ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਤ੍ਥਮੈਕ੍ਯੇਨ ਲਿਙ੍ਗਾਨਾਂ ਸ਼ਤਮष੍ਟੋਤ੍ਤਰਂ ਭਵੇਤ੍। ਏਕਾਙ੍ਗੁਲਾਦਿਪਞ੍ਚਾਨ੍ਤਂ ਕਨ੍ਯਸਞ੍ਚਲਮੁਚ੍ਯਤੇ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਠ ਲਿੰਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਉਂਗਲ ਤੋਂ ਪੰਜ ਉਂਗਲ ਤੱਕ, ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਲਿੰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

षਡਾਦਿਦਸ਼ਪਰ੍ਯਨ੍ਤਞ੍ਚਲਂ ਲਿਙ੍ਗਞ੍ਚ ਮਧ੍ਯਮਮ੍। ਏਕਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਾਦਿ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਜ੍ਯੇष੍ਠਂ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਾਨ੍ਤਕਮ੍

ਛੇ ਉਂਗਲ ਤੋਂ ਦਸ ਉਂਗਲ ਤੱਕ, ਮੱਧਮ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਲਿੰਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਰਾਂ ਉਂਗਲ ਤੋਂ ਪੰਦਰਾਂ ਉਂਗਲ ਤੱਕ, ਵੱਡਾ ਲਿੰਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

षਡਙ੍ਗੁਲਂ ਮਹਾਰਤ੍ਨੈ ਰਤ੍ਨੈਰਨ੍ਯੈਰ੍ਨ੍ਨਵਾਙ੍ਗੁਲਮ੍। ਰਵਿਭਿਰ੍ਹੇਮਭਾਰੋਤ੍ਥਂ ਲਿਙ੍ਗਂ ਸ਼ੇषੈਸ੍ਤ੍ਰਿਪਞ੍ਚਭਿਃ

ਛੇ ਉਂਗਲ ਦਾ ਵੱਡਾ ਰਤਨ ਲਿੰਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਨੌਂ ਉਂਗਲ ਦਾ। ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਤੋਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਬਣਿਆ ਲਿੰਗ, ਬਾਕੀ ਤਿੰਨ ਤੇ ਪੰਜ ਉਂਗਲਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

षੋਡਸ਼ਾਂਸ਼ੇ ਚ ਵੇਦਾਂਸ਼ੇ ਯੁਗਂ ਲੁਪ੍ਤ੍ਵੋਰ੍ਧ੍ਵਦੇਸ਼ਤਃ। ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍‌षੋਡਸ਼ਾਂਸ਼ਾਂਸ਼੍ਚ ਕੋਣਯੋਸ੍ਤੁ ਵਿਲੋਪਯੇਤ੍

ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਅਤੇ ਵੇਦ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਉੱਤਲੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਯੁਗ ਹਟਾ ਕੇ, ਕੋਣਿਆਂ ਤੋਂ ਬੱਤੀ ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਵੀ ਘਟਾ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਚਤੁਰ੍ਨਿਵੇਸ਼ਨਾਤ੍ ਕਣ੍ਠੋ ਵਿਂਸ਼ਤਿਸ੍ਤ੍ਰਿਯੁਗੈਸ੍ਤਥਾ। ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਤੁ ਵਿਲੁਪ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਚਲਲਿਙ੍ਗਂ ਭਵੇਦ੍ਵਰਮ੍

ਚਾਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਗਲ੍ਹ ਦੀ ਮਾਪੀ ਵੀਹ ਤਿੰਨ ਯੁਗਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਦੋ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ, ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਲਿੰਗ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਧਾਮ੍ਨੋ ਯੁਗਰ੍ਤ੍ਤੁਨਾਗਾਂਸ਼ੈਰ੍ਦ੍ਵਾਰਂ ਹੀਨਾਦਿਤਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍। ਲਿਙ੍ਗਦ੍ਵਾਰੋਚ੍ਛਯਾਦਰ੍ਵਾਗ੍ ਭਵੇਤ੍ ਪਾਦੋਨਤਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍

ਧਾਮ ਦੇ ਯੁਗ, ਰਿਤੂ ਅਤੇ ਨਾਗ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ, ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹੇਠਾਂ ਤੋਂ ਘਟਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਉਚਾਈ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੇਠਲਾ ਹਿੱਸਾ ਇਕ ਪੈਰ ਘਟਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗਰ੍ਭਾਰ੍ਦ੍ਧੇਨਾਧਮ ਲਿਙ੍ਗਂ ਭੂਤਾਂਸ਼ੈਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਵਰਮ੍। ਤਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਚ ਸੂਤ੍ਰਾਣਿ ਸਪ੍ਤ ਸਮ੍ਪਾਤਯੇਤ੍ ਸਮਮ੍

ਘੱਟ ਲਿੰਗ ਗਰਭ ਦੇ ਅੱਧੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਚੰਗਾ ਲਿੰਗ ਤਿੰਨ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਮਾਪ ਦੇ ਬਰਾਬਰ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਸੱਤ ਧਾਗੇ ਸਮਾਨ ਤੌਰ ਤੇ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਏਵਂ ਸ੍ਯੁਰ੍ਨਵ ਸੂਤ੍ਰਾਣਿ ਭੂਤਸੂਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਮਧ੍ਯਮਮ੍। ਦ੍ਵ੍ਯਨ੍ਤਰੋ ਵਾਮਵਾਮਸ਼੍ਚ ਲਿਙ੍ਗਨਾਂ ਦੀਰ੍ਘਤਾ ਨਵ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੌਂ ਧਾਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਧਾਗਿਆਂ ਨਾਲ ਮੱਧਲਾ; ਦੋ ਅੰਤਰਾਂ, ਖੱਬੇ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਖੱਬੇ ਨਾਲ, ਲਿੰਗ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਨੌਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਹਸ੍ਤਾਦ੍ਵਿਵਰ੍ਦ੍ਧਤੇ ਹਸ੍ਤੋ ਯਾਵਤ੍ਸ੍ਯੁਰ੍ਨ੍ਨਵ ਪਾਣਯਃ। ਹੀਨਮਧ੍ਯੋਤ੍ਤਮਂ ਲਿਙ੍ਗਂ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਤ੍ਮਕਮ੍

ਹੱਥ ਤੋਂ ਹੱਥ ਵਧਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦ ਤੱਕ ਨੌਂ ਹਥੇਲੀ ਨਾ ਹੋ ਜਾਣ; ਲਿੰਗ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਘੱਟ, ਮੱਧ, ਤੇ ਚੰਗੇ—ਹਰ ਇੱਕ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਾਲਾ।

ਏਕੈਕਲਿਙ੍ਗਮਦ੍ਯੇषੁ ਤ੍ਰੀਣੀ ਚ ਪਾਦਸ਼ਃ। ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਘਟਯੇਦ੍ਧੀਮਾਨ੍ षਟਸੁ ਚਾਸ਼੍ਟੋਤ੍ਤਰੇषੁ ਚ

ਪਹਿਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਿੰਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ; ਸਮਝਦਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਲਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਛੇ ਅਤੇ ਇਕ ਸੌ ਅੱਠ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰੱਖੇ।

ਸ੍ਥਿਰਦੀਰ੍ਘਪ੍ਰਮੇਯਾਤ੍ਤੁ ਦ੍ਵਾਰਗਰ੍ਭਕਰਾਤ੍ਮਿਕਾ। ਭਾਗੇਸ਼ਞ੍ਚਾਪ੍ਯਮੀਸ਼ਞ੍ਚ ਦੇਵੇਜ੍ਯਨ੍ਤੁਲ੍ਯਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍

ਸਥਿਰ, ਲੰਬੇ ਤੇ ਮਾਪਯੋਗ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ, ਗਰਭ ਅਤੇ ਹੱਥ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ; ਭਾਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਉਸ ਪੂਜਣਯੋਗ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਲਿਙ੍ਗਰੁਪਾਣਿ ਵਿष੍ਕਮ੍ਬੇਣ ਤੁ ਲਕ੍ਸ਼ਯੇਤ੍। ਦੀਰ੍ਘਮਾਯਾਨ੍ਵਿਤਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਲਿਙ੍ਗਂ ਕੁਰ੍ਯ੍ਯਾਤ੍ ਤ੍ਰਿਰੂਪਕਮ੍

ਲਿੰਗ ਦੇ ਵਿਅਾਸ ਨਾਲ ਚਾਰ ਰੂਪ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਲਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਲੰਬਾਈ ਸਮੇਤ, ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਚਤੁਰष੍ਟਾष੍ਟਵृਤ੍ਤਞ੍ਚ ਤਤ੍ਤਵਤ੍ਰਯਗੁਣਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਲਿਙ੍ਗਾਨਾਮੀਪ੍ਸਿਤਂ ਦੈਰ੍ਧ੍ਯਂ ਤੇਨ ਕृਤ੍ਵਾ ਙ੍ਗੁਲਾਨਿ ਵੈ

ਚਾਰ, ਅੱਠ ਅਤੇ ਅੱਠ ਗੋਲਾਈਆਂ ਨਾਲ, ਤਿੰਨ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ; ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਚਾਹੀਦੀ ਲੰਬਾਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਂਗਲਾਂ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਧ੍ਵਜਾਦ੍ਯਾਯੈਃ ਸੁਰੈਰ੍ਭੂਤੈਃ ਸ਼ਿਖਿਭਿਰ੍ਵ੍ਵਾ ਹਰੇਤ੍ ਕृਤਿਮ੍। ਤਾਨ੍ਯਙ੍ਗੁਲਾਨਿ ਚਚ੍ਛੇषਂ ਲਕ੍ਸ਼ਯੇਚ੍ਚ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਮ੍

ਧਵਜ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਭੂਤਾਂ ਜਾਂ ਮੋਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਪ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜਿਹੜੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਬਚ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਚੰਗੀਆਂ ਜਾਂ ਮਾੜੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਧ੍ਵਜਾਦ੍ਯਾ ਧ੍ਵਜਸਿਂਹੇਭਵृषਾ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਾਃ ਪਰੇ ਸ਼ੁਭਾਃ। ਖਰੇषੁ षਡ੍‌ਜਗਾਨ੍ਧਾਰਪਞ੍ਚਮਾਃ ਸ਼ੁਭਦਾਯਕਾਃ

ਧਵਜ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਧਵਜ, ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਲਦ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਹਨ; ਖਚਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੜਜ, ਗਾਂਧਾਰ ਅਤੇ ਪੰਚਮ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹਨ।

ਭੂਤੇषੁ ਚ ਸ਼ੂਬਾ ਭੂਃ ਸ੍ਯਾਦਗ੍ਨਿष੍ਵਾਹਵਨੀਯਕਃ। ਉਤ੍ਤਾਯਾਮਸ੍ਯ ਚਾਰ੍ਦ੍ਧਾਸ਼ੇ ਨਾਗਾਂਸ਼ੈਰ੍ਭਾਜਿਤੇ ਕ੍ਰਮਾਤ੍

ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂ ਧਰਤੀ ਚੰਗੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਅੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਆਹਵਨੀਯਾ ਚੰਗੀ ਹੈ; ਉੱਚੀ ਮਾਪ ਦੇ ਅੱਧੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਨਾਗ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਰਸਭੂਤਾਂ ਸ਼षष੍ਠਾਂਸ਼ਤ੍ਰ੍ਯਂਸ਼ਾਧਿਕਸ਼ਰੈਰ੍ਭਵੇਤ੍। ਆਢ੍ਯਾਨਾਧ੍ਯਸੁਰੇਜ੍ਯਾਰ੍ਕਤੁਲ੍ਯਾਨਾਞ੍ਚਤੁਰਸ੍ਰਤਾ

ਰਸ ਅਤੇ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਤਿਰਾਂਦੇ ਨਾਲ ਤਰੇਸਠ ਹਿੱਸੇ ਵੱਧ ਕੇ, ਧਨੀਆਂ, ਘੱਟ, ਪੂਜਣਯੋਗ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਚਤੁਰਭੁਜ ਰੂਪ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਪਞ੍ਚਮਂ ਵਰ੍ਦ੍ਧਮਾਨਾਖ੍ਯਂ ਵ੍ਯਾਸਾਨ੍ਨਾਹਪ੍ਰਵृਦ੍ਧਿਤਃ। ਦ੍ਵਿਧਾ ਭੇਦਾ ਬਹੂਨ੍ਯਤ੍ਰ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮ੍ਮਤਃ

ਪੰਜਵਾਂ ਵਧਦਾ ਹੋਇਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਅਾਸ ਅਤੇ ਦਿਨ ਦੇ ਵਧਣ ਕਰਕੇ; ਦੋ ਭੇਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਥੇ ਦੱਸਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।

ਆਢ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਤ੍ਰਿਧਾ ਸ੍ਥੌਲ੍ਯਾਦ੍ਯਵਧੂਤਂ ਤਦष੍ਯਥ । ਤ੍ਰਿਧਾ ਹਸ੍ਤਾਕਜ੍ਜਿਨਾਖ੍ਯਞ੍ਚ ਯੁਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਸਮੇਨ ਚ ।। ੨੯ ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤਿਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਨਾਦ੍ਯੇ ਦੇਵਾਰ੍ਚ੍ਚਿਤੇ ਤਥਾ। ਪਞ੍ਚਸਪ੍ਤਭਿਰੇਕਤ੍ਵਾਜ੍ਜਿਨੈਰ੍ਭਕ੍ਤੈਰ੍ਭਵਨ੍ਤਿ

ਧਨੀਆਂ ਆਦਿਕ ਦੀ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੋਟਾਈ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੱਥ, ਐੜੀ ਆਦਿ, ਸਭ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਜੋੜ ਕੇ। ਪਹਿਲੇ ਵਿੱਚ ਪੱਚੀ ਲਿੰਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪੂਜੇ; ਪੰਜ-ਪੰਜ, ਸੱਤ-ਸੱਤ ਅਤੇ ਇਕਤਾ ਨਾਲ, ਭਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਸਹਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਸ਼ਤਾਨਿ ਚ। ਏਵਮष੍ਟਾਙਰ਼੍ਗੁਲਵਿਸ੍ਤਾਰੋ ਨਵੈਕਕਰਗਰ੍ਭਤਃ ।। ੩੧ ਤੇषਾਂ ਕੋਣਾਰ੍ਦ੍ਧਕੋਣਸ੍ਥੈਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ ਕੋਣਾਨਿ ਸੂਤ੍ਰਕੈਃ। ਵਿਸ੍ਤਾਰਂ ਮਧ੍ਯਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯਂ ਵਾ ਮਧ੍ਯਤਸ੍ਤ੍ਰਯਮ੍

ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਤੇ ਚੌਦਾਂ ਸੌ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੱਠ ਉਂਗਲਾਂ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਅਤੇ ਨੌਂ ਇਕ ਹੱਥ ਦੇ ਗਰਭ ਨਾਲ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਅੱਧੇ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਕੋਣਾਂ ਨਾਲ, ਧਾਗਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੋਣ ਸੋਚਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਵਿਚਕਾਰ ਚੌੜਾਈ ਕਰਕੇ, ਵਿਚਕਾਰ ਵੀ ਤਿੰਨ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਵਿਭਾਗਾਦੂਦ੍‌ਰ੍ਧ੍ਵਮष੍ਟਾਸ੍ਰੋ ਦ੍ਵ੍ਯष੍ਟਾਸ੍ਰਃ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛਿਵਾਂਸ਼ਕਃ। ਪਾਦਾਜ੍ਜਾਨ੍ਤਕੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਨਾਭ੍ਯਨ੍ਤੋ ਵਿष੍ਣੁਰਿਤ੍ਯਤਃ

ਵੰਡ ਕਰਕੇ, ਉੱਤੇ ਅੱਠ ਪਾਸੇ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਅੱਠ ਪਾਸੇ ਵਾਲਾ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ; ਪੈਰ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਤੇ ਨਾਭੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮੂਦ੍‌ਰ੍ਧ੍ਵਾਨ੍ਤੋ ਭੂਤਭਾਗੇਸ਼ੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤੇऽਵ੍ਯਕ੍ਤੇ ਚ ਤਦ੍ਵਤਿ। ਪਞ੍ਚਲਿਙ੍ਗਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਸ਼ਿਰੋ ਵਰ੍ਤ੍ਤੁਲਮੁਚ੍ਯਤੇ

ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਿਖਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਨਾ ਦਿਖਣ ਵਾਲੀ ਦੋਵੇਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਪੰਜ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ, ਸਿਰ ਗੋਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਛਤ੍ਰਾਭਂ ਕੁਕ੍ਕੁਟਾਭਂ ਵਾ ਬਾਲੇਨ੍ਦੁਪ੍ਰਤਿਮਾਕृਤਿਃ । ਏਕੈਕਸ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਭੇਦੈਃ ਕਾਮ੍ਯਭੇਦਾਤ੍ ਫਲਂ ਵਦੇ

ਸਿਰ ਛਤਰੀ ਵਰਗਾ, ਕੁੱਕੜ ਵਰਗਾ ਜਾਂ ਨਵੇਂ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਇਕ ਦੀ ਚਾਰ ਕਿਸਮਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਮਨਚਾਹੇ ਫਲ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਲਿਙ੍ਗਮਸ੍ਤਕਵਿਸ੍ਤਾਰਂ ਵਸੁਭਕ੍ਤਨ੍ਤੁ ਕਾਰਯੇਤ੍। ਆਦ੍ਯਭਾਗਂ ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਧਾ ਤੁ ਵਿਸ੍ਤਾਰੋਚ੍ਛਾਯਤੋ ਭਜੇਤ੍

ਲਿੰਗ ਦੇ ਸਿਰ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾਈਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਚੌੜਾਈ ਤੇ ਉਚਾਈ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੋ।

ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਤਤ੍ਰ ਸੂਤ੍ਰਾਣਿ ਭਾਗਭਾਗਾਨੁਪਾਤਨਾਤ੍। ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਨ੍ਤੁ ਭਾਗੇਨ ਵਿਸ਼ਾਲਾਖ੍ਯਂ ਵਿਲੋਪਨਾਤ੍

ਉਥੇ ਚਾਰ ਧਾਗੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਨਾਲ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਕਮਲ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਹਟਾਉਣ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਆਕਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਤ੍ਰਿਸ਼ਾਤਨਾਤ੍ਤੁ ਸ਼੍ਰੀਵਤ੍ਸਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਕृਦ੍ਵੇਦਲੋਪਨਾਤ੍। ਸ਼ਿਰਃ ਸਰ੍ਵਸਮੇ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਕੁਕ੍ਕੁਟਾਭਂ ਸੁਰਾਹ੍ਵਯੇ

ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ 'ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ' ਬਣਦਾ ਹੈ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਹਟਾਉਣ ਨਾਲ ਚੀਰਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਬਰਾਬਰ ਸਿਰ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਤੇ ਕੁੱਕੜ ਵਰਗਾ ਸਿਰ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਾਤ੍ਮਕੇ ਲਿਙ੍ਗੇ ਤ੍ਰਪੁषਂ ਦ੍ਵਯਲੋਪਨਾਤ੍। ਅਨਾਦ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਿਰਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮਰ੍ਦ੍ਧਚਨ੍ਦ੍ਰਂ ਸ਼ਿਰਃ ਸ਼੍ਰृਣੁ

ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਹਿੱਸੇ ਹਟਾ ਕੇ ਸਿਰ 'ਟਿਨ' ਵਰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਆਰੰਭ ਨਹੀਂ, ਉਸਦਾ ਸਿਰ ਅਰਧ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਸਿਰ ਬਾਰੇ ਸੁਣ।

ਅਂਸ਼ਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਯੁਗਾਂਸ਼ੈਸ਼੍ਚ ਤ੍ਵੇਕਹਾਨ੍ਯਾਮृਤਾਕ੍ਸ਼ਕਮ੍ । ਪੂਰ੍ਣਵਾਲੇਨ੍ਦੁਕੁਮੁਦਂ ਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿਵੇਦਕ੍ਸ਼ਯਾਤ੍ ਕ੍ਰਮਾਤ੍

ਅੰਤ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ, ਜੋੜੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ, ਇਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਅਮਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਨ ਚੰਦ, ਅਰਧ ਚੰਦ ਤੇ ਕਮਲ, ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਘਟਣ ਨਾਲ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਬਣਦੇ ਹਨ।

ਚਤੁਸ੍ਤ੍ਰਿਰੇਕਵਦਨਂ ਸੁਖਲਿਙ੍ਗਮਤਃ ਸ਼੍ਰृਣੁ। ਪੂਜਾਭਾਗਂ ਪ੍ਰਕਰ੍ਤ੍ਤਵ੍ਯਂ ਮਰ੍ਤ੍ਤ੍ਯਗ੍ਨਿਪਦਕਲ੍ਪਿਤਮ੍

ਹੁਣ ਚਾਰ, ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਇਕ ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਸ਼ੁਭ ਲਿੰਗ ਬਾਰੇ ਸੁਣ। ਪੂਜਾ ਲਈ ਹਿੱਸਾ, ਮਨੁੱਖ, ਅੱਗ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਲਈ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।