ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਵਿਭਾਗਾਦੂਦ੍‌ਰ੍ਧ੍ਵਮष੍ਟਾਸ੍ਰੋ ਦ੍ਵ੍ਯष੍ਟਾਸ੍ਰਃ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛਿਵਾਂਸ਼ਕਃ। ਪਾਦਾਜ੍ਜਾਨ੍ਤਕੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਨਾਭ੍ਯਨ੍ਤੋ ਵਿष੍ਣੁਰਿਤ੍ਯਤਃ

ਵੰਡ ਕਰਕੇ, ਉੱਤੇ ਅੱਠ ਪਾਸੇ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਅੱਠ ਪਾਸੇ ਵਾਲਾ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ; ਪੈਰ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਤੇ ਨਾਭੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮੂਦ੍‌ਰ੍ਧ੍ਵਾਨ੍ਤੋ ਭੂਤਭਾਗੇਸ਼ੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤੇऽਵ੍ਯਕ੍ਤੇ ਚ ਤਦ੍ਵਤਿ। ਪਞ੍ਚਲਿਙ੍ਗਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਸ਼ਿਰੋ ਵਰ੍ਤ੍ਤੁਲਮੁਚ੍ਯਤੇ

ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਖਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਨਾ ਦਿਖਣ ਵਾਲੀ ਦੋਵੇਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਪੰਜ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ, ਸਿਰ ਗੋਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਛਤ੍ਰਾਭਂ ਕੁਕ੍ਕੁਟਾਭਂ ਵਾ ਬਾਲੇਨ੍ਦੁਪ੍ਰਤਿਮਾਕृਤਿਃ । ਏਕੈਕਸ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਭੇਦੈਃ ਕਾਮ੍ਯਭੇਦਾਤ੍ ਫਲਂ ਵਦੇ

ਸਿਰ ਛਤਰੀ ਵਰਗਾ, ਕੁੱਕੜ ਵਰਗਾ ਜਾਂ ਨਵੇਂ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਇਕ ਦੀ ਚਾਰ ਕਿਸਮਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਮਨਚਾਹੇ ਫਲ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਲਿਙ੍ਗਮਸ੍ਤਕਵਿਸ੍ਤਾਰਂ ਵਸੁਭਕ੍ਤਨ੍ਤੁ ਕਾਰਯੇਤ੍। ਆਦ੍ਯਭਾਗਂ ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਧਾ ਤੁ ਵਿਸ੍ਤਾਰੋਚ੍ਛਾਯਤੋ ਭਜੇਤ੍

ਲਿੰਗ ਦੇ ਸਿਰ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾਈਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਚੌੜਾਈ ਤੇ ਉਚਾਈ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੋ।

ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਤਤ੍ਰ ਸੂਤ੍ਰਾਣਿ ਭਾਗਭਾਗਾਨੁਪਾਤਨਾਤ੍। ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਨ੍ਤੁ ਭਾਗੇਨ ਵਿਸ਼ਾਲਾਖ੍ਯਂ ਵਿਲੋਪਨਾਤ੍

ਉਥੇ ਚਾਰ ਧਾਗੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਨਾਲ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਕਮਲ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਹਟਾਉਣ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਆਕਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਸ਼ਾਤਨਾਤ੍ਤੁ ਸ਼੍ਰੀਵਤ੍ਸਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਕृਦ੍ਵੇਦਲੋਪਨਾਤ੍। ਸ਼ਿਰਃ ਸਰ੍ਵਸਮੇ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਕੁਕ੍ਕੁਟਾਭਂ ਸੁਰਾਹ੍ਵਯੇ

ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ 'ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ' ਬਣਦਾ ਹੈ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਹਟਾਉਣ ਨਾਲ ਚੀਰਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਬਰਾਬਰ ਸਿਰ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਤੇ ਕੁੱਕੜ ਵਰਗਾ ਸਿਰ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਾਤ੍ਮਕੇ ਲਿਙ੍ਗੇ ਤ੍ਰਪੁषਂ ਦ੍ਵਯਲੋਪਨਾਤ੍। ਅਨਾਦ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਿਰਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮਰ੍ਦ੍ਧਚਨ੍ਦ੍ਰਂ ਸ਼ਿਰਃ ਸ਼੍ਰृਣੁ

ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਹਿੱਸੇ ਹਟਾ ਕੇ ਸਿਰ 'ਟਿਨ' ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਆਰੰਭ ਨਹੀਂ, ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਅਰਧ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਸਿਰ ਬਾਰੇ ਸੁਣ।

ਅਂਸ਼ਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਯੁਗਾਂਸ਼ੈਸ਼੍ਚ ਤ੍ਵੇਕਹਾਨ੍ਯਾਮृਤਾਕ੍ਸ਼ਕਮ੍ । ਪੂਰ੍ਣਵਾਲੇਨ੍ਦੁਕੁਮੁਦਂ ਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿਵੇਦਕ੍ਸ਼ਯਾਤ੍ ਕ੍ਰਮਾਤ੍

ਅੰਤ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ, ਜੋੜੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ, ਇਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਅਮਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਨ ਚੰਦ, ਅਰਧ ਚੰਦ ਤੇ ਕਮਲ, ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਘਟਣ ਨਾਲ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਬਣਦੇ ਹਨ।

ਚਤੁਸ੍ਤ੍ਰਿਰੇਕਵਦਨਂ ਸੁਖਲਿਙ੍ਗਮਤਃ ਸ਼੍ਰृਣੁ। ਪੂਜਾਭਾਗਂ ਪ੍ਰਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਂ ਮਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਗ੍ਨਿਪਦਕਲ੍ਪਿਤਮ੍

ਹੁਣ ਚਾਰ, ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਇਕ ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਸ਼ੁਭ ਲਿੰਗ ਬਾਰੇ ਸੁਣ। ਪੂਜਾ ਲਈ ਹਿੱਸਾ, ਮਨੁੱਖ, ਅੱਗ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਲਈ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅਰ੍ਕ੍ਕਾਸ਼ਂਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ षਟ ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਵਿਵਰ੍ਤ੍ਤਯੇਤ੍। ਸ਼ਿਰੋਨ੍ਨਤਿਃ ਪ੍ਰਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਾ ਲਲਾਟਂ ਨਾਸਿਕਾ ਤਤਃ

ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਆਕਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਛੱਡ ਕੇ, ਛੇ ਥਾਂ ਬਣਾਓ। ਸਿਰ ਦੀ ਉਚਾਈ, ਫਿਰ ਮੱਥਾ ਤੇ ਨੱਕ ਬਣਾਓ।

ਵਦਨਂ ਚਿਵੁਕਂ ਗ੍ਰੀਵਾ ਯੁਗਭਾਗੈਰ੍ਭੁਜਾਕ੍ਸ਼ਿਭਿਃ। ਕਰਾਭ੍ਯਾਂ ਮੁਕੁਲੀਕृਤ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਮਾਯਾਃ ਪ੍ਰਮਾਣਤਃ

ਮੂੰਹ, ਠੋਡੀ ਤੇ ਗਲ੍ਹ ਨੂੰ ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣਾਓ। ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਕਲੀ ਵਰਗਾ ਬਣਾਕੇ, ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾਓ।

ਮੁਖਂ ਪ੍ਰਤਿ ਸਮਃ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਸ੍ਤਾਰਾਦष੍ਟਮਾਂਸ਼ਤਃ। ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਂ ਮਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਤ੍ਰਿਮੁਖਞ੍ਚੋਚ੍ਯਤੇ ਸ਼੍ਰृਣੁ

ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਚੌੜਾਈ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਬਣਾਓ। ਮੈਂ ਚਾਰ-ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ ਦੱਸਿਆ, ਹੁਣ ਤਿੰਨ-ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਬਾਰੇ ਸੁਣ।

ਕਰ੍ਣਪਾਦਾਧਿਕਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਲਲਾਟਾਦੀਨਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍। ਭੁਜੌ ਚਤੁਰ੍ਭਿਰ੍ਭਾਗੈਮ੍ਤੁ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯੌ ਪਞ੍ਚਿਮੋਰ੍ਜਿਤਮ੍

ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੰਨ ਤੇ ਪੈਰ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੱਥਾ ਆਦਿਕ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੱਸੋ, ਤੇ ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣਾਓ, ਪੰਜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਛੱਡੋ।

ਵਿਸ੍ਤਰਾਦष੍ਟਮਾਂਸ਼ੇਨ ਮੁਖਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿਨਿਰ੍ਗਮਃ। ਏਕਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਤਥਾ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਂ ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਯਾਂ ਸੌਮ੍ਯਲੋਚਨਮ੍

ਮੂੰਹਾਂ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਚੌੜਾਈ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਬਣਾਓ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਕੋਮਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ।

ਲਲਾਟਨਾਸਿਕਾਵਕ੍ਤ੍ਰਗ੍ਨੀਵਾਯਾਞ੍ਚ ਵਿਵਰ੍ਤ੍ਤਯੇਤ੍। ਭੁਜਾਚ੍ਚ ਪਞ੍ਚਮਾਂਸ਼ੇਨ ਭੁਜਹੀਨਂ ਵਿਵਰ੍ਤਯੇਤ੍

ਮੱਥਾ, ਨੱਕ, ਮੂੰਹ ਤੇ ਗਲ੍ਹ ਬਣਾਓ। ਬਾਂਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਬਣਾਓ ਜਾਂ ਜੇ ਬਾਂਹ ਨਾ ਹੋਣ ਤਾਂ ਛੱਡ ਦਿਓ।

ਵਿਸ੍ਤਾਰਸ੍ਯ षਡਂਸ਼ੇਨ ਮੁਖੈਰ੍ਨਿਰ੍ਗਮਨਂ ਹਿਤਮ੍। ਸਰ੍ਵषਾਂ ਮੁਖਲਿਙ੍ਗਾਨਾਂ ਤ੍ਰਪੁषਂ ਵਾਥ ਕੁਕ੍ਕੁਟਮ੍

ਮੂੰਹਾਂ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਚੌੜਾਈ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਠੀਕ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗਾਂ ਲਈ ਟਿਨ ਜਾਂ ਕੁੱਕੜ ਆਕਾਰ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਭਗਵਾਨੁਵਾਚ ਅਤਃ ਪਰਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ ਪ੍ਰਤਿਮਾਨਾਨ੍ਤੁ ਪਿਣ੍ਡਿਕਾਮ੍। ਦੈਰ੍ਘ੍ਯੇਣ ਪ੍ਰਤਿਮਾਤੁਲ੍ਯਾ ਤਦਰ੍ਦ੍ਧੇਨ ਤੁ ਵਿਸ੍ਤृਤਾ

ਭਗਵਾਨ ਨੇ فرمایا: ਹੁਣ ਮੈਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੇ ਪੀੜੇ ਬਾਰੇ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਇਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਚੌੜਾਈ ਉਸ ਦੀ ਅੱਧੀ ਹੋਵੇ।

ਉਚ੍ਛਿਤਾਯਾਮਤੋਰ੍ਦ੍ਧੇਨ ਸੁਵਿਸ੍ਤਾਰਾਰ੍ਦ੍ਧਭਾਗਤਃ। ਤृਤੀਯੇਨ ਤੁ ਵਾ ਤੁਲ੍ਯਂ ਤਤ੍ਤ੍ਰਿਭਾਗੇਣ ਮੇਖਲਾ

ਉਸ ਦੀ ਉਚਾਈ ਲੰਬਾਈ ਦੇ ਅੱਧੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜੇ ਚੌੜੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ। ਮੇਖਲਾ ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਬਣਾਓ।

ਖਾਤਂ ਚ ਤਤ੍‌ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਤੁ ਕਿਞ੍ਚਿਦੁਤ੍ਤਰਤੋ ਨਤਮ੍। ਵਿਸ੍ਤਾਰਸ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਥੇਨ ਪ੍ਰਣਾਲਸ੍ਯ ਵਿਨਿਰ੍ਗਮਃ

ਖੋਹ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਵੇ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ। ਚੌੜਾਈ ਦੇ ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਨਿਕਾਸ ਬਣਾਓ।

ਸਮਮੂਲਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਤਾਰਮਗ੍ਨੇ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਤ੍ਤਦਰ੍ਦ੍ਧਤਃ। ਵਿਸ੍ਤਾਰਸ੍ਯ ਤृਤੀਯੇਨ ਤੋਯਮਾਰ੍ਗਨ੍ਤੁ ਕਾਰਯੇਤ੍

ਹੇ ਅੱਗ, ਨੀਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਉਸ ਚੌੜਾਈ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹੋਵੇ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਨਾਲੀ ਉਸ ਲੰਬਾਈ ਦਾ ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ।

ਉਚ੍ਛਾਯਂ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਦ੍ਭਾਗषੋਡਸ਼ਸਙ੍‌ਖ੍ਯਯਾ। ਅਧਃ षਟ੍ਕਂ ਦ੍ਵਿਭਾਗਨ੍ਤੁ ਕਣ੍ਠਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤ੍ਰਿਭਾਗਕਮ੍

ਉਚਾਈ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸੋਲਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਨਾਪੀ ਜਾਵੇ। ਹੇਠਾਂ ਛੇ ਹਿੱਸੇ ਹੋਣ, ਗਲ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਤੇ ਕੰਠ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ।

ਸ਼ੇषਾਸ੍ਤ੍ਵੇਕੈਕਸ਼ਃ ਕਾਰ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਨਿਰ੍ਗਮਾਸ੍ਤਥਾ। ਪਟ੍ਟਿਕਾ ਪਿਣ੍ਡਿਕਾ ਚੇਯਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਪ੍ਰਤਿਮਾਸੁ ਚ

ਬਾਕੀ ਹਿੱਸੇ ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਬਣਾਏ ਜਾਣ, ਅਧਾਰ ਤੇ ਨਿਕਾਸ ਵੀ। ਇਹ ਪੱਟੀ ਤੇ ਚੌਕਠ ਵੀ ਹਰ ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਆਮ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਾਸਾਦਦ੍ਵਾਰਮਾਨੇਨ ਪ੍ਰਤਿਮਾਦ੍ਵਾਰਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਗਜਵ੍ਯਾਲਕਸਂਯੁਕ੍ਤਾ ਪ੍ਰਭਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਮਾਸੁ ਚ

ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ, ਮੰਦਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਜੋ ਚਮਕ ਹੈ, ਉਹ ਹਥੀਆਂ ਤੇ ਵਿਆਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਜਾਵੇ।

ਪਿਣ੍ਡਿਕਾਪਿ ਯਥਾਸ਼ੋਭਂ ਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਾ ਸਤਤਂ ਹਰੇਃ। ਸਰ੍ਵੇषਾਮੇਵ ਦੇਵਾਨਾਂ ਵਿष੍ਣੂਕ੍ਤਂ ਮਾਨਮੁਚ੍ਯਤੇ। ਦੇਵੀਨਾਮਪਿ ਸਰ੍ਵਾਸਂ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਮਾਨਮੁਚ੍ਯਤੇ

ਚੌਕਠ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰੀ ਲਈ ਸੋਭਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਉਹੀ ਮਾਪ ਵਰਤਣਾ ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ; ਸਾਰੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਲਈ ਉਹ ਮਾਪ ਜੋ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।

ਦਿਕ੍ਪਾਲਯਾਗਕਥਨਂ ਭਗਵਾਨੁਵਾਚ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਪਞ੍ਚਕਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਪ੍ਰਤਿਮਾਤ੍ਮਾ ਤੁ ਪੂਰੁषਃ ।੫੬.੦੦੧ ਪ੍ਰਕृਤਿਃ ਪਿਣ੍ਡਿਕਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਃ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ ਯੋਗਕਸ੍ਤਯੋਃ ॥੫੬.੦੦੧ ਇਚ੍ਛਾਫਲਾਰ੍ਥਿਭਿਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਨਰੈਃ ।੫੬.੦੦੨ ਗਰ੍ਭਸੂਤ੍ਰਂ ਤੁ ਨਿਃਸਾਰ੍ਯ(੨) ਪ੍ਰਾਸਾਦਸ੍ਯਾਗ੍ਰਤੋ ਗੁਰੁਃ ॥੫੬.੦੦੨ ਅष੍ਟषੋਡਸ਼ਵਿਂਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਮਣ੍ਡਪਞ੍ਚਾਧਮਾਦਿਕਮ੍ ।੫੬.੦੦੩ ਸ੍ਨਾਨਂ ਕਲਸ਼ਾਰ੍ਥਞ੍ਚ ਯਾਗਦ੍ਰਵ੍ਯਾਰ੍ਥਮਰ੍ਧਤਃ ॥੫੬.੦੦੩ ਤ੍ਰਿਭਾਗੇਣਾਰ੍ਧਭਾਗੇਨ ਵੇਦਿਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਸ਼ੋਭਨਾਮ੍ ।੫੬.੦੦੪ ਕਲਸ਼ੈਰ੍ਘਟਿਕਾਭਿਸ਼੍ਚ ਵਿਤਾਨਾਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਭੂषਯੇਤ੍ ॥੫੬.੦੦੪ ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯੇਨ ਸਮ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸਰ੍ਵਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਧਾਰਯੇਤ੍ ।੫੬.੦੦੫ ਅਲਙ੍ਕृਤੋ ਗੁਰੁਰ੍ਵਿष੍ਣੁਂ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾਤ੍ਮਾਨਂ ਪ੍ਰਪੂਜਯੇਤ੍ ॥੫੬.੦੦੫ ਅਙ੍ਗੁਲੀਯਪ੍ਰਭृਤਿਭਿਰ੍ਮੂਰ੍ਤਿਪਾਨ੍ ਵਲਯਾਦਿਭਿਃ ।੫੬.੦੦੬ ਕੁਣ੍ਡੇ ਕੁਣ੍ਡੇ ਸ੍ਥਾਪਯੇਚ੍ਚ ਮੂਰ੍ਤਿਪਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪਾਰਗਾਨ੍ ॥੫੬.੦੦੬ ਚਤੁष੍ਕੋਣੇ ਚਾਰ੍ਧਕੋਣੇ ਵਰ੍ਤੁਲੇ ਪਦ੍ਮਸਨ੍ਨਿਭੇ ।੫੬.੦੦੭ ਪੂਰ੍ਵਾਦੌ ਤੋਰਣਾਰ੍ਥਨ੍ਤੁ ਪਿਪ੍ਪਲੋਡੁਮ੍ਬਰੌ ਵਟਂ ॥੫੬.੦੦੭ ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ਂ ਸੁਸ਼ੋਭਨਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸੁਭਦ੍ਰਨ੍ਦਕ੍ਸ਼ਤੋਰਣਂ ।੫੬.੦੦੮ ਸੁਕਰ੍ਮ ਚ ਸੁਹੋਤ੍ਰਞ੍ਚ ਆਪ੍ਯੇ ਸੌਮ੍ਯੇ ਸਮੁਚ੍ਛ੍ਰਯਮ੍ ॥੫੬.੦੦੮ ਪਞ੍ਚਹਸ੍ਤਂ ਤੁ ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਸ੍ਯੋਨਾਪृਥ੍ਵੀਤਿ ਪੂਜਯੇਤ੍ ।੫੬.੦੦੯ ਤੋਰਣਸ੍ਤਮ੍ਭਮੂਲੇ ਤੁ ਕਲਸ਼ਾਨ੍ਮਙ੍ਗਲਾਙ੍ਕੁਰਾਨ੍ ॥੫੬.੦੦੯ ਪ੍ਰਦਦ੍ਯਾਦੁਪਰਿष੍ਟਾਚ੍ਚ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚਕ੍ਰਂ ਸੁਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ।੫੬.੦੧੦ ਪਞ੍ਚਹਸ੍ਤਪ੍ਰਮਾਣਨ੍ਤੁ ਧ੍ਵਜਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਵਿਚਕ੍ਸ਼ਣਃ ॥੫੬.੦੧੦ ਵੈਪੁਲ੍ਯਂ ਚਾਸ੍ਯ ਕੁਰ੍ਵੀਤ षੋਡਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਸਨ੍ਮਿਤਂ ।੫੬.੦੧੧ ਸਪ੍ਤਹਸ੍ਤੋਚ੍ਛ੍ਰਿਤਂ ਵਾਸ੍ਯ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਕੁਣ੍ਡਂ ਸੁਰੋਤ੍ਤਮ(੧) ॥੫੬.੦੧੧ ਅਰੁਣੋਗ੍ਨਿਨਿਭਸ਼੍ਚੈਵ ਕृष੍ਣਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲੋਥ ਪੀਤਕਃ ।੫੬.੦੧੨ ਰਕ੍ਤਵਰ੍ਣਸ੍ਤਥਾ ਸ਼੍ਵੇਤਃ ਸ਼੍ਵੇਤਵਰ੍ਣਾਦਿਕਕ੍ਰਮਾਤ੍ (੨) ॥੫੬.੦੧੨ ਕੁਮੁਦਃ ਕੁਮੁਦਾਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕੋਥ ਵਾਮਨਃ ।੫੬.੦੧੩ ਸ਼ਙ੍ਕੁਕਰ੍ਣਃ ਸਰ੍ਵਨੇਤ੍ਰਃ ਸੁਮੁਖਃ ਸੁਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਃ ॥੫੬.੦੧੩ ਪੂਜ੍ਯਾ ਕੋਟਿਗੁਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾਃ ਪੂਰ੍ਵਾਦ੍ਯਾ ਧ੍ਵਜਦੇਵਤਾਃ ।੫੬.੦੧੪ ਜਲਾਢਕਸੁਪੂਰਾਸ੍ਤੁ ਪਕ੍ਵਵਿਮ੍ਬੋਪਮਾ ਘਟਾਃ ॥੫੬.੦੧੪ ਅष੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਾਧਿਕਸ਼ਤਂ ਕਾਲਮਣ੍ਡਨਵਰ੍ਜਿਤਾਃ ।੫੬.੦੧੫ ਸਹਿਰਣ੍ਯਾ ਵਸ੍ਤ੍ਰਕਣ੍ਠਾਃ ਸੋਦਕਾਸ੍ਤੋਰਣਾਦ੍ਵਹਿਃ ॥੫੬.੦੧੫ ਘਟਾਃ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਪੂਰ੍ਵਾਦੌ ਵੇਦਿਕਾਯਾਸ਼੍ਚ ਕੋਣਗਾਨ੍ ।੫੬.੦੧੬ ਚਤੁਰਃ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍ਕੁਮ੍ਭਾਨਾਜਿਘ੍ਰੇਤਿ ਚ ਮਨ੍ਤ੍ਰਤਃ ॥੫੬.੦੧੬ ਕੁਮ੍ਭੇष੍ਵਾਵਾਹ੍ਯ ਸ਼ਕ੍ਰਾਦੀਨ੍ ਪੂਰ੍ਵਾਦੌ ਪੂਜਯੇਤ੍ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ।੫੬.੦੧੭ ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਗਚ੍ਛ ਦੇਵਰਾਜ ਵਜ੍ਰਹਸ੍ਤ ਗਜਸ੍ਥਿਤ ॥੫੬.੦੧੭ ਪੂਰ੍ਵਦ੍ਵਾਰਞ੍ਚ ਮੇ ਰਕ੍ਸ਼ ਦੇਵੈਃ ਸਹ ਨਮੋਸ੍ਤੁ ਤੇ ।੫੬.੦੧੮ ਤ੍ਰਾਤਾਰਮਿਨ੍ਦ੍ਰਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਅਰ੍ਚਯਿਤ੍ਵਾ ਯਜੇਦ੍ਬੁਧਃ ॥੫੬.੦੧੮ ਆਗਚ੍ਛਾਗ੍ਰੇ ਸ਼ਕ੍ਤਿਯੁਤ(੧) ਚ੍ਛਾਗਸ੍ਥ ਬਲਸਂਯੁਤ ।੫੬.੦੧੯ ਰਕ੍ਸ਼ਾਗ੍ਨੇਯੀਂ ਦਿਸ਼ਂ ਦੇਵੈਃ ਪੂਜਾਂ ਗृਹ ਨਮੋਸ੍ਤੁ ਤੇ ॥੫੬.੦੧੯ ਅਗ੍ਨਿਮੂਰ੍ਧੇਤਿਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ(੨) ਯਜੇਦ੍ਵਾ ਆਗ੍ਨੇਯ ਨਮਃ ।੫੬.੦੨੦ ਮਹਿषਸ੍ਥ ਯਮਾਗਚ੍ਛ ਦਣ੍ਡਹਸ੍ਤ ਮਹਾਬਲ ॥੫੬.੦੨੦ ਰਕ੍ਸ਼ ਤ੍ਵਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਦ੍ਵਾਰਂ ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਨਮੋਸ੍ਤੁ ਤੇ ।੫੬.੦੨੧ ਵੈਵਸ੍ਵਤਂ ਸਙ੍ਗਮਨਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਯਜੇਦ੍ਯਮਂ ॥੫੬.੦੨੧ ਨੈਰ੍ऋਤਾਗਚ੍ਛ ਖਡ੍ਗਾਢ੍ਯ ਬਲਵਾਹਨਸਂਯੁਤ(੩) ।੫੬.੦੨੨ ਇਦਮਰ੍ਘ੍ਯਮਿਦਂ ਪਾਦ੍ਯਂ ਰਕ੍ਸ਼ ਤ੍ਵਂ ਨੈਰ੍ऋਤੀਂ ਦਿਸ਼ਂ ॥੫੬.੦੨੨ ਏष ਤੇ ਨੈਰ੍ऋਤੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਯਜੇਦਰ੍ਘ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਨਰਃ ।੫੬.੦੨੩ ਮਕਰਾਰੂਢ ਵਰੁਣ ਪਾਸ਼ਹਸ੍ਤ ਮਹਾਬਲ ॥੫੬.੦੨੩ ਆਗਚ੍ਛ ਪਸ਼੍ਚਿਮਂ ਦ੍ਵਾਰਂ ਰਕ੍ਸ਼ ਰਕ੍ਸ਼ ਨਮੋਸ੍ਤੁ ਤੇ ।੫੬.੦੨੪ ਉਰੁਂ ਹਿ ਰਾਜਾ ਵਰੁਣਂ ਯਜੇਦਰ੍ਘ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਗੁਰੁਃ ॥੫੬.੦੨੪ ਆਗਚ੍ਛ ਵਾਯੋ ਸਬਲ ਧ੍ਵਜਹਸ੍ਤ ਸਵਾਹਨ ।੫੬.੦੨੫ ਵਾਯਵ੍ਯਂ ਰਕ੍ਸ਼ ਦੇਵੈਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸਮਰੁਦ੍ਭਿਰ੍ਨਮੋਸ੍ਤੁ ਤੇ ॥੫੬.੦੨੫ ਵਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚਾਰ੍ਵੇਦੋਨ੍ਨਮੋ ਵਾਯਵੇਪਿ ਵਾ ।੫੬.੦੨੬ ਆਗਚ੍ਛ ਸੋਮ ਸਬਲਾ ਗਦਾਹਸ੍ਤ ਸਵਾਹਨ ॥੫੬.੦੨੬ ਰਕ੍ਸ਼ ਤ੍ਵਮੁਤ੍ਤਰਦ੍ਵਾਰਂ ਸਕੁਵੇਰ ਨਮੋਸ੍ਤੁ ਤੇ ।੫੬.੦੨੭ ਸੋਮਂ ਰਾਜਾਨਮਿਤਿ ਵਾ ਯਜੇਤ੍ਸੋਮਾਯ ਵੈ ਨਮਃ ॥੫੬.੦੨੭ ਆਗਚ੍ਛੇਸ਼ਾਨ ਸਬਲ ਸ਼ੂਲਹਸ੍ਤ ਵृषਸ੍ਥਿਤ ।੫੬.੦੨੮ ਯਜ੍ਞਮਣ੍ਡਪਸ੍ਯੈਸ਼ਾਨੀਂ ਦਿਸ਼ਂ ਰਕ੍ਸ਼ ਨਮੋਸ੍ਤੁ ਤੇ ॥੫੬.੦੨੮ ਈਸ਼ਾਨਮਸ੍ਯੇਤਿ ਯਜੇਦੀਸ਼ਾਨਾਯ ਨਮੋਪਿ ਵਾ ।੫੬.੦੨੯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ਨਾਗਚ੍ਛ ਹਂਸਸ੍ਥ ਸ੍ਰੁਕ੍ਸ੍ਰੁਵਵ੍ਯਗ੍ਰਹਸ੍ਤਕ ॥੫੬.੦੨੯ ਸਲੋਕੋਰ੍ਧ੍ਵਾਂ ਦਿਸ਼ਂ ਰਕ੍ਸ਼ ਯਜ੍ਞਸ੍ਯਾਜ ਨਮੋਸ੍ਤੁ ਤੇ ।੫੬.੦੩੦ ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭੇਤਿ ਯਜੇਨ੍ਨਮਸ੍ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇਪਿ ਵਾ ॥੫੬.੦੩੦ ਅਨਨ੍ਤਾਗਚ੍ਛ ਚਕ੍ਰਾਢ੍ਯ ਕੂਰ੍ਮਸ੍ਥਾਹਿਗਣੇਸ਼੍ਵਰ ।੫੬.੦੩੧ ਅਧੋਦਿਸ਼ਂ ਰਕ੍ਸ਼ ਰਕ੍ਸ਼ ਅਨਨ੍ਤੇਸ਼ ਨਮੋਸ੍ਤੁ ਤੇ ।੫੬.੦੩੧ ਨਮੋਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਪੇਤਿ ਯਜੇਦਨਨ੍ਤਾਯ ਨਮੋਪਿ ਵਾ ॥੫੬.੦੩੧ ਇਤ੍ਯਾਦਿਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਆਗ੍ਨੇਯੇ ਦਿਕ੍ਪਤਿਯਾਗੋ ਨਾਮ षਟ੍ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ॥ ਭਗਵਾਨੁਵਾਚ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਪਞ੍ਚਕਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਪ੍ਰਤਿਮਾਤ੍ਮਾ ਤੁ ਪੂਰੁषਃ। ਪਿਣ੍ਡਿਕਾ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮੀਃ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ ਯੋਗਕਸ੍ਤਯੋਃ

ਇਚ੍ਛਾਫਲਾਰ੍ਥਿਭਿਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਨਰੈਃ। ਗਰ੍ਭਸੂਤ੍ਰਂ ਤੁ ਨਿਃ ਸਾਰ੍ਯ ਪ੍ਰਾਸਾਦਸ੍ਯਾਗ੍ਰਤੋ ਗੁਰੁਃ

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਫਲ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਨੇ ਮੰਦਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗਰਭਸੂਤਰ ਖਿੱਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਅष੍ਟषੋਡਸ਼ਵਿਂਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਮਣ੍ਡਪਞ੍ਚਾਧਮਾਦਿਕਮ੍। ਸ੍ਨਾਨਾਰ੍ਥਂ ਕਲਸ਼ਾਰ੍ਥਞ੍ਚ ਯਾਗਦ੍ਰਵ੍ਯਾਰ੍ਥਮਰ੍ਦ੍ਧਤਃ

ਅੱਠ, ਸੋਲਾਂ ਜਾਂ ਵੀਹ ਤੱਕ, ਮੰਡਪ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਬਣਾਏ ਜਾਣ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨ੍ਹਾਉਣ, ਘੜੇ ਤੇ ਅਰਧ ਯਜਮਾਨ ਸਮੱਗਰੀ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਭਾਗੇਣਾਰ੍ਦ੍ਧਭਾਗੇਨ ਵੇਦਿਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਸ਼ੋਭਨਾਮ੍। ਕਲਸ਼ੈਰ੍ਘਟਿਕਾਭਿਸ਼੍ਚ ਵਿਤਾਨਾਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਭੂषਯੇਤ੍

ਵੇਦੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੇ ਅੱਧੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਮਾਪ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਨੂੰ ਘੜਿਆਂ, ਛੋਟੀਆਂ ਮਟਕੀਆਂ, ਛੱਤੀਆਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਵੇ।

ਪਞ੍ਚਗਵ੍ਯੇਨ ਸਮ੍ਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸਰ੍ਵਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਧਾਰਯੇਤ੍। ਅਲਙ੍ਕृਤੋ ਗੁਰੁਰ੍ਵਿष੍ਣੁਂ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾਤ੍ਮਾਨਂ ਪ੍ਰਪੂਜਯੇਤ੍

ਪੰਜ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਪਦਾਰਥ ਨਾਲ ਛਿੜਕ ਕੇ, ਸਾਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇ। ਗੁਰੂ, ਸਜ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।