ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਉਚ੍ਛਾਯਂ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਦ੍ਭਾਗषੋਡਸ਼ਸਙ੍‌ਖ੍ਯਯਾ। ਅਧਃ षਟ੍ਕਂ ਦ੍ਵਿਭਾਗਨ੍ਤੁ ਕਣ੍ਠਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤ੍ਰਿਭਾਗਕਮ੍

ਉਚਾਈ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸੋਲਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਨਾਪੀ ਜਾਵੇ। ਹੇਠਾਂ ਛੇ ਹਿੱਸੇ ਹੋਣ, ਗਲ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਤੇ ਕੰਠ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ।

ਸ਼ੇषਾਸ੍ਤ੍ਵੇਕੈਕਸ਼ਃ ਕਾਰ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਨਿਰ੍ਗਮਾਸ੍ਤਥਾ। ਪਟ੍ਟਿਕਾ ਪਿਣ੍ਡਿਕਾ ਚੇਯਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਪ੍ਰਤਿਮਾਸੁ ਚ

ਬਾਕੀ ਹਿੱਸੇ ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਬਣਾਏ ਜਾਣ, ਅਧਾਰ ਤੇ ਨਿਕਾਸ ਵੀ। ਇਹ ਪੱਟੀ ਤੇ ਚੌਕਠ ਵੀ ਹਰ ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਆਮ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਾਸਾਦਦ੍ਵਾਰਮਾਨੇਨ ਪ੍ਰਤਿਮਾਦ੍ਵਾਰਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਗਜਵ੍ਯਾਲਕਸਂਯੁਕ੍ਤਾ ਪ੍ਰਭਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਮਾਸੁ ਚ

ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ, ਮੰਦਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਜੋ ਚਮਕ ਹੈ, ਉਹ ਹਥੀਆਂ ਤੇ ਵਿਆਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਜਾਵੇ।

ਪਿਣ੍ਡਿਕਾਪਿ ਯਥਾਸ਼ੋਭਂ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਾ ਸਤਤਂ ਹਰੇਃ। ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਦੇਵਾਨਾਂ ਵਿष੍ਣੂਕ੍ਤਂ ਮਾਨਮੁਚ੍ਯਤੇ। ਦੇਵੀਨਾਮਪਿ ਸਰ੍ਵਾਸਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਮਾਨਮੁਚ੍ਯਤੇ

ਚੌਕਠ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰੀ ਲਈ ਸੋਭਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਉਹੀ ਮਾਪ ਵਰਤਣਾ ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ; ਸਾਰੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਲਈ ਉਹ ਮਾਪ ਜੋ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।

ਦਿਕ੍ਪਾਲਯਾਗਕਥਨਂ ਭਗਵਾਨੁਵਾਚ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਪਞ੍ਚਕਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਪ੍ਰਤਿਮਾਤ੍ਮਾ ਤੁ ਪੂਰੁषਃ ।੫੬.੦੦੧ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਪਿਣ੍ਡਿਕਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਃ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ ਯੋਗਕਸ੍ਤਯੋਃ ॥੫੬.੦੦੧ ਇਚ੍ਛਾਫਲਾਰ੍ਥਿਭਿਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਨਰੈਃ ।੫੬.੦੦੨ ਗਰ੍ਭਸੂਤ੍ਰਂ ਤੁ ਨਿਃਸਾਰ੍ਯ(੨) ਪ੍ਰਾਸਾਦਸ੍ਯਾਗ੍ਰਤੋ ਗੁਰੁਃ ॥੫੬.੦੦੨ ਅष੍ਟषੋਡਸ਼ਵਿਂਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਮਣ੍ਡਪਞ੍ਚਾਧਮਾਦਿਕਮ੍ ।੫੬.੦੦੩ ਸ੍ਨਾਨਂ ਕਲਸ਼ਾਰ੍ਥਞ੍ਚ ਯਾਗਦ੍ਰਵ੍ਯਾਰ੍ਥਮਰ੍ਧਤਃ ॥੫੬.੦੦੩ ਤ੍ਰਿਭਾਗੇਣਾਰ੍ਧਭਾਗੇਨ ਵੇਦਿਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਸ਼ੋਭਨਾਮ੍ ।੫੬.੦੦੪ ਕਲਸ਼ੈਰ੍ਘਟਿਕਾਭਿਸ਼੍ਚ ਵਿਤਾਨਾਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਭੂषਯੇਤ੍ ॥੫੬.੦੦੪ ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯੇਨ ਸਮ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸਰ੍ਵਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਧਾਰਯੇਤ੍ ।੫੬.੦੦੫ ਅਲਙ੍ਕृਤੋ ਗੁਰੁਰ੍ਵਿष੍ਣੁਂ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾਤ੍ਮਾਨਂ ਪ੍ਰਪੂਜਯੇਤ੍ ॥੫੬.੦੦੫ ਅਙ੍ਗੁਲੀਯਪ੍ਰਭृਤਿਭਿਰ੍ਮੂਰ੍ਤਿਪਾਨ੍ ਵਲਯਾਦਿਭਿਃ ।੫੬.੦੦੬ ਕੁਣ੍ਡੇ ਕੁਣ੍ਡੇ ਸ੍ਥਾਪਯੇਚ੍ਚ ਮੂਰ੍ਤਿਪਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪਾਰਗਾਨ੍ ॥੫੬.੦੦੬ ਚਤੁष੍ਕੋਣੇ ਚਾਰ੍ਧਕੋਣੇ ਵਰ੍ਤੁਲੇ ਪਦ੍ਮਸਨ੍ਨਿਭੇ ।੫੬.੦੦੭ ਪੂਰ੍ਵਾਦੌ ਤੋਰਣਾਰ੍ਥਨ੍ਤੁ ਪਿਪ੍ਪਲੋਡੁਮ੍ਬਰੌ ਵਟਂ ॥੫੬.੦੦੭ ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ਂ ਸੁਸ਼ੋਭਨਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸੁਭਦ੍ਰਨ੍ਦਕ੍ਸ਼ਤੋਰਣਂ ।੫੬.੦੦੮ ਸੁਕਰ੍ਮ ਚ ਸੁਹੋਤ੍ਰਞ੍ਚ ਆਪ੍ਯੇ ਸੌਮ੍ਯੇ ਸਮੁਚ੍ਛ੍ਰਯਮ੍ ॥੫੬.੦੦੮ ਪਞ੍ਚਹਸ੍ਤਂ ਤੁ ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਸ੍ਯੋਨਾਪृਥ੍ਵੀਤਿ ਪੂਜਯੇਤ੍ ।੫੬.੦੦੯ ਤੋਰਣਸ੍ਤਮ੍ਭਮੂਲੇ ਤੁ ਕਲਸ਼ਾਨ੍ਮਙ੍ਗਲਾਙ੍ਕੁਰਾਨ੍ ॥੫੬.੦੦੯ ਪ੍ਰਦਦ੍ਯਾਦੁਪਰਿष੍ਟਾਚ੍ਚ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚਕ੍ਰਂ ਸੁਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ।੫੬.੦੧੦ ਪਞ੍ਚਹਸ੍ਤਪ੍ਰਮਾਣਨ੍ਤੁ ਧ੍ਵਜਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ ॥੫੬.੦੧੦ ਵੈਪੁਲ੍ਯਂ ਚਾਸ੍ਯ ਕੁਰ੍ਵੀਤ षੋਡਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਸਨ੍ਮਿਤਂ ।੫੬.੦੧੧ ਸਪ੍ਤਹਸ੍ਤੋਚ੍ਛ੍ਰਿਤਂ ਵਾਸ੍ਯ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਕੁਣ੍ਡਂ ਸੁਰੋਤ੍ਤਮ(੧) ॥੫੬.੦੧੧ ਅਰੁਣੋਗ੍ਨਿਨਿਭਸ਼੍ਚੈਵ ਕृष੍ਣਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲੋਥ ਪੀਤਕਃ ।੫੬.੦੧੨ ਰਕ੍ਤਵਰ੍ਣਸ੍ਤਥਾ ਸ਼੍ਵੇਤਃ ਸ਼੍ਵੇਤਵਰ੍ਣਾਦਿਕਕ੍ਰਮਾਤ੍ (੨) ॥੫੬.੦੧੨ ਕੁਮੁਦਃ ਕੁਮੁਦਾਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕੋਥ ਵਾਮਨਃ ।੫੬.੦੧੩ ਸ਼ਙ੍ਕੁਕਰ੍ਣਃ ਸਰ੍ਵਨੇਤ੍ਰਃ ਸੁਮੁਖਃ ਸੁਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਃ ॥੫੬.੦੧੩ ਪੂਜ੍ਯਾ ਕੋਟਿਗੁਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾਃ ਪੂਰ੍ਵਾਦ੍ਯਾ ਧ੍ਵਜਦੇਵਤਾਃ ।੫੬.੦੧੪ ਜਲਾਢਕਸੁਪੂਰਾਸ੍ਤੁ ਪਕ੍ਵਵਿਮ੍ਬੋਪਮਾ ਘਟਾਃ ॥੫੬.੦੧੪ ਅष੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਾਧਿਕਸ਼ਤਂ ਕਾਲਮਣ੍ਡਨਵਰ੍ਜਿਤਾਃ ।੫੬.੦੧੫ ਸਹਿਰਣ੍ਯਾ ਵਸ੍ਤ੍ਰਕਣ੍ਠਾਃ ਸੋਦਕਾਸ੍ਤੋਰਣਾਦ੍ਵਹਿਃ ॥੫੬.੦੧੫ ਘਟਾਃ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਪੂਰ੍ਵਾਦੌ ਵੇਦਿਕਾਯਾਸ਼੍ਚ ਕੋਣਗਾਨ੍ ।੫੬.੦੧੬ ਚਤੁਰਃ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍ਕੁਮ੍ਭਾਨਾਜਿਘ੍ਰੇਤਿ ਚ ਮਨ੍ਤ੍ਰਤਃ ॥੫੬.੦੧੬ ਕੁਮ੍ਭੇष੍ਵਾਵਾਹ੍ਯ ਸ਼ਕ੍ਰਾਦੀਨ੍ ਪੂਰ੍ਵਾਦੌ ਪੂਜਯੇਤ੍ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ।੫੬.੦੧੭ ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਗਚ੍ਛ ਦੇਵਰਾਜ ਵਜ੍ਰਹਸ੍ਤ ਗਜਸ੍ਥਿਤ ॥੫੬.੦੧੭ ਪੂਰ੍ਵਦ੍ਵਾਰਞ੍ਚ ਮੇ ਰਕ੍ਸ਼ ਦੇਵੈਃ ਸਹ ਨਮੋਸ੍ਤੁ ਤੇ ।੫੬.੦੧੮ ਤ੍ਰਾਤਾਰਮਿਨ੍ਦ੍ਰਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਅਰ੍ਚਯਿਤ੍ਵਾ ਯਜੇਦ੍ਬੁਧਃ ॥੫੬.੦੧੮ ਆਗਚ੍ਛਾਗ੍ਰੇ ਸ਼ਕ੍ਤਿਯੁਤ(੧) ਚ੍ਛਾਗਸ੍ਥ ਬਲਸਂਯੁਤ ।੫੬.੦੧੯ ਰਕ੍ਸ਼ਾਗ੍ਨੇਯੀਂ ਦਿਸ਼ਂ ਦੇਵੈਃ ਪੂਜਾਂ ਗृਹ ਨਮੋਸ੍ਤੁ ਤੇ ॥੫੬.੦੧੯ ਅਗ੍ਨਿਮੂਰ੍ਧੇਤਿਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ(੨) ਯਜੇਦ੍ਵਾ ਆਗ੍ਨੇਯ ਨਮਃ ।੫੬.੦੨੦ ਮਹਿषਸ੍ਥ ਯਮਾਗਚ੍ਛ ਦਣ੍ਡਹਸ੍ਤ ਮਹਾਬਲ ॥੫੬.੦੨੦ ਰਕ੍ਸ਼ ਤ੍ਵਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਦ੍ਵਾਰਂ ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਨਮੋਸ੍ਤੁ ਤੇ ।੫੬.੦੨੧ ਵੈਵਸ੍ਵਤਂ ਸਙ੍ਗਮਨਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਯਜੇਦ੍ਯਮਂ ॥੫੬.੦੨੧ ਨੈਰ੍ऋਤਾਗਚ੍ਛ ਖਡ੍ਗਾਢ੍ਯ ਬਲਵਾਹਨਸਂਯੁਤ(੩) ।੫੬.੦੨੨ ਇਦਮਰ੍ਘ੍ਯਮਿਦਂ ਪਾਦ੍ਯਂ ਰਕ੍ਸ਼ ਤ੍ਵਂ ਨੈਰ੍ऋਤੀਂ ਦਿਸ਼ਂ ॥੫੬.੦੨੨ ਏष ਤੇ ਨੈਰ੍ऋਤੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਯਜੇਦਰ੍ਘ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਨਰਃ ।੫੬.੦੨੩ ਮਕਰਾਰੂਢ ਵਰੁਣ ਪਾਸ਼ਹਸ੍ਤ ਮਹਾਬਲ ॥੫੬.੦੨੩ ਆਗਚ੍ਛ ਪਸ਼੍ਚਿਮਂ ਦ੍ਵਾਰਂ ਰਕ੍ਸ਼ ਰਕ੍ਸ਼ ਨਮੋਸ੍ਤੁ ਤੇ ।੫੬.੦੨੪ ਉਰੁਂ ਹਿ ਰਾਜਾ ਵਰੁਣਂ ਯਜੇਦਰ੍ਘ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਗੁਰੁਃ ॥੫੬.੦੨੪ ਆਗਚ੍ਛ ਵਾਯੋ ਸਬਲ ਧ੍ਵਜਹਸ੍ਤ ਸਵਾਹਨ ।੫੬.੦੨੫ ਵਾਯਵ੍ਯਂ ਰਕ੍ਸ਼ ਦੇਵੈਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸਮਰੁਦ੍ਭਿਰ੍ਨਮੋਸ੍ਤੁ ਤੇ ॥੫੬.੦੨੫ ਵਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚਾਰ੍ਵੇਦੋਨ੍ਨਮੋ ਵਾਯਵੇਪਿ ਵਾ ।੫੬.੦੨੬ ਆਗਚ੍ਛ ਸੋਮ ਸਬਲਾ ਗਦਾਹਸ੍ਤ ਸਵਾਹਨ ॥੫੬.੦੨੬ ਰਕ੍ਸ਼ ਤ੍ਵਮੁਤ੍ਤਰਦ੍ਵਾਰਂ ਸਕੁਵੇਰ ਨਮੋਸ੍ਤੁ ਤੇ ।੫੬.੦੨੭ ਸੋਮਂ ਰਾਜਾਨਮਿਤਿ ਵਾ ਯਜੇਤ੍ਸੋਮਾਯ ਵੈ ਨਮਃ ॥੫੬.੦੨੭ ਆਗਚ੍ਛੇਸ਼ਾਨ ਸਬਲ ਸ਼ੂਲਹਸ੍ਤ ਵृषਸ੍ਥਿਤ ।੫੬.੦੨੮ ਯਜ੍ਞਮਣ੍ਡਪਸ੍ਯੈਸ਼ਾਨੀਂ ਦਿਸ਼ਂ ਰਕ੍ਸ਼ ਨਮੋਸ੍ਤੁ ਤੇ ॥੫੬.੦੨੮ ਈਸ਼ਾਨਮਸ੍ਯੇਤਿ ਯਜੇਦੀਸ਼ਾਨਾਯ ਨਮੋਪਿ ਵਾ ।੫੬.੦੨੯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਨਾਗਚ੍ਛ ਹਂਸਸ੍ਥ ਸ੍ਰੁਕ੍ਸ੍ਰੁਵਵ੍ਯਗ੍ਰਹਸ੍ਤਕ ॥੫੬.੦੨੯ ਸਲੋਕੋਰ੍ਧ੍ਵਾਂ ਦਿਸ਼ਂ ਰਕ੍ਸ਼ ਯਜ੍ਞਸ੍ਯਾਜ ਨਮੋਸ੍ਤੁ ਤੇ ।੫੬.੦੩੦ ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭੇਤਿ ਯਜੇਨ੍ਨਮਸ੍ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇਪਿ ਵਾ ॥੫੬.੦੩੦ ਅਨਨ੍ਤਾਗਚ੍ਛ ਚਕ੍ਰਾਢ੍ਯ ਕੂਰ੍ਮਸ੍ਥਾਹਿਗਣੇਸ਼੍ਵਰ ।੫੬.੦੩੧ ਅਧੋਦਿਸ਼ਂ ਰਕ੍ਸ਼ ਰਕ੍ਸ਼ ਅਨਨ੍ਤੇਸ਼ ਨਮੋਸ੍ਤੁ ਤੇ ।੫੬.੦੩੧ ਨਮੋਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਪੇਤਿ ਯਜੇਦਨਨ੍ਤਾਯ ਨਮੋਪਿ ਵਾ ॥੫੬.੦੩੧ ਇਤ੍ਯਾਦਿਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਆਗ੍ਨੇਯੇ ਦਿਕ੍ਪਤਿਯਾਗੋ ਨਾਮ षਟ੍ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ॥ ਭਗਵਾਨੁਵਾਚ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਪਞ੍ਚਕਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਪ੍ਰਤਿਮਾਤ੍ਮਾ ਤੁ ਪੂਰੁषਃ। ਪਿਣ੍ਡਿਕਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਃ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ ਯੋਗਕਸ੍ਤਯੋਃ

ਇਚ੍ਛਾਫਲਾਰ੍ਥਿਭਿਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਨਰੈਃ। ਗਰ੍ਭਸੂਤ੍ਰਂ ਤੁ ਨਿਃ ਸਾਰ੍ਯ ਪ੍ਰਾਸਾਦਸ੍ਯਾਗ੍ਰਤੋ ਗੁਰੁਃ

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਫਲ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਨੇ ਮੰਦਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗਰਭਸੂਤਰ ਖਿੱਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅष੍ਟषੋਡਸ਼ਵਿਂਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਮਣ੍ਡਪਞ੍ਚਾਧਮਾਦਿਕਮ੍। ਸ੍ਨਾਨਾਰ੍ਥਂ ਕਲਸ਼ਾਰ੍ਥਞ੍ਚ ਯਾਗਦ੍ਰਵ੍ਯਾਰ੍ਥਮਰ੍ਦ੍ਧਤਃ

ਅੱਠ, ਸੋਲਾਂ ਜਾਂ ਵੀਹ ਤੱਕ, ਮੰਡਪ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਬਣਾਏ ਜਾਣ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨ੍ਹਾਉਣ, ਘੜੇ ਤੇ ਅਰਧ ਯਜਮਾਨ ਸਮੱਗਰੀ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਭਾਗੇਣਾਰ੍ਦ੍ਧਭਾਗੇਨ ਵੇਦਿਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਸ਼ੋਭਨਾਮ੍। ਕਲਸ਼ੈਰ੍ਘਟਿਕਾਭਿਸ਼੍ਚ ਵਿਤਾਨਾਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਭੂषਯੇਤ੍

ਵੇਦੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੇ ਅੱਧੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਮਾਪ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਨੂੰ ਘੜਿਆਂ, ਛੋਟੀਆਂ ਮਟਕੀਆਂ, ਛੱਤੀਆਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਵੇ।

ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯੇਨ ਸਮ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸਰ੍ਵਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਧਾਰਯੇਤ੍। ਅਲਙ੍ਕृਤੋ ਗੁਰੁਰ੍ਵਿष੍ਣੁਂ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾਤ੍ਮਾਨਂ ਪ੍ਰਪੂਜਯੇਤ੍

ਪੰਜ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਪਦਾਰਥ ਨਾਲ ਛਿੜਕ ਕੇ, ਸਾਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇ। ਗੁਰੂ, ਸਜ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

ਅਙ੍ਗੁਲੀਯਪ੍ਰਭृਤਿਭਿਰ੍ਮੂਤ੍ਤਿਪਾਨ੍ ਵਲਯਾਦਿਭਿਃ। ਕੁਣ੍ਡੇ ਕੁਣ੍ਡੇ ਸ੍ਥਾਪਯੇਚ੍ਚ ਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਪਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪਾਰਗਾਨ੍

ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੇ ਛੱਲਿਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ, ਮੂਰਤੀ ਧਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਇਕ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਉਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

ਚਤੁष੍ਕੋਣੇ ਚਾਰ੍ਦ੍ਧਕੋਣੇ ਵਰ੍ਤੁਲੇ ਪਦ੍ਮਸਨ੍ਨਿਭੇਃ। ਪੂਰ੍ਵਾਦੌ ਤੋਰਣਾਰ੍ਥਨ੍ਤੁ ਪਿਪ੍ਪਲੋਡੁਮ੍ਬਰੌ ਵਟਮ੍

ਚੌਰਸ, ਅੱਧਾ ਚੌਰਸ, ਗੋਲ ਤੇ ਕਮਲ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ; ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਲਈ ਪਿੱਪਲ, ਊਦਮਬਰ ਤੇ ਵਟ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵਰਤੇ ਜਾਣ।

ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ਂ ਸੁਸ਼ੋਭਨਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸੁਭਦ੍ਰਨ੍ਦਕ੍ਸ਼ਤੋਰਣਮ੍। ਸੁਕਰ੍ਮ ਚ ਸੁਹੋਤ੍ਰਞ੍ਚ ਆਪ੍ਯੇ ਸੌਮ੍ਯੇ ਸਮੁਚ੍ਛਯਮ੍

ਪਲੱਖ ਰੁੱਖ ਸੋਹਣਾ ਪਹਿਲਾਂ ਰੱਖੋ, ਸੁਭਦ੍ਰ ਤੇ ਅੰਡਕ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਲਈ। ਸੁਕਰਮ ਤੇ ਸੁਹੋਤਰ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਨਰਮ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਲਈ, ਉਚਾਈ ਲਈ।

ਪਞ੍ਚਹਸ੍ਤਂ ਤੁ ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਸ੍ਯੋਨਾਪृਥ੍ਵੀਤਿ ਪੂਜਯੇਤ੍। ਤੋਰਣਸ੍ਤਮ੍ਭਮੂਲੇ ਤੁ ਕਲਸ਼ਾਨ੍ਮਙ੍ਗਲਾਙ੍ਕੁਸ਼ਨ੍

ਪੰਜ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਮਾਪ ਰੱਖ ਕੇ, ਸਿਓਨਾ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਸਤੰਭ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਘੜੇ ਤੇ ਸੁਭਾਗਾ ਅੰਕੁਰ ਰੱਖੋ।

ਪ੍ਰਦਦ੍ਯਾਦੁਪਰਿष੍ਟਾਚ੍ਚ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਚ੍ਚਕ੍ਰਂ ਸੁਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍। ਪਞ੍ਚਹਸ੍ਤਪ੍ਰਮਾਣਨ੍ਤੁ ਧ੍ਵਜਂ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਦ੍ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ

ਉਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਭੀ ਇਹ ਘੜੇ ਚੜ੍ਹਾਏ ਜਾਣ, ਤੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਪੰਜ ਹੱਥ ਦੀ ਮਾਪ ਨਾਲ ਝੰਡਾ ਬਣਾਏ।

ਵੈਪੁਲ੍ਯਂ ਚਾਸ੍ਯ ਕੁਰ੍ਵੀਤ षੋਡਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਸਮ੍ਮਿਤਮ੍। ਸਪ੍ਤਹਸ੍ਤੋਚ੍ਛਿਤਂ ਵਾਸ੍ਯ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਤ੍ ਕੁਣ੍ਡਂ ਸੁਰੋਤ੍ਤਮ

ਉਸ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਸੋਲਾਂ ਅੰਗੁਲਾਂ ਦੀ ਹੋਵੇ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਘੇਰਾ ਸੱਤ ਹੱਥ ਉੱਚਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ।

ਅਰੁਣੋਗ੍ਨਿਨਿਭਸ਼੍ਚੈਵ ਕृष੍ਣਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲੋਥ ਪੀਤਕਃ। ਰਕ੍ਤਵਰ੍ਣਸ੍ਤਥਾ ਸ਼੍ਵੇਤਃ ਸ਼੍ਵੇਤਵਰ੍ਣਾਦਿਕਕ੍ਰਮਾਤ੍

ਅਰੁਣ ਤੇ ਅੱਗ ਵਰਗਾ, ਕਾਲਾ, ਚਿੱਟਾ ਜਾਂ ਪੀਲਾ ਰੰਗ; ਲਾਲ ਰੰਗ, ਫਿਰ ਚਿੱਟਾ, ਇਸ ਤਰਤੀਬ ਨਾਲ।

ਕੁਮੁਦਃ ਕੁਮੁਦਾਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕੋਥ ਵਾਮਨਃ। ਸ਼ਙ੍ਕੁਕਰ੍ਣਃ ਸਰ੍ਵ੍ਵਨੇਤ੍ਰਃ ਸੁਮੁਖਃ ਸੁਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਃ

ਕੁਮੁਦ, ਕੁਮੁਦਾਖ, ਪੁੰਡਰੀਕ ਤੇ ਵਾਮਨ; ਸ਼ੰਖਕਰਨ, ਸਰਵਨੇਤਰ, ਸੁਮੁਖ ਤੇ ਸੁਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ।

ਪੂਜ੍ਯਾ ਕੋਟਿਗੁਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾਃ ਪੂਰ੍ਵ੍ਵਾਦ੍ਯਾ ਧ੍ਵਜਦੇਵਤਾਃ। ਜਲਾਢਕਸੁਪੂਰਾਸ੍ਤੁ ਪਕ੍ਕਵਿਮ੍ਬੋਪਮਾ ਘਟਾਃ

ਪੂਰਬ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ, ਝੰਡਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਗੁਣਾ ਵਧੇਰੇ ਪੂਜਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਆ ਜਾਵੇ। ਘੜੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਣ, ਗੋਲ ਤੇ ਪੱਕੇ ਫਲ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੇ ਹੋਣ।

ਅष੍ਟਵਿਂਸ਼ਾਧਿਕਸ਼ਤਂ ਕਾਲਮਣ੍ਡਨਵਰ੍ਜਿਤਾਃ। ਸਹਿਰਣ੍ਯਾ ਵਸ੍ਤ੍ਰਕਣ੍ਠਾਃ ਸੋਦਕਾਸ੍ਤੋਰਣਾਦ੍ ਬਹਿਃ

ਇੱਕ ਸੌ ਅਠਾਈ ਘੜੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਸਜਾਵਟ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਗਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਜਾਏ ਹੋਏ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਤੋਰਨ ਦੇ ਬਾਹਰ ਰੱਖਣੇ ਹਨ।

ਘਟਾਃ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਪੂਰ੍ਵਾਦੌ ਵੇਦਿਕਾਯਾਸ਼੍ਚ ਕੋਣਗਾਨ੍। ਚਤੁਰਃ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍ ਕੁਮ੍ਭਾਨਾਜਿਘ੍ਨੇ ਤਿ ਚਮਨ੍ਤ੍ਰਤਃ

ਘੜੇ ਵੇਦੀਆਂ ਦੇ ਕੋਣਾਂ ਉੱਤੇ, ਪੂਰਬ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਰੱਖਣੇ ਹਨ। ਚਾਰ ਘੜੇ, ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ ਤੇ ਹੱਥ ਨਾ ਲਾ ਕੇ, ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਕੁਮ੍ਭੇष੍ਵਾਵਾਹ੍ਯ ਸ਼ਕ੍ਰਾਦੀਨ੍ ਪੂਰ੍ਵਾਦੌ ਪੂਜਯੇਤ੍ ਕ੍ਰਮਾਤ੍। ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਗਚ੍ਛ ਦੇਵਰਾਜ ਵਜ੍ਰਹਸ੍ਤ ਗਜਸ੍ਥਿਤਾ

ਘੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ, ਪੂਰਬ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀਏ: 'ਇੰਦਰ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਆਓ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਵਜਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ, ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ।'

ਪੂਰ੍ਵਦ੍ਵਾਰਞ੍ਚ ਮੇ ਰਕ੍ਸ਼ ਦੇਵੈਃ ਸਹ ਨਮੋਸ੍ਤੁ ਤੇ। ਤ੍ਰਾਤਾਰਮਿਨ੍ਦ੍ਰਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਅਰ੍ਚਯਿਤ੍ਵਾ ਯਜੇਦ੍ ਬੁਧਃ

'ਮੇਰਾ ਪੂਰਬੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।' ਇੰਦਰ ਦੀ, ਜੋ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਹੋਮ ਕਰੇ।

ਆਗਚ੍ਛਾਗ੍ਰੇ ਸ਼ਕ੍ਤਿਯੁਤ ਛਾਗਸ੍ਥ ਬਲਸਂਯੁਤ। ਰਕ੍ਸ਼ਾਗ੍ਨੇਯੀਂ ਦਿਸ਼ਂ ਦੇਵੈਃ ਪੂਜਾਂ ਗृਹ੍ਣ ਨਮੋਸ੍ਤੁ ਤੇ

'ਤੁਸੀਂ ਆਓ, ਭਾਲਾ ਲੈ ਕੇ, ਬੱਕਰੀ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ, ਬਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਅੱਗਣੀ ਵੱਲ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਇਹ ਪੂਜਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।'

ਅਗ੍ਨਿਰ੍ਮੂਰ੍ਦ੍ਧੇਤਿਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਯਜੇਦ੍ਵਾ ਅਗ੍ਨਯੇ ਨਮਃ। ਮਹਿषਸ੍ਥ ਯਮਾਗਚ੍ਛ ਪਣ੍ਡਹਸ੍ਤ ਮਹਾਬਲ

ਅੱਗ ਨੂੰ 'ਅੱਗ ਸਿਰ ਹੈ' ਜਾਂ 'ਅੱਗ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ' ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। 'ਯਮ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਮਹਿਸ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ, ਦੰਡ ਹੱਥ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ, ਆਓ।'

ਰਕ੍ਸ਼ ਤ੍ਵਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਦ੍ਵਾਰਂ ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਨਮੋਸ੍ਤੁ ਤੇ। ਵੈਵਸ੍ਵਤਂ ਸਙ੍ਗਮਨਭਿਤ੍ਯਨੇਨ ਯਜੇਦ੍ਯਮਮ੍

'ਤੁਸੀਂ ਦੱਖਣੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਵੈਵਸਵਤ ਜੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।' ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਯਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਨੈਰ੍ऋ ਤਾਗਚ੍ਛ ਖਙ੍ਗਾਢ੍ਯ ਬਲਵਾਹਨਸਂਯੁਤ । ਇਦਮਰ੍ਘ੍ਯਮਿਦਂ ਪਾਦ੍ਯਂ ਰਕ੍ਸ਼ ਤ੍ਵਂ ਨੈਰ੍ऋਤੀਂ ਦਿਸ਼ਮ੍

'ਨੈਰਿਤ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਆਓ, ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ, ਬਲਵਾਨ ਸਵਾਰੀ ਨਾਲ; ਇਹ ਅਰਘ, ਇਹ ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਤੁਸੀਂ ਨੈਰਿਤ ਵੱਲ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।'

ਏष ਤੇ ਨੈਰ੍ऋਤੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਯਜੇਦਰ੍ਘ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਨਰਃ। ਮਕਰਾਰੂਢ ਵਰੁਣ ਪਾਸ਼ਹਸ੍ਤ ਮਹਾਬਲ

ਨੈਰਿਤ ਲਈ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਅਰਘ ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ: 'ਵਰੁਣ ਜੀ, ਮਕਰ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ, ਫਾਹੀ ਹੱਥ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ।'

ਆਗਚ੍ਛ ਪਸ਼੍ਚਿਮਂ ਦ੍ਵਾਰਂ ਰਕ੍ਸ਼ ਰਕ੍ਸ਼ ਨਮੋਸ੍ਤੁ ਤੇ। ਉਰੁਂ ਹਿ ਰਾਜਾ ਵਰੁਣਂ ਯਜੇਦਰ੍ਘ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਗੁਰੁਃ

'ਆਓ, ਪੱਛਮੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।' ਗੁਰੂ ਜੀ ਰਾਜਾ ਵਰੁਣ ਦੀ ਅਰਘ ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

ਆਗ੍ਚ੍ਛ ਵਾਯੋ ਸਬਲ ਧ੍ਵਜਹਸ੍ਤ ਸਵਾਹਨ। ਵਾਯਵ੍ਯਂ ਰਕ੍ਸ਼ ਦੇਵੈਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸਮਰੁਦ੍ਭਿਰ੍ਨਮੋਸ੍ਤੁ ਤੇ

'ਆਓ, ਵਾਯੂ ਜੀ, ਬਲਵਾਨ, ਝੰਡਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਸਵਾਰੀ ਨਾਲ; ਤੁਸੀਂ ਮਰੁਤਾਂ ਸਮੇਤ ਵਾਯੁ ਵੱਲ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।'