਤੀਤਿ ਖ.. ੨ ਵਰ੍ਜਯੇਦ੍ਦਸ਼ਮਿਤਿ ਖ.. , ਗ.. , ਘ.. , ਙ.. ਚ ਚਰਸ੍ਥਿਰਦ੍ਵਿਃਸ੍ਵਭਾਵਾ ਮੇषਾਦ੍ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ ॥੧੨੭.੦੧੪ ਕੁਲੀਰੋ ਮਕਰਸ਼੍ਚੈਵ ਤੁਲਾਮੇषਾਦਯਸ਼੍ਚਰਾਃ ।੧੨੭.੦੧੫ ਚਰਕਾਰ੍ਯਂ ਜਯਂ ਕਾਮਮਾਚਰੇਚ੍ਚ ਸ਼ੁਭਸ਼ੁਭਮ੍ ॥੧੨੭.੦੧੫ ਸ੍ਥਿਰੋ ਵृषੋ ਹਰਿਃ ਕੁਮ੍ਭੋ ਵृਸ਼੍ਚਿਕਃ ਸ੍ਥਿਰਕਾਰ੍ਯਕੇ ।੧੨੭.੦੧੬ ਸ਼ੀਘ੍ਰਃ ਸਮਾਗਮੋ ਨਾਸ੍ਤਿ ਰੋਗਾਰ੍ਤੋ ਨੈਵ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ॥੧੨੭.੦੧੬ ਮਿਥੁਨਂ ਕਨ੍ਯਕਾ ਮੌਨੀ ਧਨੁਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਃਸ੍ਵਭਾਵਕਃ ।੧੨੭.੦੧੭ ਦ੍ਵਿਃਸ੍ਵਭਾਵਾਃ ਸ਼ੁਭਾਸ਼੍ਚੈਤੇ ਸਰ੍ਵਕਾਰ੍ਯੇषੁ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ਃ ॥੧੨੭.੦੧੭ ਯਾਤ੍ਰਾਵਾਣਿਜ੍ਯਸਙ੍ਗ੍ਰਾਮੇ ਵਿਵਾਹੇ ਰਾਜਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ।੧੨੭.੦੧੮ ਵृਦ੍ਧਿਂ ਜਯਨ੍ਤਥਾ ਲਾਭਂ ਯੁਦ੍ਧੇ ਜਯਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ॥੧੨੭.੦੧੮ ਅਸ਼੍ਵਿਨੀ ਵਿਂਸ਼ਤਾਰਾਸ਼੍ਚ ਤੁਰਗਸ੍ਯਾਕृਤਿਰ੍ਯਥਾ ।੧੨੭.੦੧੯ ਯਦ੍ਯਤ੍ਰ ਕੁਰੁਤੇ ਵृष੍ਟਿਮੇਕਰਾਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਵਰ੍षਤਿ ॥੧੨੭.੦੧੯ ਯਮਭੇ ਤੁ ਯਦਾ ਵृष੍ਟਿਃ ਪਕ੍ਸ਼ਮੇਕਨ੍ਤੁ ਵਰ੍षਤਿ

ਇਸ਼ਵਰ ਜੀ ਨੇ فرمایا: ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਵਿਸਕੁੰਭ ਦੇ ਦਿਨ ਤੇ ਘੜੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪਹਰ, ਸ਼ੂਲ ਦੇ ਪੰਜ ਦਿਨ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗੰਡ ਤੇ ਅਤਿਗੰਡ ਦੇ ਛੇ-ਛੇ ਦਿਨ, ਵਜ੍ਰ ਤੇ ਨਵਾਂ ਦਿਨ, ਪਰਿਘ ਅਤੇ ਵਯਤੀਪਾਤ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਵੈਧ੍ਰਿਤ ਦੇ ਦਿਨ, ਯਾਤਰਾ ਜਾਂ ਯੁੱਧ ਆਦਿ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ-ਮੰਦੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਮੇਸ਼ ਆਦਿ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸ਼ੁਕਰ ਜਨਮ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਛੱਡਣਯੋਗ ਹਨ, ਪਰ ਚੰਗਾ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਦੂਜਾ ਮੰਗਲ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਸੌਰੀ, ਸੈੰਹਿਕਾ, ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਦੌਲਤ ਜਾਂ ਵਸਤੂ ਨਾਸ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸੋਮ, ਬੁਧ, ਭ੍ਰਿਗੁ, ਜੀਵ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ, ਸ਼ਨੀ, ਮੰਗਲ, ਭ੍ਰਿਗੁ, ਬੁਧ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਰਾਹੂ ਹੋਣ, ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਗ੍ਰਹਾਂ ਤੋਂ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਬੁਧ ਤੇ ਸ਼ੁਕਰ ਚੰਗੇ ਹਨ, ਬਾਕੀ ਡਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਪੰਜਵੇਂ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਜੀਵ, ਸ਼ੁਕਰ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਇੱਛਿਤ ਲਾਭ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਛੇਵੇਂ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਚੰਗਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੌਰੀ, ਮੰਗਲ, ਬੁਧ ਛੇਵੇਂ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਛੇਵੇਂ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਤੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੂੰ ਛੱਡੋ। ਸੱਤਵੇਂ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ, ਸ਼ਨੀ, ਮੰਗਲ, ਰਾਹੂ ਹਾਨੀ ਤੇ ਸੁਖ ਲਈ ਹਨ। ਜੀਵ, ਭ੍ਰਿਗੁ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਬੁਧ, ਸ਼ੁਕਰ ਅੱਠਵੇਂ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਗ੍ਰਹਾਂ ਹਾਨੀ ਲਈ ਹਨ, ਨੌਵੇਂ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਬੁਧ ਤੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਚੰਗੇ ਹਨ, ਦਸਵੇਂ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਗੁ ਤੇ ਸੂਰਜ ਲਾਭ ਲਈ ਹਨ। ਸ਼ਨੀ, ਮੰਗਲ, ਰਾਹੂ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਬੁਧ, ਚੰਗਾ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਕਾਦਸ਼ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਗ੍ਰਹਾਂ ਚੰਗੇ ਹਨ, ਪਰ ਦਸਵੇਂ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਛੱਡੋ। ਬੁਧ ਤੇ ਸ਼ੁਕਰ ਬਾਰਵੇਂ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਹਨ, ਬਾਕੀ ਬਾਰਵੇਂ ਸਥਾਨ ਵਾਲੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡੋ। ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਮੀਨ, ਮੇਸ਼, ਮਿਥੁਨ, ਚਾਰ ਨਾਡੀਆਂ, ਵ੍ਰਿਸ਼, ਛੇ ਕਰਕ, ਸਿੰਹ, ਕਨਿਆ, ਤੁਲਾ, ਪੰਜ ਵ੍ਰਿਸ਼ਚਿਕ, ਧਨੁ, ਨਕ, ਘਟ, ਸੂਰਜ ਵਾਲੀ ਰਾਸ਼ੀ, ਆਦਿ। ਮੇਸ਼ ਆਦਿ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਚਲਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਸਥਿਰ ਤੇ ਦੋਹਰੀ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਲੀਰ, ਮਕਰ, ਤੁਲਾ, ਮੇਸ਼ ਆਦਿ ਚਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਜਿੱਤ, ਇੱਛਾ, ਚੰਗਾ-ਮੰਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਥਿਰ ਵ੍ਰਿਸ਼, ਹਰੀ, ਕੁੰਭ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਚਿਕ ਸਥਿਰ ਕੰਮ ਲਈ ਹਨ। ਤੇਜ਼ ਮਿਲਾਪ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਰੋਗੀ ਛੁਟਦਾ ਨਹੀਂ। ਮਿਥੁਨ, ਕਨਿਆ, ਧਨੁ ਦੋਹਰੀ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਇਹ ਸਭ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਹਨ। ਯਾਤਰਾ, ਵਪਾਰ, ਯੁੱਧ, ਵਿਆਹ, ਰਾਜ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ, ਜਿੱਤ, ਲਾਭ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਤੇ ਵੀਂਸ਼ਤਾਰਾ, ਘੋੜੇ ਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਵਰਖਾ ਕਰੀਏ, ਇੱਕ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਵਰਖਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਯਮਭੇ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਵਰਖਾ ਹੋਵੇ, ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਵਰਖਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਕੋਟਚਕ੍ਰਮ੍ ਈਸ਼੍ਵਰ ਉਵਾਚ ਕੋਟਚਕ੍ਰਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਚਤੁਰਸ੍ਰਂ ਪੁਰਂ ਲਿਖੇਤ੍ ।੧੨੮.੦੦੧ ਚਤੁਰਸ੍ਰਂ ਪੁਨਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਤਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਚਤੁਰਸ੍ਰਕਮ੍ ॥੧੨੮.੦੦੧ ਨਾਡੀਤ੍ਰਿਤਯਚਿਹ੍ਨਾਢ੍ਯਂ ਮੇषਾਦ੍ਯਾਃ ਪੂਰ੍ਵਦਿਙ੍ਮੁਖਾਃ ।੧੨੮.੦੦੨ ਕृਤ੍ਤਿਕਾ ਪੂਰ੍ਵਭਾਗੇ ਤੁ ਅਸ਼੍ਲੇषਾਗ੍ਨੇਯਗੋਚਰੇ ॥੧੨੮.੦੦੨ ਭਰਣੀ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਦੇਯਾ ਵਿਸ਼ਾਖਾਂ ਨੈਰ੍ऋਤੇ ਨ੍ਯਸੇਤ੍ ।੧੨੮.੦੦੩ ਅਨੁਰਾਧਾਂ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਚ ਸ਼੍ਰਵਣਂ ਵਾਯੁਗੋਚਰੇ ॥੧੨੮.੦੦੩ ਧਨ੍ਬਿष੍ਠਾਞ੍ਚੋਤ੍ਤਰੇ ਨ੍ਯਸ੍ਯ ਐਸ਼ਾਨ੍ਯਾਂ ਰੇਵਤੀਂ ਤਥਾ ।੧੨੮.੦੦੪ ਵਾਹ੍ਯਨਾਡ੍ਯਾਂ ਸ੍ਥਿਤਾਨ੍ਯੇਵ ਅष੍ਟੌ ਹ੍ਯृਕ੍ਸ਼ਾਣਿ ਯਤ੍ਨਤਃ ॥੧੨੮.੦੦੪ ਰੋਹਿਣੀਪੁष੍ਯਫਲ੍ਗੁਣ੍ਯਃ ਸ੍ਵਾਤੀ ਜ੍ਯੇष੍ਠਾ ਕ੍ਰਮੇਣ ਤੁ ।੧੨੮.੦੦੫ ਅਭਿਜਿਚ੍ਛਤਤਾਰਾ ਤੁ ਅਸ਼੍ਵਿਨੀ ਮਧ੍ਯਨਾਡਿਕਾ ॥੧੨੮.੦੦੫ ਕੋਟਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਯਾ ਨਾਡੀ ਕਥਯਾਮਿ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ ।੧੨੮.੦੦੬ ਮृਗਸ਼੍ਚਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤਸ੍ਯਾਗ੍ਨੇਯੇ ਪੁਨਰ੍ਵਸੁਃ ॥੧੨੮.੦੦੬ ਉਤ੍ਤਰਾਫਲ੍ਗੁਨੀ ਯਾਮ੍ਯੇ ਚਿਤ੍ਰਾ ਨੈਰ੍ऋਤਸਂਸ੍ਥਿਤਾ ।੧੨੮.੦੦੭ ਮੂਲਨ੍ਤੁ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਨ੍ਯਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰਾषਾਢਾਨ੍ਤੁ ਵਾਯਵੇ ॥੧੨੮.੦੦੭ ਪੂਰ੍ਵਭਾਦ੍ਰਪਦਾ ਸੌਮ੍ਯੇ ਰੇਵਤੀ ਈਸ਼ਗੋਚਰੇ ।੧੨੮.੦੦੮ ਕੋਟਸ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਨਾਡੀ ਹ੍ਯृਕ੍ਸ਼ਾष੍ਟਕਸਮਨ੍ਵਿਤਾ ॥੧੨੮.੦੦੮ ਆਰ੍ਦ੍ਰਾ ਹਸ੍ਤਾ ਤਥਾषਾਢਾ ਚਤੁष੍ਕਞ੍ਚੋਤ੍ਤਰਾਤ੍ਰਿਕਮ੍ ।੧੨੮.੦੦੯ ਮਧ੍ਯੇ ਸ੍ਤਮ੍ਭਚਤੁष੍ਕਨ੍ਤੁ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਕੋਟਸ੍ਯ ਕੋਟਰੇ ॥੧੨੮.੦੦੯ ਏਵਂ ਦੁਰ੍ਗਸ੍ਯ ਵਿਨ੍ਯਾਸਂ ਵਾਹ੍ਯੇ ਸ੍ਥਾਨਂ ਦਿਸ਼ਾਧਿਪਾਤ੍ ।੧੨੮.੦੧੦ ਆਗਨ੍ਤੁਕੋ ਯਦਾ ਯੋਦ੍ਧਾ ऋਕ੍ਸ਼ਵਾਨ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍ਫਲਾਨ੍ਵਿਤਃ ॥੧੨੮.੦੧੦ ਕੋਟਮਧ੍ਯੇ ਗ੍ਰਹਾਃ ਸੌਮ੍ਯਾ ਯਦਾ ऋਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਵਿਤਾਃ ਪੁਨਃ ।੧੨੮.੦੧੧ ਜਯਂ ਮਧ੍ਯਸ੍ਥਿਤਾਨਾਨ੍ਤੁ ਭਙ੍ਗਮਾਗਾਮਿਨੋ ਵਿਦੁਃ ॥੧੨੮.੦੧੧ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਭੇ ਪ੍ਰਵੇष੍ਟਵ੍ਯਂ ਨਿਰ੍ਗਮਭੇ ਚ ਨਿਰ੍ਗਮੇਤ੍ ।੧੨੮.੦੧੨ ਭृਗੁਃ ਸੌਮ੍ਯਸ੍ਤਥਾ ਭੌਮ ऋਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸਕਲਂ ਯਦਾ ॥੧੨੮.੦੧੨ ਤਦਾ ਭਙ੍ਗਂ ਵਿਜਾਨੀਯਾਜ੍ਜਯਮਾਗਨ੍ਤੁਕਸ੍ਯ ਚ ।੧੨੮.੦੧੩ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਰ੍ਕ੍ਸ਼ਚਤੁष੍ਕੇ ਤੁ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਮਞ੍ਚਾਰਭੇਦ੍ਯਦਾ ॥੧੨੮.੦੧੩ ਤਦਾ ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਤਿ ਤਦ੍ਦੁਰ੍ਗਂ ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਤ੍ਰ ਵਿਸ੍ਮਯਮ੍

ਇਸ਼ਵਰ ਜੀ ਨੇ فرمایا: ਮੈਂ ਕੋਟਾ ਚੱਕਰ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਚਤੁਰਸਰਾ ਕਿਲਾ ਬਣਾਓ। ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੀ ਚਤੁਰਸਰਾ ਬਣਾਓ। ਤਿੰਨ ਨਾਡੀਆਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾਓ, ਮੇਸ਼ ਆਦਿ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਰੱਖੋ। ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਪੂਰਬ ਪਾਸੇ, ਅਸ਼ਲੇਸ਼ਾ ਅਗਨੀ ਪਾਸੇ, ਭਰਣੀ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ, ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਨੈਰਤ ਪਾਸੇ, ਅਨੁਰਾਧਾ ਪੱਛਮ ਪਾਸੇ, ਸ਼੍ਰਵਣ ਵਾਯੂ ਪਾਸੇ, ਧਨਿਸ਼ਠਾ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ, ਐਸ਼ਾਨ ਪਾਸੇ ਰੇਵਤੀ। ਬਾਹਰਲੇ ਨਾਡੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੱਠ ਰਿਕਸ਼ਾ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਰੱਖੋ। ਰੋਹਿਨੀ, ਪੁਸ਼ਯ, ਫਲਗੁਣੀ, ਸਵਾਤੀ, ਜੇਸ਼ਠਾ, ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ। ਅਭਿਜਿਤ ਤੇ ਤਤਾਰਾ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਮਧਯ ਨਾਡੀ। ਕੋਟਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਿਹੜੀ ਨਾਡੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਮ੍ਰਿਗ ਪੂਰਬ ਪਾਸੇ, ਅਗਨੀ ਪਾਸੇ ਪੁਨਰਵਸੁ, ਉੱਤਰ ਫਲਗੁਣੀ ਯਾਮ ਪਾਸੇ, ਚਿਤ੍ਰਾ ਨੈਰਤ ਪਾਸੇ। ਮੂਲ ਪੱਛਮ ਪਾਸੇ, ਉੱਤਰਾਢਾ ਵਾਯੂ ਪਾਸੇ। ਪੂਰਬ-ਭਾਦਰਪਦਾ ਸੌਮ ਪਾਸੇ, ਰੇਵਤੀ ਈਸ਼ ਪਾਸੇ। ਕੋਟਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਾਡੀ, ਅੱਠ ਰਿਕਸ਼ਾ ਨਾਲ। ਆਰਦਰਾ, ਹਸਤ, ਆਢਾ, ਚਤੁਰਕ ਉੱਤਰਾਤ੍ਰਿਕ। ਵਿਚਕਾਰ ਚਤੁਰਕ ਸਤੰਭ, ਕੋਟਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਿਓ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਲੇ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਬਾਹਰਲੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਅਧਿਪਤ। ਜਦੋਂ ਆਗੰਤੁਕ ਯੋਧਾ, ਰਿਕਸ਼ਾ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕੋਟਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗ੍ਰਹਾਂ ਸੌਮ ਹੋਣ, ਰਿਕਸ਼ਾ ਨਾਲ, ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਤ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ, ਭੰਗ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣੋ। ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਭੇ ਤੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੋ, ਨਿਰਗਮ ਭੇ ਤੇ ਨਿਰਗਮ ਕਰੋ। ਭ੍ਰਿਗੁ, ਸੌਮ, ਮੰਗਲ, ਰਿਕਸ਼ਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਹੋਣ, ਭੰਗ ਜਾਣੋ, ਆਗੰਤੁਕ ਦੀ ਜਿੱਤ ਵੀ। ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਰਿਕਸ਼ਾ ਚਤੁਰਕ ਤੇ, ਜਦੋਂ ਸੰਗਰਾਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ, ਉਹ ਕਿਲਾ ਸਫਲ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਥੇ ਵਿਸ਼ਮੈ ਨਾ ਕਰੋ।

ਸੇਵਾਚਕ੍ਰਮ੍ ਸੇਵਾਚਕ੍ਰਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਲਾਭਾਲਾਭਾਨੁਸੂਚਕਂ(੨) ।੧੩੨.੦੦੧ ਪਿਤਾ ਮਾਤਾ ਤਥਾ ਭ੍ਰਾਤਾ ਦਮ੍ਪਤੀ ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ॥੧੩੨.੦੦੧ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੨ ਲਾਭਾਲਾਭਾਰ੍ਥਸੂਚਕਮਿਤਿ ਝ.. , ਞ.. ਚ ਤਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਕ੍ਰੇ ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਯੋ ਯਸ੍ਮਾਲ੍ਲਭਤੇ ਫਲਂ ।੧੩੨.੦੦੨ षਡੂਰ੍ਧ੍ਵਾਃ ਸ੍ਥਾਪਯੇਦ੍ਰੇਖਾ ਭਿਨ੍ਨਾਸ਼੍ਚਾष੍ਤੌ ਤੁ ਤਿਰ੍ਯਗਾਃ ॥੧੩੨.੦੦੨ ਕੋष੍ਠਕਾਃ ਪਞ੍ਚਤ੍ਰਿਂਸ਼ਚ੍ਚ ਤੇषੁ ਵਰ੍ਣਾਨ੍ ਸਮਾਲਿਖੇਤ੍ ।੧੩੨.੦੦੩ ਸ੍ਵਰਾਨ੍ ਪਞ੍ਚ ਸਮੁਦ੍ਧृਤ੍ਯ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਨ੍ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਸਮਾਲਿਖੇਤ੍ ॥੧੩੨.੦੦੩ ਕਕਾਰਾਦਿਹਕਾਰਾਨ੍ਤਾਨ੍ ਹੀਨਾਙ੍ਗਾਂਸ੍ਤ੍ਰੀਨ੍ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ।੧੩੨.੦੦੪ ਸਿਦ੍ਧਃ ਸਾਧ੍ਯਃ ਸੁਸਿਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਅਰਿਰ੍ਮृਤ੍ਯੁਸ਼੍ਚ ਨਾਮਤਃ ॥੧੩੨.੦੦੪ ਅਰਿਰ੍ਮृਤ੍ਯੁਅਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਾਵੇਤੌ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸੁ ।੧੩੨.੦੦੫ ਏषਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਯਦਾ ਨਾਮ ਲਕ੍ਸ਼ਯੇਤ੍ਤੁ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ ॥੧੩੨.੦੦੫ ਆਤ੍ਮਪਕ੍ਸ਼ੇ(੧) ਸ੍ਥਿਤਾਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਸ਼ੁਭਦਾਯਕਾਃ ।੧੩੨.੦੦੬ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਪੋषਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤृਤੀਯਸ਼੍ਚਾਰ੍ਥਦਾਯਕਃ ॥੧੩੨.੦੦੬ ਆਤ੍ਮਨਾਸ਼ਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਸ੍ਤੁ(੨) ਪਞ੍ਚਮੋ ਮृਤ੍ਯੁਦਾਯਕਃ ।੧੩੨.੦੦੭ ਸ੍ਥਾਨਮੇਵਾਰ੍ਥਲਾਭਾਯ ਮਿਤ੍ਰਭृਤ੍ਯਾਦਿਵਾਨ੍ਧਵਾਃ ॥੧੩੨.੦੦੭ ਸਿਦ੍ਧਃ ਸਾਧ੍ਯਃ ਸੁਸਿਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਤੇ ਫਲਦਾਯਕਾਃ ।੧੩੨.੦੦੮ ਅਰਿਰ੍ਭृਤ੍ਯਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਾਵੇਤੌ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸੁ(੩) ॥੧੩੨.੦੦੮ ਅਕਾਰਾਨ੍ਤਂ ਯਥਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਅ+ਇ+ਉ+ਏ+ਓ ਵਿਦੁਸ੍ਤਥਾ ।੧੩੨.੦੦੯ ਪੁਨਸ਼੍ਚੈਵਾਂਸ਼ਕਾਨ੍ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਵਰ੍ਗਾष੍ਟਕਸੁਸਂਸ੍ਕृਤਾਨ੍ ॥੧੩੨.੦੦੯ ਦੇਵਾ ਅਕਾਰਵਰ੍ਗੇ ਦੈਤ੍ਯਾਃ ਕਵਰ੍ਗਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ।੧੩੨.੦੧੦ ਨਾਗਾਸ਼੍ਚੈਵ ਚਵਰ੍ਗਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਗਨ੍ਧਵਾਸ਼੍ਚ ਟਵਰ੍ਗਜਾਃ ॥੧੩੨.੦੧੦ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਪਕ੍ਸ਼ੇ ਇਤਿ ਖ.. , ਘ.. , ਜ.. , ਞ.. ਚ । ਸ੍ਵਾਤ੍ਮਪਕ੍ਸ਼ੇ ਇਤਿ ਝ.. ੨ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਨਾਸ਼ਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਸ੍ਤੁ ਇਤਿ ਖ.. , ਘ.. , ਙ.. , ਜ.. , ਞ.. ਚ ੩ ਅਰਿਰ੍ਮृਤ੍ਯੁਰਿਤ੍ਯਾਦਿਃ, ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸੁ ਇਤ੍ਯਨ੍ਤਃ ਪਾਠਃ ਛ.. ਪੁਸ੍ਤਕੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਵਰ੍ਗੇ ऋषਯਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਪਵਰ੍ਗੇ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।੧੩੨.੦੧੧ ਪਿਸ਼ਾਚਾਸ਼੍ਚ ਯਵਰ੍ਗੇ ਚ ਸ਼ਵਰ੍ਗੇ ਮਾਨੁषਾਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ॥੧੩੨.੦੧੧ ਦੇਵੇਭ੍ਯੋ ਬਲਿਨੋ ਦੈਤ੍ਯਾ ਦੈਤ੍ਯੇਭ੍ਯਃ ਪਨ੍ਨਗਾਸ੍ਤਥਾ(੧) ।੧੩੨.੦੧੨ ਪਨ੍ਨਗੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਦृषਯੋ ਵਰਾਃ ॥੧੩੨.੦੧੨ ऋषਿਭ੍ਯੋ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸਾਃ ਸ਼ੂਰਾ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੇਭ੍ਯਃ ਪਿਸ਼ਾਚਕਾਃ ।੧੩੨.੦੧੩ ਪਿਸ਼ਾਚੇਭ੍ਯੋ ਮਾਨੁषਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਦੁਰ੍ਬਲਂ ਵਰ੍ਜਯੇਦ੍ਬਲੀ ॥੧੩੨.੦੧੩ ਪੁਨਰ੍ਮਿਤ੍ਰਵਿਭਾਗਨ੍ਤੁ ਤਾਰਾਚਕ੍ਰਂ ਕ੍ਰਮਾਚ੍ਛृਣੁ ।੧੩੨.੦੧੪ ਨਾਮਾਦ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਮृਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤੁ ਸ੍ਫੁਟਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਤੁ ਪਰ੍ਵਤਃ ॥੧੩੨.੦੧੪ ऋਕ੍ਸ਼ੇ ਤੁ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ਤਾਰਾ ਨਵਤ੍ਰਿਕਾ ਯਥਾਕ੍ਰਮਾਤ੍ ।੧੩੨.੦੧੫ ਜਨ੍ਮ ਸਮ੍ਪਦ੍ਵਿਪਤ੍ਕ੍ਸ਼ੇਮਂ ਨਾਮਰ੍ਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਤਾਰਕਾ ਇਮਾਃ ॥੧੩੨.੦੧੫ ਪ੍ਰਤ੍ਯਰਾ ਧਨਦਾ षष੍ਠੀ ਨੈਧਨਾਮੈਤ੍ਰਕੇ ਪਰੇ ।੧੩੨.੦੧੬ ਪਰਮੈਤ੍ਰਾਨ੍ਤਿਮਾ ਤਾਰਾ ਜਨ੍ਮਤਾਰਾ ਤ੍ਵਸ਼ੋਭਨਾ ॥੧੩੨.੦੧੬ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤਾਰਾ ਮਹਾਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾ ਵਿਪਤ੍ਤਾਰਾ ਤੁ ਨਿष੍ਫਲਾ ।੧੩੨.੦੧੭ ਕ੍ਸ਼ੇਮਤਾਰਾ ਸਰ੍ਵਕਾਰ੍ਯੇ ਪ੍ਰਤ੍ਪਰਾ ਅਰ੍ਥਨਾਸ਼ਿਨੀ(੨) ॥੧੩੨.੦੧੭ ਧਨਦਾ ਰਾਜ੍ਯਲਾਭਾਦਿ ਨੈਧਨਾ ਕਾਰ੍ਯਨਾਸ਼ਿਨੀ ।੧੩੨.੦੧੮ ਮੈਤ੍ਰਤਾਰਾ ਚ ਮਿਤ੍ਰਾਯ ਪਰਮਿਤ੍ਰਾ ਹਿਤਾਵਹਾ(੩) ॥੧੩੨.੦੧੮ ਤਾਰਾਚਕ੍ਰਮ੍ । ਮਾਤ੍ਰਾ ਵੈ ਸ੍ਵਰਸਞ੍ਜ੍ਞਾ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਾਮਮਧ੍ਯੇ ਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍ਪ੍ਰਿਯੇ ।੧੩੨.੦੧੯ ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਾ ਚ ਹਰੇਦ੍ਭਾਗਂ ਯਚ੍ਛੇषਂ ਤਤ੍ਫਲਂ ਭਵੇਤ੍ ॥੧੩੨.੦੧੯ ਉਭਯੋਰ੍ਤ੍ਰਾਸਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਲਕ੍ਸ਼ਯੇਚ੍ਚ ਧਨਂ ਹ੍ਯृਣਂ ।੧੩੨.੦੨੦ ਹੀਨਮਾਤ੍ਰਾ ਹ੍ਯृਣਂ ਜ੍ਞੇਯਨ੍ਧਨਂ ਮਾਤ੍ਰਾਧਿਕਂ ਪੁਨਃ ॥੧੩੨.੦੨੦ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਪਨ੍ਨਗਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਇਤਿ ਕ.. , ਗ.. , ਘ.. , ਙ.. , ਞ.. ਚ । ਪਨ੍ਨਗਾਃ ਸ੍ਮृਤਾ ਇਤਿ ਝ.. ੨ ਪ੍ਰਤ੍ਯਰਾ ਚਾਤ੍ਮਨਾਸ਼ਿਨੀ ਇਤਿ ਛ.. ੩ ਹਿਤਾਯ ਚੇਤਿ ਙ.. ਧਨੇਨ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਨॄਣਾਂ ऋਣੇਨੈਵ ਹ੍ਯੁਦਾਸਤਾ ।੧੩੨.੦੨੧ ਸੇਵਾਚਕ੍ਰਮਿਦਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਲਾਭਾਲਾਭਾਦਿਦਰ੍ਸ਼ਕਂ ॥੧੩੨.੦੨੧ ਮੇषਮਿਥੁਨਯੋਃ ਪ੍ਰੀਤਿਰ੍ਮੈਤ੍ਰੀ ਮਿਥੁਨਸਿਂਹਯੋਃ ।੧੩੨.੦੨੨ ਤੁਲਾਸਿਂਹੌ ਮਹਾਮੈਤ੍ਰੀ ਏਵਂ ਧਨੁਰ੍ਘਟੇ ਪੁਨਃ ॥੧੩੨.੦੨੨ ਮਿਤ੍ਰਸੇਵਾਂ ਨ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਮਿਤ੍ਰੌ ਮੀਨਵृषੌ ਮਤੌ ।੧੩੨.੦੨੩ ਵृषਕਰ੍ਕਟਯੋਰ੍ਮੈਤ੍ਰੀ ਕੁਲੀਰਘਟਯੋਸ੍ਤਥਾ ॥੧੩੨.੦੨੩ ਕਨ੍ਯਾਵृਸ਼੍ਚਿਕਯੋਰੇਵਨ੍ਤਥਾ ਮਕਰਕੀਟਯੋਃ ।੧੩੨.੦੨੪ ਮੀਨਮਕਰਯੋਰ੍ਮੈਤ੍ਰੀ ਤृਤੀਯੈਕਾਦਸ਼ੇ ਸ੍ਥਿਤਾ ॥੧੩੨.੦੨੪ ਤੁਲਾਮੇषੌ ਮਹਾਮੈਤ੍ਰੀ ਵਿਦ੍ਵਿष੍ਟੋ ਵृषਵृਸ਼੍ਚਿਕੌ ।੧੩੨.੦੨੫ ਮਿਥੁਨਧਨੁषੋਃ ਪ੍ਰੀਤਿਃ ਕਰ੍ਕਟਮਕਰਯੋਸ੍ਤਥਾ ॥੧੩੨.੦੨੫ ਮृਗਕੁਮ੍ਭਕਯੋਃ ਪ੍ਰੀਤਿਃ ਕਨਾਮੀਨੌ ਤਥੈਵ ਚ

ਇਸ਼ਵਰ ਜੀ ਨੇ فرمایا: ਮੈਂ ਸੇਵਾ ਚੱਕਰ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਲਾਭ ਤੇ ਅਲਾਭ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ, ਭਰਾ, ਦੰਪਤੀ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੱਖੋ। ਉਸ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲੇ, ਜਾਣੋ। ਛੇ ਉੱਤੇ ਲਕੀਰਾਂ, ਅੱਠ ਤਿਰਛੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਬਣਾਓ। ਪੰਜਤੀਹ ਖੋਸ਼ਟੇ ਬਣਾਓ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਖਰ ਲਿਖੋ। ਪੰਜ ਸੁਰ ਲੈ ਕੇ, ਫਿਰ ਸਪਰਸ਼ ਲਿਖੋ। ਕ-ਅ ਤੋਂ ਹ-ਅ ਤੱਕ, ਹੀਨ ਅੰਗ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਛੱਡੋ। ਸਿੱਧ, ਸਾਧ, ਸੁਸਿੱਧ, ਦੁਸ਼ਮਨ, ਮੌਤ, ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲਿਖੋ। ਦੁਸ਼ਮਨ ਤੇ ਮੌਤ, ਦੋਵੇਂ, ਸਭ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਡੋ। ਜਦੋਂ ਨਾਮ ਵਿਚਕਾਰ ਆਵੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ ਕਰੋ। ਆਪਣੇ ਪੱਖ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਚੰਗਾ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੂਜਾ ਪੋਸ਼ਕ, ਤੀਜਾ ਅਰਥ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਚੌਥਾ ਆਪਣੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਪੰਜਵਾਂ ਮੌਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਥਾਨ ਅਰਥ ਲਾਭ ਲਈ, ਮਿਤ੍ਰ, ਭਰਤੀ, ਆਦਿ ਵੰਧਵ। ਸਿੱਧ, ਸਾਧ, ਸੁਸਿੱਧ, ਇਹ ਸਭ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੁਸ਼ਮਨ, ਭਰਤੀ, ਦੋਵੇਂ, ਸਭ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਛੱਡੋ। ਅ-ਅੰਤ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ, ਅ+ਇ+ਉ+ਏ+ਓ, ਜਾਣੋ। ਫਿਰ ਅੰਸ਼ਕ ਵਰਨ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਵਰਨਾਂ ਦੇ ਅੱਠ ਸਮੂਹ। ਦੇਵਤਾ ਅ-ਵਰਨ, ਦੈਤ ਕ-ਵਰਨ, ਨਾਗ ਚ-ਵਰਨ, ਗੰਧਰਵ ਟ-ਵਰਨ। ṭ-ਵਰਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਪ-ਵਰਨ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਪਿਸ਼ਾਚ ਯ-ਵਰਨ, ਸ਼-ਵਰਨ ਮਨੁੱਖ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਦੈਤਿਆ ਵਧੇਰੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਤੋਂ ਨਾਗ, ਨਾਗਾਂ ਤੋਂ ਗੰਧਰਵ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਤੋਂ ਰਿਸ਼ੀ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਤੋਂ ਪਿਸ਼ਾਚ, ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਨੂੰ ਛੱਡੋ, ਤਾਕਤਵਰ ਲਓ। ਫਿਰ ਮਿਤ੍ਰ ਵਿਭਾਗ, ਤਾਰਾ ਚੱਕਰ, ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਨਾਮ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੱਖਰ, ਰਿਕਸ਼ਾ, ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਕੇ ਪਹਾੜ। ਰਿਕਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਤਾਰਾ, ਨਵ ਤ੍ਰਿਕਾ, ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ। ਜਨਮ, ਸੰਪੱਤ, ਵਿਪਤ, ਖੇਮ, ਨਾਮ ਰਿਕਸ਼ਾ ਤੋਂ ਤਾਰਾ। ਪ੍ਰਤਯਰਾ ਧਨ ਦਿੰਦੀ, ਛੇਵੀਂ ਨੈਧਨ, ਮਿਤ੍ਰਕ, ਪਰੇ। ਪਰਮਿਤ੍ਰ, ਆਖਰੀ ਤਾਰਾ, ਜਨਮ ਤਾਰਾ ਅਸ਼ੁਭ। ਸੰਪੱਤ ਤਾਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਵਿਪਤ ਤਾਰਾ ਨਿਸ਼ਫਲ। ਖੇਮ ਤਾਰਾ ਸਭ ਕੰਮ ਲਈ, ਪ੍ਰਤਯਰਾ ਅਰਥ ਨਾਸਕ। ਧਨਦਾਤਾ ਰਾਜ ਲਾਭ, ਨੈਧਨ ਕੰਮ ਨਾਸਕ। ਮਿਤ੍ਰ ਤਾਰਾ ਮਿਤ੍ਰ ਲਈ, ਪਰਮਿਤ੍ਰ ਹਿਤ ਲਈ। ਮਾਤਰਾ ਸੁਰ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਨਾਮ ਵਿਚਕਾਰ ਰੱਖੋ। ਵੀਹ ਨਾਲ ਭਾਗ ਲਓ, ਬਚਾ ਫਲ ਬਣੇ। ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਧਨ ਜਾਂ ਕਰਜ਼ਾ ਲਕਸ਼ ਕਰੋ। ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਕਰਜ਼ਾ, ਵਧ ਮਾਤਰਾ ਧਨ। ਧਨ ਨਾਲ ਮਿਤ੍ਰਤਾ, ਕਰਜ਼ਾ ਨਾਲ ਉਦਾਸਤਾ। ਇਹ ਸੇਵਾ ਚੱਕਰ, ਲਾਭ-ਅਲਾਭ ਆਦਿ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਮੇਸ਼-ਮਿਥੁਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰੀਤਿ, ਮਿਥੁਨ-ਸਿੰਹ ਵਿਚ ਮਿਤ੍ਰਤਾ। ਤੁਲਾ-ਸਿੰਹ ਵਿਚ ਵਧੀਕ ਮਿਤ੍ਰਤਾ, ਧਨੁ-ਘਟ ਵਿਚ ਵੀ। ਮਿਤ੍ਰ ਸੇਵਾ ਨਾ ਕਰੋ, ਮਿਤ੍ਰ ਮੀਨ-ਵ੍ਰਿਸ਼ ਵਿਚ। ਵ੍ਰਿਸ਼-ਕਰਕ ਵਿਚ ਮਿਤ੍ਰਤਾ, ਕੁਲੀਰ-ਘਟ ਵਿਚ ਵੀ। ਕਨਿਆ-ਵ੍ਰਿਸ਼ਚਿਕ, ਮਕਰ-ਕੀਟ ਵਿਚ ਵੀ। ਮੀਨ-ਮਕਰ ਵਿਚ ਮਿਤ੍ਰਤਾ, ਤੀਜਾ-ਇਕਾਦਸ਼ ਸਥਿਤੀ। ਤੁਲਾ-ਮੇਸ਼ ਵਿਚ ਵਧੀਕ ਮਿਤ੍ਰਤਾ, ਵਿਰੋਧ ਵ੍ਰਿਸ਼-ਵ੍ਰਿਸ਼ਚਿਕ ਵਿਚ। ਮਿਥੁਨ-ਧਨੁ ਵਿਚ ਪ੍ਰੀਤਿ, ਕਰਕ-ਮਕਰ ਵਿਚ। ਮ੍ਰਿਗ-ਕੁੰਭ ਵਿਚ ਪ੍ਰੀਤਿ, ਕਨਿਆ-ਮੀਨ ਵਿਚ ਵੀ।

ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਵਿਜਯਵਿਦ੍ਯਾ ਈਸ਼੍ਵਰ ਉਵਾਚ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਵਿਜਯਾਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸਰ੍ਵਯਨ੍ਤ੍ਰਵਿਮਰ੍ਦਨੀਂ(੧) ।੧੩੪.੦੦੧ ਓਂ ਹੂਂ ਕ੍ਸ਼ੂਂ ਹ੍ਰੂਂ ਓਂ ਨਮੋ ਭਗਵਤਿ ਦਂष੍ਟ੍ਰਿਣਿ ਭੀਮਵਕ੍ਤ੍ਰੇ ਮਹੋਗ੍ਰਰੂਪੇ ਹਿਲਿ ਹਿਲਿ ਰਕ੍ਤਨੇਤ੍ਰੇ ਕਿਲਿ ਕਿਲਿ ਮਹਾਨਿਸ੍ਵਨੇ ਕੁਲੁ ਓਂ ਵਿਦ੍ਯੁਜ੍ਜਿਹ੍ਵੇ ਕੁਲੁ ਓਂ ਨਿਰ੍ਮਾਂਸੇ ਕਟ ਕਟ ਗੋਨਸਾਭਰਣੇ ਚਿਲਿ ਚਿਲਿ ਸ਼ਵਮਾਲਾਧਾਰਿਣਿ ਦ੍ਰਾਵਯ ਓਂ ਮਹਾਰੌਦ੍ਰਿ ਸਾਰ੍ਦ੍ਰਚਰ੍ਮਕृਤਾਚ੍ਛਦੇ(੨) ਵਿਜृਮ੍ਭ ਓਂ ਨृਤ੍ਯ ਅਸਿਲਤਾਧਾਰਿਣਿ ਭृਕੁਟੀਕृਤਾਪਾਙ੍ਗੇ ਵਿषਮਨੇਤ੍ਰਕृਤਾਨਨੇ ਵਸਾਮੇਦੋਵਿਲਿਪ੍ਤਗਾਤ੍ਰੇ ਕਹ ੨ ਓਂ ਹਸ ੨ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧ ੨ ਓਂ ਨੀਲਜੀਮੂਤਵਰ੍ਣੇ ਓਂ ਹ੍ਰਾਂ ਹ੍ਰੀਂ ਹ੍ਰੂਂ ਰੌਦ੍ਰਰੂਪੇ ਹੂਂ ਹ੍ਰੀਂ ਕ੍ਲੀਂ ਓਂ ਹ੍ਰੀਂ ਹੂਂ ਓਂ ਆਕਰ੍ष ਓਂ ਧੂਨ ੨ ਓਂ ਹੇ ਹਃ ਖਃ ਵਜ੍ਰਿਣਿ ਹੂਂ ਕ੍ਸ਼ੂਂ ਕ੍ਸ਼ਾਂ ਕ੍ਰੋਧਰੂਪਿਣਿ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲ ੨ ਓਂ ਭੀਮਭੀषਣੇ ਭਿਨ੍ਦ ਓਂ ਮਹਾਕਾਯੇ ਚ੍ਛਿਨ੍ਦ ਓਂ ਕਰਾਲਿਨਿ ਕਿਟਿ ੨ ਮਹਾਭੂਤਮਾਤਃ ਸਰ੍ਵਦੁष੍ਟਨਿਵਾਰਿਣਿ ਜਯੇ ਓਂ ਵਿਜਯੇ ਓਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਵਿਜਯੇ ਹੂਂ ਫਟ੍ਸ੍ਵਾਹਾ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਸਰ੍ਵਮਨ੍ਤ੍ਰਵਿਮਰ੍ਦਨੀਮਿਤਿ ਖ.. ੨ ਸਾਰ੍ਦ੍ਰਚਰ੍ਮਕृਤਾਮ੍ਬਰੇ ਇਤਿ ਝ.. ਨੀਲਵਰ੍ਣਾਂ ਪ੍ਰੇਤਸਂਸ੍ਥਾਂ ਵਿਂਸ਼ਹਸ੍ਤਾਂ ਯਜੇਜ੍ਜਯੇ ॥੧੩੪.੦੦੧ ਨ੍ਯਾਸਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਤੁ ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗਂ ਰਕ੍ਤਪੁष੍ਪਾਣਿ ਹੋਮਯੇਤ੍ ।੧੩੪.੦੦੨ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਮੇ ਸੈਨ੍ਯਭਙ੍ਗਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਵਿਜਯਾਪਠਾਤ੍ ॥੧੩੪.੦੦੨ ਓਂ ਬਹੁਰੂਪਾਯ ਸ੍ਤਮ੍ਭਯ ਸ੍ਤਮ੍ਭਯ ਓਂ ਮੋਹਯ ਓਂ ਸਰ੍ਵਸ਼ਤ੍ਰੂਨ੍ ਦ੍ਰਾਵਯ ਓਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਮਾਕਰ੍षਯ ਵਿष੍ਣੁਮਾਕਰ੍षਯ ਓਂ ਮਾਹੇਸ਼੍ਵਰਮਾਕਰ੍षਯ ਓਂ ਇਨ੍ਦ੍ਰਂ ਟਾਲਯ ਓਂ ਪਰ੍ਵਤਾਨ੍ ਚਾਲਯ ਓਂ ਸਪ੍ਤਸਾਗਰਾਨ੍ ਸ਼ੋषਯ ਓਂ ਛਿਨ੍ਦ ਛਿਨ੍ਦ ਬਹੁਰੂਪਾਯ ਨਮਃ ਭੁਜਙ੍ਗਂ ਨਾਮ ਮृਨ੍ਮੂਰ੍ਤਿਸਂਸ੍ਥਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦਰਿਂ ਤਤਃ

ਇਸ਼ਵਰ ਜੀ ਨੇ فرمایا: ਮੈਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕੀ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਵਿਦਿਆ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਭ ਯੰਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। "ਓਂ ਹੂੰ ਕ੍ਸ਼ੂੰ ਹ੍ਰੂੰ ਓਂ ਨਮੋ ਭਗਵਤੀ ਦੰਸ਼ਟਰੀਣੀ ਭੀਮਵਕਤਰੇ ਮਹੋਗਰਰੂਪੇ ਹਿਲੀ ਹਿਲੀ ਰਕਤਨੇਤਰੇ ਕਿਲੀ ਕਿਲੀ ਮਹਾਨਿਸਵਨੇ ਕੁਲੁ ਓਂ ਵਿਦਯੁਜਝਿਵੇ ਕੁਲੁ ਓਂ ਨਿਰਮਾਂਸੇ ਕਟਾ ਕਟਾ ਗੋਨਸਾ ਭਰਣੇ ਚਿਲੀ ਚਿਲੀ ਸ਼ਵਮਾਲਾ ਧਾਰੀਣੀ ਦ੍ਰਾਵਯ ਓਂ ਮਹਾਰੌਦਰੀ ਸਾਰਦਰਚਰਮਕ੍ਰਤਾਛਦੇ ਵਿਜ੍ਰੰਭ ਓਂ ਨ੍ਰਿਤਯ ਅਸਿਲਤਾ ਧਾਰੀਣੀ ਭ੍ਰਿਕੁਟੀਕ੍ਰਤਾ ਪਾਂਗੇ ਵਿਸ਼ਮਨੇਤਰਕ੍ਰਤਾਨਨੇ ਵਸਾਮੇਦੋ ਵਿਲਿਪਤਗਾਤਰੇ ਕਹਾ 2 ਓਂ ਹਸਾ 2 ਕ੍ਰੁੱਧਾ 2 ਓਂ ਨੀਲਜੀਮੂਤਵਰਨੇ ਓਂ ਹ੍ਰਾਂ ਹ੍ਰੀਂ ਹ੍ਰੂੰ ਰੌਦਰਰੂਪੇ ਹੂੰ ਹ੍ਰੀਂ ਕਲੀਂ ਓਂ ਹ੍ਰੀਂ ਹੂੰ ਓਂ ਆਕਰਸ਼ ਓਂ ਧੂਨਾ 2 ਓਂ ਹੇ ਹਹ ਖਹ ਵਜ੍ਰਿਨੀ ਹੂੰ ਕ੍ਸ਼ੂੰ ਕ੍ਸ਼ਾਂ ਕ੍ਰੋਧਰੂਪਿਨੀ ਪ੍ਰਜਵਲਾ 2 ਓਂ ਭੀਮਭੀਸ਼ਣੇ ਭਿੰਦਾ ਓਂ ਮਹਾਕਾਏ ਛਿੰਦਾ ਓਂ ਕਰਾਲਿਨੀ ਕਿਟੀ 2 ਮਹਾਭੂਤਮਾਤਾ ਸਰਵਦੁਸ਼ਟਨਿਵਾਰਿਨੀ ਜਯੇ ਓਂ ਵਿਜਯੇ ਓਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕੀ ਵਿਜਯੇ ਹੂੰ ਫਟ ਸ੍ਵਾਹਾ। ਨੀਲ ਰੰਗ ਵਾਲੀ, ਪ੍ਰੇਤ ਤੇ ਬੈਠੀ, ਵੀਹ ਹੱਥ ਵਾਲੀ, ਜਿੱਤ ਲਈ ਪੂਜੋ। ਪੰਜ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਲਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਹਵਨ ਕਰੋ। ਜਦੋਂ ਯੁੱਧ ਹੋਵੇ, ਤ੍ਰੈਲੋਕੀ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਮੰਤ੍ਰ ਪਾਠ ਨਾਲ ਸੈਨਾ ਭੰਗ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। "ਓਂ ਬਹੁ ਰੂਪਾ ਸਤੰਭਾ ਸਤੰਭਾ ਓਂ ਮੋਹਾ ਓਂ ਸਭ ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਨੂੰ ਦ੍ਰਾਵਯ ਓਂ ਬ੍ਰਹਮਾਣ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼, ਓਂ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼, ਓਂ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਰੋਕ, ਓਂ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾ, ਓਂ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਕਾ, ਓਂ ਛਿੰਦਾ ਛਿੰਦਾ ਬਹੁ ਰੂਪਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" ਭੁਜੰਗ ਨਾਮਕ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਕੇ, ਵਿਦਿਆ ਦੁਸ਼ਮਨ ਨੂੰ ਜਾਣੋ।

ਮਹਾਮਾਰੀਵਿਦ੍ਯਾ ਈਸ਼੍ਵਰ ਉਵਾਚ ਮਹਾਮਾਰੀਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਵਿਦ੍ਯਾਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਵਿਮਰ੍ਦਿਨੀਂ ।੧੩੭.੦੦੧ ਓਂ ਹ੍ਰੀਂ ਮਹਾਮਾਰਿ ਰਕ੍ਤਾਕ੍ਸ਼ਿ ਕृष੍ਣਵਰ੍ਣੇ ਯਮਸ੍ਯਾਜ੍ਞਾਕਰਿਣਿ ਸਰ੍ਵਭੂਤਸਂਹਾਰਕਾਰਿਣਿ ਅਮੁਕਂ ਹਨ ੨ ਓਂ ਦਹ ੨ ਪਚ ੨ ਓਂ ਛਿਨ੍ਦ ੨ ਓਂ ਮਾਰਯ ੨ ਓਂ ਉਤ੍ਸਾਦਯ ੨ ਓਂ ਸਰ੍ਵਸਤ੍ਤ੍ਵਵਸ਼ਙ੍ਕਰਿ ਸਰ੍ਵਕਾਮਿਕੇ ਹੁਂ ਫਟ੍ਸ੍ਵਾਹੇਤਿ ਓਂ ਮਾਰਿ ਹृਦਯਾਯ ਨਮਃ । ਓਂ ਮਹਾਮਾਰਿ ਸ਼ਿਰਸੇ ਸ੍ਵਾਹਾ । ਓਂ ਕਾਲਰਾਤ੍ਰਿ ਸ਼ਿਖਾਯੈ ਵੌषਟ੍ । ਓਂ ਕृष੍ਣਵਰ੍ਣੇ ਖਃ ਕਵਚਾਯ ਹੁਮ੍ । ਓਂ ਤਾਰਕਾਕ੍ਸ਼ਿ ਵਿਦ੍ਯੁਜ੍ਜਿਹ੍ਵੇ ਸਰ੍ਵਸਤ੍ਤ੍ਵਭਯਙ੍ਕਰਿ ਰਕ੍ਸ਼ ੨ ਸਰ੍ਵਕਾਰ੍ਯੇषੁ ਹ੍ਰਂ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰਾਯ ਚषਟ੍ । ਓਂ ਮਹਾਮਾਰਿ ਸਰ੍ਵਭੂਤਦਮਾਨਿ ਮਹਾਕਾਲਿ ਅਸ੍ਤ੍ਰਾਯ ਹੁਂ ਫਟ੍ ਏष ਨ੍ਯਾਸੀ ਮਹਾਦੇਵਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ ਸਾਧਕੇਨ ਤੁ ॥੧੩੭.੦੦੧ ਸ਼ਵਾਦਿਵਸ੍ਤ੍ਰਮਾਦਾਯ ਚਤੁਰਸ੍ਰਨ੍ਤ੍ਰਿਹਸ੍ਤਕਂ ।੧੩੭.੦੦੨ ਕृष੍ਣਵਰ੍ਣਾਂ ਤ੍ਰਿਵਕ੍ਤ੍ਰਾਞ੍ਚ ਚਤੁਰ੍ਬਾਹੁਂ ਸਮਾਲਿਖੇਤ੍ ॥੧੩੭.੦੦੨ ਪਟੇ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵਰ੍ਣੈਸ਼੍ਚ ਧਨੁਃ ਸ਼ੂਲਞ੍ਚ ਕਰ੍ਤृਕਾਂ ।੧੩੭.੦੦੩ ਖਟ੍ਵਾਙ੍ਗਨ੍ਧਾਰਯਨ੍ਤੀਂ ਚ ਕृष੍ਣਾਭਂ ਪੂਰ੍ਵਮਾਨਨਂ ॥੧੩੭.੦੦੩ ਤਸ੍ਯ ਦृष੍ਟਿਨਿਪਾਤੇਨ ਭਕ੍ਸ਼ਯੇਦਗ੍ਰਤੋ ਨਰਂ ।੧੩੭.੦੦੪ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਯਾਮ੍ਯਭਾਗੇ ਤੁ ਰਕ੍ਤਜਿਹ੍ਵਂ ਭਯਾਨਕਂ ॥੧੩੭.੦੦੪ ਲੇਲਿਹਾਨਂ ਕਰਾਲਂ ਚ ਦਂष੍ਟ੍ਰੋਤ੍ਕਟਭਯਾਨਕਂ ।੧੩੭.੦੦੫ ਤਸ੍ਯ ਦृष੍ਟਿਨਿਪਾਤੇਨ ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਂ ਹਯਾਦਿਕਂ ॥੧੩੭.੦੦੫ ਤृਤੀਯਂ ਚ ਸੁਖਂ ਦੇਵ੍ਯਾਃ ਸ਼੍ਵੇਤਵਰ੍ਣਂ ਗਜਾਦਿਨੁਤ੍ ।੧੩੭.੦੦੬ ਗਨ੍ਧਪੁष੍ਪਾਦਿਮਧ੍ਵਾਜ੍ਯੈਃ ਪਸ਼੍ਚਿਮਾਭਿਮੁਖਂ ਯਜੇਤ੍ ॥੧੩੭.੦੦੬ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਮृਤੇਰਕ੍ਸ਼ਿਰੋਗਸ਼ਿਰੋਰੋਗਾਦਿ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ।੧੩੭.੦੦੭ ਵਸ਼੍ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਕ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਨਾਸ਼ਮਾਯਾਨ੍ਤਿ ਸ਼ਤ੍ਰਵਃ ॥੧੩੭.੦੦੭ ਸਮਿਧੋ ਨਿਮ੍ਬਵृਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਹ੍ਯਜਾਰਕ੍ਤਵਿਮਿਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ।੧੩੭.੦੦੮ ਮਾਰਯੇਤ੍ਕ੍ਰੋਧਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਹੋਮਾਦੇਵ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥੧੩੭.੦੦੮ ਪਰਸੈਨ੍ਯਮੁਖੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਜੁਹੁਯਾਦ੍ਯਦਿ ।੧੩੭.੦੦੯ ਵ੍ਯਾਧਿਭਿਰ੍ਗृਹ੍ਯਤੇ ਸੈਨ੍ਯਮ੍ਭਙ੍ਗੋ ਭਵਤਿ ਵੈਰਿਣਃ ॥੧੩੭.੦੦੯ ਸਮਿਧੋऽष੍ਟਸਹਸ੍ਰਨ੍ਤੁ ਯਸ੍ਯ ਨਾਮ੍ਨਾ ਤੁ ਹੋਮਯੇਤ੍ ।੧੩੭.੦੧੦ ਅਚਿਰਾਨ੍ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਸੋਪਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਯਦਿ ਰਕ੍ਸ਼ਿਤਃ ॥੧੩੭.੦੧੦ ਉਨ੍ਮਤ੍ਤਸਮਿਧੋ ਰਕ੍ਤਵਿषਯੁਕ੍ਤਸਹਸ੍ਰਕਂ ।੧੩੭.੦੧੧ ਦਿਨਤ੍ਰਯਂ ਸਸੈਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਨਾਸ਼ਮਾਯਾਤਿ ਵੈ ਰਿਪੁਃ ॥੧੩੭.੦੧੧ ਰਾਜਿਕਾਲਵਰ੍ਣੈਰ੍ਹੋਮਾਦ੍ਭਙ੍ਗੋऽਰੇਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦਿਨਤ੍ਰਯਾਤ੍ ।੧੩੭.੦੧੨ ਖਰਰਕ੍ਤਸਮਾਯੁਕ੍ਤਹੋਮਾਦੁਚ੍ਚਾਟਯੇਦ੍ਰਿਪੁਂ ॥੧੩੭.੦੧੨ ਕਾਕਰਕ੍ਤਸਮਾਯੋਗਾਦ੍ਧੋਮਾਦੁਤ੍ਸਾਦਨਂ ਹ੍ਯਰੇਃ ।੧੩੭.੦੧੩ ਬਧਾਯ ਕੁਰੁਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਮਨਸੇਪ੍ਸਿਤਂ ॥੧੩੭.੦੧੩ ਅਥ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਮਸਮਯੇ ਗਜਾਰੂਢਸ੍ਤੁ ਸਾਧਕਃ ।੧੩੭.੦੧੪ ਕੁਮਾਰੀਦ੍ਵਯਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸਨ੍ਨਦ੍ਧਵਿਗ੍ਰਹਃ ॥੧੩੭.੦੧੪ ਦੂਰਸ਼ਙ੍ਖਾਦਿਵਾਦ੍ਯਨਿ ਵਿਦ੍ਯਯਾ ਹ੍ਯਾਭਿਮਨ੍ਤ੍ਰਯੇਤ੍ ।੧੩੭.੦੧੫ ਮਹਾਮਾਯਾਪਟਂ ਗृਹ੍ਯ ਉਚ੍ਛੇਤ੍ਤਵ੍ਯਂ ਰਣਾਜਿਰੇ ॥੧੩੭.੦੧੫ ਪਰਸੈਨ੍ਯਮੁਖੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਦਰ੍ਸ਼ਯੇਤ੍ਤਂ ਮਹਾਪਟਂ ।੧੩੭.੦੧੬ ਕੁਮਾਰੀਰ੍ਭੋਜਯੇਤ੍ਤਤ੍ਰ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਪਿਣ੍ਡੀਞ੍ਚ ਭ੍ਰਾਮਯੇਤ੍ ॥੧੩੭.੦੧੬ ਸਾਧਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਯੇਤ੍ਸੈਨ੍ਯਮ੍ਪਾषਾਣਮਿਵ ਨਿਸ਼੍ਚਲਂ ।੧੩੭.੦੧੭ ਨਿਰੁਤ੍ਸਾਹਂ ਵਿਭਗ੍ਨਞ੍ਚ ਮੁਹ੍ਯਮਾਨਞ੍ਚ ਭਾਵਯੇਤ੍ ॥੧੩੭.੦੧੭ ਏष ਸ੍ਤਮ੍ਭੋ ਮਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਨ ਦੇਯੋ ਯਸ੍ਯ ਕਸ੍ਯ ਚਿਤ੍ ।੧੩੭.੦੧੮ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਵਿਜਯਾ ਮਾਯਾ ਦੁਰ੍ਗੈਵਂ ਭੈਰਵੀ ਤਥਾ ॥੧੩੭.੦੧੮ ਕੁਬ੍ਜਿਕਾ ਭੈਰਵੋ ਰੁਦ੍ਰੋ ਨਾਰਸਿਂਹਪਟਾਦਿਨਾ

ਇਸ਼ਵਰ ਨੇ فرمایا: ਮੈਂ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। 'ਓਮ ਹਰੀਂ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਰਕਤਾਂਖੀ, ਕਾਲੀ ਰੰਗ ਵਾਲੀ, ਯਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਅਮੁਕ ਨੂੰ ਮਾਰ, ਓਮ ਦਹ, ਓਮ ਪਕਾ, ਓਮ ਚਿੰਦਾ, ਓਮ ਮਾਰ, ਓਮ ਉਤਸਾਦ, ਓਮ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਸਾਰੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਹੂੰ ਫਟ ਸਵਾਹਾ। 'ਓਮ ਮਾਰੀ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਓਮ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਸਿਰ ਨੂੰ ਸਵਾਹਾ। ਓਮ ਕਾਲਰਾਤਰੀ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਵਉਸ਼ਟ। ਓਮ ਕਾਲੀ ਰੰਗ ਵਾਲੀ ਖ਼ ਕਵਚ ਨੂੰ ਹੂੰ। ਓਮ ਤਾਰਕਾਂਖੀ, ਵਿਦਯੁਤ ਜਿਹਵਾ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣੀ, ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਹ੍ਰੰ ਤ੍ਰਿਨੈਤਰਾ ਨੂੰ ਚਸ਼ਟ। ਓਮ ਮਹਾਂਮਾਰੀ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦਮਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਮਹਾਕਾਲੀ ਅਸਤਰ ਨੂੰ ਹੂੰ ਫਟ। ਇਹ ਨਿਆਸ ਮਹਾਦੇਵੀ ਦਾ ਸਾਧਕ ਕਰੇ। ਸ਼ਵ ਆਦਿ ਵਸਤ੍ਰ ਲੈ ਕੇ, ਚਤੁਰਸ੍ਰ, ਤਿੰਨ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲਾ। ਕਾਲੀ ਰੰਗ ਦੀ, ਤਿੰਨ ਮੁਹਾਂ ਵਾਲੀ, ਚਾਰ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੀ, ਪਟ ਤੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ, ਧਨੁ, ਸ਼ੂਲ, ਕਤਰ, ਖਟਵਾਂਗ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਕਾਲੀ ਰੰਗ ਦਾ ਮੂੰਹ ਪਹਿਲਾਂ। ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਪੈਂਦੇ ਹੀ, ਸਾਹਮਣੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਖਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ, ਯਮ ਦੇ ਭਾਗ ਵਿਚ, ਰਕਤ ਜਿਹਵਾ, ਡਰਾਉਣੀ, ਲੇਲਿਹਾਨ, ਕਰਾਲ, ਦੰਸ਼ਟੋਂ ਡਰਾਉਣੀ। ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਪੈਂਦੇ ਹੀ, ਘੋੜਾ ਆਦਿ ਖਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਤੀਜਾ, ਦੇਵੀ ਦਾ ਸੁਖ, ਚਿੱਟਾ ਰੰਗ, ਹਾਥੀ ਆਦਿ। ਗੰਧ, ਫੁੱਲ, ਮਧ, ਘੀ ਨਾਲ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਯਜਨ ਕਰੇ। ਮੰਤਰ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ, ਅੱਖ ਰੋਗ, ਸਿਰ ਰੋਗ ਆਦਿ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼ ਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਿੰਬ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਸਮਿਧ, ਅਜਾ ਦੇ ਰਕਤ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ। ਕਰੋਧ ਨਾਲ ਹੋਮ ਕਰਕੇ, ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਫੌਜ ਦਾ ਮੁਖ ਹੋ ਕੇ, ਸੱਤ ਦਿਨ ਹੋਮ ਕਰੇ। ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਫੌਜ ਫੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਵੈਰੀ ਦੀ ਫੌਜ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸਮਿਧ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੋਮ ਕਰੇ। ਉਹ ਜਲਦੀ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਉਨਮੱਤ ਸਮਿਧ, ਰਕਤ ਵਿਸ਼ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਹਜ਼ਾਰ। ਤਿੰਨ ਦਿਨ, ਫੌਜ ਸਮੇਤ, ਵੈਰੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਈ, ਕਾਲੀ ਰੰਗ ਨਾਲ ਹੋਮ ਕਰਕੇ, ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਵਿਚ ਵੈਰੀ ਦੀ ਫੌਜ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਖਰ ਰਕਤ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਹੋਮ ਕਰਕੇ, ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਉਚਾਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਾਕ ਰਕਤ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਹੋਮ ਕਰਕੇ, ਵੈਰੀ ਦਾ ਉਤਸਾਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਬਧ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਜੰਗ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਸਾਧਕ ਹਾਥੀ ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋਵੇ। ਕੁਮਾਰੀ ਦੋ ਨਾਲ, ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਸਨਨਧ ਵਿਗ੍ਰਹ। ਦੂਰ ਦੇ ਸ਼ੰਖ ਆਦਿ ਵਾਦਯਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰੇ। ਮਹਾਮਾਇਆ ਪਟ ਲੈ ਕੇ, ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਉਚੇਤ ਕਰੇ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਫੌਜ ਦਾ ਮੁਖ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾ ਪਟ ਦਿਖਾਵੇ। ਕੁਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਏ, ਫਿਰ ਪਿੰਡੀਆਂ ਘੁੰਮਾਵੇ। ਸਾਧਕ ਫੌਜ ਨੂੰ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ, ਨਿਰੁਤਸਾਹ, ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ, ਮੂਹ ਵਿਚ ਪਈ ਹੋਈ ਸੋਚੇ। ਇਹ ਸਤੰਭਨ ਮੈਂ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਅਣਜਾਣ ਨੂੰ ਨਾ ਦੇ। ਤ੍ਰੈਲੋਕੀ ਵਿਚ ਜਿੱਤ ਵਾਲੀ ਮਾਇਆ, ਦੁਰਗਾ, ਭੈਰਵੀ, ਕੁਬਜਿਕਾ, ਭੈਰਵ, ਰੁਦ੍ਰ, ਨਰਸਿੰਹ ਪਟ ਆਦਿ ਨਾਲ।

षਟ੍ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਈਸ਼੍ਵਰ ਉਵਾਚ षਟ੍ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸਰ੍ਵਮਨ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਤਚ੍ਛृਣੁ ।੧੩੮.੦੦੧ ਆਦੌ ਸਾਧ੍ਯਂ ਲਿਖੇਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਚਾਨ੍ਤੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰਸਮਨ੍ਵਿਤਂ ॥੧੩੮.੦੦੧ ਪਲ੍ਲਵਃ ਸ ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਮਹੋਚ੍ਚਾਟਕਰਃ ਪਰਃ ।੧੩੮.੦੦੨ ਆਦੌ ਮਨ੍ਤ੍ਰਃ ਤਤਃ ਸਾਧ੍ਯੋ ਮਧ੍ਯੇ ਸਾਧ੍ਯਃ ਪੁਨਰ੍ਮਨੁਃ ॥੧੩੮.੦੦੨ ਯੋਗਾਖ੍ਯਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਦਾਯੋऽਯਙ੍ਕੁਲੋਤ੍ਸਾਦੇषੁ ਯੋਜਯੇਤ੍ ।੧੩੮.੦੦੩ ਆਦੌ ਮਨ੍ਤ੍ਰਪਦਨ੍ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਮਧ੍ਯੇ ਸਾਧ੍ਯਂ ਨਿਯੋਜਯੇਤ੍ ॥੧੩੮.੦੦੩ ਪੁਨਸ਼੍ਚਾਨ੍ਤੇ ਲਿਖੇਨ੍ਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਸਾਧ੍ਯਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਪਦਂ ਪੁਨਃ ।੧੩੮.੦੦੪ ਰੋਧਕਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਦਾਯਸ੍ਤੁ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਾਦਿषੁ ਯੋਜਯੇਤ੍ ॥੧੩੮.੦੦੪ ਅਧੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਯਾਮ੍ਯਵਾਮੇ ਤੁ(੧) ਮਧ੍ਯੇ ਸਾਧ੍ਯਨ੍ਤੁ ਯੋਜਯੇਤ੍ ।੧੩੮.੦੦੫ ਸਮ੍ਪੁਟਃ ਸਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਵਸ਼੍ਯਾਕਰ੍षੇषੁ ਯੋਜਯੇਤ੍ ॥੧੩੮.੦੦੫ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਯਦਾ ਸਾਧ੍ਯਂ ਪ੍ਰਥਿਤਞ੍ਚਾਕ੍ਸ਼ਰਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ।੧੩੮.੦੦੬ ਪ੍ਰਥਮਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਦਾਯਃ ਸ੍ਯਾਦਾਕृष੍ਟਿਵਸ਼ਕਾਰਕਃ ॥੧੩੮.੦੦੬ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਰਦ੍ਵਯਂ ਲਿਖ੍ਯ ਏਕਂ ਸਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਂ ਪੁਨਃ ।੧੩੮.੦੦੭ ਵਿਦਰ੍ਭਃ ਸਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਵਸ਼੍ਯਾਕਾਕਰ੍षੇषੁ ਯੋਜਯੇਤ੍ ॥੧੩੮.੦੦੭ ਆਕਰ੍षਣਾਦ੍ਯਤ੍ਕਰ੍ਮ ਵਸਨ੍ਤੇ ਚੈਵ ਕਾਰਯੇਤ੍ ।੧੩੮.੦੦੮ ਤਾਪਜ੍ਵਰੇ ਤਥਾ ਵਸ਼੍ਯੇ ਸ੍ਵਾਹਾ ਚਾਕਰ੍षਣੇ ਸ਼ੁਭਂ ॥੧੩੮.੦੦੮ ਨਮਸ੍ਕਾਰਪਦਞ੍ਚੈਵ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਵृਦ੍ਧੌ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍ ।੧੩੮.੦੦੯ ਪੌष੍ਟਿਕੇषੁ ਵषਟ੍ਕਾਰਮਾਕਰ੍षੇ ਵਸ਼ਕਰ੍ਮਣਿ ॥੧੩੮.੦੦੯ ਵਿਦ੍ਵੇषੋਚ੍ਚਾਟਨੇ ਮृਤ੍ਯੌ ਫਟ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ਖਣ੍ਡੀਕृਤੌ ਸ਼ੁਭੇ ।੧੩੮.੦੧੦ ਲਾਭਾਦੌ ਮਨ੍ਤ੍ਰਦੀਕ੍ਸ਼ਾਦੌ ਵषਟ੍ਕਾਰਸ੍ਤੁ ਸਿਦ੍ਧਿਦਃ ॥੧੩੮.੦੧੦ ਯਮੋऽਸਿ ਯਮਾਰਾਜੋऽਸਿ ਕਾਲਰੂਪੋऽਸਿ ਧਰ੍ਮਰਾਟ੍ ।੧੩੮.੦੧੧ ਮਯਾਦਤ੍ਤਮਿਮਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਮਚਿਰੇਣ ਨਿਪਾਤਯ ॥੧੩੮.੦੧੧ ਨਿਪਾਤਯਾਮਿ ਯਤ੍ਨੇਨ ਨਿਵृਤ੍ਤੋ ਭਵ ਸਾਧਕ ।੧੩੮.੦੧੨ ਸਂਹृष੍ਟਮਨਸਾ(੨) ਬ੍ਰੂਯਾਦ੍ਦੇਸ਼ਿਕੋऽਰਿਪ੍ਰਸੂਦਨਃ ॥੧੩੮.੦੧੨ ਪਦ੍ਮੇ ਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਯਮਂ ਪ੍ਰਾਰ੍ਚ੍ਯ ਹੋਮਾਦੇਤਤ੍ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ੍ਯਤਿ ।੧੩੮.੦੧੩ ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍ਭੈਰਵਂ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਮਧ੍ਯੇ ਕੁਲੇਸ਼੍ਵਰੀਂ ॥੧੩੮.੦੧੩ ਰਾਤ੍ਰੌ ਵਾਰ੍ਤਾਂ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਆਤ੍ਮਨਸ਼੍ਚ ਪਰਸ੍ਯ ਚ ।੧੩੮.੦੧੪ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਅਧ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਯਾਮ੍ਯਵਾਮੇ ਇਤਿ ਖ.. ੨ ਸਂਰਮ੍ਭਮਨ੍ਸੇਤਿ ਛ.. ਦੁਰ੍ਗੇ ਦੁਰ੍ਗੇ ਰਕ੍ਸ਼ਣੀਤਿ ਦੁਰ੍ਗਾਂ ਪ੍ਰਾਰ੍ਚ੍ਯਾਰਿਹਾ ਭਵੇਤ੍ ॥੧੩੮.੦੧੪ ਜਪ੍ਤ੍ਵਾ ਹਸਕ੍ਸ਼ਮਲਵਰਯੁਮ੍ਭੈਰਵੀਂ ਘਾਤਯੇਦਰਿਮ੍

ਇਸ਼ਵਰ ਨੇ فرمایا: ਮੈਂ ਛੇ ਕਰਮ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿਚ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸੁਣੋ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਾਧਿਆ ਨੂੰ ਲਿਖੋ, ਫਿਰ ਮੰਤ੍ਰ ਸਮੇਤ ਅੰਤ ਤੇ। ਇਹ ਪੱਲਵ ਜਾਣੋ, ਵੱਡਾ ਉਚਾਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਤ੍ਰ, ਫਿਰ ਸਾਧਿਆ, ਵਿਚਕਾਰ ਫਿਰ ਸਾਧਿਆ ਮੰਤ੍ਰ। ਯੋਗ ਨਾਮ ਸੰਪਰਦਾਏ ਨੂੰ ਅਕੁਲ ਉਤਸਾਦ ਵਿਚ ਜੋੜੋ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਤ੍ਰ ਪਦ ਦਿਓ, ਵਿਚਕਾਰ ਸਾਧਿਆ ਜੋੜੋ। ਫਿਰ ਅੰਤ ਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਲਿਖੋ, ਸਾਧਿਆ ਮੰਤ੍ਰ ਪਦ ਫਿਰ। ਰੋਧਕ ਸੰਪਰਦਾਏ ਨੂੰ ਸਤੰਭਨ ਆਦਿ ਵਿਚ ਜੋੜੋ। ਹੇਠਾਂ, ਉਪਰ, ਯਮ, ਵਾਮ ਵਿਚ, ਵਿਚਕਾਰ ਸਾਧਿਆ ਜੋੜੋ। ਸੰਪੁਟ ਜਾਣੋ, ਵਸ਼, ਆਕਰਸ਼ਣ ਵਿਚ ਜੋੜੋ। ਮੰਤ੍ਰ ਅੱਖਰ, ਜਦੋਂ ਸਾਧਿਆ, ਪ੍ਰਥਮ ਅੱਖਰ-ਅੱਖਰ। ਪਹਿਲਾ ਸੰਪਰਦਾਏ, ਆਕਰਸ਼ਣ, ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਮੰਤ੍ਰ ਅੱਖਰ ਦੋ ਲਿਖੋ, ਇੱਕ ਸਾਧਿਆ ਅੱਖਰ ਫਿਰ। ਵਿਦਰਭ ਜਾਣੋ, ਵਸ਼, ਆਕਰਸ਼ਣ ਵਿਚ ਜੋੜੋ। ਆਕਰਸ਼ਣ ਆਦਿ ਕਰਮ, ਵਸੰਤ ਵਿਚ ਕਰੇ। ਤਾਪ, ਜਵਰ, ਵਸ਼ ਵਿਚ, ਸਵਾਹਾ ਆਕਰਸ਼ਣ ਵਿਚ ਸ਼ੁਭ। ਨਮਸਕਾਰ ਪਦ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਵਾਧ ਵਿਚ ਵਰਤੇ। ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਵਿਚ ਵਉਸ਼ਟ, ਆਕਰਸ਼ਣ, ਵਸ਼ ਕਰਮ ਵਿਚ। ਵਿਦਵੇਸ਼, ਉਚਾਟਨ, ਮਰਣ ਵਿਚ ਫਟ, ਖੰਡਨ ਵਿਚ ਸ਼ੁਭ। ਲਾਭ, ਮੰਤ੍ਰ ਦੀਕਸ਼ਾ ਵਿਚ ਵਉਸ਼ਟ, ਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ। ਯਮ ਹੈਂ, ਯਮ ਰਾਜ ਹੈਂ, ਕਾਲ ਰੂਪ ਹੈਂ, ਧਰਮ ਰਾਜ। ਮੇਰੇ ਦਿੱਤੇ ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰ। ਮੈਂ ਯਤਨ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਸਾਧਕ ਨਿਵ੍ਰਤ ਹੋ ਜਾ। ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ, ਦੇਸ਼ਿਕ ਦੱਸੇ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਪਦਮ ਤੇ, ਚਿੱਟਾ, ਯਮ ਨੂੰ ਪੂਜ ਕੇ, ਹੋਮ ਕਰਕੇ ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭੈਰਵ ਵਾਂਗ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਵਿਚਕਾਰ ਕੁਲੇਸ਼ਵਰੀ। ਰਾਤ ਨੂੰ, ਵਾਰਤਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦੀ। ਦੁਰਗਾ, ਦੁਰਗਾ ਰੱਖਿਆ, ਦੁਰਗਾ ਨੂੰ ਪੂਜ ਕੇ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਸ, ਕਸ਼ਮਲ, ਵਰਯੁੰ, ਭੈਰਵੀ ਜਪ ਕੇ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇਸ਼ਵਰ ਨੇ فرمایا: ਮੈਂ ਵਸ਼ ਆਦਿ ਯੋਗ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੋ-ਅਠ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿਚ ਲਿਖੋ। ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ, ਸਹਦੇਵੀ, ਮਯੂਰ ਦੀ ਪੰਖ, ਪੁਤ੍ਰੰਜੀਵ, ਕ੍ਰਿਤੰਜਲੀ, ਹੇਠਾਂ ਫੁੱਲ, ਰੁਦੰਤਿਕਾ। ਕੁਮਾਰੀ, ਰੁਦ੍ਰ ਜਟਾ, ਵਿਸ਼ਨੁਕ੍ਰਾਂਤਾ, ਠੰਡੀ, ਅਰਕਕ। ਲੱਜਾਲੁਕਾ, ਮੋਹਲਤਾ, ਕਾਲੀ ਧੁਸਤੂਰਾ। ਗੋਰਖਾ, ਕਰਕਟਾ, ਮੇਸ਼ ਸ਼੍ਰਿੰਗੀ, ਸਨੁਹੀ। ਰਿਤਵਿਜ 16, ਅੱਗ 3, ਨਾਗ 8, ਪੱਖ 2, ਮੁਨੀ 3, ਮਨੂ 14, ਸ਼ਿਵ।

ਮੈਂ ਉਹ ਮੰਤਰ, ਜੜੀਆਂ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰ ਸਿਖਾਵਾਂਗਾ ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਮੈਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੰਤਰ ਸਿਖਾਵਾਂਗਾ, ਜੋ ਛੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਨ।

ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਵਿਵਰਣਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਦੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ।

ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਿ ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਾਣਿ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਆਦ੍ਯਾਃ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੋ ਮਨੁਃ ।੧੫੦.੦੦੧ ਅਗ੍ਨੀਧ੍ਰਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸੁਤਾ ਯਮੋ ਨਾਮ ਤਦਾ ਸੁਰਾਃ ॥੧੫੦.੦੦੧ ਔਰ੍ਵਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯ ਇਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁਃ ।੧੫੦.੦੦੨ ਪਾਰਾਵਤਾਃ ਸਤੁषਿਤਾ ਦੇਵਾਃ ਸ੍ਵਾਰੋਚਿषੇऽਨ੍ਤਰੇ ॥੧੫੦.੦੦੨ ਵਿਪਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਤ੍ਰ ਦੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰ ਊਰ੍ਜਸ੍ਤਮ੍ਭਾਦਯੋ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ।੧੫੦.੦੦੩ ਚੈਤ੍ਰਕਿਮ੍ਪੁਰੁषਾਃ ਪੁਤ੍ਰਾਸ੍ਤृਤੀਯਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤੋਤਮੋ ਮਨੁਃ ॥੧੫੦.੦੦੩ ਸੁਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰਿਨ੍ਦ੍ਰੋ ਦੇਵਾਸ਼੍ਚ ਸੁਧਾਮਾਦ੍ਯਾ ਵਸ਼ਿष੍ਠਜਾਃ ।੧੫੦.੦੦੪ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯੋऽਜਾਦ੍ਯਾਃ ਪੁਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਸ੍ਤਾਮਸੀ ਮਨੁਃ ॥੧੫੦.੦੦੪ ਸ੍ਵਰੂਪਾਦ੍ਯਾਃ ਸੁਰਗਣਾਃ ਸ਼ਿਖਿਰਿਨ੍ਦ੍ਰਃ ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰਃ ।੧੫੦.੦੦੫ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਧਾਮਾਦਯੋ ਵਿਪ੍ਰਾ ਨਵ ਖ੍ਯਾਤਿਮੁਖਾਃ ਸੁਤਾਃ ॥੧੫੦.੦੦੫ ਰੈਵਤੇ ਵਿਤਥਸ਼੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਅਮਿਤਾਭਾਸ੍ਤਥਾ ਸੁਰਾਃ ।੧੫੦.੦੦੬ ਹਿਰਣ੍ਯਰੋਮਾਦ੍ਯਾ ਮੁਨਯੋ(੧) ਬਲਬਨ੍ਧਾਦਯਃ ਸੁਤਾਃ ॥੧੫੦.੦੦੬ ਮਨੋਜਵਸ਼੍ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषੇऽਥ ਇਨ੍ਦ੍ਰਃ ਸ੍ਵਾਤ੍ਯਾਦਯਃ ਸੁਰਾਃ ।੧੫੦.੦੦੭ ਸੁਮੇਧਾਦ੍ਯਾ ਮਹਰ੍षਯਃ ਪੁਰੁਪ੍ਰਭृਤਯਃ ਸੁਤਾਃ ॥੧੫੦.੦੦੭ ਵਿਵਸ੍ਵਤਃ ਸੁਤੋ ਵਿਪ੍ਰਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਦੇਵੋ ਮਨੁਸ੍ਤਤਃ ।੧੫੦.੦੦੮ ਆਦਿਤ੍ਯਵਸੁਰੁਦ੍ਰਾਦ੍ਯਾ ਦੇਵਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਃ ਪੁਰਨ੍ਦਰਃ ॥੧੫੦.੦੦੮ ਵਸ਼ਿष੍ਠਃ ਕਾਸ਼੍ਯਪੋऽਥਾਤ੍ਰਿਰ੍ਜਮਦਗ੍ਨਿਃ ਸਗੋਤਮਃ ।੧੫੦.੦੦੯ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਭਰਦ੍ਵਾਜੌ ਮੁਨਯਃ ਸਪ੍ਤ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਂ ॥੧੫੦.੦੦੯ ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁਪ੍ਰਮੁਖਾਃ ਪੁਤ੍ਰਾ ਅਂਸ਼ੇਨ ਹਰਿਰਾਭਵਤ੍ ।੧੫੦.੦੧੦ ਸ੍ਵਾਯਮ੍ਭੁਵੇ ਮਾਨਸੋऽਭੂਦਜਿਤਸ੍ਤਦਨਨ੍ਤਰੇ ॥੧੫੦.੦੧੦ ਸਤ੍ਯੋ ਹਰਿਰ੍ਦੇਵਦਰੋ ਵੈਕੁਣ੍ਠੋ ਵਾਮਨਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ।੧੫੦.੦੧੧ ਛਾਯਾਜਃ ਸੂਰ੍ਯਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਭਵਿਤਾ ਚਾष੍ਟਮੋ ਮਨੁਃ ॥੧੫੦.੦੧੧ ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਯ ਚ ਸਵਰ੍ਣੋऽਸੌ ਸਾਵਰ੍ਣਿਰ੍ਭਵਿਤਾष੍ਟਮਃ ।੧੫੦.੦੧੨ ਸੁਤਪਾਦ੍ਯਾ ਦੇਵਗਣਾ ਦੀਪ੍ਤਿਮਦ੍ਦ੍ਰੌਣਿਕਾਦਯਃ ॥੧੫੦.੦੧੨ ਮੁਨਯੋ ਬਲਿਰਿਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਵਿਰਜਪ੍ਰਮੁਖਾਃ ਸੁਤਾਃ ।੧੫੦.੦੧੩ ਨਵਮੋ ਦਕ੍ਸ਼ਸਾਵਰ੍ਣਿਃ ਪਾਰਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਤਦਾ ਸੁਰਾਃ(੨) ॥੧੫੦.੦੧੩ ਇਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚੈਵਾਦ੍ਭੁਤਸ੍ਤੇषਾਂ ਸਵਨਾਦ੍ਯਾ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਾਃ ।੧੫੦.੦੧੪ ਧृਤਕੇਤ੍ਵਾਦਯਃ ਪੁਤ੍ਰਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸਾਵਰ੍ਣਿਰਿਤ੍ਯਤਃ ॥੧੫੦.੦੧੪ ਸੁਖਾਦਯੋ ਦੇਵਗਣਾਸ੍ਤੇषਾਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਃ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁਃ ।੧੫੦.੦੧੫ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਹਿਰਣ੍ਯਰੋਮਾਦ੍ਯਾ ऋषਯ ਇਤਿ ਞ.. ੨ ਤਥਾ ਸੁਰਾ ਇਤਿ ਛ.. ਹਵਿष੍ਯਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਮੁਨਯਃ ਸੁਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਸੁਤਾਃ ॥੧੫੦.੦੧੫ ਧਰ੍ਮਸਾਵਰ੍ਣਿਕਸ਼੍ਚਾਥ ਵਿਹਙ੍ਗਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤਦਾ ਸੁਰਾਃ ।੧੫੦.੦੧੬ ਗਣੇਸ਼ਸ਼੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਨਸ਼੍ਚਰਾਦ੍ਯਾ ਮੁਨਯਃ ਪੁਤ੍ਰਕਾਮਯੋਃ ॥੧੫੦.੦੧੬ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਗਾਦ੍ਯਾ ਰੁਦ੍ਰਾਖ੍ਯਃ ਸਾਵਰ੍ਣਿਭਵਿਤਾ ਮਨੁਃ ।੧੫੦.੦੧੭ ऋਤਧਾਮਾ ਸੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚ ਹਰਿਤਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਦੇਵਤਾਃ ॥੧੫੦.੦੧੭ ਤਪਸ੍ਯਾਦ੍ਯਾਃ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯਃ ਸੁਤਾ ਵੈ ਦੇਵਵਨ੍ਮੁਖਾਃ ।੧੫੦.੦੧੮ ਮਨੁਸ੍ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੋ ਰੌਚ੍ਯਃ ਸੁਤ੍ਰਾਮਾਣਾਦਯਃ ਸੁਰਾਃ ॥੧੫੦.੦੧੮ ਇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਦਿਵਸ੍ਪਤਿਸ੍ਤੇषਾਂ ਦਾਨਵਾਦਿਵਿਮਰ੍ਦਨਃ ।੧੫੦.੦੧੯ ਨਿਰ੍ਮੋਹਾਦ੍ਯਾਃ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਸੇਨਾਦਯਃ ਸੁਤਾਃ ॥੧੫੦.੦੧੯ ਮਨੁਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੋ ਭੌਤ੍ਯਃ ਸ਼ੁਚਿਰਿਨ੍ਦ੍ਰੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।੧੫੦.੦੨੦ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਾਦ੍ਯਾਃ ਸੁਰਗਣਾ ਅਗ੍ਨਿਬਾਹ੍ਣਾਦਯੋ ਦ੍ਵਿਜਾਃ ॥੧੫੦.੦੨੦ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਸ੍ਯ ਭੌਤ੍ਯਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਾ ਊਰੁਮੁਖਾ ਮਨੋਃ ।੧੫੦.੦੨੧ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯਨ੍ਤਿ ਵੇਦਾਂਸ਼੍ਚ ਭੁਵਿ ਸਪ੍ਤਰ੍षਯੋ ਦਿਵਃ ॥੧੫੦.੦੨੧ ਦੇਵਾ ਯਜ੍ਞਭੁਜਸ੍ਤੇ ਤੁ ਭੂਃ ਪੁਤ੍ਰੈਃ ਪਰਿਪਾਲ੍ਯਤੇ ।੧੫੦.੦੨੨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਦਿਵਸੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਮਨਵਸ੍ਤੁ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ॥੧੫੦.੦੨੨ ਮਨ੍ਵਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਹਰਿਰ੍ਵੇਦਂ ਦ੍ਵਾਪਰਾਨ੍ਤੇ ਵਿਭੇਦ ਸਃ ।੧੫੦.੦੨੩ ਆਦ੍ਯੋ ਵੇਦਸ਼੍ਚਤੁष੍ਪਾਦਃ ਸ਼ਤਸਾਹਸ੍ਰਸਮ੍ਮਿਤਃ ॥੧੫੦.੦੨੩ ਏਕਸ਼੍ਚਾਸੀਦ੍ਯਜੁਰ੍ਵੇਦਸ੍ਤਂ ਚਤੁਰ੍ਧਾ ਵ੍ਯਕਲ੍ਪਯਤ੍ ।੧੫੦.੦੨੪ ਆਧ੍ਵਰ੍ਯਵਂ ਯਜੁਰ੍ਭਿਸ੍ਤੁ ऋਗ੍ਭਿਰ੍ਹੋਤ੍ਰਂ ਤਥਾ ਮੁਨਿਃ ॥੧੫੦.੦੨੪ ਔਦ੍ਗਾਤ੍ਰਂ ਸਾਮਭਿਓਸ਼੍ਚਕ੍ਰੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਤ੍ਵਞ੍ਚਾਪ੍ਯਥਰ੍ਵਭਿਃ ।੧੫੦.੦੨੫ ਪ੍ਰਥਮਂ ਵ੍ਯਾਸਸ਼ਿष੍ਯਸ੍ਤੁ ਪੈਲੋ ਹ੍ਯृਗ੍ਵੇਦਪਾਰਗਃ ॥੧੫੦.੦੨੫ ਇਨ੍ਦ੍ਰਃ ਪ੍ਰਮਤਯੇ ਪ੍ਰਾਦਾਦ੍ਵਾਸ੍ਕਲਾਯ ਚ ਸਂਹਿਤਾਂ ।੧੫੦.੦੨੬ ਬੌਧ੍ਯਾਦਿਭ੍ਯੋ ਦਦੌ ਸੋਪਿ ਚਤੁਰ੍ਧਾ ਨਿਜਸਂਹਿਤਾਂ ॥੧੫੦.੦੨੬ ਯਜੁਰ੍ਵੇਦਤਰੋਃ ਸ਼ਾਖਾਃ ਸਪ੍ਤਵਿਂਸ਼ਨ੍ਮਹਾਮਤਿਃ ।੧੫੦.੦੨੭ ਵੈਸ਼ਮ੍ਪਾਯਨਨਾਮਾਸੌ ਵ੍ਯਾਸਸ਼ਿष੍ਯਸ਼੍ਚਕਾਰ ਵੈ ॥੧੫੦.੦੨੭ ਕਾਣ੍ਵਾ ਵਾਜਸਨੇਯਾਦ੍ਯਾ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ।੧੫੦.੦੨੮ ਸਾਮਵੇਦਤਰੋਃ ਸ਼ਾਖਾ ਵ੍ਯਾਸਸ਼ਿष੍ਯਃ ਸਜੈਮਿਨਿਃ ॥੧੫੦.੦੨੮ ਸੁਮਨ੍ਤੁਸ਼੍ਚ ਸੁਕਰ੍ਮਾ ਚ ਏਕੈਕਾਂ ਸਂਹਿਤਾਂ ਤਤਃ ।੧੫੦.੦੨੯ ਗृਹ੍ਣਤੇ ਚ ਸੁਕਰ੍ਮਾਖ੍ਯਃ ਸਹਸ੍ਰਂ ਸਂਹਿਤਾਂ ਗੁਰੁਃ ॥੧੫੦.੦੨੯ ਸੁਮਨ੍ਤੁਸ਼੍ਚਾਥਰ੍ਵਤਰੁਂ ਵ੍ਯਾਸਸ਼ਿष੍ਯੋ ਵਿਭੇਦ ਤਂ ।੧੫੦.੦੩੦ ਸ਼ਿष੍ਯਾਨਧ੍ਯਾਪਯਾਮਾਸ ਪੈਪ੍ਯਲਾਦਾਨ੍ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ॥੧੫੦.੦੩੦ ਪੁਰਾਣਸਂਹਿਤਾਂ ਚਕ੍ਰੇ ਸੁਤੋ ਵ੍ਯਾਸਪ੍ਰਸਾਦਤਃ

ਅੱਗ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਮਨਵੰਤਰਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਵਾਯੰਭੁਵ ਮਨੂ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਗਨੀਧ੍ਰ ਆਦਿਕ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤੇ ਯਮ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਔਰਵ ਆਦਿਕ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੌ ਯਗ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਹੋਏ। ਦੂਜੇ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਰਾਵਤ ਅਤੇ ਤੁਸ਼ਿਤ ਨਾਮ ਦੇ ਦੇਵਤੇ, ਅਤੇ ਵਿਪਸ਼ਚਿਤ ਉਥੇ ਦੇਵਿੰਦਰ ਹੋਏ। ਉਰਜਸਤੰਭ ਆਦਿਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਚੈਤਰ ਅਤੇ ਕਿੰਨਰ ਆਦਿਕ ਪੁੱਤਰ, ਤੇ ਤੀਜਾ ਉਤਤਮ ਮਨੂ ਹੋਇਆ। ਸੁਸ਼ਾਂਤ ਇੰਦਰ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਸੁਧਾਮਾ ਆਦਿਕ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਬਣੇ। ਚੌਥੇ ਤਾਮਸੀ ਮਨੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਜ ਆਦਿਕ ਪੁੱਤਰ, ਸਵਰੂਪ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤੇ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਖੀ ਇੰਦਰ ਹੋਏ। ਜੋਤਿਰਧਾਮਾ ਆਦਿਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਨੌਂ ਖਿਆਤ ਆਦਿਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਰੈਵਤ ਮਨੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਤਥਾ ਇੰਦਰ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਅਮੀਤਾਭ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤੇ। ਹਿਰਣਯਰੋਮ ਆਦਿਕ ਰਿਸ਼ੀ, ਬਲਬੰਧ ਆਦਿਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਅਕਸ਼ੁਸ਼ੇ ਮਨੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮਨੋਜਵ ਇੰਦਰ, ਅਤੇ ਸਵਾਤੀ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤੇ ਹੋਏ। ਸੁਮੇਧ ਆਦਿਕ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਪੁਰੁ ਆਦਿਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਵਿਵਸਵਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਰਾਧਦੇਵ ਮਨੂ ਹੋਏ। ਆਦਿਤ, ਵਸੁ, ਰੁਦ੍ਰ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤੇ, ਇੰਦਰ ਪੁਰੰਦਰ ਹੋਇਆ। ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਕਾਸ਼ਯਪ, ਅਤ੍ਰਿ, ਜਮਦਗਨੀ, ਗੌਤਮ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ, ਭਰਦਵਾਜ—ਇਹ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ। ਇੱਖਵਾਕੁ ਆਦਿਕ ਪੁੱਤਰ, ਤੇ ਹਰੀ ਅੰਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਸਵਾਯੰਭੁਵ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮਨਸਾ ਤੋਂ ਅਜਿਤ ਹੋਇਆ, ਫਿਰ ਸਤਯ, ਹਰੀ, ਦੇਵਦਰ, ਵੈਕੁੰਠ, ਵਾਮਨ ਆਏ। ਛਾਇਆ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਅੱਠਵਾਂ ਮਨੂ ਬਣੇਗਾ। ਪਹਿਲੇ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਾਵਰਨੀ ਮਨੂ, ਜੋ ਅੱਠਵਾਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਸੁਤਪ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤੇ, ਤੇ ਦੀਪਤਿਮਾਨ ਦ੍ਰੌਣਿਕ ਆਦਿਕ ਰਿਸ਼ੀ ਹੋਏ। ਬਲੀ ਇੰਦਰ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਵਿਰਜ ਆਦਿਕ ਪੁੱਤਰ। ਨੌਂਵਾਂ ਮਨੂ ਦੱਖ ਸਾਵਰਨੀ ਹੋਇਆ, ਪਾਰ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤੇ। ਇੰਦਰ ਅਦਭੁਤ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਸਵਨ ਆਦਿਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ। ਧ੍ਰਿਤਕੇਤੁ ਆਦਿਕ ਪੁੱਤਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਾਵਰਨੀ ਮਨੂ। ਸੁਖ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤੇ, ਇੰਦਰ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ ਹੋਇਆ। ਹਵਿਸ਼ ਆਦਿਕ ਰਿਸ਼ੀ, ਸੁਖੇਤ੍ਰ ਆਦਿਕ ਪੁੱਤਰ। ਧਰਮ ਸਾਵਰਨੀ ਮਨੂ, ਵਿਹੰਗ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤੇ। ਗਣੇਸ਼ ਇੰਦਰ, ਨਸ਼ਚਰ ਆਦਿਕ ਰਿਸ਼ੀ, ਪੁੱਤਰ ਕਾਮੀ। ਸਰਵਤ੍ਰਗ ਆਦਿਕ ਰੁਦ੍ਰ, ਸਾਵਰਨੀ ਮਨੂ ਹੋਵੇਗਾ। ਰਤਧਾਮਾ ਇੰਦਰ, ਹਰਿਤ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤੇ। ਤਪਸ ਆਦਿਕ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵਵਨ ਆਦਿਕ ਪੁੱਤਰ। ਤਰ੍ਹੀਵਾਂ ਮਨੂ ਰੌਚਯ, ਸੁਤ੍ਰਾਮ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤੇ। ਇੰਦਰ ਦਿਵਸਪਤੀ, ਜੋ ਦਾਨਵ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ। ਨਿਰਮੋਹ ਆਦਿਕ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਚਿਤ੍ਰਸੈਨ ਆਦਿਕ ਪੁੱਤਰ। ਚੌਦਵਾਂ ਮਨੂ ਭੌਤਯ, ਇੰਦਰ ਸ਼ੁਚੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਚਕਸ਼ੁ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤੇ, ਅਗਨਿਬਾਹੁ ਆਦਿਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ। ਚੌਦਵੇਂ ਭੌਤਯ ਮਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਊਰੁ ਆਦਿਕ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਵੇਦ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ। ਦੇਵਤੇ ਯਜਨ ਭੋਗਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਮਨੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਮਨੂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਹਰੀ ਵੇਦ ਨੂੰ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਵੇਦ ਚਾਰ ਪੈਰੀਆਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਮੰਤ੍ਰ ਸਨ। ਯਜੁਰ ਵੇਦ ਇੱਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਆਧਵਰਯੁ ਯਜੁਰ, ਹੋਤ੍ਰ ਰਿਗ, ਔਦਗਾਤ੍ਰ ਸਾਮ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ। ਪਹਿਲਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪੈਲ, ਜੋ ਰਿਗਵੇਦ ਦਾ ਗਿਆਨੀ ਸੀ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਪ੍ਰਮਤ ਅਤੇ ਵਾਸਕਲ ਨੂੰ ਸੰਹਿਤਾ ਦਿੱਤੀ। ਬੌਧ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦਿੱਤੀ। ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੀ ਸੱਤਾਈ ਸਾਖਾਵਾਂ, ਵੈਸ਼ੰਪਾਇਨ ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਬਣਾਈਆਂ। ਕਾਣਵ, ਵਾਜਸਨੇਯ ਆਦਿਕ ਯਾਜ਼ਨਵਲਕ ਆਦਿਕ ਨੇ ਬਣਾਈਆਂ। ਸਾਮਵੇਦ ਦੀਆਂ ਸਾਖਾਵਾਂ, ਵਿਆਸ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੈਮਿਨੀ ਨੇ ਬਣਾਈਆਂ। ਸੁਮੰਤੁ ਅਤੇ ਸੁਕਰਮਾ ਨੇ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਸੰਹਿਤਾ ਲਈ। ਸੁਕਰਮਾ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਲਈਆਂ। ਸੁਮੰਤੁ ਨੇ ਅਥਰਵ ਵੇਦ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ, ਤੇ ਪੈਪਿਲ ਆਦਿਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਪੁਤ੍ਰ ਨੇ ਵਿਆਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣ ਸੰਹਿਤਾ ਬਣਾਈ।

ਅਥ ਸਪ੍ਤਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ਸ਼ਾਵਾਸ਼ੌਚਾਦਿਃ ਪੁष੍ਕਰ ਉਵਾਚ ਪ੍ਰੇਤਸ਼ੁਦ੍ਧਿਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਸੂਤਿਕਾਸ਼ੁਧ੍ਹਿਮੇਵ ਚ ।੧੫੭.੦੦੧ ਦਸ਼ਾਹਂ ਸ਼ਾਵਮਾਸ਼ੌਚਂ ਸਪਿਣ੍ਦੇषੁ ਵਿਧੀਯਤੇ ॥੧੫੭.੦੦੧ ਜਨਨੇ ਚ ਤਥਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਭृਗੂਤ੍ਤਮ ।੧੫੭.੦੦੨ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਹੇਨ ਰਾਜਨ੍ਯਃ ਪਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਵੈਸ਼੍ਯੋऽਥ ਮਾਸਤਃ ॥੧੫੭.੦੦੨ ਸ਼ੂਦ੍ਰੋऽਨੁਲੋਮਤੋ ਦਾਸੇ ਸ੍ਵਾਮਿਤੁਲ੍ਯਨ੍ਤ੍ਵਸ਼ੌਚਕਂ ।੧੫੭.੦੦੩ षਟ੍ਭਿਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰਥੈਕੇਨ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਵਿਟ੍ਸ਼ੂਦ੍ਰਯੋਨਿषੁ ॥੧੫੭.੦੦੩ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਸ੍ਤੁ ਤਥੈਵ ਚ ।੧੫੭.੦੦੪ ਵਿਟ੍ਸ਼ੂਦ੍ਰਯੋਨੇਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕ੍ਰਮਾਤ੍ਪਰਸ਼ੁਰਾਮਕ ॥੧੫੭.੦੦੪ षਡ੍ਰਾਤ੍ਰੇਣ ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰੇਣ षਡ੍ਭਿਃ ਸ਼ੂਦ੍ਰੇ ਤਥਾ ਵਿਸ਼ਃ ।੧੫੭.੦੦੫ ਆਦਨ੍ਤਜਨਨਾਤ੍ਸਦ੍ਯ ਆਚੂਡਾਨ੍ਨੈਸ਼ਿਕੀ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ(੧) ॥੧੫੭.੦੦੫ ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਮਾਵ੍ਰਤਾਦੇਸ਼ਾਦ੍ਦਸ਼ਰਾਤ੍ਰਮਤਃ ਪਰਂ ।੧੫੭.੦੦੬ ਊਨਤ੍ਰੈਵਾਰ੍षਿਕੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰੇ ਪਞ੍ਚਾਹਾਚ੍ਛੁਦ੍ਧਿਰਿष੍ਯਤੇ ॥੧੫੭.੦੦੬ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਹੇਨੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਃ ਸ੍ਯਾਦਤੀਤੇ ਵਤ੍ਸਰਤ੍ਰਯੇ ।੧੫੭.੦੦੭ ਗਤੈਃ ਸਂਵਤ੍ਸਰੈਃ षਡ੍ਭਿਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰ੍ਮਾਸੇਨ ਕੀਰ੍ਤਿਤਾ ॥੧੫੭.੦੦੭ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਮਕृਤਚੂਡਾਨਾਂ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰ੍ਨੈਸ਼ਿਕੀ ਸ੍ਮृਤਾ ।੧੫੭.੦੦੮ ਤਥਾ ਚ ਕृਤਚੁਡਾਨਾਂ ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਚ੍ਛੁਦ੍ਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਬਾਨ੍ਧਵਾਃ ॥੧੫੭.੦੦੮ ਵਿਵਾਹਿਤਾਸੁ ਨਾਸ਼ੌਚਂ ਪਿਤृਪਕ੍ਸ਼ੇ ਵਿਧੀਯਤੇ ।੧੫੭.੦੦੯ ਪਿਤੁਰ੍ਗृਹੇ ਪ੍ਰਸੂਤਾਨਾਂ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰ੍ਨੈਸ਼ਿਕੀ ਸ੍ਮृਤਾ ॥੧੫੭.੦੦੯ ਸੂਤਿਕਾ ਦਸ਼ਰਾਤ੍ਰੇਣ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ।੧੫੭.੦੧੦ ਵਿਵਾਹਿਤਾ ਹਿ ਚੇਤ੍ਕਨ੍ਯਾ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਪਿਤृਵੇਸ਼੍ਮਨਿ ॥੧੫੭.੦੧੦ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਾਚ੍ਛੁਦ੍ਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਬਾਨ੍ਧਵਾ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ।੧੫੭.੦੧੧ ਸਮਾਨਂ ਲਬ੍ਧਸ਼ੌਚਨ੍ਤੁ ਪ੍ਰਥਮੇਨ ਸਮਾਪਯੇਤ੍ ॥੧੫੭.੦੧੧ ਅਸਮਾਨਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇਨ ਧਰ੍ਮਰਾਜਵਚੋ ਯਥਾ ।੧੫੭.੦੧੨ ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਸ੍ਥਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤੁ ਕੁਲ੍ਯਾਣਾਂ ਮਰਣੋਦ੍ਭਵੌ ॥੧੫੭.੦੧੨ ਯਚ੍ਛੇषਂ ਦਸ਼ਰਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਤਾਵਦੇਵਸ਼ੁਚਿਰ੍ਭਵੇਤ੍ ।੧੫੭.੦੧੩ ਅਤੀਤੇ ਦਸ਼ਰਾਤ੍ਰੇ ਤੁ ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਮਸ਼ੁਚਿਰ੍ਭਵੇਤ੍ ॥੧੫੭.੦੧੩ ਤਥਾ ਸਂਵਤ੍ਸਰੇऽਤੀਤੇ ਸ੍ਨਾਤ ਏਵ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਤਿ ।੧੫੭.੦੧੪ ਮਾਤਾਮਹੇ ਤਥਾਤੀਤੇ ਆਚਾਰ੍ਯੇ ਚ ਤਥਾ ਮृਤੇ ॥੧੫੭.੦੧੪ ਰਾਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਮਾਸਤੁਲ੍ਯਾਭਿਰ੍ਗਰ੍ਭਸ੍ਰਾਵੇ ਵਿਸ਼ੋਧਨਂ ।੧੫੭.੦੧੫ ਸਪਿਣ੍ਡੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ ਵਰ੍ਣਾਃ ਸਰ੍ਵ ਏਵਾਵਿਸ਼ੇषਤਃ ॥੧੫੭.੦੧੫ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਆਚਡਾਨ੍ਨੈਸ਼ਿਕੀ ਤਥੇਤਿ ਟ.. ਦਸ਼ਰਾਤ੍ਰੇਣ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਹੇਨ ਭੂਮਿਪਃ ।੧੫੭.੦੧੬ ਵੈਸ਼੍ਯਾਃ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਾਹੇਨ ਸ਼ੂਦ੍ਰਾ ਮਾਸੇਨ ਭਾਰ੍ਗਵ ॥੧੫੭.੦੧੬ ਉਚ੍ਛਿष੍ਟਸਨ੍ਨਿਧਾਵੇਕਂ ਤਥਾ ਪਿਣ੍ਡਂ ਨਿਵੇਦਯੇਤ੍ ।੧੫੭.੦੧੭ ਕੀਰ੍ਤਯੇਚ੍ਚ ਤਥਾ ਤਸ੍ਯ ਨਮਗੋਤ੍ਰੇ ਸਮਾਹਿਤਃ ॥੧੫੭.੦੧੭ ਭੁਕ੍ਤਵਤ੍ਸੁ ਦ੍ਵਿਜੇਨ੍ਦ੍ਰੇषੁ ਪੂਜਿਤੇषੁ ਧਨੇਨ ਚ(੧) ।੧੫੭.੦੧੮ ਵਿਸृष੍ਟਾਕ੍ਸ਼ਤਤੋਯੇषੁ ਗੋਤ੍ਰਨਾਮਾਨੁਕੀਰ੍ਤਨੈਃ ॥੧੫੭.੦੧੮ ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਵਿਸ੍ਤਾਰਂ ਤਤ੍ਖਾਤਨ੍ਤਾਵਦਨ੍ਤਰਂ ।੧੫੭.੦੧੯ ਵਿਤਸ੍ਤਿਦੀਰ੍ਘਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਵਿਕਰ੍षੂਣਾਂ ਤਥਾ ਤ੍ਰਯਂ ॥੧੫੭.੦੧੯ ਵਿਕਰ੍षੂਣਾਂ ਸਮੀਪੇ ਚ ਜ੍ਵਾਲਯੇਜ੍ਜ੍ਵਲਨਤ੍ਰਯਂ ।੧੫੭.੦੨੦ ਸੋਮਾਯ ਵਹ੍ਨਯੇ ਰਾਮ ਯਮਾਯ ਚ ਸਮਾਸਤਃ ॥੧੫੭.੦੨੦ ਜੁਹੁਯਾਦਾਹੁਤੀਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੈਵ ਚਤੁਸ੍ਤ੍ਰਯਃ ।੧੫੭.੦੨੧ ਪਿਣ੍ਡਨਿਰ੍ਵਪਣਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਦੇਵ ਪृਥਕ੍ਪृਥਕ੍ ॥੧੫੭.੦੨੧ ਅਨ੍ਨੇਨ ਦਧ੍ਨਾ ਮਧੁਨਾ ਤਥਾ ਮਾਂਸੇਨ ਪੂਰਯੇਤ੍ ।੧੫੭.੦੨੨ ਮਧ੍ਯੇ ਚੇਦਧਿਮਾਸਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕੁਰ੍ਯਾਦਭ੍ਯਧਿਕਨ੍ਤੁ ਤਤ੍ ॥੧੫੭.੦੨੨ ਅਥਵਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਹੇਨ ਸਰ੍ਵਮੇਤਤ੍ਸਮਾਪਯੇਤ੍ ।੧੫੭.੦੨੩ ਸਂਵਤ੍ਸਰਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇ ਚ ਯਦਿ ਸ੍ਯਾਦਧਿਮਾਸਕਃ ॥੧੫੭.੦੨੩ ਤਦਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਕੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇ ਕਾਰ੍ਯਂ ਤਦਧਿਕਂ ਭਵੇਤ੍ ।੧੫੭.੦੨੪ ਸਂਵਤ੍ਸਰੇ ਸਮਾਪ੍ਤੇ ਤੁ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਵਦਾਚਰੇਤ੍ ॥੧੫੭.੦੨੪ ਪ੍ਰੇਤਾਯ ਤਤ ਊਰ੍ਧਵਂ ਚ ਤਸ੍ਯੈਵ ਪੁਰੁषਤ੍ਰਯੇ ।੧੫੭.੦੨੫ ਪਿਣ੍ਡਾਨ੍ ਵਿਨਿਰ੍ਵਪੇਤ੍ਤਦ੍ਵਚ੍ਚਤੁਰਸ੍ਤੁ ਸਮਾਹਿਤਃ ॥੧੫੭.੦੨੫ ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯ ਦਤ੍ਵਾ ਪृਥਿਵੀ ਸਮਾਨਾ ਇਤਿ ਚਾਪ੍ਯਥ ।੧੫੭.੦੨੬ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਧਨੇषੁ ਚੇਤਿ ਕ.. , ਖ.. , ਘ.. , ਙ.. , ਛ.. , ਜ.. , ਞ.. ਚ ਯੋਜਯੇਤ੍ਪ੍ਰੇਤਪਿਣ੍ਡਂ ਤੁ ਪਿਣ੍ਡੇष੍ਵਨ੍ਯੇषੁ ਭਾਰ੍ਗਵ ॥੧੫੭.੦੨੬ ਪ੍ਰੇਤਪਾਤ੍ਰਂ ਚ ਪਾਤ੍ਰੇषੁ ਤਥੈਵ ਵਿਨਿਯੋਜਯੇਤ੍ ।੧੫੭.੦੨੭ ਪृਥਕ੍ਪृਥਕ੍ਪ੍ਰਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮੈਤਤ੍ਕਰ੍ਮਪਾਤ੍ਰਕੇ ॥੧੫੭.੦੨੭ ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਰ੍ਜਮਿਦਂ ਕਰ੍ਮ ਸ਼ੂਦ੍ਰਸ੍ਯ ਤੁ ਵਿਧੀਯਤੇ ।੧੫੭.੦੨੮ ਸਪਿਣ੍ਡੀਕਰਣਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਕਾਰ੍ਯਮੇਵਂ ਤਦਾ ਭਵੇਤ੍(੧) ॥੧੫੭.੦੨੮ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚ ਪ੍ਰਤ੍ਯਬ੍ਦਂ ਪ੍ਰੇਤੇ ਕੁਮ੍ਭਾਨ੍ਨਮਬ੍ਦਕਂ ।੧੫੭.੦੨੯ ਗਙ੍ਗਾਯਾਃ ਸਿਕਤਾ ਧਾਰਾ ਯਥਾ ਵਰ੍षਤਿ ਵਾਸਵੇ ॥੧੫੭.੦੨੯ ਸ਼ਕ੍ਯਾ ਗਣਯਿਤੁਂ ਲੋਕੇ ਨਤ੍ਵਤੀਤਾਃ ਪਿਤਾਮਹਾਃ ।੧੫੭.੦੩੦ ਕਾਲੇ ਸਤਤਗੇ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਚਰੇਤ੍ ॥੧੫੭.੦੩੦ ਦੇਵਤ੍ਵੇ ਯਾਤਨਾਸ੍ਥਾਨੇ ਪ੍ਰੇਤਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਕृਤਂ ਲਭੇਤ੍ ।੧੫੭.੦੩੧ ਨੋਪਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਰਃ ਸ਼ੋਚਨ੍ ਪ੍ਰੇਤਸ੍ਯਾਤ੍ਮਨ ਏਵ ਵਾ ॥੧੫੭.੦੩੧ ਭृਗ੍ਵਗ੍ਨਿਪਾਸ਼ਕਾਮ੍ਭੋਭਿਰ੍ਮृਤਾਨਾਮਾਤ੍ਮਘਾਤਿਨਾਂ ।੧੫੭.੦੩੨ ਪਤਿਤਾਨਾਂ ਚ ਨਾਸ਼ੌਚਂ ਵਿਦ੍ਯੁਚ੍ਛਸ੍ਤ੍ਰਹਤਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ॥੧੫੭.੦੩੨ ਯਤਿਬ੍ਰਤਿਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਨृਪਕਾਰੁਕਦੀਕ੍ਸ਼ਿਤਾਃ ।੧੫੭.੦੩੩ ਰਾਜਾਜ੍ਞਾਕਾਰਿਣੋ(੨) ਯੇ ਚ ਸ੍ਨਾਯਾਦ੍ਵੈ ਪ੍ਰੇਤਗਾਮ੍ਯਪਿ ॥੧੫੭.੦੩੩ ਮੈਥੁਨੇ ਕਟਧੂਮੇ ਚ ਸਦ੍ਯਃ ਸ੍ਨਾਨਂ ਵਿਧੀਯਤੇ ।੧੫੭.੦੩੪ ਦ੍ਵਿਜਂ ਨ ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍(੩) ਪ੍ਰੇਤਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰੇਣ ਤੁ ਕਥਞ੍ਚਨ ॥੧੫੭.੦੩੪ ਨ ਚ ਸ਼ੂਦ੍ਰਂ ਦ੍ਵਿਜੇਨਾਪਿ ਤਯੋਰ੍ਦੋषੋ ਹਿ ਜਾਯਤੇ(੪) ।੧੫੭.੦੩੫ ਅਨਾਥਵਿਪ੍ਰਪ੍ਰੇਤਸ੍ਯ ਵਹਨਾਤ੍ਸ੍ਵਰਗਲੋਕਭਾਕ੍ ॥੧੫੭.੦੩੫ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਕਾਰ੍ਯਮੇਵ ਤਥਾ ਭਵੇਦਿਤਿ ਛ.. , ਙ.. , ਞ.. ਚ । ਕਾਰ੍ਯਮੇਤਤ੍ਤਥਾ ਭਵੇਦਿਤਿ ਝ.. ੨ ਰਾਜਾਜ੍ਞਾਕਾਰਕਾ ਇਤਿ ਟ.. ੩ ਨ ਨਿਰ੍ਦਹੇਦਿਤਿ ਖ.. ੪ ਤਯੋਰ੍ਦੋषੋऽਭਿਜਾਯਤੇ ਇਤਿ ਙ.. ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਮੇ ਜਯਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਪ੍ਰੇਤੇऽਨਾਥੇ ਚ ਕਾष੍ਠਦਃ ।੧੫੭.੦੩੬ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪ੍ਯ ਬਾਨ੍ਧਵਂ ਪ੍ਰੇਤਮਪਸਵ੍ਯੇਨ ਤਾਂ ਚਿਤਿਂ ॥੧੫੭.੦੩੬ ਪਰਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਤਤਃ ਸ੍ਨਾਨਂ ਕੁਰ੍ਯੁਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸਵਾਸਸਃ ।੧੫੭.੦੩੭ ਪ੍ਰੇਤਾਯ ਚ ਤਥਾ ਦਦ੍ਯੁਸ੍ਤ੍ਰੀਂਸ੍ਤ੍ਰੀਂਸ਼੍ਚੈਵੋਦਕਾਞ੍ਜਲੀਨ੍ ॥੧੫੭.੦੩੭ ਦ੍ਵਾਰ੍ਯਸ਼੍ਮਨਿ ਪਦਂ ਦਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ੇਯੁਸ੍ਤਥਾ ਗृਹਂ ।੧੫੭.੦੩੮ ਅਕ੍ਸ਼ਤਾਨ੍ਨਿਕ੍ਸ਼ਿਪੇਦ੍ਵਹ੍ਨੌ ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰਂ ਵਿਦਸ਼੍ਯ ਚ ॥੧੫੭.੦੩੮ ਪृਥਕ੍ਸ਼ਯੀਰਨ੍ ਭੂਮੌ ਚ ਕ੍ਰੀਤਲਬ੍ਧਾਸ਼ਨੋ ਭਵੇਤ੍ ।੧੫੭.੦੩੯ ਏਕਃ ਪਿਣ੍ਦੋ ਦਸ਼ਾਹੇ ਤੁ ਸ਼੍ਮਸ਼੍ਰੁਕਰ੍ਮਕਰਃ ਸ਼ੁਚਿਃ ॥੧੫੭.੦੩੯ ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕੈਸ੍ਤਿਲੈਰ੍ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਮਜ੍ਜੇਦ੍ਵਾਸੋਪਰਂ ਦਧਤ੍(੧) ।੧੫੭.੦੪੦ ਅਜਾਤਦਨ੍ਤੇ ਤਨਯੇ ਸ਼ਿਸ਼ੌ ਗਰ੍ਭਸ੍ਰੁਤੇ ਤਥਾ ॥੧੫੭.੦੪੦ ਕਾਰ੍ਯੋ ਨੈਵਾਗ੍ਨਿਸਂਸ੍ਕਾਰੋ ਨੈਵ ਚਾਸ੍ਯੋਦਕਕ੍ਰਿਯਾ ।੧੫੭.੦੪੧ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਚ ਦਿਨੇਕਾਰ੍ਯਸ੍ਤਥਾਸ੍ਥ੍ਨਾਂ ਚੈਵ ਸਞ੍ਚਯਃ ॥੧੫੭.੦੪੧ ਅਸ੍ਥਿਸਞ੍ਚਯਨਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਮਙ੍ਗਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੋ ਵਿਧੀਯਤੇ

ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਮੌਤ ਅਤੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਆਸ਼ੌਚ ਸਪੀੰਡਿਆਂ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਨਮ ਤੇ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਦਵਾਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਪੁਤ ਦੀ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਵੈਸ਼ ਦੀ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਦੀ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਵਰਗੀ ਹੀ ਆਸ਼ੌਚ ਦੀ ਮਿਆਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਛੇ, ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਇੱਕ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਸ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਦੀ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਸ਼ਤਰੀ ਵੀ ਇੰਝ ਹੀ, ਪਰ ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਦੀ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਛੇ ਰਾਤਾਂ, ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਜਾਂ ਛੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਦਰ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਬੱਚਾ ਦੰਦਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂ ਮੁੰਡਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਤੁਰੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਆਵਰਤ ਆਉਣ ਤੇ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਸ਼ੌਚ ਨਹੀਂ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮਰੇ ਹੋਏ ਸ਼ੂਦਰ ਦੀ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਲੰਘਣ ਤੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਮੁੰਡਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਤੁਰੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਆਹ ਹੋਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਰਨ ਤੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਕੋਈ ਆਸ਼ੌਚ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਤੁਰੰਤ ਸ਼ੁੱਧੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਔਰਤ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਵਿਆਹ ਹੋਈ ਕੁੜੀ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਆਸ਼ੌਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪਹਿਲੇ ਨਾਲ ਖਤਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਨਾਲ, ਧਰਮਰਾਜ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਦੂਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋ ਕੇ ਮੌਤ ਜਾਂ ਜਨਮ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣੇ, ਤਾਂ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਬਾਕੀ ਦਿਨ ਹੀ ਆਸ਼ੌਚ ਕਰੇ। ਦਸ ਦਿਨ ਲੰਘ ਜਾਣ ਤੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਆਸ਼ੌਚ ਕਰੇ। ਜੇ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਮਾਤਾ-ਮਾਮਾ ਜਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਇੰਝ ਹੀ। ਗਰਭ ਸ੍ਰਾਵ ਹੋਣ ਤੇ ਰਾਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰੀਦੀ ਹੈ। ਸਪੀੰਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਰੇ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਵਰਣਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ। ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧੀ, ਰਾਜੇ ਲਈ ਬਾਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਵੈਸ਼ ਲਈ ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਲਈ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ। ਜੇ ਉੱਚਿਸ਼ਟ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਜਰੂਰ ਚੜ੍ਹਾਓ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅਤੇ ਗੋਤਰ ਲੈ ਕੇ ਉਚਾਰੋ। ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਖਾ ਲੈਣ, ਪੂਜਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਧਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਗੋਤਰ ਅਤੇ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ ਪਾਣੀ ਛੱਡੋ। ਚਾਰ ਅੰਗੁਲ ਚੌੜਾ, ਵਿਤਸਤ ਲੰਬਾ ਖੱਡਾ ਬਣਾਓ। ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਖਿੱਚੋ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤਿੰਨ ਅੱਗਾਂ ਜਲਾਓ—ਸੋਮ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਯਮ ਲਈ। ਹਰ ਥਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਆਹੁਤੀਆਂ ਪਾਓ। ਪਿੰਡ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੱਖੋ, ਅੰਨ, ਦਹੀਂ, ਸ਼ਹਦ ਅਤੇ ਮਾਸ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰੋ। ਜੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਧਿਕ ਮਹੀਨਾ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵਧਾ ਕੇ ਕਰੋ, ਜਾਂ ਬਾਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਮੁਕਾ ਲਵੋ। ਜੇ ਸਾਲ ਵਿਚਕਾਰ ਅਧਿਕ ਮਹੀਨਾ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਬਾਰਾਂਵੇਂ ਸ਼ਰਾਧ ਵਿੱਚ ਵਧਾ ਕੇ ਕਰੋ। ਸਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੇ ਸ਼ਰਾਧ, ਪ੍ਰੇਤ ਲਈ ਤਿੰਨ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਪਿੰਡ ਚੜ੍ਹਾਓ। ਧਰਤੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਮਾਨਤਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਮਾਨ ਕਰਕੇ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਕੇ। ਪ੍ਰੇਤ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋੜੋ, ਪ੍ਰੇਤ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੋਰ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ। ਇਹ ਸਭ ਕਰਮ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਨੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਰਮ ਮੰਤਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੂਦਰ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਪੀੰਡੀਆਂ ਦੀ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇੰਝ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰੋ, ਪ੍ਰੇਤ ਲਈ ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਅੰਨ ਭਰੋ। ਜਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਦੀ ਰੇਤ ਦੀ ਧਾਰ ਵਰਖਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਣੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪੁਰਖੇ ਨਹੀਂ। ਸਮੇਂ ਦੀ ਚਾਲ ਅਟਲ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੋ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰੇਤ ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਯਾਤਨਾ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਸ਼ਰਾਧ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾ ਆਪਣੇ ਲਈ, ਨਾ ਪ੍ਰੇਤ ਲਈ ਸੋਗ ਕਰੇ। ਭਰਗਵ, ਅੱਗ, ਪਾਸ਼, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਮਰੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ, ਪਤਿਤਾਂ, ਬਿਜਲੀ ਜਾਂ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਮਰੇ, ਯਤੀ, ਵਰਤਧਾਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਰਾਜਕਰਮਚਾਰੀ, ਜੇਕਰ ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਛੂਹ ਲੈਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਆਸ਼ੌਚ ਨਹੀਂ। ਮੈਥੁਨ ਜਾਂ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਦੇ ਧੂੰਏ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸ਼ੂਦਰ ਦੁਆਰਾ ਅੱਗ ਨਾ ਲਗਾਏ, ਨਾ ਹੀ ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੁਆਰਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਦੋਸ਼ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਅਨਾਥ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਪ੍ਰੇਤ ਨੂੰ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਵਰਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜੇ ਅਨਾਥ ਪ੍ਰੇਤ ਦੀ ਲਾਠੀ ਚੁੱਕੀ ਜਾਵੇ। ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਪ੍ਰੇਤ ਨੂੰ ਉਲਟੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਚਿਤਾ ਤੇ ਰੱਖੋ, ਫਿਰ ਸਭ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੋ। ਪ੍ਰੇਤ ਲਈ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਪਾਣੀ ਦੇਵੋ। ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਪੈਰ ਰੱਖ ਕੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਾਓ। ਅੱਖਤ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਾਓ, ਨਿੰਬ ਦਾ ਪੱਤਾ ਚੱਬੋ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁੱਤੋ, ਖਾਣਾ ਖਰੀਦ ਕੇ ਖਾਓ। ਦਸਵੇਂ ਦਿਨ ਇਕ ਪਿੰਡ, ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸ਼ੁੱਧ ਵਿਅਕਤੀ ਚੜ੍ਹਾਏ। ਸਿੱਧਾਰਥ ਅਤੇ ਤਿਲ ਨਾਲ, ਕੱਪੜਾ ਪਾ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੋ। ਜਿਹੜਾ ਬੱਚਾ ਦੰਦਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂ ਗਰਭ ਸ੍ਰਾਵ ਹੋਣ ਤੇ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ। ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਅਸਥੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰੋ। ਅਸਥੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅਧ੍ਯਾਯ {੧੫੯} ਅਥੈਕੋਨषष੍ਟ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ਅਸਂਸ੍ਕृਤਾਦਿਸ਼ੌਚਂ ਪੁष੍ਕਰ ਉਵਾਚ ਸਂਸ੍ਕृਤਸ੍ਯਾਸਂਸ੍ਕृਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰ੍ਗੋ ਮੋਕ੍ਸ਼ੋ ਹਰਿਮ੍ਮृਤੇਃ ।੧੫੯.੦੦੧ ਅਸ੍ਥ੍ਨਾਙ੍ਗਙ੍ਗਾਮ੍ਭਸਿ ਕ੍ਸ਼ੇਪਾਤ੍ਪ੍ਰੇਤਸ੍ਯਾਭ੍ਯੁਦਯੋ ਭਵੇਤ੍ ॥੧੫੯.੦੦੧ ਗਙ੍ਗਾਤੋਯੇ ਨਰਸ੍ਯਾਸ੍ਥਿ ਯਾਵਤ੍ਤਾਵਦ੍ਦਿਵਿ ਸ੍ਥਿਤਿਃ ।੧੫੯.੦੦੨ ਆਤ੍ਮਨਸ੍ਤ੍ਯਾਗਿਨਾਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਪਤਿਤਾਨਾਂ ਤਥਾ ਕ੍ਰਿਯਾ ॥੧੫੯.੦੦੨ ਤੇषਾਮਪਿ ਤਥਾ ਗਾਙ੍ਗੇ ਤੋਯੇऽਸ੍ਥ੍ਨਾਂ ਪਤਨਂ ਹਿਤਂ ।੧੫੯.੦੦੩ ਤੇषਾਂ ਦਤ੍ਤਂ ਜਲਂ ਚਾਨ੍ਨਂ ਗਗਨੇ ਤਤ੍ਪ੍ਰਲੀਯਤੇ ॥੧੫੯.੦੦੩ ਅਨੁਗ੍ਰਹੇਣ ਮਹਤਾ ਪ੍ਰੇਤਸ੍ਯ ਪਤਿਤਸ੍ਯ ਚ ।੧੫੯.੦੦੪ ਨਾਰਾਯਣਬਲਿਃ ਕਾਰ੍ਯਸ੍ਤੇਨਾਨੁਗ੍ਰਹਮਸ਼੍ਨੁਤੇ ॥੧੫੯.੦੦੪ ਅਕ੍ਸ਼ਯਃ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦਤ੍ਤਂ ਨ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ।੧੫੯.੦੦੫ ਪਤਨਾਤ੍ਤ੍ਰਾਯਤੇ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪਾਤ੍ਰਂ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ ॥੧੫੯.੦੦੫ ਪਤਤਾਂ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤ੍ਯਾਦਿਪ੍ਰਦ ਏਕੋ ਹਰਿਰ੍ਧ੍ਰੁਵਂ ।੧੫੯.੦੦੬ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਲੋਕਾਨ੍ਮ੍ਰਿਯਮਾਣਾਨ੍ ਸਹਾਯਂ ਧਰ੍ਮਮਾਚਰੇਤ੍ ॥੧੫੯.੦੦੬ ਮृਤੋऽਪਿ ਬਾਨ੍ਧਵਃ ਸ਼ਕ੍ਤੋ ਨਾਨੁਗਨ੍ਤੁਂ ਨਰਂ ਮृਤਂ ।੧੫੯.੦੦੭ ਜਾਯਾਵਰ੍ਜਂ ਹਿ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਯਾਮ੍ਯਃ ਪਨ੍ਥਾ ਵਿਭਿਦ੍ਯਤੇ(੧) ॥੧੫੯.੦੦੭ ਧਰ੍ਮ ਏਕੋ(੨) ਵ੍ਰਜਤ੍ਯੇਨਂ ਯਤ੍ਰ ਕ੍ਵਚਨ ਗਾਮਿਨਂ ।੧੫੯.੦੦੮ ਸ਼੍ਵਃ ਕਾਰ੍ਯਮਦ੍ਯ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਚਾਪਰਾਹ੍ਣਿਕਂ ॥੧੫੯.੦੦੮ ਨ ਹਿ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸ਼ਤੇ ਮृਤ੍ਯੁਃ ਕृਤਃ ਵਾਸ੍ਯ ਨ ਵਾ ਕृਤਂ ।੧੫੯.੦੦੯ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਪਣਗृਹਾਸਕ੍ਤਮਨ੍ਯਤ੍ਰਗਤਮਾਨਸਂ ॥੧੫੯.੦੦੯ ਵृਕੀਵੀਰਣਮਾਸਾਦ੍ਯ ਮृਤ੍ਯੁਰਾਦਾਯ ਗਚ੍ਛਤਿ ।੧੫੯.੦੧੦ ਨ ਕਾਲਸ੍ਯ ਪ੍ਰਿਯਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਦ੍ਵੇष੍ਯਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ॥੧੫੯.੦੧੦ ਆਯੁष੍ਯੇ ਕਰ੍ਮਣਿ ਕ੍ਸ਼ੀਣੇ ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ ਹਰਿਤੇ ਜਨਂ ।੧੫੯.੦੧੧ ਨਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਕਾਲੋ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਵਿਦ੍ਧਃ ਸ਼ਰਸ਼ਤੈਰਪਿ ॥੧੫੯.੦੧੧ ਕੁਸ਼ਾਗ੍ਰੇਣਾਪਿ ਸਂਸ੍ਪृष੍ਟਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਕਾਲੋ ਨ ਜੀਵਤਿ ।੧੫੯.੦੧੨ - - - - - -- - -- - -- - -- - -- -- - -- ੧ ਪਨ੍ਥਾ ਵਿਭਜ੍ਯਤੇ ਇਤਿ ਗ.. ੨ ਧਰ੍ਮ ਏਵੇਤਿ ਜ.. - - - -- - - -- - -- - -- - -- - - --- ਔषਧਾਨਿ(੧) ਨ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਰਾਯਨ੍ਤੇ ਮृਤ੍ਯੁਨਾਨ੍ਵਿਤਂ ॥੧੫੯.੦੧੨ ਵਤ੍ਸਵਤ੍ਪ੍ਰਾਕृਤਂ ਕਰ੍ਮ ਕਰ੍ਤਾਰਂ ਵਿਨ੍ਦਤਿ ਧ੍ਰੁਵਂ ।੧੫੯.੦੧੩ ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਾਦਿ ਵ੍ਯਕ੍ਤਮਧ੍ਯਮਵ੍ਯਕ੍ਤਨਿਧਨਂ ਜਗਤ੍ ॥੧੫੯.੦੧੩ ਕੌਮਾਰਾਦਿ ਯਥਾ ਦੇਹੇ ਤਥਾ ਦੇਹਾਨ੍ਤਰਾਗਮਃ ।੧੫੯.੦੧੪ ਨਵਮਨ੍ਯਦ੍ਯਥਾ ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਗृਹ੍ਣਾਤ੍ਯੇਵਂ ਸ਼ਰੀਰਿਕਂ ॥੧੫੯.੦੧੪ ਦੇਹੀ ਨਿਤ੍ਯਮਵਧ੍ਯੋऽਯਂ ਯਤਃ ਸ਼ੋਕਂ ਤਤਸ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍

ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਿਹੜਾ ਸੰਸਕਾਰ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਮੌਤ ਤੇ ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਅਸਥੀਆਂ ਜਾਂ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਤ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹੋਨਾ ਦੀ ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਅਸਥੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨੀ ਦੇਰ ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਪਤਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਅਸਥੀਆਂ ਸੁੱਟਣੀ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਅੰਨ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਤ ਜਾਂ ਪਤਿਤ ਨੂੰ ਵੀ ਲਾਭ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਾਇਣ ਬਲਿ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਕਿਰਪਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਪੂੰਡਰੀਕਾਖਸ਼ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜੋ ਪਤਿਤ ਨੂੰ ਡੁਬਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਨਾਰਦਨ ਹੀ ਹੈ। ਪਤਿਤਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗ, ਮੁਕਤੀ ਆਦਿ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕੇਵਲ ਹਰੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਰਦੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਧਰਮ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰੇ। ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵੀ ਮਰੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ। ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ, ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਯਮ ਦਾ ਰਾਹ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਧਰਮ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਉਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੰਮ ਕੱਲ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਜ ਹੀ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਸਵੇਰੇ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁਪਹਿਰ ਕਰ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੌਤ ਕਿਸੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਚਾਹੇ ਕੰਮ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ। ਜਿਹੜਾ ਖੇਤ, ਮੰਡੀ ਜਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਮੌਤ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਲਈ ਕੋਈ ਪਿਆਰਾ ਜਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਉਮਰ ਜਾਂ ਕਰਮ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੌਤ ਜਬਰਦਸਤੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਉਹ ਸੌ ਤੀਰ ਲੱਗਣ ਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ। ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਕੁਸ਼ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਛੂਹਣ ਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਚਦਾ। ਦਵਾਈਆਂ ਜਾਂ ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ ਮੌਤ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਚਾ ਸਕਦੇ। ਜਿਵੇਂ ਵੱਛਾ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਇੰਝ ਕਰਮ ਆਪਣੇ ਕਰਤਾ ਨੂੰ ਲੱਭ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਣਜਾਣ ਤੋਂ ਜਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਵਿਚਕਾਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ, ਤੇ ਫਿਰ ਅਣਜਾਣ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਬੁੱਢੇਪੇ ਤੱਕ ਸਰੀਰ ਬਦਲਦਾ ਹੈ, ਇੰਝ ਆਤਮਾ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਨਵਾਂ ਕੱਪੜਾ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੰਝ ਆਤਮਾ ਨਵਾਂ ਸਰੀਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਸਦਾ ਅਬਿਨਾਸੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਅਥ ਦ੍ਵਿषष੍ਟ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕਥਨਂ ਪੁष੍ਕਰ ਉਵਾਚ ਮਨੁਰ੍ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕੋ ਹਾਰੀਤੋऽਤ੍ਰਿਰ੍ਯਮੋऽਙਿਗਿਰਾਃ ।੧੬੨.੦੦੧ ਵਸਿष੍ਠਦਕ੍ਸ਼ਸਂਵਰ੍ਤਸ਼ਾਤਾਤਪਪਰਾਸ਼ਰਾਃ ॥੧੬੨.੦੦੧ ਆਪਸ੍ਤਮ੍ਬੋਸ਼ਨੋਵ੍ਯਾਸਾਃ ਕਾਤ੍ਯਯਨਬृਹਸ੍ਪਤੀ ।੧੬੨.੦੦੨ ਗੋਤਮਃ ਸ਼ਙ੍ਖਲਿਖਿਤੌ ਧਰ੍ਮਮੇਤੇ ਯਥਾਬ੍ਰੁਵਨ੍ ॥੧੬੨.੦੦੨ ਤਥਾ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਸਮਾਸੇਨ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਦਂ ਸ਼ृਣੁ ।੧੬੨.੦੦੩ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਞ੍ਚ ਨਿਵृਤ੍ਤਞ੍ਚ ਦ੍ਵਿਵਿਧਙ੍ਕਰ੍ਮ ਵੈਦਿਕਂ ॥੧੬੨.੦੦੩ ਕਾਮ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਂ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਿਵृਤ੍ਤਂ ਜ੍ਞਾਨਪੂਰ੍ਵਕਂ ।੧੬੨.੦੦੪ ਵੇਦਾਭ੍ਯਾਸਸ੍ਤਪੋ ਜ੍ਞਾਨਮਿਨ੍ਦਿਯਾਣਾਞ੍ਚ ਸਂਯਮਃ ॥੧੬੨.੦੦੪ ਅਹਿਂਸਾ ਗੁਰੁਸੇਵਾ ਚ ਨਿਃਸ਼੍ਰੇਯਸਕਰਂ ਪਰਂ ।੧੬੨.੦੦੫ ਸਰ੍ਵੇषਾਮਪਿ ਚੈਤੇषਾਮਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨਂ ਪਰਂ ਸ੍ਮृਤਂ ॥੧੬੨.੦੦੫ ਤਚ੍ਚਗ੍ਰ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਨਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਹ੍ਯਮृਤਂ ਤਤਃ ।੧੬੨.੦੦੬ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਚਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਿ ਚਾਤ੍ਮਨਿ ॥੧੬੨.੦੦੬ ਸਮਮ੍ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਨਾਤ੍ਮਯਾਜੀ ਸ੍ਵਾਰਾਜ੍ਯਮਧਿਗਚ੍ਛਤਿ ।੧੬੨.੦੦੭ ਆਤ੍ਮਜ੍ਞਾਨੇ ਸਮੇ ਚ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵੇਦਾਭ੍ਯਾਸੇ ਚ ਯਤ੍ਨਵਾਨ੍ ॥੧੬੨.੦੦੭ ਏਤਦ੍ਦ੍ਵਿਜਨ੍ਮਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਂ(੧) ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ।੧੬੨.੦੦੮ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਏਤਦ੍ਦ੍ਵਿਜਨ੍ਮਸਾਗ੍ਰ੍ਯਮਿਤਿ ਖ.. , ਙ.. , ਝ.. , ਞ.. , ਟ.. ਚ । ਏਤਦ੍ਦ੍ਵਿਜਨ੍ਮਸਾਮਗ੍ਰੀਤਿ ਘ. ਵੇਦਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞੋ ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਮੇ ਵਸਨ੍ ॥੧੬੨.੦੦੮ ਇਹੈਵ ਲੋਕੇ ਤਿष੍ਠਨ੍ ਹਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਯਾਯ ਕਲ੍ਪ੍ਯਤੇ(੧) ।੧੬੨.੦੦੯ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਾਨਾਮੁਪਾਕਰ੍ਮ ਸ਼੍ਰਾਵਣ੍ਯਾਂ ਸ਼੍ਰਾਵਣੇਨ ਤੁ ॥੧੬੨.੦੦੯ ਹਸ੍ਤੇ ਚੌषਧਿਵਾਰੇ ਚ ਪਞ੍ਚਮ੍ਯਾਂ ਸ਼੍ਰਾਵਣਸ੍ਯ ਵਾ ।੧੬੨.੦੧੦ ਪੌषਮਾਸਸ੍ਯ ਰੋਹਿਣ੍ਯਾਮष੍ਟਕਾਯਾਮਥਾਪਿ ਵਾ ॥੧੬੨.੦੧੦ ਜਲਾਨ੍ਤੇ ਛਨ੍ਦਸਾਙ੍ਕੁਰ੍ਯਾਦੁਤ੍ਸਰ੍ਗਂ ਵਿਧਿਵਦ੍ਵਹਿਃ ।੧੬੨.੦੧੧ ਤ੍ਰ੍ਯਹਂ ਪ੍ਰੇਤੇष੍ਵਨਧ੍ਯਾਯਃ ਸ਼ਿष੍ਯਰ੍ਤ੍ਵਿਗ੍ਗੁਰੁਬਨ੍ਧੁषੁ ॥੧੬੨.੦੧੧ ਉਪਾਕਰ੍ਮਣਿ ਚੋਤ੍ਸਰ੍ਗਂ ਸ੍ਵਸ਼ਾਖਾਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯੇ ਤਥਾ(੨) ।੧੬੨.੦੧੨ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਗਰ੍ਜਿਤਨਿਰ੍ਘਾਤੇ ਭੂਕਮ੍ਪੋਲ੍ਕਾਨਿਪਾਤਨੇ ॥੧੬੨.੦੧੨ ਸਮਾਪ੍ਯ ਵੇਦਂ ਹ੍ਯਨਿਸ਼ਮਾਰਣ੍ਯਕਮਧੀਤ੍ਯ ਚ ।੧੬੨.੦੧੩ ਪਞ੍ਚਦਸ਼੍ਯਾਂ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼੍ਯਾਮष੍ਟਮ੍ਯਾਂ ਰਾਹੁਸੂਤਕੇ ॥੧੬੨.੦੧੩ ऋਤੁਸਨ੍ਧਿषੁ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਵਿਕਂ ਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਯ ਚ ।੧੬੨.੦੧੪ ਪਸ਼ੁਮਣ੍ਡੂਕਨਕੁਲਸ਼੍ਵਾਹਿਮਾਰ੍ਜਾਰਸ਼ੂਕਰੈਃ(੩) ॥੧੬੨.੦੧੪ ਕृਤੇਨ੍ਤਰੇ ਤ੍ਵਹੋਰਾਤ੍ਰਂ ਸ਼ਕ੍ਰਪਾਤੇ ਤਥੋਚ੍ਛ੍ਰਿਯੇ ।੧੬੨.੦੧੫ ਸ਼੍ਵਕ੍ਰੋष੍ਟੁਗਰ੍ਧਭੋਲੂਕਮਾਸਵਾਣਰ੍ਤੁਨਿਸ੍ਵਨੇ ॥੧੬੨.੦੧੫ ਅਮੇਧ੍ਯਸ਼ਵਸ਼ੂਦ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਪਤਿਤਾਨ੍ਤਿਕੇ ।੧੬੨.੦੧੬ ਅਸ਼ੁਭਾਸੁ ਚ ਤਾਰਾਸੁ ਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਸ੍ਤਨਿਤਸਮ੍ਪ੍ਲਵੇ ॥੧੬੨.੦੧੬ ਭੁਤ੍ਕ੍ਵਾਰ੍ਦ੍ਰਪਾਣਿਰਮ੍ਭੋਨ੍ਤਰਰ੍ਧਰਾਤ੍ਰੇऽਤਿਮਾਰੁਤੇ ।੧੬੨.੦੧੭ ਪਾਂਸ਼ੁਵਰ੍षੇ ਦਿਸ਼ਾਨ੍ਦਾਹੇ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਨੀਹਾਰਭੀਤਿषੁ ॥੧੬੨.੦੧੭ ਧਾਵਤਃ ਪ੍ਰਾਣਿਬਾਧੇ ਚ ਵਿਸ਼ਿष੍ਟੇ ਗृਹਮਾਗਤੇ ।੧੬੨.੦੧੮ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਾਯ ਕਲ੍ਪ੍ਯਤੇ ਇਤਿ ਙ.. ੨ ਸ੍ਵਸ਼ਾਖਾਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯੇ ਮृਤੇ ਇਤਿ ਘ.. , ਝ.. , ਞ.. , ਟ ਚ ੩ ਸ਼ਸ਼ਮਾਰ੍ਜਾਰਸ਼ੂਕਰੈਰਿਤਿ ਙ.. ਖਰੋष੍ਟ੍ਰਯਾਨਹਸ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਵਨੌਕਾਵृਕ੍ਸ਼ਾਦਿਰੋਹਣੇ ॥੧੬੨.੦੧੮ ਸਪ੍ਤਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਨਧ੍ਯਾਯਾਨੇਤਾਂਸ੍ਤਾਤ੍ਕਾਲਿਕਾਨ੍ਵਿਦੁਃ

ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮਨੂ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਯਾਜ਼ਨਵਲਕ, ਹਾਰੀਤ, ਅਤ੍ਰਿ, ਯਮ, ਅੰਗਿਰਸ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਦੱਖ, ਸੰਵਰਤ, ਸ਼ਾਤਾਤਪ, ਪਰਾਸ਼ਰ, ਆਪਸਤੰਬ, ਉਸ਼ਨਸ, ਵਿਆਸ, ਕਾਤਿਆਨ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ, ਗੌਤਮ, ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਲਿਖਿਤ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਵੀ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਸੁਣੋ। ਵੇਦਕ ਕਰਮ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਨ: ਪ੍ਰਵਿਰਤ (ਭੋਗ ਵਾਲੇ) ਅਤੇ ਨਿਵਿਰਤ (ਜਾਣ ਵਾਲੇ)। ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਕਰਮ ਪ੍ਰਵਿਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਨਿਵਿਰਤ। ਵੇਦ ਪੜ੍ਹਨਾ, ਤਪ, ਗਿਆਨ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੇ ਸੰਯਮ, ਅਹਿੰਸਾ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ—ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਵਿੱਚ ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਮਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਹਰ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ, ਉਹ ਆਤਮ-ਯਾਜੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੇਦ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਜੋ ਜਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਦੀ ਖਾਸ ਯੋਗਤਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਵੇਦ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਅਸਲ ਅਰਥ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ, ਇਸੀ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਵਾਧਿਆਇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸ਼ਰਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦਵਾਈ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਜਾਂ ਪੰਜਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ, ਜਾਂ ਪੌਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਰੋਹਣੀ ਜਾਂ ਅਸ਼ਟਕਾ ਨੂੰ ਵੀ। ਜਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਛੰਦਾਂ ਦੀ ਅੰਕੁਰਣਾ, ਉਤਸਰਗ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਬਾਹਰ। ਮਰੇ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀਆਂ (ਸ਼ਿਸ਼, ਰਿਤਵਿਕ, ਗੁਰੂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ) ਲਈ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਅਧਿਆਇ ਨਹੀਂ। ਉਪਾਕਰਮ ਤੇ ਉਤਸਰਗ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਖਾ ਵਾਲੇ ਸ਼੍ਰੋਤਰੀ ਦੇ ਮਰਨ ਤੇ। ਸੰਧਿਆ, ਗਰਜ, ਭੂਚਾਲ, ਉਲਕਾ ਪੈਣ ਤੇ ਵੀ। ਵੇਦ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਅਰਣਯਕ ਪੜ੍ਹ ਕੇ। ਪੰਦਰਵੀਂ, ਚੌਦਵੀਂ, ਅੱਠਵੀਂ, ਜਾਂ ਰਾਹੂ ਗ੍ਰਹਣ ਤੇ। ਰਿਤੂ ਬਦਲਣ ਤੇ, ਖਾਣ ਪੀਣ ਜਾਂ ਸ਼ਰਾਧ ਲੈਣ ਤੇ। ਪਸ਼ੂ, ਮੰਡੂਕ, ਨਕੁਲ, ਘੋੜਾ, ਸੱਪ, ਬਿੱਲੀ, ਸੂਰ ਆਦਿ ਦੇ ਕਰਤਬ ਤੇ। ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦੇ ਬਦਲਣ ਤੇ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਬਿਜਲੀ ਪੈਣ ਤੇ। ਕੁੱਤੇ, ਗਧੇ, ਉਲੂ, ਮਦਿਰਾ, ਮੌਸਮ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਤੇ। ਅਪਵਿੱਤਰ ਮਰੇ ਹੋਏ, ਸ਼ੂਦਰ, ਚਮੜੀ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਜਾਂ ਪਤਿਤ ਦੇ ਨੇੜੇ। ਅਸ਼ੁਭ ਤਾਰਿਆਂ, ਬਿਜਲੀ, ਗੜਗੜਾਹਟ, ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ, ਰਾਤ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿਚ, ਤੇਜ਼ ਹਵਾ, ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਵਰਖਾ, ਦਿਸ਼ਾ ਦੀ ਅੱਗ, ਸੰਧਿਆ, ਧੁੰਦ, ਡਰ, ਦੌੜਦੇ, ਜਾਨਵਰ ਦੀ ਹਾਨੀ, ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਹਿਮਾਨ ਆਉਣ ਤੇ। ਖਚਰ, ਊਠ, ਰਥ, ਹਾਥੀ, ਘੋੜਾ, ਜਹਾਜ਼, ਦਰੱਖਤ ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਤੇ। ਇਹ ਸਤੱਤੀ ਅਧਿਆਇ ਨਾ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਹਨ।

thumb|ਪਾਰ੍ਵਣ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧ ਅਥ ਤ੍ਰਿषष੍ਟ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਕਲ੍ਪਕਥਨਂ ਪੁष੍ਕਰ ਉਵਾਚ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਕਲ੍ਪਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਦਂ ਸ਼ृਣੁ ।੧੬੩.੦੦੧ ਨਿਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯ ਵਿਪ੍ਰਾਨ੍ ਪੂਰ੍ਵੇਦ੍ਯੁਃ ਸ੍ਵਾਗਤੇਨਾਪਰਾਹ੍ਣਤਃ ॥੧੬੩.੦੦੧ ਪ੍ਰਾਚ੍ਯੋਪਵੇਸ਼ਯੇਤ੍ਪੀਠੇ ਯੁਗ੍ਮਾਨ੍ਦੈਵੇऽਥ ਪਿਤ੍ਰਕੇ ।੧੬੩.੦੦੨ ਅਯੁਗ੍ਮਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਙ੍ਮੁਖਾਨ੍ਦੈਵੇ ਤ੍ਰੀਨ੍ ਪੈਤ੍ਰੇ ਚੈਕਮੇਵ ਵਾ ॥੧੬੩.੦੦੨ ਮਾਤਾਮਹਾਨਾਮਪ੍ਯੇਵਨ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਂ ਵਾ ਵੈਸ਼੍ਯਦੇਵਿਕਂ ।੧੬੩.੦੦੩ ਪਾਣਿਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਾਲਨਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿष੍ਟਰਾਰ੍ਥਂ ਕੁਸ਼ਾਨਪਿ ॥੧੬੩.੦੦੩ ਆਵਾਹਯੇਦਨੁਜ੍ਞਾਤੋ ਵਿਸ਼੍ਵੇ ਦੇਵਾਸ ਇਤ੍ਯृਚਾ ।੧੬੩.੦੦੪ ਯਵੈਰਨ੍ਵਵਕੀਰ੍ਯਾਥ(?) ਭਾਜਨੇ ਸਪਵਿਤ੍ਰਕੇ ॥੧੬੩.੦੦੪ ਸ਼ਨ੍ਨੋਦੇਵ੍ਯਾ ਪਯਃ ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤ੍ਵਾ ਯਵੋਸੀਤਿ ਯਵਾਂਸ੍ਤਥਾ ।੧੬੩.੦੦੫ ਯਾਦਿਵ੍ਯਾ ਇਤਿਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਹਸ੍ਤੇ ਹ੍ਯਰ੍ਘਂ ਵਿਨਿਕ੍ਸ਼ਿਪੇਤ੍ ॥੧੬੩.੦੦੫ ਦਤ੍ਵੋਦਕਂ ਗਨ੍ਧਮਾਲ੍ਯਂ ਧੂਪਦਾਨਂ ਪ੍ਰਦੀਪਕਂ ।੧੬੩.੦੦੬ ਅਪਸਵ੍ਯਂ ਤਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਪਿਤॄਣਾਮਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ॥੧੬੩.੦੦੬ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾਂਸ੍ਤੁ ਕੁਸ਼ਾਨ੍ ਕृਤ੍ਵਾ ਹ੍ਯੁਸ਼ਨ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵੇਤ੍ਯृਚਾ ਪਿਤॄਨ੍ ।੧੬੩.੦੦੭ ਆਵਾਹ੍ਯ ਤਦਨੁਜ੍ਞਾਤੋ ਜਪੇਦਾਯਾਨ੍ਤੁ ਨਃ ਤਤਃ ॥੧੬੩.੦੦੭ ਯਵਾਰ੍ਥਾਸ੍ਤੁ ਤਿਲੈਃ ਕਾਰ੍ਯਾਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦਰ੍ਘ੍ਯਾਦਿ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ।੧੬੩.੦੦੮ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾਰ੍ਘ੍ਯਂ ਸਂਸ਼੍ਰਵਾਨ੍ ਸ਼ੇषਾਨ੍ ਪਾਤ੍ਰੇ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਿਧਾਨਤਃ ॥੧੬੩.੦੦੮ ਪਿਤृਭ੍ਯਃ ਸ੍ਥਾਨਮਸੀਤਿ ਨ੍ਯੁਬ੍ਜਂ ਪਾਤ੍ਰਂ ਕਰੋਤ੍ਯਧਃ ।੧੬੩.੦੦੯ ਅਗ੍ਨੌ ਕਰਿष੍ਯ ਆਦਾਯ ਪृਚ੍ਛਤ੍ਯਨ੍ਨਂ ਘृਤਪ੍ਲੁਤਂ ॥੧੬੩.੦੦੯ ਕੁਰੁष੍ਵੇਤਿ ਹ੍ਯਨੁਜ੍ਞਾਤੋ ਹੁਤ੍ਵਾਗ੍ਨੌ ਪਿਤृਯਜ੍ਞਵਤ੍ ।੧੬੩.੦੧੦ ਹੁਤਸ਼ੇषਂ ਪ੍ਰਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਭਾਜਨੇषੁ ਸਮਾਹਿਤਃ ॥੧੬੩.੦੧੦ ਯਥਾਲਾਭੋਪਪਨ੍ਨੇषੁ ਰੌਪ੍ਯੇषੁ ਤੁ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ।੧੬੩.੦੧੧ ਦਤ੍ਵਾਨ੍ਨਂ ਪृਥਿਵੀਪਾਤ੍ਰਮਿਤਿ ਪਾਤ੍ਰਾਭਿਮਨ੍ਤ੍ਰਣਂ ॥੧੬੩.੦੧੧ ਕृਤ੍ਵੇਦਂ ਵਿष੍ਣੁਰਿਤ੍ਯਨ੍ਨੇ ਦ੍ਵਿਜਾਙ੍ਗੁष੍ਠਂ ਨਿਵੇਸ਼ਯੇਤ੍ ।੧੬੩.੦੧੨ ਸਵ੍ਯਾਹृਤਿਕਾਂ ਗਾਯਤ੍ਰੀਂ ਮਧੁਵਾਤਾ ਇਤਿ ਤ੍ਯਚਂ ॥੧੬੩.੦੧੨ ਜਪ੍ਤ੍ਵਾ ਯਥਾਸੁਖਂ ਵਾਚ੍ਯਂ ਭੁਞ੍ਜੀਰਂਸ੍ਤੇऽਪਿ ਵਾਗ੍ਯਤਾਃ ।੧੬੩.੦੧੩ ਅਨ੍ਨਮਿष੍ਟਂ ਹਵਿष੍ਯਞ੍ਚ ਦਦ੍ਯਾਜ੍ਜਪ੍ਤ੍ਵਾ ਪਵਿਤ੍ਰਕਂ ॥੧੬੩.੦੧੩ ਅਨ੍ਨਮਾਦਾਯ ਤृਪ੍ਤਾਃ ਸ੍ਥ ਸ਼ੇषਂ ਚੈਵਾਨ੍ਨਮਸ੍ਯ ਚ ।੧੬੩.੦੧੪ ਤਦਨ੍ਨਂ ਵਿਕਿਰੇਦ੍ਭੂਮੌ ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਚਾਪਃ ਸਕृਤ੍ਸਕृਤ੍ ॥੧੬੩.੦੧੪ ਸਰ੍ਵਮਨ੍ਨਮੁਪਾਦਾਯ ਸਤਿਲਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮੁਖਃ ।੧੬੩.੦੧੫ ਉਚ੍ਛਿष੍ਟਸਨ੍ਨਿਧੌ ਪਿਣ੍ਡਾਨ੍ ਪ੍ਰਦਦ੍ਯਾਤ੍ਪਿਤृਯਜ੍ਞਵਤ੍ ॥੧੬੩.੦੧੫ ਮਾਤਾਮਹਾਨਾਮਪ੍ਯੇਵਂ ਦਦ੍ਯਾਦਾਚਮਨਂ ਤਤਃ ।੧੬੩.੦੧੬ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਵਾਚ੍ਯਂ ਤਤਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦਕ੍ਸ਼ਯ੍ਯੋਦਕਮੇਵ ਚ ॥੧੬੩.੦੧੬ ਦਤ੍ਵਾ ਤੁ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ੍ਵਧਾਕਾਰਮੁਦਾਹਰੇਤ੍ ।੧੬੩.੦੧੭ ਵਾਚ੍ਯਤਾਮਿਤ੍ਯਨੁਜ੍ਞਾਤਃ ਸ੍ਵਪਿਤृਭ੍ਯਃ ਸ੍ਵਧੋਚ੍ਯਤਾਂ(੧) ॥੧੬੩.੦੧੭ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਮਾਤਾਮਹਾਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿਃ, ਸ੍ਵਪਿਤृਭ੍ਯਃ ਸ੍ਵਧੋਚ੍ਯਤਾਮਿਤ੍ਯਨ੍ਤਃ ਪਾਠਃ ਝ.. ਪੁਸ੍ਤਕੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਕੁਰ੍ਯੁਰਸ੍ਤੁ ਸ੍ਵਧੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਭੂਮੌ ਸਿਞ੍ਚੇਤ੍ਤਤੋ ਜਲਂ ।੧੬੩.੦੧੮ ਪ੍ਰੀਯਨ੍ਤਾਮਿਤਿ ਵਾ ਦੈਵਂ ਵਿਸ਼੍ਵੇ ਦੇਵਾ ਜਲਂ ਦਦੇਤ੍ ॥੧੬੩.੦੧੮ ਦਾਤਾਰੋ ਨੋऽਭਿਵਰ੍ਧਨ੍ਤਾਂ ਵੇਦਾਃ ਸਨ੍ਤਤਿਰੇਵ ਚ ।੧੬੩.੦੧੯ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਚ ਨੋ ਮਾਵ੍ਯਗਮਦ੍ਬਹੁਦੇਯਂ ਚ ਨੋ .ਸ੍ਤ੍ਵਿਤਿ ॥੧੬੩.੦੧੯ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਪ੍ਰਿਯਾ ਵਾਚਃ ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯ ਵਿਸਰ੍ਜਯੇਤ੍ ।੧੬੩.੦੨੦ ਵਾਜੇ ਵਾਜ ਇਤਿ ਪ੍ਰੀਤਪਿਤृਪੂਰ੍ਵਂ ਵਿਸਰ੍ਜਨਂ(੧) ॥੧੬੩.੦੨੦ ਯਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੁ ਸਂਸ਼੍ਰਵਾਃ ਪੂਰ੍ਵਮਰ੍ਘਪਾਤ੍ਰੇ ਨਿਪਾਤਿਤਾਃ ।੧੬੩.੦੨੧ ਪਿਤृਪਾਤ੍ਰਂ ਤਦੁਤ੍ਤਾਨਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਵਿਪ੍ਰਾਨ੍ ਵਿਸਰ੍ਜਯੇਤ੍ ॥੧੬੩.੦੨੧ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਮਨੁਵ੍ਰਜ੍ਯ ਭਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਪਿਤृਸੇਵਿਤਂ ।੧੬੩.੦੨੨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਭਵੇਤ੍ਤਾਨ੍ਤੁ ਰਜਨੀਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੈਃ ਸਹ ॥੧੬੩.੦੨੨ ਏਵਂ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਵृਦ੍ਧੌ ਨਾਨ੍ਦੀਮੁਖਾਨ੍ ਪਿਤॄਨ੍ ।੧੬੩.੦੨੩ ਯਜੇਤ ਦਧਿਕਰ੍ਕਨ੍ਧੁਮਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ ਪਿਣ੍ਡਾਨ੍ ਯਵੈਃ ਕ੍ਰਿਯਾ ॥੧੬੩.੦੨੩ ਏਕੋਦ੍ਦਿष੍ਟਂ ਦੈਵਹੀਨਮੇਕਾਰ੍ਘੈਕਪਵਿਤ੍ਰਕਂ ।੧੬੩.੦੨੪ ਆਵਾਹਨਾਗ੍ਨੌਕਰਣਰਹਿਤਂ ਹ੍ਯਪਸਵ੍ਯਵਤ੍ ॥੧੬੩.੦੨੪ ਉਪਤਿष੍ਠਤਾਮਿਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਯ੍ਯਸ੍ਥਾਨੇ ਪਿਤृਵਿਸਰ੍ਜਨੇ ।੧੬੩.੦੨੫ ਅਭਿਰਮ੍ਯਤਾਮਿਤਿ ਵਦੇਦ੍ਬ੍ਰੂਯੁਸ੍ਤੇऽਭਿਰਤਾਃ ਸ੍ਮ ਹ ॥੧੬੩.੦੨੫ ਗਨ੍ਧੋਦਕਤਿਲੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪਾਤ੍ਰਚਤੁष੍ਟਯਂ ।੧੬੩.੦੨੬ ਅਰ੍ਘਾਰ੍ਥਪਿਤृਪਾਤ੍ਰੇषੁ ਪ੍ਰੇਤਪਾਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਸੇਚਯੇਤ੍ ॥੧੬੩.੦੨੬ ਯੇ ਸਮਾਨਾ ਇਤਿ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ੇषਂ ਪੂਰ੍ਵਵਦਾਚਰੇਤ੍ ।੧੬੩.੦੨੭ ਏਤਤ੍ਸਪਿਣ੍ਡੀਕਰਣਮੇਕੋਦ੍ਦਿष੍ਟਂ ਸ੍ਤਿਯਾ ਸਹ(੨) ॥੧੬੩.੦੨੭ ਅਰ੍ਵਾਕ੍ਸਪਿਣ੍ਡੀਕਰਣਂ ਯਸ੍ਯ ਸਂਵਤ੍ਸਰਾਦ੍ਭਵੇਤ੍ ।੧੬੩.੦੨੮ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਪਿਤृਪੂਰ੍ਵਂ ਵਿਸਰ੍ਜਯੇਦਿਤਿ ਖ.. , ਛ.. , ਝ.. ਚ ੨ ਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਾ ਅਪੀਤਿ ਖ.. , ਛ.. ਚ ਤਸ੍ਯਾਪ੍ਯਨ੍ਨਂ ਸੋਦਕੁਮ੍ਭਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਸਂਵਤ੍ਸਰਂ ਦ੍ਵਿਜੇ ॥੧੬੩.੦੨੮ ਮृਤਾਹਨਿ ਚ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਪ੍ਰਤਿਮਾਸਨ੍ਤੁ ਵਤ੍ਸਰਂ ।੧੬੩.੦੨੯ ਪ੍ਰਤਿਸਂਵਤ੍ਸਰਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਵੈ ਮਾਸਿਕਾਨ੍ਨਵਤ੍ ॥੧੬੩.੦੨੯ ਹਵਿष੍ਯਾਨ੍ਨੇਨ ਵੈ ਮਾਸਂ ਪਾਯਸੇਨ ਤੁ ਵਤ੍ਸਰਂ ।੧੬੩.੦੩੦ ਮਾਤ੍ਸ੍ਯਹਾਰਿਣਕੌਰਭ੍ਰਸ਼ਾਕੁਨਚ੍ਛਾਗਪਾਰ੍षਤੈਃ(੧) ॥੧੬੩.੦੩੦ ਐਣਰੌਰਵਵਾਰਾਹਸ਼ਾਸ਼ੈਰ੍ਮਾਂਸੈਰ੍ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ।੧੬੩.੦੩੧ ਮਾਸਵृਦ੍ਧ੍ਯਾਭਿਤृਪ੍ਯਨ੍ਤਿ ਦਤ੍ਤੈਰੇਵ(੨) ਪਿਤਾਮਹਾਃ ॥੧੬੩.੦੩੧ ਖਡ੍ਗਾਮਿषਂ ਮਹਾਸ਼ਲ੍ਕਂ ਮਧੁਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ਨਮੇਵ ਚ(੩) ।੧੬੩.੦੩੨ ਲੋਹਾਮਿषਂ ਕਾਲਸ਼ਾਕਂ ਮਾਂਸਂ ਵਾਰ੍ਧੀਨਸਸ੍ਯ ਚ ॥੧੬੩.੦੩੨ ਯਦ੍ਦਦਾਤਿ ਗਯਾਸ੍ਥਞ੍ਚ ਸਰ੍ਵਮਾਨਨ੍ਤ੍ਯਮੁਚ੍ਯਤੇ(੪) ।੧੬੩.੦੩੩ ਤਥਾ ਵਰ੍षਾਤ੍ਰਯੋਦਸ਼੍ਯਾਂ ਮਘਾਸੁ ਚ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥੧੬੩.੦੩੩ ਕਨ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਜਾਂ ਵਨ੍ਦਿਨਸ਼੍ਚ ਪਸ਼ੂਨ੍ਮੁਖ੍ਯਾਨ੍ ਸੁਤਾਨਪਿ ।੧੬੩.੦੩੪ ਘृਤਂ ਕृषਿਂ ਚ ਵਾਣਿਜ੍ਯਂ ਦ੍ਵਿਸ਼ਫੈਕਸ਼ਫਂ ਤਥਾ ॥੧੬੩.੦੩੪ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਰ੍ਚਸ੍ਵਿਨਃ ਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ ਸ੍ਵਰ੍ਣਰੂਪ੍ਯੇ ਸਕੁਪ੍ਯਕੇ ।੧੬੩.੦੩੫ ਜ੍ਞਾਤਿਸ਼੍ਰੈष੍ਠ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਕਾਮਾਨਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਦਃ ਸਦਾ ॥੧੬੩.੦੩੫ ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਪ੍ਰਭृਤਿष੍ਵੇਤਾਨ੍ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੀਂ ।੧੬੩.੦੩੬ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਤੁ ਹਤਾ ਯੇ ਵੈ ਤੇषਾਂ ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਦੀਯਤੇ ॥੧੬੩.੦੩੬ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ(੫) ਹ੍ਯਪਤ੍ਯਮੋਜਸ਼੍ਚ ਸ਼ੌਰ੍ਯਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਂ ਬਲਂ ਤਥਾ ।੧੬੩.੦੩੭ ਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੈष੍ਠ੍ਯਂ ਸਸੌਭਾਗ੍ਯਮਪਤ੍ਯਂ ਮੁਖ੍ਯਤਾਂ ਸੁਤਾਨ੍ ॥੧੬੩.੦੩੭ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਮਾਤ੍ਸ੍ਯਾਵਿਹਾਰਿਣੌਰਭ੍ਰਸ਼ਾਕੁਨਚ੍ਛਾਗਪਾਰ੍षਤੈਰਿਤਿ ਛ.. ੨ ਦਤ੍ਤੈਰਿਹੇਤਿ ਘ.. , ਙ.. , ਞ.. ਚ ੩ ਮਧੁਮੁਦ੍ਗਾਨ੍ਨਮੇਵ ਵੇਤਿ ਙ.. ੪ ਸਰ੍ਵਮਾਨਨ੍ਤ੍ਯਮਸ਼੍ਨੁਤੇ ਇਤਿ ਘ.. , ਙ.. ਚ ੫ ਸ੍ਵਰ੍ਣਮਿਤਿ ਖ.. , ਛ.. ਚ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਚਕ੍ਰਤਾਂ ਪੁਤ੍ਰਾਨ੍ ਵਾਣਿਜ੍ਯਂ ਪ੍ਰਸੁਤਾਂ ਤਥਾ ।੧੬੩.੦੩੮ ਅਰੋਗਿਤ੍ਵਂ ਯਸ਼ੋ ਵੀਤਸ਼ੋਕਤਾਂ ਪਰਮਾਙ੍ਗਤਿਂ ॥੧੬੩.੦੩੮ ਧਨਂ ਵਿਦ੍ਯਾਂ ਭਿषਕਸਿਦ੍ਧਿਂ ਰੂਪ੍ਯਂ ਗਾਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਜਾਵਿਕਂ ।੧੬੩.੦੩੯ ਅਸ਼੍ਵਾਨਾਯੁਸ਼੍ਚ ਵਿਧਿਵਤ੍ਯਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ ॥੧੬੩.੦੩੯ ਕृਤ੍ਤਿਕਾਦਿਭਰਣ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸ ਕਾਮਾਨਾਪ੍ਨੁਯਾਦਿਮਾਨ੍ ।੧੬੩.੦੪੦ ਵਸੁਰੁਦ੍ਰਾਦਿਤਿਸੁਤਾਃ ਪਿਤਰਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਦੇਵਤਾਃ ॥੧੬੩.੦੪੦ ਪ੍ਰੀਣਯਨ੍ਤਿ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ(੧) ਪਿਤॄਨ੍ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇਨ ਤਰ੍ਪਿਤਾਃ ।੧੬੩.੦੪੧ ਆਯੁਃ ਪ੍ਰਜਾਂ ਧਨਂ(੨) ਵਿਦ੍ਯਾਂ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਸੁਖਾਨਿ ਚ ॥੧੬੩.੦੪੧ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤਥਾ ਰਾਜ੍ਯਂ ਪ੍ਰੀਤਾ ਨॄਣਾਂ ਪਿਤਾਮਹਾਃ(੩)

ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਰੀਤ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸੁਣੋ। ਪਹਿਲਾਂ ਦਿਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਹਰ ਵਿੱਚ ਪੰਡਿਤਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦੋ ਅਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਪੀਠਾਂ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਓ, ਜੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ। ਜੇ ਜੋੜੇ ਨਾ ਹੋਣ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਤਿੰਨ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪੰਡਿਤ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਬਿਠਾਓ। ਮਾਤਾ-ਮਾਮਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹੀ ਰੀਤ ਹੈ ਜਾਂ ਵਪਾਰੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ। ਹੱਥ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਿਓ ਅਤੇ ਬੈਠਣ ਲਈ ਕੁਸ਼ਾਂ ਵੀ। ਫਿਰ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ 'ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ' ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹੋ। ਫਿਰ ਜੌ ਲੈ ਕੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ ਪਾ ਦਿਓ। 'ਸ਼ੰਨੋ ਦੇਵੀ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਦੁੱਧ ਪਾ ਕੇ ਜੌ ਭਰੋ। 'ਯਾਦਿਵਿਆ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਅਰਘ ਪਾਓ। ਪਾਣੀ, ਚੰਦਨ, ਫੁੱਲ, ਧੂਪ ਤੇ ਦੀਵਾ ਭੇਟ ਕਰੋ। ਫਿਰ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਦੁੱਗਣੀਆਂ ਕੁਸ਼ਾਂ ਰੱਖੋ ਤੇ 'ਉਸ਼ੰਤਸਤੁ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦੋ। ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ 'ਆਓ ਸਾਡੇ ਕੋਲ' ਮੰਤ੍ਰ ਜਪੋ। ਜੌ ਦੀ ਥਾਂ ਤਿਲ ਵਰਤੋ, ਅਰਘ ਆਦਿ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕਰੋ। ਅਰਘ ਦੇ ਕੇ, ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਓ। ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਪਾਤਰ ਥੱਲੇ ਰੱਖੋ ਤੇ ਆਗਿ ਵਿੱਚ ਘੀ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਚੜ੍ਹਾਓ। 'ਕਰੋ' ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ ਤੇ ਪਿਤਰ ਯਜਨ ਵਾਂਗ ਹਵਨ ਕਰੋ। ਹਵਨ ਦਾ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਓ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ। ਭੋਜਨ ਦੇ ਕੇ 'ਇਹ ਧਰਤੀ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ' ਆਖੋ ਤੇ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰੋ। 'ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੈ' ਆਖ ਕੇ ਦੂਜੇ ਅੰਗੂਠੇ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਛੂਹੋ। 'ਸਵਾਹਾ' ਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਗਾਇਤਰੀ ਜਪੋ ਤੇ 'ਮਧੁਵਾਤਾ' ਮੰਤ੍ਰ ਵੀ। ਜਿੰਨਾ ਨੂੰ ਆਸ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਆਖੋ ਕਿ ਖਾਓ, ਉਹ ਵੀ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ। ਭੋਜਨ, ਹਵਨ ਦਾ ਭੋਜਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ ਦਿਓ। ਭੋਜਨ ਲੈ ਕੇ ਆਖੋ 'ਤੁਸੀਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਵੋ', ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਤੇ ਪਾਣੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਛਿੜਕੋ। ਸਾਰਾ ਭੋਜਨ, ਤਿਲ ਸਮੇਤ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਚੁੱਕੋ। ਜਿੱਥੇ ਉੱਠਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਪਿੰਡ ਪਿਤਰ ਯਜਨ ਵਾਂਗ ਰੱਖੋ। ਮਾਤਾ-ਮਾਮਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹੀ ਰੀਤ ਹੈ, ਫਿਰ ਆਚਮਨ ਕਰਵਾਓ। ਫਿਰ 'ਸੁਖੀ ਰਹੋ' ਆਖੋ ਤੇ ਅਖੰਡ ਪਾਣੀ ਭੇਟ ਕਰੋ। ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਖਣਾ ਦੇ ਕੇ 'ਸਵਧਾ' ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰੋ। ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ 'ਸਾਡੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਸਵਧਾ ਹੋਵੇ' ਆਖੋ। 'ਸਵਧਾ ਹੋਵੇ' ਆਖ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕੋ। 'ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ' ਜਾਂ 'ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ' ਪਾਣੀ ਦਿਓ। 'ਸਾਨੂੰ ਦਾਤਾ ਵਧਣ, ਵੇਦ ਵਧਣ' ਆਖੋ। 'ਸਾਡੀ ਸ਼ਰਧਾ ਘਟੇ ਨਾ, ਸਾਨੂੰ ਵਧ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਮਿਲੇ' ਆਖੋ। ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਪਿਆਰੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਵਿਦਾ ਕਰੋ। 'ਵਾਜੇ ਵਾਜੇ' ਆਖ ਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰੋ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਘ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਪਾਇਆ ਸੀ, ਪਿਤਰ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਉਲਟ ਕੇ ਪੰਡਿਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰੋ। ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਰਾਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਰਹੇ। ਐਸਾ ਕਰਕੇ, ਵੱਡਿਆਂ ਅਤੇ ਨਾਂਦੀ ਮੁਖ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਜੌ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਚੜ੍ਹਾਏ। ਇੱਕੋ ਪਿਤਰ ਲਈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਇੱਕੋ ਅਰਘ, ਇੱਕੋ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ, ਆਵਾਹਨ, ਅੱਗ, ਆਦਿ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਕਰਕੇ, 'ਆਓ ਬੈਠੋ' ਆਖ ਕੇ, ਪਿਤਰ ਵਿਦਾ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ 'ਤੁਸੀਂ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੋ' ਆਖੋ, ਉਹ ਆਖਣ 'ਅਸੀਂ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ'। ਚੰਦਨ, ਪਾਣੀ, ਤਿਲ ਨਾਲ ਚਾਰ ਪਾਤਰ ਬਣਾਓ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਤ ਪਾਤਰ ਰੱਖੋ। 'ਯੇ ਸਮਾਨ ਹਨ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਦੋ ਵਾਰ, ਬਾਕੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕਰੋ। ਇਹ ਸਪੀੰਡੀਕਰਨ ਹੈ, ਇੱਕੋ ਪਿਤਰ ਲਈ, ਇਸਤਰੀ ਸਮੇਤ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੀ ਅੰਨ ਤੇ ਘੜਾ ਦੇ ਕੇ ਸਾਲ ਭਰ ਦਿਓ। ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਵੀ ਕਰੋ, ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਸਾਲ ਭਰ, ਹਰ ਸਾਲ, ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਨ ਤੋਂ ਵੱਧ। ਮਹੀਨੇ ਭਰ ਹਵਨ ਦੇ ਅੰਨ ਨਾਲ, ਸਾਲ ਭਰ ਖੀਰ ਨਾਲ। ਮੱਛੀ, ਹਿਰਣ, ਭੇੜ, ਪੰਛੀ, ਬੱਕਰਾ, ਪਾਰਸ਼ਦ, ਐਣ, ਰੌਰਵ, ਸੂਰ, ਖਰਗੋਸ਼, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਹੀਨੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਪਿਤਾਮਹ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਖੜਗ ਮਾਸ, ਵੱਡਾ ਛਿਲਕਾ, ਸ਼ਹਦ ਵਾਲਾ ਅੰਨ, ਲੋਹਾ ਮਾਸ, ਕਾਲਾ ਸਾਗ, ਵਾਰਧੀਨ ਮਾਸ, ਜੋ ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਲਈ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਤੀਜੀ ਤੇਰਵੀਂ, ਮਘਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਧੀਆਂ, ਪੁੱਤਰ, ਪਸ਼ੂ, ਘੀ, ਖੇਤੀ, ਵਪਾਰ, ਦੋ-ਚਾਰ ਪੈਰ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂ, ਬ੍ਰਹਮਵਰਤ ਪੁੱਤਰ, ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਘੜੇ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਪਦਵੀ, ਸਾਰੇ ਸੁਖ, ਜੋ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਦਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਤੋਂ ਚੌਦਵੀਂ ਤਕ, ਚੌਦਵੀਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਥੇ ਦਿਓ। ਸਵਰਗ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਵਧੀਕਤਾ, ਸ਼ੌਰ, ਖੇਤ, ਤਾਕਤ, ਵਧੀਆ ਪੁੱਤਰ, ਸੁਭਾਗ, ਮੁੱਖ ਪੁੱਤਰ, ਵਪਾਰ, ਵਧੀਆ ਪੁੱਤਰ, ਰੋਗ ਰਹਿਤ, ਯਸ਼, ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ, ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ, ਧਨ, ਵਿਦਿਆ, ਵੈਦਕ ਸਿੱਧੀ, ਚਾਂਦੀ, ਗਾਂ, ਬੱਕਰੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ, ਜੋ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਤੋਂ ਭਰਣੀ ਤਕ, ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਵਸੁ, ਰੁਦਰ ਆਦਿ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਾਧ ਦੇਵਤਾ ਹਨ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪਿਤਰ, ਸ਼ਰਾਧ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਮਰ, ਸੰਤਾਨ, ਧਨ, ਵਿਦਿਆ, ਸਵਰਗ, ਮੁਕਤੀ, ਸੁਖ, ਰਾਜ, ਸਭ ਕੁਝ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਅਥ ਪਞ੍ਚषष੍ਟ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ਨਾਨਾਧਰ੍ਮਾਃ ਅਗ੍ਨਿਰੁਵਾਚ ਧ੍ਯੇਯ ਆਤ੍ਮਾ ਸ੍ਥਿਤੋ ਯੋऽਸੌ ਹृਦਯੇ ਦੀਪਵਤ੍ਪ੍ਰਭੁਃ ।੧੬੫.੦੦੧ ਅਨਨ੍ਯਵਿषਯਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਮਨੋ ਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਮृਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ॥੧੬੫.੦੦੧ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਨ੍ਤੁ ਧ੍ਯਾਯਿਨੇ ਦੇਯਂ(੩) ਗਵ੍ਯਂ ਦਧਿ ਘृਤਂ ਪਯਃ ।੧੬੫.੦੦੨ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗਵੋ ਮਸੂਰਾਸ਼੍ਚ ਵਾਰ੍ਤਾਕੁਃ ਕੋਦ੍ਰਵੋ ਨ ਹਿ ॥੧੬੫.੦੦੨ ਸੈਂਹਿਕਯੋ ਯਦਾ ਸੂਰ੍ਯਂ ਗ੍ਰਸਤੇ ਪਰ੍ਵਸਨ੍ਧਿषੁ ।੧੬੫.੦੦੩ ਹਸ੍ਤਿਚ੍ਛਾਯਾ ਤੁ ਸਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਦਾਨਾਦਿਕੇऽਕ੍ਸ਼੍ਯਾ ॥੧੬੫.੦੦੩ ਪਿਤ੍ਰੇ ਚੈਵ ਯਦਾ ਸੋਮੋ ਹਂਸੇ ਚੈਵ ਕਰੇ ਸ੍ਥਿਤੇ ।੧੬੫.੦੦੪ ਤਿਥਿਰ੍ਵੈਵਸ੍ਵਤੋ ਨਾਮ ਸਾ ਛਾਯਾ ਕੁਞ੍ਜਰਸ੍ਯ ਤੁ ॥੧੬੫.੦੦੪ ਅਗ੍ਨੌਕਰਣਸ਼ੇषਨ੍ਤੁ ਨ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵਿਕੇ ।੧੬੫.੦੦੫ ਅਗ੍ਨ੍ਯਭਾਵੇ ਤੁ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਯ ਹਸ੍ਤੇ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ॥੧੬੫.੦੦੫ ਨ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਦੁष੍ਯਤਿ ਜਾਰੇਣ ਨ ਵਿਪ੍ਰੋ ਵੇਦਕਰ੍ਮਣਾ ।੧੬੫.੦੦੬ ਬਲਾਤ੍ਕਾਰੋਪਭੁਕ੍ਤਾ ਚੇਦ੍ਵੈਰਿਹਸ੍ਤਗਤਾਪਿ ਵਾ(੧) ॥੧੬੫.੦੦੬ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜੇਦ੍ਦੂषਿਤਾਨ੍ਨਾਰੀਮृਤੁਕਾਲੇ ਨ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਤਿ ।੧੬੫.੦੦੭ ਯ ਆਤ੍ਮਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇਣ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਨਾਤ੍ਰ ਪਸ਼੍ਯਤਿ(੨) ॥੧੬੫.੦੦੭ ਬ੍ਰਹ੍ਮਭੂਤਃ ਸ ਏਵੇਹ ਯੋਗੀ ਚਾਤ੍ਮਰਤੋऽਮਲਃ ।੧੬੫.੦੦੮ ਵਿषਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਯੋਗਾਤ੍ਕੇਚਿਦ੍ਯੋਗਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ਵੈ ॥੧੬੫.੦੦੮ ਅਧਰ੍ਮੋ ਧਰ੍ਮਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਤੁ ਗृਹੀਤਸ੍ਤੈਰਪਣ੍ਡਿਤੈਃ ।੧੬੫.੦੦੯ ਆਤ੍ਮਨੋ ਮਨਸਸ਼੍ਚੈਵ ਸਂਯੋਗਞ੍ਚ ਤਥਾ ਪਰੇ ॥੧੬੫.੦੦੯ ਵृਤ੍ਤਿਹੀਨਂ ਮਨਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਂ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨਿ ।੧੬੫.੦੧੦ ਏਕੀਕृਤ੍ਯ ਵਿਮੁਚ੍ਯੇਤ ਬਨ੍ਧਾਦ੍ਯੋਗੋऽਯਮੁਤ੍ਤਮਃ ॥੧੬੫.੦੧੦ ਕੁਟੁਮ੍ਬੈਃ ਪਞ੍ਚਭਿਰ੍ਯਾਮਃ षष੍ਠਸ੍ਤਤ੍ਰ ਮਹਤ੍ਤਰਃ ।੧੬੫.੦੧੧ ਦੇਵਾਸੁਰਮਨੁष੍ਯੈਰ੍ਵਾ ਸ ਜੇਤੁਂ ਨੈਵ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ(੩) ॥੧੬੫.੦੧੧ ਬਹਿਰ੍ਮੁਖਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਕृਤ੍ਵਾ ਚਾਭਿਮੁਖਾਨਿ ਵੈ ।੧੬੫.੦੧੨ ਮਨਸ੍ਯੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗ੍ਰਾਮਂ ਮਨਸ਼੍ਚਾਤ੍ਮਨਿ ਯੋਜਯੇਤ੍ ॥੧੬੫.੦੧੨ ਸਰ੍ਵਭਾਵਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਂ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਜ੍ਞਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਨ੍ਯਸੇਤ੍ ।੧੬੫.੦੧੩ ਏਤਜ੍ਜ੍ਞਾਨਞ੍ਚ ਧ੍ਯਾਨਞ੍ਚ ਸ਼ੇषੋऽਨ੍ਯੋ ਗ੍ਰਨ੍ਥਵਿਸ੍ਤਰਃ(੪) ॥੧੬੫.੦੧੩ ਯਨ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਰ੍ਵਲੋਕਸ੍ਯ ਤਦਸ੍ਤੀਤਿ ਵਿਰੁਧ੍ਯਤੇ ।੧੬੫.੦੧੪ ਕਥ੍ਯਮਾਨਂ ਤਥਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਹृਦਯੇ ਨਾਵਤਿष੍ਠਤੇ ॥੧੬੫.੦੧੪ ਅਸਂਵੇਦ੍ਯਂ ਹਿ ਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ(੧) ਕੁਮਾਰੀ ਸ੍ਤ੍ਰੀਮੁਖਂ ਯਥਾ ।੧੬੫.੦੧੫ ਅਯੋਗੀ ਨੈਵ ਜਾਨਾਤਿ ਜਾਤ੍ਯਨ੍ਧੋ ਹਿ ਘਟਂ ਯਥਾ ॥੧੬੫.੦੧੫ ਸਨ੍ਨ੍ਯਸਨ੍ਤਂ ਦ੍ਵਿਜਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚਲਤਿ ਭਾਸ੍ਕਰਃ ।੧੬੫.੦੧੬ ਏष ਮੇ ਮਣ੍ਡਲਂ ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਧਿਗਚ੍ਛਤਿ ॥੧੬੫.੦੧੬ ਉਪਵਾਸਵ੍ਰਤਞ੍ਚੈਵ ਸ੍ਨਾਨਨ੍ਤੀਰ੍ਥਂ ਫਲਨ੍ਤਪਃ ।੧੬੫.੦੧੭ ਦ੍ਵਿਜਸਮ੍ਪਾਦਨਞ੍ਚੈਵ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਨ੍ਤਸ੍ਯ ਤਤ੍ਫਲਂ ॥੧੬੫.੦੧੭ ਏਕਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਃ ਪਰਨ੍ਤਪਃ ।੧੬੫.੦੧੮ ਸਾਵਿਤ੍ਰ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਪਰਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਪਾਵਨਂ ਪਰਮਂ ਸ੍ਮृਤਃ ॥੧੬੫.੦੧੮ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਸੁਰੈਰ੍ਭੁਕ੍ਤਾਃ ਸੋਮਗਨ੍ਧਰ੍ਵਵਹ੍ਨਿਭਿਃ ।੧੬੫.੦੧੯ ਭੁਞ੍ਜਤੇ ਮਾਨੁषਾਃ ਪਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨੈਤਾ ਦੁष੍ਯਨ੍ਤਿ ਕੇਨਚਿਤ੍ ॥੧੬੫.੦੧੯ ਅਸਵਰ੍ਣੇਨ ਯੋ ਗਰ੍ਭਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਯੋਨੌ ਨਿषਿਚ੍ਯਤੇ ।੧੬੫.੦੨੦ ਅਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਤੁ ਭਵੇਨ੍ਨਾਰੀ ਯਾਵਤ੍ਛਲ੍ਯਂ ਨ ਮੁਞ੍ਚਤਿ ॥੧੬੫.੦੨੦ ਨਿਃਸृਤੇ ਤੁ ਤਤਃ ਸ਼ਲ੍ਯੇ ਰਜਸਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਤੇ ਤਤਃ ।੧੬੫.੦੨੧ ਧ੍ਯਾਨੇਨ ਸਦृਸ਼ਨ੍ਨਾਸ੍ਤਿ ਸ਼ੋਧਨਂ ਪਾਪਕਰ੍ਮਣਾਂ ॥੧੬੫.੦੨੧ ਸ਼੍ਵਪਾਕੇष੍ਵਪਿ ਭੁਞ੍ਜਾਨੋ ਧ੍ਯਾਨੇਨ ਹਿ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਤਿ ।੧੬੫.੦੨੨ ਆਤ੍ਮਾ ਧ੍ਯਾਤਾ ਮਨੋ ਧ੍ਯਾਨਂ ਧ੍ਯੇਯੋ ਵਿष੍ਣੁਃ ਫਲਂ ਹਰਿਃ ॥੧੬੫.੦੨੨ ਅਕ੍ਸ਼ਯਾਯ ਯਤਿਃ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇ ਪਙ੍ਕ੍ਤਿਪਾਵਨਪਾਵਨਃ ।੧੬੫.੦੨੩ ਆਰੂਢੋ ਨੈष੍ਠਿਕਨ੍ਧਰ੍ਮਂ ਯਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਚ੍ਯਵਤੇ ਦ੍ਵਿਜਃ ॥੧੬੫.੦੨੩ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਯੇਨ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯੇਤ੍ਸ ਆਤ੍ਮਹਾ ।੧੬੫.੦੨੪ ਯੇ ਚ ਪ੍ਰਵ੍ਰਜਿਤਾਃ ਪਤ੍ਨ੍ਯਾਂ ਯਾ ਚੈषਾਂ ਵੀਜਸਨ੍ਤਤਿਃ ॥੧੬੫.੦੨੪ ਵਿਦੁਰਾ ਨਾਮ ਚਣ੍ਡਾਲਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ।੧੬੫.੦੨੫ ਸ਼ਤਿਕੋ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਗृਧ੍ਰਃ ਸ਼੍ਵਾਸੌ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਿਕਸ੍ਤਥਾ ॥੧੬੫.੦੨੫ ਭਾਸੋ ਵਿਂਸ਼ਤਿਵਰ੍षਾਣਿ ਸੂਕਰੋ ਦਸ਼ਭਿਸ੍ਤਥਾ ।੧੬੫.੦੨੬ ਅਪੁष੍ਪੋ ਵਿਫਲੋ ਵृਕ੍ਸ਼ੋ ਜਾਯਤੇ ਕਣ੍ਟਕਾਵृਤਃ ॥੧੬੫.੦੨੬ ਤਤੋ ਦਾਵਾਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧਸ੍ਤੁ ਸ੍ਥਾਣੁਰ੍ਭਵਤਿ ਸਾਨੁਗਃ ।੧੬੫.੦੨੭ ਤਤੋ ਵਰ੍षਸ਼ਤਾਨ੍ਯष੍ਟੌ ਦ੍ਵੇ ਤਿष੍ਠਤ੍ਯਚੇਤਨਃ ॥੧੬੫.੦੨੭ ਪੂਰ੍ਣੇ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰੇ ਤੁ ਜਾਯਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਾਕ੍ਸ਼ਸਃ ।੧੬੫.੦੨੮ ਪ੍ਲਵੇਨ ਲਭਤੇ ਮੋਕ੍ਸ਼ਂ ਕੁਲਸ੍ਯੋਤ੍ਸਾਦਨੇਨ ਵਾ ॥੧੬੫.੦੨੮ ਯੋਗਮੇਵ ਨਿषੇਵੇਤੇਤ ਨਾਨ੍ਯਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਮਘਾਪਹਮ੍

ਅਗਨਿ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਿਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਸਾਡੀ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਦੀਵੇ ਵਾਂਗ ਵੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਨ, ਬੁੱਧੀ, ਯਾਦ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੱਲ ਨਾ ਲੈ ਜਾ ਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਦੇਵੋ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਧ ਵਿੱਚ ਗੌ, ਦਹੀਂ, ਘੀ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਿਯੰਗੂ, ਮਸੂਰ ਅਤੇ ਤੋੜੀ ਨਹੀਂ ਵਰਤਣੀ। ਜਦੋਂ ਚੰਦ੍ਰਗ੍ਰਹਣ ਜਾਂ ਸੂਰਜਗ੍ਰਹਣ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਹਾਥੀ ਦੀ ਛਾਂ ਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਸ਼ਰਾਧ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ। ਜਦੋਂ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਸੋਮ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਹੰਸ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਹਾਥੀ ਦੀ ਛਾਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਵੀ ਸ਼ਰਾਧ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ। ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ, ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਲਈ ਨਾ ਦਿਓ। ਜੇ ਅੱਗ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪੰਡਿਤ ਦੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦਿਓ। ਨਾਰੀ ਜੇ ਜਬਰਦਸਤੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਭੋਗੀ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਹੱਥ ਆ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਜੋ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਦੂਜਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਰੂਪ, ਜੋਗੀ ਅਤੇ ਆਤਮਰਤੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਜੋਗ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਧਰਮ ਦੀ ਥਾਂ ਅਧਰਮ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਮਨ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨੂੰ ਸਮਝੋ, ਮਨ ਨੂੰ ਵਿਰਤੀ ਰਹਿਤ ਕਰਕੇ, ਖੇਤ੍ਰਗਿਆ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰੋ, ਤਦ ਹੀ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਜੋਗ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਪੰਜ ਯਾਮ ਰਹੋ, ਛੇਵਾਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ, ਅਸੁਰ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤ ਸਕਦੇ। ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰੋਂ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਲਿਆਓ, ਮਨ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਜੋੜੋ। ਸਾਰੇ ਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਖੇਤ੍ਰਗਿਆ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰੋ। ਇਹੀ ਗਿਆਨ ਤੇ ਧਿਆਨ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਸਾਰਾ ਗੰਥ ਵਧਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਗਿਆਨ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ। ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੁਆਰੀ ਕੁੜੀ ਦਾ ਮੁਖ ਨਾ ਵੇਖਿਆ ਹੋਵੇ। ਜੋ ਜੋਗੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਜਨਮਾਂਧਾ ਘੜਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਦੁਜਾ ਪੰਡਿਤ ਸੰਨਿਆਸੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਮੰਡਲ ਭੇਦ ਕੇ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਪਵਾਸ, ਵਰਤ, ਸਨਾਨ, ਤੀਰਥ, ਇਹ ਸਭ ਤਪ, ਪੰਡਿਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਇਹ ਸਭ ਉਸੇ ਦਾ ਫਲ ਹੈ। ਇੱਕ ਅੱਖਰ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤਪ ਹੈ। ਸਾਵਿਤਰੀ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਭੋਗਿਆ, ਫਿਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਭੀ ਮੈਲੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਨਾਰੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਜਾਤੀ ਦਾ ਬੀਜ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੈਲੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਬੀਜ ਨਿਕਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਜਦ ਬੀਜ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਜ ਨਾਲ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਧਿਆਨ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਕੋਈ ਚੰਡਾਲ ਦੇ ਘਰ ਭੋਜਨ ਕਰ ਲਵੇ, ਪਰ ਧਿਆਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਧਿਆਤਾ ਹੈ, ਮਨ ਧਿਆਨ ਹੈ, ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੈ, ਫਲ ਹਰਿ ਹੈ। ਜੋ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਦਾ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪੰਗਤ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਨੈਸ਼ਠਿਕ ਵਰਤ ਵਾਲਾ ਦੂਜਾ ਪੰਡਿਤ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਆਤਮ-ਘਾਤੀ ਪਾਪੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਪੁੱਤਰ 'ਵਿਦੁਰ' ਜਾਂ 'ਚੰਡਾਲ' ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਸੌ ਸਾਲ ਦਾ ਗਿੱਧ, ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦਾ ਉਲੂ, ਵੀਹ ਸਾਲ ਦਾ ਭਾਸ, ਦਸ ਸਾਲ ਦਾ ਸੂਰ, ਫਲ ਨਾ ਲਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਫਲ ਰਹਿਤ, ਕਾਂਟਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰੁੱਖ, ਫਿਰ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਕੇ, ਉਹ ਰੁੱਖ ਸਤ ਸੌ ਸਾਲ ਤਕ ਅਚੇਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਰਾਖਸ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ ਤਾਂ ਤੀਰਥ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਕੁਲ ਦੇ ਨਾਸ ਨਾਲ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਜੋਗ ਦੀ ਹੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਮੰਤ੍ਰ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ।

ਅਥ षਟ੍षष੍ਟ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ਵਰ੍ਣਧਰ੍ਮਾਦਿਕਥਨਂ ਪੁष੍ਕਰ ਉਵਾਚ ਵੇਦਸ੍ਮਾਰ੍ਤਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਧਰ੍ਮਂ ਵੈ ਪਞ੍ਚਧਾ ਸ੍ਮृਤਂ(੧) ।੧੬੬.੦੦੧ ਵਰ੍ਣਤ੍ਵਮੇਕਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਯੋऽਧਿਕਾਰਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ॥੧੬੬.੦੦੧ ਵਰ੍ਣਧਰ੍ਮਃ ਸ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਯਥੋਪਨਯਨਨ੍ਤ੍ਰਿषੁ ।੧੬੬.੦੦੨ ਯਸ੍ਤ੍ਵਾਸ਼੍ਰਮਂ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਪਦਾਰ੍ਥਃ ਸਂਵਿਧੀਯਤੇ ॥੧੬੬.੦੦੨ ਉਕ੍ਤ ਆਸ਼੍ਰਮਧਰ੍ਮਸ੍ਤੁ ਭਿਨ੍ਨਪਿਣ੍ਡਾਦਿਕੋ ਯਥਾ ।੧੬੬.੦੦੩ ਉਭਯੇਨ ਨਿਮਿਤ੍ਤੇਨ ਯੋ ਵਿਧਿਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ॥੧੬੬.੦੦੩ ਨੈਮਿਤ੍ਤਿਕਃ ਸ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਵਿਧਿਰ੍ਯਥਾ ।੧੬੬.੦੦੪ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਗृਹੀ ਚਾਪਿ ਵਾਨਪ੍ਰਸ੍ਥੋ ਯਤਿਰ੍ਨृਪ ॥੧੬੬.੦੦੪ ਉਕ੍ਤ ਆਸ਼੍ਰਮਧਰ੍ਮਸ੍ਤੁ ਧਰ੍ਮਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਞ੍ਚਧਾ ਪਰਃ(੧) ।੧੬੬.੦੦੫ षਾਡ੍ਗੁਣ੍ਯਸ੍ਯਾਭਿਧਾਨੇ ਯੋ ਦृष੍ਟਾਰ੍ਥਃ ਸ ਉਦਾਹृਤਃ ॥੧੬੬.੦੦੫ ਸ ਤ੍ਰੇਧਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਯਾਗਾਦ੍ਯਦृष੍ਟਾਰ੍ਥ ਇਤਿ ਮਾਨਵਾਃ ।੧੬੬.੦੦੬ ਉਭਯਾਰ੍ਥੋ ਵ੍ਯਵਹਾਰਸ੍ਤੁ ਦਣ੍ਡਧਾਰਣਮੇਵ ਚ ॥੧੬੬.੦੦੬ ਤੁਲ੍ਯਾਰ੍ਥਾਨਾਂ ਵਿਕਲ੍ਪਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਾਗਮੂਲਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ ।੧੬੬.੦੦੭ ਵੇਦੇ ਤੁ ਵਿਹਿਤੋ ਧਰ੍ਮਃ ਸ੍ਮृਤੌ ਤਾਦृਸ਼ ਏਵ ਚ ॥੧੬੬.੦੦੭ ਅਨੁਵਾਦਂ ਸ੍ਮृਤਿਃ ਸੂਤੇ(੨) ਕਾਰ੍ਯਾਰ੍ਥਮਿਤਿ ਮਾਨਵਾਃ ।੧੬੬.੦੦੮ ਗੁਣਾਰ੍ਥਃ ਪਰਿਸਙ੍ਖ੍ਯਾਰ੍ਥੋ ਵਾਨੁਵਾਦੋ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ(੩) ॥੧੬੬.੦੦੮ ਵਿਸ਼ੇषਦृष੍ਟ ਏਵਾਸੌ ਫਲਾਰ੍ਥ ਇਤਿ ਮਾਨਵਾਃ ।੧੬੬.੦੦੯ ਸ੍ਯਾਦष੍ਟਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦ੍ਭਿਃ ਸਂਸ੍ਕਾਰੈਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਗਃ ॥੧੬੬.੦੦੯ ਗਰ੍ਭਾਧਾਨਂ ਪੁਂਸਵਨਂ ਸੀਮਨ੍ਤੋਨ੍ਨਯਨਃ ਤਤਃ ।੧੬੬.੦੧੦ ਜਾਤਕਰ੍ਮ ਨਾਮਕृਤਿਰਨ੍ਨਪ੍ਰਾਸ਼ਨਚੂਡਕਂ ॥੧੬੬.੦੧੦ ਸਂਸ੍ਕਾਰਸ਼੍ਚੋਪਨਯਨਂ ਵੇਦਵ੍ਰਤਚਤੁष੍ਟਯਂ ।੧੬੬.੦੧੧ ਸ੍ਨਾਨਂ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਚਾਰਿਣ੍ਯਾ ਯੋਗਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਜ੍ਞਪਞ੍ਚਕਂ ॥੧੬੬.੦੧੧ ਦੇਵਯਜ੍ਞਃ ਪਿਤृਯਜ੍ਞੋ ਮਨੁष੍ਯਭੂਤਯਜ੍ਞਕੌ ।੧੬੬.੦੧੨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਯਜ੍ਞਃ ਸਪ੍ਤਪਾਕਯਜ੍ਞਸਂਸ੍ਥਾਃ ਪੁਰੋऽष੍ਟਕਾਃ ॥੧੬੬.੦੧੨ ਪਾਰ੍ਵਣਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧਂ ਸ਼੍ਰਾਵਣ੍ਯਾਗ੍ਰਹਾਯਣੀ ਚ ਚੈਤ੍ਰ੍ਯਪਿ ।੧੬੬.੦੧੩ ਆਸ਼੍ਵਯੁਜੀ ਸਪ੍ਤਹਵਿਰ੍ਯਜ੍ਞਸਂਸ੍ਥਾਸ੍ਤਤਃ ਸ੍ਮृਤਾਃ ॥੧੬੬.੦੧੩ ਅਗ੍ਨ੍ਯਾਧੇਯਮਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਂ(੧) ਦਰ੍ਸ਼ਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਸ਼ੁਬਨ੍ਧਕਃ ।੧੬੬.੦੧੪ ਚਾਤੁਰ੍ਮਾਸ੍ਯਾਗ੍ਰਹਾਯੇष੍ਟਿਰ੍ਨਿਰੂਢਃ ਪਸ਼ੁਬਨ੍ਧਕਃ ॥੧੬੬.੦੧੪ ਸੌਤ੍ਰਾਮਣਿਸਪ੍ਤਸੋਮਸਂਸ੍ਥਾਗ੍ਨਿष੍ਟੋਮ ਆਦਿਤਃ ।੧੬੬.੦੧੫ ਅਤ੍ਯਗ੍ਨਿष੍ਟੋਮ ਉਕ੍ਥਸ਼੍ਚ षੋਡਸ਼ੀ ਵਾਜਪੇਯਕਃ ॥੧੬੬.੦੧੫ ਅਤਿਰਾਤ੍ਰਾਸ੍ਤਥਾ ਸ੍ਤੋਮ ਅष੍ਟੌ ਚਾਤ੍ਮਗੁਣਾਸ੍ਤਤਃ ।੧੬੬.੦੧੬ ਦਯਾ ਕ੍ਸ਼ਮਾਨਸੂਯਾ ਚ ਅਨਾਯਾਸੋऽਥ ਮਙ੍ਗਲਂ ॥੧੬੬.੦੧੬ ਅਕਾਰ੍ਪਣ੍ਯਾਸ੍ਪृਹਾਸ਼ੌਚਂ ਯਸ੍ਯੈਤੇ ਸ ਪਰਂ ਵ੍ਰਜੇਤ੍ ।੧੬੬.੦੧੭ ਪ੍ਰਚਾਰੇ ਮੈਥੁਨੇ ਚੈਵ ਪ੍ਰਸ੍ਰਾਵੇ ਦਨ੍ਤਧਾਵਨੇ ॥੧੬੬.੦੧੭ ਸ੍ਨਾਨਭੋਜਨਕਾਲੇ ਚ षਟ੍ਸੁ ਮੌਨਂ ਸਮਾਚਰੇਤ੍ ।੧੬੬.੦੧੮ ਪੁਨਰ੍ਦਾਨਂ ਪृਥਕ੍ਪਾਨਮਾਜ੍ਯੇਨ ਪਯਸਾ ਨਿਸ਼ਿ ॥੧੬੬.੦੧੮ ਦਨ੍ਤਚ੍ਛੇਦਨਮੁष੍ਣਂ ਚ ਸਪ੍ਤ ਸਕ੍ਤੁषੁ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ।੧੬੬.੦੧੯ ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਪੁष੍ਪਂ ਨ ਗृਹ੍ਣੀਯਾਦ੍ਦੇਵਾਯੋਗ੍ਯਨ੍ਤਦੀਰਿਤਂ ॥੧੬੬.੦੧੯ ਅਨ੍ਯਗੋਤ੍ਰੋਪ੍ਯਸਮ੍ਬਦ੍ਧਃ(੨) ਪ੍ਰੇਤਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਨ੍ਦਦਾਤਿ ਯਃ ।੧੬੬.੦੨੦ ਪਿਣ੍ਡਞ੍ਚੋਦਕਦਾਨਞ੍ਚ ਸ ਦਸ਼ਾਹਂ ਸਮਾਪਯੇਤ੍ ॥੧੬੬.੦੨੦ ਉਦਕਞ੍ਚ ਤृਣਂ ਭਸ੍ਮ ਦ੍ਵਾਰਂ ਪਨ੍ਥਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ।੧੬੬.੦੨੧ ਏਭਿਰਨ੍ਤਰਿਤਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪਙ੍ਕ੍ਤਿਦੋषੋ ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ॥੧੬੬.੦੨੧ ਪਞ੍ਚ ਪ੍ਰਾਣਾਹੁਤੀਰ੍ਦਦ੍ਯਾਦਨਾਮਾਙ੍ਗੁष੍ਠਯੋਗਤਃ

ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਵੇਦ ਅਤੇ ਸਮਰਥ ਧਰਮ ਦੀ ਪੰਜ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ। ਜਿਹੜਾ ਧਰਮ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਰਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਰਣ ਧਰਮ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਪਨਯਨ ਆਦਿ ਵਿੱਚ। ਜਿਹੜਾ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਧਰਮ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲਾ। ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜੋ ਵਿਧੀ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਨੈਮਿਤਿਕ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਦੀ ਵਿਧੀ। ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਗ੍ਰਿਹਸਥ, ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ, ਯਤੀ — ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ ਧਰਮ ਹਨ। ਪੰਜਵਾਂ ਧਰਮ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਛੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਜੋ ਧਰਮ ਹੈ, ਉਹ ਦਿੱਖੀ ਫਲ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੰਤ੍ਰ, ਯੱਗ ਆਦਿ, ਜੋ ਅਦਿੱਖੀ ਫਲ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਾਨਵਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ। ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਜੋ ਵਪਾਰ ਜਾਂ ਦੰਡ ਧਾਰਣ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਅਵਹਾਰਕ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਸਮਾਨ ਫਲ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਆਗਮ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਜੋ ਧਰਮ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਸਮਰਥ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ। ਸਮਰਥ, ਵੇਦ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਮਾਨਵ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਪਰਿਸੰਖਿਆ ਵਾਲਾ, ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫਲ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਮਾਨਵ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਚੌਂਤਾਲੀ (ਅਠਤਾਲੀ) ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਰਭਾਧਾਨ, ਪੁੰਸਵਨ, ਸੀਮੰਤ, ਜਨਮ ਕਰਮ, ਨਾਮ ਕਰਣ, ਅੰਨ ਪ੍ਰਾਸ਼ਨ, ਚੂੜਾ ਕਰਣ, ਉਪਨਯਨ, ਵੇਦ ਵਰਤ ਚਾਰ, ਸਨਾਨ, ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਣਾ, ਜੋਗ, ਪੰਜ ਯੱਗ — ਦੇਵ ਯੱਗ, ਪਿਤਰ ਯੱਗ, ਮਨੁੱਖ, ਭੂਤ ਯੱਗ, ਬ੍ਰਹਮ ਯੱਗ, ਸੱਤ ਪਾਕ ਯੱਗ, ਅਸ਼ਟਕਾ, ਪਾਰਵਣ ਸ਼ਰਾਧ, ਸਾਵਣ, ਆਗ੍ਰਹਾਯਣ, ਚੈਤ, ਆਸ਼ਵਯੁਜ, ਸੱਤ ਹਵਿ ਯੱਗ, ਅਗਨਿ ਆਧੇ, ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ, ਦਰਸ਼, ਪਸ਼ੁ ਬੰਧ, ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ, ਆਗ੍ਰਹਾਯਣ ਇਸ਼ਟੀ, ਨਿਰੂੜ ਪਸ਼ੁ ਬੰਧ, ਸੌਤ੍ਰਾਮਣੀ, ਸੱਤ ਸੋਮ ਯੱਗ, ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਆਦਿ, ਅਤਿਆਗਨਿਸ਼ਟੋਮ, ਉਕਥ, ਸੋਲਵਾਂ, ਵਾਜਪੇਯ, ਅਤਿਰਾਤ੍ਰ, ਅੱਠ ਸਵਭਾਵਿਕ ਗੁਣ — ਦਇਆ, ਖਿਮਾ, ਨਿਰਲੇਪਤਾ, ਆਸਾਨੀ, ਮੰਗਲ, ਨਿਰਲੋਭੀ, ਨਿਰਮੋਹੀ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ — ਜਿਸ ਕੋਲ ਇਹ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਚਲਣ, ਸੰਗ, ਪਿਸ਼ਾਬ, ਦੰਦ ਮੰਜਨ, ਨ੍ਹਾਉਣ, ਖਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਛੇਵੇਂ ਮੌਕੇ ਤੇ ਚੁੱਪ ਰਹੋ। ਦੁਬਾਰਾ ਦਾਨ, ਵੱਖਰਾ ਪਾਣੀ, ਘੀ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਦੰਦ ਕੱਟਣਾ, ਗਰਮ, ਸੱਤ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸਤੂ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਛੱਡੋ। ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਉਹ ਫੁੱਲ ਨਾ ਚੁੱਕੋ ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਗੋਤ ਜਾਂ ਸੰਬੰਧ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਪਰਤਿਆਤਮਾ ਨੂੰ ਅੱਗ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਪਿੰਡ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦਸ ਦਿਨ ਕਰੇ। ਪਾਣੀ, ਘਾਹ, ਰਾਖ, ਦਰਵਾਜ਼ਾ, ਰਸਤਾ — ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਵੱਖਰਾ ਕਰਕੇ, ਪੰਗਤਿ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਪੰਜ ਪ੍ਰਾਣ ਆਹੁਤੀਆਂ ਨਾਮ ਤੇ ਅੰਗੂਠੇ ਨਾਲ ਦਿਓ।

ਅਥਾष੍ਟषष੍ਟ੍ਯਧਿਕਸ਼ਤਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ਮਹਾਪਾਤਕਾਦਿਕਥਨਮ੍ ਪੁष੍ਕਰ ਉਵਾਚ ਦਣ੍ਡਂ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨृਪੋ ਨॄਣਾਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਮਕੁਰ੍ਵਤਾਂ ।੧੬੮.੦੦੧ ਕਾਮਤੋऽਕਾਮਤੋ ਵਾਪਿ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਕृਤਂ ਚਰੇਤ੍ ॥੧੬੮.੦੦੧ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਜਾਤਵੇਦੋਮੁਖੈਃ ਸੌਰੈਰਿਤਿ ਖ.. ੨ ਰਿਪੁਂ ਹਰੇਦਿਤਿ ਙ.. , ਞ.. ਚ ਮਤ੍ਤਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾਤੁਰਾਣਾਂ ਚ ਨ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਕਦਾਚਨ ।੧੬੮.੦੦੨ ਮਹਾਪਾਤਕਿਨਾਂ ਸ੍ਪृष੍ਟਂ ਯਚ੍ਚ ਸ੍ਪृष੍ਟਮੁਦਕ੍ਯਯਾ ॥੧੬੮.੦੦੨ ਗਣਾਨ੍ਨਂ ਗਣਿਕਾਨ੍ਨਂ ਚ(੧) ਵਾਰ੍ਧੁषੇਰ੍ਗਾਯਨਸ੍ਯ ਚ ।੧੬੮.੦੦੩ ਅਭਿਸ਼ਪ੍ਤਸ੍ਯ षਣ੍ਡਸ੍ਯ ਯਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚੋਪਪਤਿਰ੍ਗृਹੇ ॥੧੬੮.੦੦੩ ਰਜਕਸ੍ਯ ਨृਸ਼ਂਸਸ੍ਯ ਵਨ੍ਦਿਨਃ ਕਿਤਵਸ੍ਯ ਚ ।੧੬੮.੦੦੪ ਮਿਥ੍ਯਾਤਪਸ੍ਵਿਨਸ਼੍ਚੈਵ ਚੌਰਦਣ੍ਡਿਕਯੋਸ੍ਤਥਾ(੨) ॥੧੬੮.੦੦੪ ਕੁਣ੍ਡਗੋਲਸ੍ਤ੍ਰੀਜਿਤਾਨਾਂ ਵੇਦਵਿਕ੍ਰਯਿਣਸ੍ਤਥਾ ।੧੬੮.੦੦੫ ਸ਼ੈਲੂषਤਨ੍ਤ੍ਰਵਾਯਾਨ੍ਨਂ ਕृਤਘ੍ਨਸ੍ਯਾਨ੍ਨਮੇਵ ਚ ॥੧੬੮.੦੦੫ ਕਰ੍ਮਾਰਸ੍ਯ ਨਿषਾਦਸ੍ਯ ਚੇਲਨਿਰ੍ਣੇਜਕਸ੍ਯ ਚ ।੧੬੮.੦੦੬ ਮਿਥ੍ਯਾਪ੍ਰਵ੍ਰਜਿਤਸ੍ਯਾਨ੍ਨਮ੍ਪੁਂਸ਼੍ਚਲ੍ਯਾਸ੍ਤੈਲਿਕਸ੍ਯ ਚ ॥੧੬੮.੦੦੬ ਆਰੂਢਪਤਿਤਸ੍ਯਾਨ੍ਨਂ ਵਿਦ੍ਵਿष੍ਟਾਨ੍ਨਂ ਚ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ।੧੬੮.੦੦੭ ਤਥੈਵ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯਾਨ੍ਨਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਨਾਨਿਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਃ ॥੧੬੮.੦੦੭ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ਨਞ੍ਚ ਸ਼ੂਦ੍ਰੇਣ ਨਾਦ੍ਯਾਚ੍ਚੈਵ ਨਿਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਃ ।੧੬੮.੦੦੮ ਏषਾਮਨ੍ਯਤਮਸ੍ਯਾਨ੍ਨਮਮਤ੍ਯਾ ਵਾ ਤ੍ਰ੍ਯਹਂ ਕ੍ਸ਼ਪੇਤ੍ ॥੧੬੮.੦੦੮ ਮਤ੍ਯਾ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚਰੇਤ੍ਕृਚ੍ਛ੍ਰਂ ਰੇਤੋਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਮੇਵ ਚ ।੧੬੮.੦੦੯ ਚਣ੍ਡਾਲਸ਼੍ਵਪਚਾਨ੍ਨਨ੍ਤੁ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚਾਨ੍ਦ੍ਰਾਯਣਂ ਚਰੇਤ੍ ॥੧੬੮.੦੦੯ ਅਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਂ ਚ ਪ੍ਰੇਤਾਨ੍ਨਂ ਗਵਾਘ੍ਰਾਤਂ ਤਥੈਵ ਚ ।੧੬੮.੦੧੦ ਸ਼ੂਦ੍ਰੋਚ੍ਛਿष੍ਟਂ ਸ਼ੁਨੋਚ੍ਛਿष੍ਟਂ ਪਤਿਤਾਨ੍ਨਂ ਤਥੈਵ ਚ ॥੧੬੮.੦੧੦ ਤਪ੍ਤਕृਚ੍ਛ੍ਰਂ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵੀਤ ਅਸ਼ੌਚੇ ਕृਚ੍ਛ੍ਰਮਾਚਰੇਤ੍ ।੧੬੮.੦੧੧ ਅਸ਼ੌਚੇ ਯਸ੍ਯ ਯੋ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਸੋਪ੍ਯਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਤਥਾ ਭਵੇਤ੍ ॥੧੬੮.੦੧੧ ਮृਤਪਞ੍ਚਨਖਾਤ੍ਕੂਪਾਦਮੇਧ੍ਯੇਨ ਸਕृਦ੍ਯੁਤਾਤ੍ ।੧੬੮.੦੧੨ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਗਣਾਨਾਂ ਗਣਿਕਾਨਾਞ੍ਚੇਤਿ ਙ.. , ਞ.. ਚ ੨ ਚੌਰਦਾਮ੍ਭਿਕਯੋਸ੍ਤਥੇਤਿ ਞ.. ਅਪਃ ਪੀਤ੍ਵਾ ਤ੍ਰ੍ਯਹਂ ਤਿष੍ਠੇਤ੍ਸੋਪਵਾਸੋ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਃ ॥੧੬੮.੦੧੨ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸ਼ੂਦ੍ਰੇ ਪਾਦਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਵਿਤ੍ਰਯਂ ਵੈਸ਼੍ਯਭੂਪਯੋਃ(੧) ।੧੬੮.੦੧੩ ਵਿਡ੍ਵਰਾਹਖਰੋष੍ਟ੍ਰਾਣਾਂ ਗੋਮਾਯੋਃ ਕਪਿਕਾਕਯੋਃ ॥੧੬੮.੦੧੩ ਪ੍ਰਾਸ਼੍ਯ ਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀषਾਣਿ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਚਾਨ੍ਦ੍ਰਾਯਣਂ ਚਰੇਤ੍ ।੧੬੮.੦੧੪ ਸ਼ੁष੍ਕਾਣਿ ਜਗ੍ਧ੍ਵਾ ਮਾਂਸਾਨਿ(੨) ਪ੍ਰੇਤਾਨ੍ਨਂ ਕਰਕਾਣਿ ਚ ॥੧੬੮.੦੧੪ ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦਸ਼ੂਕਰੋष੍ਟ੍ਰਾਣਾਂ ਗੋਮਾਯੋਃ ਕਪਿਕਾਕਯੋਃ ।੧੬੮.੦੧੫ ਗੋਨਰਾਸ਼੍ਵਖਰੋष੍ਟ੍ਰਾਣਾਂ ਛਤ੍ਰਾਕਂ ਗ੍ਰਾਮਕੁਕ੍ਕੁਟਂ ॥੧੬੮.੦੧੫ ਮਾਂਸਂ ਜਗ੍ਧ੍ਵਾ ਕੁਞ੍ਜਰਸ੍ਯ ਤਪ੍ਤਕृਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਤਿ ।੧੬੮.੦੧੬ ਆਮਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੇ ਤਥਾ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀ ਮਧੁ ਤ੍ਵਦਨ੍ ॥੧੬੮.੦੧੬ ਲਸ਼ੁਨਂ ਗੁਞ੍ਜਨਂ ਚਾਦ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸ਼ੁਚਿਃ(੩) ।੧੬੮.੦੧੭ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚਾਨ੍ਦ੍ਰਾਯਣਂ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਮਾਂਸਞ੍ਚਾਤ੍ਮਕृਤਨ੍ਤਥਾ ॥੧੬੮.੦੧੭ ਪੇਲੁਗਵ੍ਯਞ੍ਚ ਪੇਯੂषਂ ਤਥਾ ਸ਼੍ਲੇष੍ਮਾਤਕਂ ਮृਦਂ ।੧੬੮.੦੧੮ ਵृਥਾਕृਸ਼ਰਸਂਯਾਵਪਾਯਸਾਪੂਪਸ਼ष੍ਕੁਲੀਃ ॥੧੬੮.੦੧੮ ਅਨੁਪਾਕृਟਮਾਂਸਾਨਿ ਦੇਵਾਨ੍ਨਾਨਿ ਹਵੀਂषਿ ਚ ।੧੬੮.੦੧੯ ਗਵਾਞ੍ਚ ਮਹਿषੀਣਾਂ ਚ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਤਥਾਪ੍ਯਜਾਂ ॥੧੬੮.੦੧੯ ਸਰ੍ਵਕ੍ਸ਼ੀਰਾਣਿ ਵਰ੍ਜ੍ਯਾਣਿ ਤਾਸਾਞ੍ਚੈਵਾਪ੍ਯਨ੍ਨਿਰ੍ਦਸ਼ਂ ।੧੬੮.੦੨੦ ਸ਼ਸ਼ਕਃ ਸ਼ਲ੍ਯਕੀ ਗੋਧਾ ਖਡ੍ਗਃ ਕੂਰ੍ਮਸ੍ਤਥੈਵ ਚ ॥੧੬੮.੦੨੦ ਭਕ੍ਸ਼੍ਯਾਃ ਪਞ੍ਚਨਖਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਃ ਪਰਿਸ਼ੇषਾਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਜਿਤਾਃ ।੧੬੮.੦੨੧ ਪਾਠੀਨਰੋਹਿਤਾਨ੍ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ ਸਿਂਹਤੁਣ੍ਡਾਂਸ਼੍ਚ ਭਕ੍ਸ਼ਯੇਤ੍ ॥੧੬੮.੦੨੧ ਯਵਗੋਧੂਮਜਂ ਸਰ੍ਵਂ ਪਯਸਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਕ੍ਰਿਯਾਃ ।੧੬੮.੦੨੨ ਵਾਗषਾਡ੍ਗਵਚਕ੍ਰਾਦੀਨ੍ ਸਸ੍ਨੇਹਮੁषਿਤਂ ਤਥਾ ॥੧੬੮.੦੨੨ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਵੈਸ਼੍ਯਸ਼ੂਦ੍ਰਯੋਰੇਤਿ ਕ.. , ਖ.. , ਙ.. , ਞ.. ਚ ੨ ਸ਼ੁष੍ਕਾਣਿ ਦਗ੍ਧਮਂਸਾਨਿ ਇਤਿ ਙ.. ੩ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਵਿਜਃ ਸ਼ੁਚਿਰਿਤਿ ਖ.. ਅਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਪਰੀਦ੍ਧਾਗ੍ਨਿਰ੍ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ ਕਾਮਚਾਰਤਃ ।੧੬੮.੦੨੩ ਚਾਨ੍ਦ੍ਰਾਯਣਂ ਚਰੇਨ੍ਮਾਸਂ ਵੀਰਵਧ੍ਵਾਸਨਂ ਹਿਤਂ ॥੧੬੮.੦੨੩ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਾ ਸੁਰਾਪਾਨਂ ਸ੍ਤੇਯਂ ਗੁਰ੍ਵਙ੍ਗਨਾਗਮਃ ।੧੬੮.੦੨੪ ਮਹਾਨ੍ਤਿ ਪਾਤਕਾਨ੍ਯਾਹੁਃ ਸਂਯੋਗਸ਼੍ਚੈਵ ਤੈਃ ਸਹ ॥੧੬੮.੦੨੪ ਅਨृਤੇ ਚ ਸਮੁਤ੍ਕਰ੍षੋ ਰਾਜਗਾਮਿ ਚ ਪੈਸ਼ੁਨਂ ।੧੬੮.੦੨੫ ਗੁਰੋਸ਼੍ਚਾਲੀਕਨਿਰ੍ਬਨ੍ਧਃ ਸਮਾਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਯਾ(੧) ॥੧੬੮.੦੨੫ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਜ੍ਝ੍ਯਵੇਦਨਿਨ੍ਦਾ ਚ ਕੌਟਸਾਕ੍ਸ਼੍ਯਂ ਸੁਹृਦ੍ਬਧਃ ।੧੬੮.੦੨੬ ਗਰ੍ਹਿਤਾਨ੍ਨਾਜ੍ਯਯੋਰ੍ਜਗ੍ਧਿਃ(੨) ਸੁਰਾਪਾਨਸਮਾਨਿ षਟ੍ ॥੧੬੮.੦੨੬ ਨਿਕ੍ਸ਼ੇਪਸ੍ਯਾਪਹਰਣਂ ਨਰਾਸ਼੍ਵਰਜਤਸ੍ਯ ਚ ।੧੬੮.੦੨੭ ਭੂਮਿਵਜ੍ਰਮਣੀਨਾਞ੍ਚ ਰੁਕ੍ਮਸ੍ਤੇਯਸਮਂ ਸ੍ਮृਤਂ ॥੧੬੮.੦੨੭ ਰੇਤਃਸੇਕਃ ਸ੍ਵਯੋਨ੍ਯਾषੁ ਕੁਮਾਰੀष੍ਵਨ੍ਤ੍ਯਜਾਸੁ ਚ ।੧੬੮.੦੨੮ ਸਖ੍ਯੁਃ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਚ(੩) ਸ੍ਤ੍ਰੀषੁ ਗੁਰੁਤਲ੍ਪਸਮਂ ਵਿਦੁਃ ॥੧੬੮.੦੨੮ ਗੋਬਧੋऽਯਾਜ੍ਯ ਸਂਯਾਜ੍ਯਂ ਪਾਰਦਾਰ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਕ੍ਰਿਯਃ ।੧੬੮.੦੨੯ ਗੁਰੁਮਾਤृਪਿਤृਤ੍ਯਾਗਃ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਯਾਗ੍ਨ੍ਯੋਃ ਸੁਤਸ੍ਯ ਚ ॥੧੬੮.੦੨੯ ਪਰਿਵਿਤ੍ਤਿਤਾਨੁਜੇਨ ਪਰਿਵੇਦਨਮੇਵ ਚ ।੧੬੮.੦੩੦ ਤਯੋਰ੍ਦਾਨਞ੍ਚ ਕਨ੍ਯਾਯਾਸ੍ਤਯੋਰੇਵ ਚ ਯਾਜਨਂ ॥੧੬੮.੦੩੦ ਕਨ੍ਯਾਯਾ ਦੂषਣਞ੍ਚੈਵ ਵਾਰ੍ਧੁष੍ਯਂ ਵ੍ਰਤਲੋਪਨਂ ।੧੬੮.੦੩੧ ਤਡਾਗਾਰਾਮਦਾਰਾਣਾਮਪਤ੍ਯਸ੍ਯ ਚ ਵਿਕ੍ਰਿਯਃ ॥੧੬੮.੦੩੧ ਵ੍ਰਾਤ੍ਯਤਾ ਬਾਨ੍ਧਵਤ੍ਯਾਗੋ ਭृਤਾਧ੍ਯਾਪਨਮੇਵ ਚ ।੧੬੮.੦੩੨ ਭृਤਾਚ੍ਚਾਧ੍ਯਯਨਾਦਾਨਮਵਿਕ੍ਰੇਯਸ੍ਯ ਵਿਕ੍ਰਯਃ ॥੧੬੮.੦੩੨ ਟਿਪ੍ਪਣੀ ੧ ਸਮਾਨਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹਤ੍ਯਯੇਤਿ ਖ.. , ਙ.. , ਞ.. ਚ ੨ ਗਰ੍ਹਿਤਾਨਾਮਨ੍ਨਜਗ੍ਧਿਰਿਤਿ ਙ.. ੩ ਸਖ੍ਯੁਃ ਸੁਤਸ੍ਯ ਚੇਤਿ ਙ.. ਸਰ੍ਵਾਕਾਰੇष੍ਵਧੀਕਾਰੋ ਮਹਾਯਨ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਂ ।੧੬੮.੦੩੩ ਹਿਂਸੌषਧੀਨਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਾਜੀਵਃ ਕ੍ਰਿਯਾਲਙ੍ਗਨਮੇਵ ਚ ॥੧੬੮.੦੩੩ ਇਨ੍ਧਨਾਰ੍ਥਮਸ਼ੁष੍ਕਾਣਾਂ ਦੁਮਾਣਾਞ੍ਚੈਵ ਪਾਤਨਂ ।੧੬੮.੦੩੪ ਯੋषਿਤਾਂ ਗ੍ਰਹਣਞ੍ਚੈਵ ਸ੍ਤ੍ਰੀਨਿਨ੍ਦਕਸਮਾਗਮਃ ॥੧੬੮.੦੩੪ ਆਤ੍ਮਾਰ੍ਥਞ੍ਚ ਕ੍ਰਿਯਾਰਮ੍ਭੋ ਨਿਨ੍ਦਿਤਾਨ੍ਨਦਨਨ੍ਤਥਾ ।੧੬੮.੦੩੫ ਅਨਾਹਿਤਾਗ੍ਨਿਤਾਸ੍ਤੇਯਮृਣਾਨਾਞ੍ਚਾਨਪਕ੍ਰਿਯਾ ॥੧੬੮.੦੩੫ ਅਸਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਾਧਿਗਮਨਂ ਦੌਃਸ਼ੀਲ੍ਯਂ ਵ੍ਯਸਨਕ੍ਰਿਯਾ ।੧੬੮.੦੩੬ ਧਾਨ੍ਯਕੁਪ੍ਯਪਸ਼ੁਸ੍ਤੇਯਂ ਮਦ੍ਯਪਸ੍ਤ੍ਰੀਨਿषੇਵਣਂ ॥੧੬੮.੦੩੬ ਸ੍ਤ੍ਰੀਸ਼ੂਦ੍ਰਵਿਟ੍ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਬਧੋ ਨਾਸ੍ਤਿਕ੍ਯਞ੍ਚੋਪਪਾਤਕਂ ।੧੬੮.੦੩੭ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ ਰੁਜਃ ਕृਤ੍ਯਂ ਘ੍ਰਾਤਿਰਘ੍ਰੇਯਮਦ੍ਯਯੋਃ ॥੧੬੮.੦੩੭ ਜੈਂਭਂ ਪੁਂਸਿ ਚ ਮੈਥੁਨ੍ਯਂ ਜਾਤਿਭ੍ਰਂਸ਼ਕਰਂ ਸ੍ਮृਤਂ ।੧੬੮.੦੩੮ ਸ਼੍ਵਖਰੋष੍ਟ੍ਰਮृਗੇਨ੍ਦ੍ਰਾਣਾਮਜਾਵ੍ਯੋਸ਼੍ਚੈਵ ਮਾਰਣਂ(੧) ॥੧੬੮.੦੩੮ ਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਕਰਣਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਮੀਨਾਹਿਨਕੁਲਸ੍ਯ ਚ ।੧੬੮.੦੩੯ ਨਿਨ੍ਦਿਤੇਭ੍ਯੋ ਧਨਾਦਾਨਂ ਬਾਣਿਜ੍ਯਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਸੇਵਨਂ ॥੧੬੮.੦੩੯ ਅਪਾਤ੍ਰੀਕਰਣਂ ਜ੍ਞੇਯਮਸਤ੍ਯਸ੍ਯ ਚ ਭਾषਣਂ ।੧੬੮.੦੪੦ ਕृਮਿਕੀਟਵਯੋਹਤ੍ਯਾ ਮਦ੍ਯਾਨੁਗਤਭੋਜਨਂ ॥੧੬੮.੦੪੦ ਫਲੈਧਃਕੁਸੁਮਸ੍ਤੇਯਮਧੈਰ੍ਯਞ੍ਚ ਮਲਾਵਹਮ੍

ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਵੇ। ਚਾਹੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਮਰਜ਼ੀ ਦੇ, ਜੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛੂਹੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਖਾਓ। ਵੱਡੇ ਪਾਪੀਆਂ ਦੇ ਛੂਹੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਉਡਕੀ ਦੇ ਛੂਹੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਬਚੋ। ਗਣਿਕਾ, ਵੈਸ, ਵਾਰਧੂ, ਗਾਇਕ, ਸ਼ਾਪਿਤ, ਨਪੁੰਸਕ, ਜਿਸ ਦੇ ਘਰ ਉਪਪਤੀ ਹੋਵੇ, ਧੋਬੀ, ਨਿਰਦਯ, ਵੰਦਕ, ਜੂਆਰੀ, ਝੂਠਾ ਤਪਸਵੀ, ਚੋਰ, ਦੰਡਿਤ, ਕੁੰਡਾ, ਗੋਲ, ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਵਾਲੇ, ਵੇਦ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ, ਨਾਚਣ ਵਾਲੇ, ਤੰਤਰੀ, ਵਾਈ, ਕਤਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਲੋਹਾਰ, ਨਿਸ਼ਾਦ, ਕਪੜੇ ਧੋਣ ਵਾਲੇ, ਝੂਠਾ ਸੰਨਿਆਸੀ, ਨਪੁੰਸਕ, ਤੇਲ ਵਾਲਾ, ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਦਾ ਭੋਜਨ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਭੋਜਨ, ਇਹ ਸਭ ਛੱਡੋ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦਾ ਭੋਜਨ ਕਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾ ਲਾਇਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਉਪਵਾਸ ਕਰੋ। ਜੇ ਸੋਚ ਕੇ ਖਾਧਾ, ਤਾਂ ਕਠਿਨ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰੋ। ਚੰਡਾਲ ਜਾਂ ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਘਰ ਦਾ ਭੋਜਨ ਖਾ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਚੰਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਤ ਕਰੋ। ਅਣਪਛਾਤਾ ਮ੍ਰਿਤਕ ਦਾ ਭੋਜਨ, ਗਾਂ ਦੇ ਸੁੰਘੇ ਹੋਏ, ਸ਼ੂਦਰ ਜਾਂ ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਝੂਠੇ, ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਦਾ ਭੋਜਨ — ਇਹ ਸਭ ਛੱਡੋ। ਤਪਤ ਕ੍ਰਿਚ੍ਰ ਵਰਤ ਕਰੋ, ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਕ੍ਰਿਚ੍ਰ ਕਰੋ। ਜਿਸ ਦਾ ਭੋਜਨ ਖਾਧਾ, ਉਹ ਵੀ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮ੍ਰਿਤਕ, ਪੰਜ ਨਖ ਵਾਲੇ, ਖੂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ, ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ, ਜੂਏ ਨਾਲ, ਇਹ ਸਭ ਛੱਡੋ। ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਉਪਵਾਸ ਕਰੋ। ਹਰ ਥਾਂ ਸ਼ੂਦਰ ਦਾ ਇੱਕ, ਵੈਸ਼ ਤੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਦੋ, ਬਾਕੀ ਦਾ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਾ। ਸੂਰ, ਖਰ, ਊਠ, ਲੂੰਬੜ, ਬਾਂਦਰ, ਕਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਜਾਂ ਗੋਬਰ ਖਾ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਚੰਦ੍ਰਾਯਣ ਕਰੋ। ਸੁੱਕਾ ਮਾਸ, ਮ੍ਰਿਤਕ ਦਾ ਭੋਜਨ, ਕਰਕ, ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ, ਊਠ, ਲੂੰਬੜ, ਬਾਂਦਰ, ਕਾਂ, ਗਾਂ, ਘੋੜਾ, ਖਰ, ਊਠ, ਛਤਰੀ, ਪਿੰਡ ਵਾਲਾ ਕੁੱਕੜ, ਹਾਥੀ ਦਾ ਮਾਸ — ਇਹ ਸਭ ਖਾ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਤਪਤ ਕ੍ਰਿਚ੍ਰ ਕਰੋ। ਅੰਨ ਪੱਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰ ਲਿਆ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਮਧੁ ਪੀ ਲਵੇ, ਲਸਣ ਜਾਂ ਗੂੰਜਨ ਖਾ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ ਵਰਤ ਕਰੋ। ਚੰਦ੍ਰਾਯਣ ਕਰੋ, ਜੇ ਮਾਸ ਜਾਂ ਆਪਣਾ ਮਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਖਾਧਾ। ਪੇਲੂ, ਗਵਯ, ਪਿਉਸ਼, ਸ਼ਲੇਸ਼ਮਾਤਕ, ਮਿੱਟੀ, ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਕ੍ਰਿਸ਼, ਰਸ, ਪਯਸ, ਪੂਪ, ਸ਼ਸ਼ਕੁਲੀ, ਅਣਪੱਕਾ ਮਾਸ, ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਭੋਜਨ, ਹਵਨ ਦਾ ਭੋਜਨ, ਗਾਂ ਤੇ ਮਹਿਸੀ ਦੇ, ਬੱਕਰੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਾਰਾ ਦੁੱਧ ਛੱਡੋ। ਖਰਗੋਸ਼, ਸ਼ਲਯਕੀ, ਗੋਧਾ, ਖੜਗ, ਕਛੂਆ, ਇਹ ਪੰਜ ਨਖ ਵਾਲੇ ਖਾਣ ਯੋਗ ਹਨ, ਬਾਕੀ ਸਭ ਛੱਡੋ। ਪਾਠੀਨ, ਰੋਹਿਤ, ਮੱਛੀ, ਸਿੰਘ-ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ — ਇਹ ਖਾਓ। ਜੌ, ਗਹੂੰ, ਦੁੱਧ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ, ਵਾਘ, ਢੱਡ, ਵਚਕਰ, ਘੀ, ਤੇਲ ਵਾਲੀਆਂ, ਇਹ ਸਭ ਛੱਡੋ। ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੇ ਮਨਮਾਨੀ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਚੰਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਤ ਕਰੋ। ਵਿਰਾ ਦੀ ਵਧੂ ਨਾਲ ਸੰਗ, ਇਹ ਵੀ ਪਾਪ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮ-ਹੱਤਿਆ, ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣਾ, ਚੋਰੀ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਸੰਗ — ਇਹ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਵੀ। ਝੂਠ, ਵਧੇਰਾ, ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਜਾਣਾ, ਚੁਗਲੀ, ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਝੂਠੀ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ, ਇਹ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮ-ਹੱਤਿਆ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮ-ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਵੇਦ ਦੀ ਨਿੰਦਾ, ਝੂਠੀ ਗਵਾਹੀ, ਮਿੱਤਰ ਦੀ ਹੱਤਿਆ — ਇਹ ਵੀ ਪਾਪ ਹਨ। ਨਿੰਦਾ ਵਾਲਾ, ਘੀ ਤੇ ਅੰਨ ਖਾਣਾ, ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਵਰਗੇ ਛੇ ਪਾਪ ਹਨ। ਅਮਾਨਤ ਚੋਰੀ, ਘੋੜਾ, ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ, ਜ਼ਮੀਨ, ਹੀਰਾ, ਮਣਕ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਚੋਰੀ — ਇਹ ਵੀ ਪਾਪ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ, ਕੁਆਰੀ, ਅੰਤਜਾ ਵਿੱਚ ਰੇਤਸ ਛੱਡਣਾ, ਮਿੱਤਰ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਸੰਗ — ਇਹ ਵੀ ਗੁਰੂ-ਤਲਪਾ ਵਰਗੇ ਪਾਪ ਹਨ। ਗੋ-ਹੱਤਿਆ, ਅਯੋਗ, ਯੋਗ, ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਚਣਾ, ਗੁਰੂ, ਮਾਤਾ, ਪਿਤਾ, ਪੁੱਤਰ, ਅੱਗ, ਪਾਠ ਛੱਡਣਾ, ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ, ਦੋਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਦੇਣਾ, ਦੋਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ, ਧੀਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ, ਵਾਰਧੂ, ਵਰਤ ਤੋੜਨਾ, ਤਲਾਬ, ਬਾਗ, ਘਰ, ਪੁੱਤਰ ਵੇਚਣਾ, ਵ੍ਰਾਤੀ ਹੋਣਾ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਛੱਡਣਾ, ਨੌਕਰ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ, ਨੌਕਰ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਨਾ, ਨਾ ਵੇਚਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਵੇਚਣਾ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਸ਼ੀਨ ਚਲਾਉਣਾ, ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ, ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ, ਕਰਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ, ਸੁੱਕੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜਲਾਉਣਾ, ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਫੜਨਾ, ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਨਿੰਦਾ, ਆਪਣੇ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਨਾ, ਨਿੰਦਾ ਵਾਲਾ ਅੰਨ, ਅਣਪੱਕੀ ਅੱਗ, ਕਰਜ਼ਾ ਨਾ ਚੁਕਾਉਣਾ, ਝੂਠਾ ਗਿਆਨ, ਮਾੜਾ ਚਲਣ, ਅਨਾਜ, ਘੜਾ, ਪਸ਼ੂ ਚੋਰੀ, ਮਦਿਰਾ, ਇਸਤਰੀ, ਸ਼ੂਦਰ, ਵਿਟ, ਖਸ਼ਤਰੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ, ਨਾਸਤਿਕਤਾ — ਇਹ ਉਪਪਾਤਕ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਸੁੰਘ, ਜੈਭ, ਪੁਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੰਭੋਗ, ਜਾਤੀ ਭੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਕੁੱਤਾ, ਖਰ, ਸਿੰਘ, ਬੱਕਰੀ, ਭੇਡ, ਮਾਰਨਾ, ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਜਾਤੀ, ਮੱਛੀ, ਸੱਪ ਦੀ ਜਾਤੀ, ਨਿੰਦਾ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਧਨ ਲੈਣਾ, ਵਪਾਰ, ਸ਼ੂਦਰ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਅਪਾਤ੍ਰੀ ਕਰਨਾ, ਝੂਠ ਬੋਲਣਾ, ਕੀੜੇ, ਮੱਖੀ, ਮਦਿਰਾ ਨਾਲ ਭੋਜਨ, ਫਲ, ਲੱਕੜ, ਫੁੱਲ ਚੋਰੀ, ਧੀਰਜ ਨਾ ਰੱਖਣਾ — ਇਹ ਸਭ ਪਾਪ ਹਨ।