ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਯਮਜਿਹ੍ਵਾ ਜਯਨ੍ਤੀ ਚ ਦੁਰ੍ਜਯਾ ਚ ਜਯਨ੍ਤਿਕਾ। ਵਿਡਾਲੀ ਰੇਵਤੀ ਚੈਵ ਪੂਤਨਾ ਵਿਜਯਾਨ੍ਤਿਕਾ

ਯਮਜਿਹਵਾ, ਜਯੰਤੀ, ਦੁਰਜਯਾ, ਜਯੰਤਿਕਾ, ਵਿਡਾਲੀ, ਰੇਵਤੀ, ਪੂਤਨਾ ਤੇ ਵਿਜਯਾਂਤਿਕਾ।

ਅष੍ਟਹਸ੍ਤਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਹਸ੍ਤਾ ਇਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਾਃ ਸਰ੍ਵਸਿਦ੍ਧਿਦਾਃ। ਭੈਰਵਸ਼੍ਚਾਰ੍ਕਹਸ੍ਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕੂਰ੍ਪਰਾਸ੍ਯੋ ਜਟੇਨ੍ਦੁਭृਤ੍

ਕੁਝ ਦੇ ਅੱਠ ਹੱਥ ਹਨ, ਕੁਝ ਦੇ ਚਾਰ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਭੈਰਵ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਫੜਦਾ ਹੈ, ਕੋਹਣੀਆਂ ਮੂੰਹ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਜਟਾਵਾਂ ਤੇ ਚੰਦ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਖਡ੍ਗਾਙ੍ਕੁਸ਼ਕੁਠਾਰੇषੁਵਿਸ਼੍ਵਾਭਯਭृਦੇਕਤਃ। ਚਾਪਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਖਟ੍‌ਵਾਙ੍ਗਪਾਸ਼ਕਾਰ੍ਦ੍ਧਵਰੋਦ੍ਯਤਃ

ਉਹ ਤਲਵਾਰਾਂ, ਅੰਕੁਸ਼, ਕੁਹਾੜੀਆਂ ਤੇ ਸਾਰੇ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਕਮਾਨ, ਤ੍ਰਿਸੂਲ, ਗਦਾ, ਫੰਦਾ ਤੇ ਅੱਧੀ ਢਾਲ ਵੀ ਫੜਦੇ ਹਨ।

ਗਜਚਰ੍ਮਧਰੋ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਕृਤ੍ਤਿਵਾਸੋਹਿਭੂषਿਤਃ। ਪ੍ਰੇਤਾਸ਼ਨੋ ਮਾਤृਮਧ੍ਯੇ ਪੂਜ੍ਯਃ ਪਞ੍ਚਾਨਨੋਥਵਾ

ਹਥੀਂ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਹਾਥੀ ਦੀ ਖਾਲ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਸੱਪਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਮਾਤਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਆਦਰਯੋਗ ਹਨ ਤੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਪੰਜ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਅਵਿਲੋਮਾਗ੍ਨਿਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਦੀਰ੍ਘਾष੍ਟਕੈਕਭੇਦਿਤਮ੍। ਤਤ੍‌षਡਙ੍ਗਾਨਿ ਜਾਤ੍ਯਨ੍ਤੈਰਨ੍ਵਿਤਂ ਚ ਕ੍ਰਮਾਦ੍ ਯਜੇਤ੍

ਅਵਿਲੋਮ ਤੋਂ ਅੱਗ ਤੱਕ, ਇਹ ਅੱਠ ਲੰਬੀਆਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਛੇ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਜਾਤੀ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪੂਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਮਨ੍ਦਿਰਾਗ੍ਨਿਦਲਾਰੁਢਂ ਸੁਵਰ੍ਣਰਸਕਾਨ੍ਵਿਤਮ੍। ਨਾਦਵਿਨ੍ਦ੍ਵਿਨ੍ਦੁਸਂਯੁਕ੍ਤਂਮਾਤृਨਾਥਾਙ੍ਗਦੀਪਿਤਮ੍

ਮੰਦਰ ਦੀ ਲੱਕੜੀ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਰਸ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਧੁਨ, ਗੋਲ ਅਤੇ ਬੂੰਦ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਵੀਰਭਦ੍ਰੋ ਵृषਾਰੂਢੋ ਮਾਤ੍ਰਗ੍ਰੇ ਸ ਚਤੁਰ੍ਮੁਖਃ। ਗੌਰੀ ਤੁ ਦ੍ਵਿਭੁਜਾ ਤ੍ਰ੍ਯਕ੍ਸ਼ਾ ਸ਼ੂਲਿਨੀ ਦਰ੍ਪਣਾਨ੍ਵਿਤਾ

ਵੀਰਭਦਰ, ਬੈਲ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ, ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੜਾ ਹੈ, ਚਾਰੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ। ਗੌਰੀ, ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੀ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਤੇ ਦਰਪਣ ਫੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਸ਼ੂਲਂ ਗਲਨ੍ਤਿਕਾ* ਕੁਣ੍ਡੀ ਵਰਦਾ ਚ ਚਤੁਰ੍ਭੁਜਾ। ਅਬ੍ਜਸ੍ਥਾ ਲਲਿਤਾ ਸ੍ਕਨ੍ਦਗਣਾਦਰ੍ਸ਼ਸ਼ਲਾਕਯਾ

ਉਹ ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਘੜਾ, ਕੁੰਡੀ ਅਤੇ ਵਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਲਲਿਤਾ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਖੜੀ ਹੈ, ਸਕੰਦ ਦੇ ਸਾਥੀ ਦਰਪਣ ਵਾਲੀ ਛੜੀ ਫੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਚਣ੍ਡਿਕਾ ਦਸ਼ਹਸ੍ਤਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਖਡ੍ਗਸ਼ੂਲਾਰਿਸ਼ਕ੍ਤਿਧृਕ੍। ਦਕ੍ਸ਼ੇ ਵਾਮੇ ਨਾਗਪਾਸ਼ ਚਰ੍ਮਾਙ੍ਕੁਸ਼ਕੁਠਾਰਕਮ੍

ਚੰਡਿਕਾ ਦਸ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ ਭਾਲਾ ਹੈ। ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਸੱਪ ਦੀ ਰੱਸੀ, ਚਮੜਾ, ਅੰਕੁਸ਼ ਤੇ ਕੁਹਾੜੀ ਹੈ।

ਧਨੁਃ ਸਿਂਹੇ ਚ ਮਹਿषਃ ਸ਼ੂਲੇਨ ਪ੍ਰਹਤੋਗ੍ਰਤਃ

ਇੱਕ ਧਨੁਸ਼, ਇੱਕ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਹਿਸ਼ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਵੱਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਲਿਙ੍ਗਮਾਨਾਦਿਕਥਨਮ੍ ਭਗਵਾਨੁਵਾਚ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਨ੍ਯਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਲਿਙ੍ਗਮਾਨਾਦਿਕਂ ਸ਼੍ਰृਣੁ। ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਲਵਣਜਂ ਲਿਙ੍ਗਂ ਘृਤਜਂ ਬੁਦ੍ਧਿਵਰ੍ਦ੍ਧਨਮ੍

ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਸੁਣ। ਮੈਂ ਲੂਣ ਨਾਲ ਬਣੇ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਘਿਉਂ ਨਾਲ ਬਣੇ, ਜੋ ਬੁੱਧੀ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਦੱਸਾਂਗਾ।

ਭੂਤਯੇ ਵਸ੍ਤ੍ਰਲਿਙ੍ਗਨ੍ਤੁ ਲਿਙ੍ਗਨ੍ਤਾਤ੍‌ਕਾਲਿਕਂ ਵਿਦੁਃ। ਪਕ੍ਕਾਪਕ੍ਵਂ ਮृਣ੍ਮਯਂ ਸ੍ਯਾਦਪਕ੍ਕਾਤ੍ ਪਕ੍ਕ੍ਜਂ ਵਰਮ੍

ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਈ, ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਲਿੰਗ ਆਰਜ਼ੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੱਕੇ ਤੇ ਕੱਚੇ ਵਿੱਚੋਂ, ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਬਣਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਤੇ ਕੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੱਕਿਆ ਵਧੀਆ ਹੈ।

ਤਤੋ ਦਾਰੁਮਯਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਦਾਰੁਜਾਤ੍ ਸ਼ੈਲਜਂ ਵਰਮ੍। ਸ਼ੈਲਾਦ੍ਵਰਂ ਤੁ ਮੁਕ੍ਤਾਜਂ ਤਤੋ ਲੌਹਂ ਸੁਵਰ੍ਣਜਮ੍

ਫਿਰ ਲੱਕੜ ਦਾ ਬਣਿਆ ਲਿੰਗ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੱਕੜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਥਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਪਥਰ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੋਤੀ ਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਲੋਹਾ ਤੇ ਸੋਨਾ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਰਾਜਤਂ ਕੀਰ੍ਤ੍ਤਿਤਂ ਤਾਮ੍ਰਂ ਪੈਤ੍ਤਲਂ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਦਮ੍। ਰਙ੍ਗਜਂ ਰਸਲਿਙ੍ਗਞ੍ਚ ਭੁਕ੍ਤਿਮੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਦਂ ਵਰਮ੍

ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਬਣਿਆ ਲਿੰਗ ਵਧਾਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਮਬੇ ਅਤੇ ਪੀਤਲ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪਾਰਦੇ ਦਾ ਲਿੰਗ ਵੀ ਭੋਗ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਵਧੀਆ ਹਨ।

ਰਸਜਂ ਰਸਲੋਹਾਦਿਰਤ੍ਨਗਰ੍ਭਨ੍ਤੁ ਵਰ੍ਧਯੇਤ੍। ਮਾਨਾਦਿ ਨੇष੍ਟਂ ਸਿਦ੍ਧਾਦਿ ਸ੍ਥਾਪਿਤੇਥ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੁਵਿ

ਪਾਰਦੇ ਦਾ, ਹੋਰ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਧਾਤਾਂ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲਾ ਲਿੰਗ ਵਧਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਾਪ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਲਿੰਗ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ, ਨਾਂ ਹੀ ਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਲਿੰਗ ਹੀ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਵਾਮੇ ਚ ਸ੍ਵੇਚ੍ਛਯਾ ਤੇषਾਂ ਪੀਠਪ੍ਰਾਸਾਦਕਲ੍ਪਨਾ। ਪੂਜਯੇਤ੍ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਵਿਮ੍ਬਸ੍ਥਂ ਦਰ੍ਪਣੇ ਪ੍ਰਤਿਵਿਮ੍ਬਿਤਮ੍

ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੀਠ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਕਰੀਦੀ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਦਰਪਣ ਵਿੱਚ ਦਿਖ ਰਹੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਪੂਜ੍ਯੋ ਹਰਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਲਿਙ੍ਗੇ ਪੂਰ੍ਣਾਰ੍ਚ੍ਚਨਂ ਭਵੇਤ੍। ਹਸ੍ਤੋਤ੍ਤਰਵਿਧਂ ਸ਼ੈਲਂ ਦਾਰੁਜਂ ਤਦ੍ਵਦੇਵ ਹਿ

ਹਰ ਥਾਂ ਹਰਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਰੀ ਰੀਤ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਥਰ ਦਾ ਲਿੰਗ ਹੱਥ ਨਾਲ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੱਕੜ ਦਾ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ।

ਚਲਮਙ੍ਗੁਲਮਾਨੇਨ ਦ੍ਵਾਰਗਰ੍ਭਕਰੈਃ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਅਙ੍ਗੁਲਾਦ੍ ਗृਹਲਿਙ੍ਗਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਾਵਤ੍ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਮ੍

ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਲਿੰਗ ਉਂਗਲ ਦੇ ਮਾਪ ਨਾਲ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਜਾਂ ਅੰਦਰਲੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਘਰੇਲੂ ਲਿੰਗ ਇੱਕ ਉਂਗਲ ਤੋਂ ਪੰਦਰਾਂ ਉਂਗਲ ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਦ੍ਵਾਰਮਾਨਾਤ੍ ਤ੍ਰਿਸਙ੍ਖ੍ਯਾਕਂ ਨਵਧਾ ਗਰ੍ਭਮਾਨਤਃ। ਨਵਧਾ ਗਰ੍ਭਮਾਨੇਨ ਲਿਙ੍ਗਨ੍ਧਾਮ੍ਨਿ ਚ ਪੂਜਯੇਤ੍

ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਮਾਪ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ, ਅੰਦਰਲੇ ਘਰ ਤੋਂ ਨੌਂ ਗੁਣਾ। ਨੌਂ ਗੁਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਾਪ ਨਾਲ, ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਏਵਂ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ षਟ੍‌ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ ਜ੍ਞੇਯਾਨਿ ਜ੍ਯੇष੍ਠਮਾਨਤਃ। ਮਧ੍ਯਮਾਨੇਨ षਟ੍‌ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ षਟ੍‌ਤ੍ਰਿਸ਼ਦਧਮੇਨ ਚ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੱਡੇ ਮਾਪ ਨਾਲ ਛੱਤੀ ਲਿੰਗ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੱਧਲੇ ਮਾਪ ਨਾਲ ਵੀ ਛੱਤੀ, ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਮਾਪ ਨਾਲ ਵੀ ਛੱਤੀ।

ਇਤ੍ਥਮੈਕ੍ਯੇਨ ਲਿਙ੍ਗਾਨਾਂ ਸ਼ਤਮष੍ਟੋਤ੍ਤਰਂ ਭਵੇਤ੍। ਏਕਾਙ੍ਗੁਲਾਦਿਪਞ੍ਚਾਨ੍ਤਂ ਕਨ੍ਯਸਞ੍ਚਲਮੁਚ੍ਯਤੇ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਠ ਲਿੰਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਉਂਗਲ ਤੋਂ ਪੰਜ ਉਂਗਲ ਤੱਕ, ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਲਿੰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

षਡਾਦਿਦਸ਼ਪਰ੍ਯਨ੍ਤਞ੍ਚਲਂ ਲਿਙ੍ਗਞ੍ਚ ਮਧ੍ਯਮਮ੍। ਏਕਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਾਦਿ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਜ੍ਯੇष੍ਠਂ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਾਨ੍ਤਕਮ੍

ਛੇ ਉਂਗਲ ਤੋਂ ਦਸ ਉਂਗਲ ਤੱਕ, ਮੱਧਮ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਲਿੰਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਰਾਂ ਉਂਗਲ ਤੋਂ ਪੰਦਰਾਂ ਉਂਗਲ ਤੱਕ, ਵੱਡਾ ਲਿੰਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

षਡਙ੍ਗੁਲਂ ਮਹਾਰਤ੍ਨੈ ਰਤ੍ਨੈਰਨ੍ਯੈਰ੍ਨ੍ਨਵਾਙ੍ਗੁਲਮ੍। ਰਵਿਭਿਰ੍ਹੇਮਭਾਰੋਤ੍ਥਂ ਲਿਙ੍ਗਂ ਸ਼ੇषੈਸ੍ਤ੍ਰਿਪਞ੍ਚਭਿਃ

ਛੇ ਉਂਗਲ ਦਾ ਵੱਡਾ ਰਤਨ ਲਿੰਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਨੌਂ ਉਂਗਲ ਦਾ। ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਤੋਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਬਣਿਆ ਲਿੰਗ, ਬਾਕੀ ਤਿੰਨ ਤੇ ਪੰਜ ਉਂਗਲਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

षੋਡਸ਼ਾਂਸ਼ੇ ਚ ਵੇਦਾਂਸ਼ੇ ਯੁਗਂ ਲੁਪ੍ਤ੍ਵੋਰ੍ਧ੍ਵਦੇਸ਼ਤਃ। ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍‌षੋਡਸ਼ਾਂਸ਼ਾਂਸ਼੍ਚ ਕੋਣਯੋਸ੍ਤੁ ਵਿਲੋਪਯੇਤ੍

ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਅਤੇ ਵੇਦ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਉੱਤਲੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਯੁਗ ਹਟਾ ਕੇ, ਕੋਣਿਆਂ ਤੋਂ ਬੱਤੀ ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਵੀ ਘਟਾ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਚਤੁਰ੍ਨਿਵੇਸ਼ਨਾਤ੍ ਕਣ੍ਠੋ ਵਿਂਸ਼ਤਿਸ੍ਤ੍ਰਿਯੁਗੈਸ੍ਤਥਾ। ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਤੁ ਵਿਲੁਪ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਚਲਲਿਙ੍ਗਂ ਭਵੇਦ੍ਵਰਮ੍

ਚਾਰ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਗਲ੍ਹ ਦੀ ਮਾਪੀ ਵੀਹ ਤਿੰਨ ਯੁਗਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਦੋ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ, ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਲਿੰਗ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਧਾਮ੍ਨੋ ਯੁਗਰ੍ਤ੍ਤੁਨਾਗਾਂਸ਼ੈਰ੍ਦ੍ਵਾਰਂ ਹੀਨਾਦਿਤਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍। ਲਿਙ੍ਗਦ੍ਵਾਰੋਚ੍ਛਯਾਦਰ੍ਵਾਗ੍ ਭਵੇਤ੍ ਪਾਦੋਨਤਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍

ਧਾਮ ਦੇ ਯੁਗ, ਰਿਤੂ ਅਤੇ ਨਾਗ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ, ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹੇਠਾਂ ਤੋਂ ਘਟਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਉਚਾਈ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੇਠਲਾ ਹਿੱਸਾ ਇਕ ਪੈਰ ਘਟਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗਰ੍ਭਾਰ੍ਦ੍ਧੇਨਾਧਮ ਲਿਙ੍ਗਂ ਭੂਤਾਂਸ਼ੈਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਵਰਮ੍। ਤਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਚ ਸੂਤ੍ਰਾਣਿ ਸਪ੍ਤ ਸਮ੍ਪਾਤਯੇਤ੍ ਸਮਮ੍

ਘੱਟ ਲਿੰਗ ਗਰਭ ਦੇ ਅੱਧੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਚੰਗਾ ਲਿੰਗ ਤਿੰਨ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਮਾਪ ਦੇ ਬਰਾਬਰ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਸੱਤ ਧਾਗੇ ਸਮਾਨ ਤੌਰ ਤੇ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਏਵਂ ਸ੍ਯੁਰ੍ਨਵ ਸੂਤ੍ਰਾਣਿ ਭੂਤਸੂਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਮਧ੍ਯਮਮ੍। ਦ੍ਵ੍ਯਨ੍ਤਰੋ ਵਾਮਵਾਮਸ਼੍ਚ ਲਿਙ੍ਗਨਾਂ ਦੀਰ੍ਘਤਾ ਨਵ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੌਂ ਧਾਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਧਾਗਿਆਂ ਨਾਲ ਮੱਧਲਾ; ਦੋ ਅੰਤਰਾਂ, ਖੱਬੇ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਖੱਬੇ ਨਾਲ, ਲਿੰਗ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਨੌਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਹਸ੍ਤਾਦ੍ਵਿਵਰ੍ਦ੍ਧਤੇ ਹਸ੍ਤੋ ਯਾਵਤ੍ਸ੍ਯੁਰ੍ਨ੍ਨਵ ਪਾਣਯਃ। ਹੀਨਮਧ੍ਯੋਤ੍ਤਮਂ ਲਿਙ੍ਗਂ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਤ੍ਮਕਮ੍

ਹੱਥ ਤੋਂ ਹੱਥ ਵਧਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦ ਤੱਕ ਨੌਂ ਹਥੇਲੀ ਨਾ ਹੋ ਜਾਣ; ਲਿੰਗ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਘੱਟ, ਮੱਧ, ਤੇ ਚੰਗੇ—ਹਰ ਇੱਕ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਾਲਾ।