ਕ੍ਸ਼ਮਾ ਸ਼ਿਵਾਵृਤਾ ਵृਦ੍ਧਾ ਦ੍ਵਿਭੁਜਾ ਵਿਵृਤਾਨਨਾ। ਦਨ੍ਤੁਰਾ ਕ੍ਸ਼ੇਮਕਾਰੀ ਸ੍ਯਾਦ੍ਭੂਮੌ ਜਾਨੁਕਰਾ ਸ੍ਥਿਤਾ
ਧੀਰਜਵਾਨ, ਚੰਗੇ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਉਮਰਦਾਰ, ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੀ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਦੰਦ ਨਿਕਲੇ ਹੋਏ, ਭਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਘੁੱਟਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਕੇ ਬੈਠੀ ਹੈ।
ਯਕ੍ਸ਼ਿਣ੍ਯਃ ਸ੍ਤਬ੍ਧਦੀਰ੍ਘਾਕ੍ਸ਼ਾਃ ਸ਼ਾਕਿਨ੍ਯੋ ਵਕ੍ਰਦृष੍ਟਯਃ । ਪਿਙ੍ਗਾਕ੍ਸ਼ਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਮ੍ਮਹਾਰਮ੍ਯਾ ਰੂਪਿਣ੍ਯੋਪ੍ਸਰਸਃ ਸਦਾ
ਯਕਸ਼ਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲੰਬੀਆਂ ਤੇ ਅੜੀ ਹੋਈਆਂ ਹਨ; ਸ਼ਾਕਿਨੀਆਂ ਤਿਰਛੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਵੇਖਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪੀਲੀਆਂ ਹਨ, ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਕਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਨਾਰੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ।
ਸਾਕ੍ਸ਼ਮਾਲੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲੀ ਚ ਨਨ੍ਦੀਸ਼ੋ ਦ੍ਵਾਰਪਾਲਕਃ। thumb|ਮਹਾਕਾਲ ਮਹਾਕਾਲੋਸਿਮੁਣ੍ਡੀ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛੂਲਖੇਟਕਵਾਂਸ੍ਤਥਾ
ਮਾਲਾ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਨੰਦੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ; ਮਹਾਕਾਲ, ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸਿਰ ਲੈ ਕੇ, ਭਾਲਾ ਤੇ ਗਦਾ ਫੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਕृਸ਼ੋ ਭृਙ੍ਗੀ ਚ ਨृਤ੍ਯਨ੍ ਵੈ ਕੂष੍ਮਾਣ੍ਡਸ੍ਥੂਲਖਰ੍ਵਵਾਨ੍। ਗਜਗੋਕਰ੍ਣਵਕ੍ਤ੍ਰਾਦ੍ਯਾ ਵੀਰਭਦ੍ਰਾਦਯੋ ਗਣਾਃ
ਪਤਲਾ ਭ੍ਰਿੰਗੀ ਨੱਚ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕੁਸ਼ਮਾਂਡਾ ਮੋਟਾ ਤੇ ਠਿੰਗਾ ਹੈ; ਹਾਥੀ, ਗਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਵਾਲੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਸਭ ਵੀਰਭਦਰ ਆਦਿਕ ਦੇ ਗਣ ਹਨ।
ਘਣ੍ਟਾਕਰ੍ਣੋष੍ਟਦਸ਼ਦੋਃ ਪਾਪਰੋਗਂ ਵਿਦਾਰਯਨ੍। ਵਜ੍ਰਾਸਿਦਣ੍ਡਚਕ੍ਰੇषੁਮੁषਲਾਙ੍ਕੁਸ਼ਮੁਦ੍ਗਰਾਨ੍
ਘੰਟੀ ਵਾਲੇ ਕੰਨ, ਦੱਸ ਹੋਠ, ਦੱਸ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਪਾਪ ਤੇ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਵਜਰ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਲਾਠੀਆਂ, ਚੱਕਰ, ਮੋਸਲ, ਅੰਕੁਸ਼ ਤੇ ਗਦਾਵਾਂ ਫੜਦੇ ਹਨ।
ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ ਤਰ੍ਜਨੀਂ ਖੇਟਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਂ ਮੁਣ੍ਡਞ੍ਚ ਪਾਸ਼ਕਮ੍। ਚਾਪਂ ਘਣ੍ਟਾ ਕੁਠਾਰਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਞ੍ਚੈਵ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਕਮ੍
ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਡਰਾਉਣੀ ਉਂਗਲੀ, ਢਾਲ, ਭਾਲਾ, ਖੋਪੜੀ ਤੇ ਫਾਹੀ ਹੈ; ਕਮਾਨ, ਘੰਟੀ, ਕੁਹਾੜੀ ਤੇ ਦੋ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਹੈ।
ਘਣ੍ਟਾਮਾਲਾਕੁਲੋ ਦੇਵੋ ਵਿਸ੍ਫੋਟਕਵਿਮਰ੍ਦਨਃ
ਘੰਟੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਵਤਾ, ਧਮਾਕੇ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਭਗਵਾਨੁਵਾਚ ਸਸਪ੍ਤਾਸ਼੍ਵੇ ਸੈਕਚਕ੍ਰੇ ਰਥੇ ਸੂਰ੍ਯ੍ਯੋ ਦ੍ਵਿਪਦ੍ਮਧृਕ੍। ਮਸੀਭਾਜਨਲੇਖਨ੍ਯੌ ਬਿਭ੍ਰਤ੍ਕੁਣ੍ਡੀ ਤੁ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇ
ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਸੂਰਜ, ਸੱਤ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੀ ਤੇ ਇਕ ਪਹੀਏ ਵਾਲੀ ਰਥ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੈ, ਦੋ ਕਮਲ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਮਸੀ ਦੀ ਦਵਾਤ ਤੇ ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਘੜਾ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਵਾਮੇ ਤੁ ਪਿਙ੍ਗਲੋ ਦ੍ਵਾਰਿ ਦਣ੍ਡਭृਤ੍ ਸ ਰਵੇਰ੍ਗਣਃ। ਬਾਲਵ੍ਯਜਨਧਾਰਿਣ੍ਯੌ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਰਾਜ੍ਞੀ ਚ ਨਿष੍ਪ੍ਰਭਾ
ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਪਿੰਗਲਾ ਡੰਡਾ ਫੜਿਆ ਖੜਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦਾ ਸਾਥੀ ਹੈ; ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੇ ਚਉਰ ਵਾਲੀਆਂ ਦੋ ਔਰਤਾਂ ਹਨ, ਤੇ ਰਾਣੀ ਜੋ ਚਾਨਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਅਥਵਾਸ਼੍ਵਸਮਾਰੂਢਃ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯ ਏਕਸ੍ਤੁ ਭਾਸ੍ਕਰਃ। ਵਰਦਾ ਦ੍ਵ੍ਯਬ੍ਜਿਨਃ ਸਰ੍ਵੇ ਦਿਕ੍ਪਾਲਾਸ੍ਤ੍ਰਕਰਾਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍
ਜਾਂ ਭਾਸਕਰ ਇਕੱਲਾ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਆਕਾਰ ਹਥਿਆਰ ਫੜੇ, ਦੋ ਕਮਲ ਵਾਲੇ ਤੇ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਖੜੇ ਹਨ।
ਮੁਦ੍ਗਰਸ਼ੂਲਚਕ੍ਰਾਵ੍ਜਭृਤੋਗ੍ਨ੍ਯਾਦਿਵਿਦਿਕ੍ਸ੍ਥਿਤਾਃ। ਸੂਰ੍ਯ੍ਯਾਰ੍ਯਮਾਦਿਰਕ੍ਸ਼ੋਨ੍ਤਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਹਸ੍ਤਾ ਦ੍ਵਿषਡ੍ਦਲੇ
ਹਥੌੜਾ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਚੱਕਰ ਤੇ ਕਮਲ ਫੜੇ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹਨ; ਸੂਰਜ, ਅਰਯਮਾਨ ਤੇ ਹੋਰ ਰੱਖਿਆਕਾਰ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਬਾਰਾਂ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ ਹਨ।
ਵਰੁਣਃ ਸੂਰ੍ਯਨਾਮਾ ਚ ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੁਸ੍ਤਥਾਪਰਃ । ਧਾਤਾ ਤਪਨਸਞ੍ਜ੍ਞਸ਼੍ਚ ਸਵਿਤਾਥ ਗਭਸ੍ਤਿਕਃ
ਵਰੁਣ, ਸੂਰਜ ਨਾਮ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਹੋਰ ਇੱਕ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਹਸਰਾਂਸ਼ੁ ਹੈ; ਧਾਤਾ, ਤਪਨ ਨਾਮਕ, ਸਵਿਤਾ ਤੇ ਗਭਸਤਿਕ।
ਰਵਿਸ਼੍ਚੈਵਾਥ ਪਰ੍ਜ੍ਜਨ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵष੍ਟਾ ਮਿਤ੍ਰੋਥ ਵਿष੍ਣੁਕਃ। ਮੇषਾਦਿਰਾਸ਼ਿਸਂਸ੍ਥਾਸ਼੍ਚ ਮਾਰ੍ਗਾਦਿਕਾਰ੍ਤ੍ਤਿਕਾਨ੍ਤਕਾਃ
ਰਵੀ, ਪਰਜਨਯ, ਤਵਸ਼ਟਾ, ਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁਕ; ਮੇਸ਼ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਤੋਂ ਕਰਤਿਕ ਤਕ।
ਕृष੍ਣੋ ਰਕ੍ਤੋ ਮਨਾਗ੍ਰਕ੍ਤਃ ਪੀਤਃ ਪਾਣ੍ਡਰਕਃ ਸਿਤਃ। ਕਪਿਲਃ ਪੀਤਵਰ੍ਣਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਕਾਭੋ ਧਵਲਸ੍ਤਥਾ
ਕਾਲਾ, ਲਾਲ, ਹਲਕਾ ਲਾਲ, ਪੀਲਾ, ਫਿੱਕਾ, ਚਿੱਟਾ, ਭੂਰਾ, ਸੁਨਹਿਰੀ, ਤੋਤਾ-ਹਰਾ, ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਚਿੱਟਾ।
ਧੂਮ੍ਰੋ ਨੀਲਃ ਕ੍ਰਮਾਦ੍ਵਰ੍ਣਾਃ ਸ਼ਕ੍ਤਯਃ ਕੇਸ਼ਰਾਗ੍ਰਗਾਃ। ਇਡਾ ਸੁषੁਮ੍ਣਾ ਵਿਸ਼੍ਵਾਰ੍ਚ੍ਚਿਰਿਨ੍ਦੁਸਞ੍ਜ੍ਞਾ ਪ੍ਰਮਰ੍ਦਿਨੀ
ਧੂੰਏਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਨੀਲਾ—ਇਹ ਰੰਗ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਹਨ; ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਇਡਾ, ਸੁਸ਼ੁਮਣਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਰਚੀ, ਇੰਦੂ ਨਾਮ ਵਾਲੀ ਤੇ ਪ੍ਰਮਰਦਿਨੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ।
ਗ੍ਰਹਰ੍षਣੀ ਮਹਾਕਾਲੀ ਕਪਿਲਾ ਚ ਪ੍ਰਬੋਧਨੀ। ਨੀਲਾਮ੍ਬਰਾ ਘਨਾਨ੍ਤਸ੍ਥਾ ਅਮृਤਾਖ੍ਯਾ ਚ ਸ਼ਕ੍ਤਯਃ
ਗ੍ਰਹਰਸ਼ਣੀ, ਮਹਾਕਾਲੀ, ਕਪਿਲਾ, ਤੇ ਪ੍ਰਭੋਧਿਨੀ; ਨੀਲਾਂਬਰ, ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ, ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਮ ਵਾਲੀ—ਇਹ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਨ।
ਵਰੁਣਾਦੇਸ਼੍ਚ ਤਦ੍ਵਰ੍ਣਾਃ ਕੇਸ਼ਰਾਗ੍ਰੇषੁ ਵਿਨ੍ਯਸੇਤ੍। ਤੇਜਸ਼੍ਚਣ੍ਡੋਮਹਾਵਕ੍ਰੋ ਦ੍ਵਿਭੁਜਃ ਪਦ੍ਮਖਡ੍ਗਭृਤ੍
ਵਰੁਣ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੰਗ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਤੇਜ, ਤਿੱਖਾ ਤੇ ਮਹਾਨ, ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਕਮਲ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਫੜਦਾ ਹੈ।
ਕੁਣ੍ਡਿਕਾਕਜਪ੍ਯਮਾਲੀਨ੍ਦੁਃ ਕੁਜਃ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਮਾਲਿਕਃ। ਬੁਧਸ਼੍ਚਾਪਾਕ੍ਸ਼ਪਾਣਿਃ ਸ੍ਯਾਜ੍ਜੀਵਃ ਕੁਣ੍ਡ੍ਯਕ੍ਸ਼ਮਾਲਿਕਃ
ਕੁੰਡਿਕਾ, ਮਾਲਾ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਲਾ; ਕੁਜਾ ਭਾਲਾ ਤੇ ਮਾਲਾ ਫੜਦਾ ਹੈ; ਬੁਧ ਕਮਾਨ ਤੇ ਮਾਲਾ ਫੜਦਾ ਹੈ, ਜੀਵ ਕੁੰਡਿਕਾ ਤੇ ਮਾਲਾ ਫੜਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁਕ੍ਰਃ ਕੁਣ੍ਡ੍ਯਕ੍ਸ਼ਮਾਲੀ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਿਙ੍ਕਿਣੀਸੂਤ੍ਰਵਾਞ੍ਛਨਿਃ । ਅਰ੍ਦ੍ਧਚਨ੍ਦ੍ਰਧਰੋ ਰਾਹੁਃ ਕੇਤੁਃ ਖਡ੍ਗੀ ਚ ਦੀਪਭृਤ੍
ਸ਼ੁਕਰ ਦੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਘੜਿਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਘੁੰਘਰੂਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਾਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਹੂ ਅਰਧ ਚੰਦ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕੇਤੂ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰ ਫੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਚਿਰਾਗ ਵੀ ਲੈ ਕੇ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਅਨਨ੍ਤਸ੍ਤਕ੍ਸ਼ਕਃ ਕਰ੍ਕ੍ਕਃ ਪਦ੍ਮੋ ਮਹਾਬ੍ਜਃ ਸ਼ਙ੍ਖਕਃ। ਕੁਲਿਕਃ ਸੂਤ੍ਰਿਣਃ ਸਰ੍ਵੇ ਫਣਵਕ੍ਤ੍ਰਾ ਮਹਾਪ੍ਰਭਾਃ ।। ਇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਵਜ੍ਰੀ ਗਜਾਰੂਢਸ਼੍ਲਾਗਗੋਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚ ਸ਼ਕ੍ਤਿਮਾਨ੍। ਯਮੋ ਦਣ੍ਡੀ ਚ ਮਹਿषੇ ਨੈਰ੍ऋਤਃ ਖਡ੍ਗਵਾਨ੍ ਕਰੇ
ਅਨੰਤ, ਤਕਸ਼ਕ, ਕਰਕ, ਪਦਮ, ਮਹਾਬਜ, ਸ਼ੰਖਕ ਤੇ ਕੁਲਿਕ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੱਪ ਮਾਲਾਵਾਂ ਵਾਲੇ, ਫਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਬਹੁਤ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।
ਮਕਰੇ ਵਰੁਣਃ ਪਾਸ਼ੀ ਵਾਯੁਰ੍ਧ੍ਵਜਧਰੋ ਮृਗੇ। ਗਦੀ ਕੁਵੇਰੋ ਮੇषਸ੍ਥ ਈਸ਼ਾਨਸ਼੍ਚ ਜਟੀ ਵृषੇ
ਮਕਰ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵਰੁਣ ਪਾਸ ਫੜੇ ਹੋਏ ਹੈ, ਵਾਯੂ ਝੰਡਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮ੍ਰਿਗ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕੁਬੇਰ ਗਦਾ ਫੜ ਕੇ ਮੇਢ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਈਸ਼ਾਨਾ ਜਟਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ ਤੇ ਵੱਛੇ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੈ।
ਦ੍ਵਿਬਾਹਵੋ ਲੋਕਪਾਲਾ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮ੍ਮਾਕ੍ਸ਼ਸੂਤ੍ਰਭृਤ੍। ਹਨੂਮਾਨ੍ ਵਜ੍ਰਹਸ੍ਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਸਮ੍ਪੀਡਿਤਾਸ਼੍ਰਯਃ
ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਖੇ ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਫੜਦਾ ਹੈ। ਹਨੂਮਾਨ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਵਜਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ ਖੜਾ ਹੈ।
ਵਿਣਾਹਸ੍ਤਾਃ ਕਿਨ੍ਨਰਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਮਾਲਾਵਿਦ੍ਯਾਧਰਾਸ਼੍ਚ ਖੇ । ਦੁਰ੍ਬਲਾਙ੍ਗਾਃ ਪਿਸ਼ਾਚਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਵੇਤਾਲਾ ਵਿਕृਤਾਨਨਾਃ
ਕਿੰਨਰ ਵੀਣਾ ਫੜਦੇ ਹਨ, ਵਿਦਿਆਧਰ ਗਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਪਿਸ਼ਾਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸ਼ਰੀਰ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਵੇਤਾਲਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਪਾਲਾਃ ਸ਼ੂਲਵਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰੇਤਾ ਮਹੋਦਰਾਃ ਕृਸ਼ਾਃ
ਖੇਤਾਂ ਦੇ ਰਾਖੇ ਭਾਲੇ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੇਤ ਵੱਡੇ ਪੇਟ ਵਾਲੇ ਤੇ ਬਹੁਤ ਪਤਲੇ ਹਨ।
ਭਗਵਾਨੁਵਾਚ ਯੋਗਿਨ੍ਯष੍ਟਾष੍ਟਕਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਐਨ੍ਦ੍ਰਾਦੀਸ਼ਾਨ੍ਤਤਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍। ਅਕ੍ਸ਼ੋਭ੍ਯਾ ਰੂਕ੍ਸ਼ਕਰ੍ਣੀ ਚ ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੀ ਕृਪਣਾਕ੍ਸ਼ਯਾ
ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਈਸ਼ਾਨ ਤੱਕ, ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਦੇ ਅੱਠ ਅੱਠ ਗਰੁੱਪ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਉਹ ਹਨ: ਅਕਸ਼ੋਭਿਆ, ਰੂਖ ਕਰਣੀ, ਰਾਖਸਣੀ ਤੇ ਕ੍ਰਿਪਣਾਖਸ਼ਯਾ।
ਪਿਙ੍ਗਾਕ੍ਸ਼ੀ ਚ ਕ੍ਸ਼ਯਾ ਕ੍ਸ਼ੇਮਾ ਇਲਾ ਲੀਲਾਲਯਾ ਤਥਾ। ਲੋਲਾ ਲਕ੍ਤਾ ਬਲਾਕੇਸ਼ੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿਮਲਾ ਪੁਨਃ
ਫਿਰ ਪਿੰਗਾਖਸ਼ੀ, ਕਸ਼ਯਾ, ਕਸ਼ੇਮਾ, ਇਲਾ, ਲੀਲਾਲਯਾ, ਲੋਲਾ, ਲਕਤਾ, ਬਲਾਕੇਸ਼ੀ, ਲਾਲਸਾ ਤੇ ਵਿਮਲਾ।
ਹੁਤਾਸ਼ਾ ਚ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍ਸ਼ੀ ਹੁਙ੍ਕਾਰਾ ਵਡਵਾਮੁਖੀ। ਮਹਾਕ੍ਰੂਰਾ ਕ੍ਰੋਧਨਾ ਤੁ ਭਯਙ੍ਕਰੀ ਮਹਾਨਨਾ
ਹੁਤਾਸ਼ਾ, ਵਿਸ਼ਾਲਾਖਸ਼ੀ, ਹੁੰਕਾਰਾ, ਵਡਵਾਮੁਖੀ, ਮਹਾਕਰੂਰਾ, ਕਰੋਧਨਾ, ਭਯੰਕਰੀ ਤੇ ਮਹਾਨਨਾ।
ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਾ ਤਲਾ ਤਾਰਾ ऋਗ੍ਵੇਦਾ ਤੁ ਹਯਾਨਨਾ। ਸਾਰਾਖ੍ਯਾ ਰੁਦ੍ਰਸਙ੍ਗ੍ਰਹੀ ਸਮ੍ਬਰਾ ਤਾਲਜਙ੍ਘਿਕਾ
ਸਰਵਜ੍ਞਾ, ਤਲਾ, ਤਾਰਾ, ਰਿਗਵੇਦਾ, ਹਯਾਨਨਾ, ਸਾਰਾਖਿਆ, ਰੁਦ੍ਰਸੰਗ੍ਰਹੀ, ਸੰਬਰਾ ਤੇ ਤਾਲਜੰਘਿਕਾ।
ਰਕ੍ਤਾਕ੍ਸ਼ੀ ਸੁਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾ ਤੁ ਵਿਦ੍ਯੁਜ੍ਜਿਹ੍ਵਾ ਕਾਰਙ੍ਕਿਣੀ। ਮੇਘਨਾਦਾ ਪ੍ਰਚਣ੍ਡੋਗ੍ਰਾ ਕਾਲਕਰ੍ਣੀ ਵਰਪ੍ਰਦਾ
ਰਕਤਾਖਸ਼ੀ, ਸੁਪ੍ਰਸਿੱਧਾ, ਵਿਦ੍ਯੁੱਜਿਹਵਾ, ਕਾਰੰਕਿਨੀ, ਮੇਘਨਾਦਾ, ਪ੍ਰਚੰਡੋਗ੍ਰਾ, ਕਾਲਕਰਨੀ ਤੇ ਵਰਪ੍ਰਦਾ।
ਚਨ੍ਦ੍ਰਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਵਲੀ ਚੈਵ ਪ੍ਰਪਞ੍ਚਾ ਪ੍ਰਲਯਾਨ੍ਤਿਕਾ। ਸ਼ਿਸ਼ੁਵਕ੍ਤ੍ਰਾ ਪਿਸ਼ਾਚੀ ਚ ਪਿਸ਼ਿਤਾਸ਼ਾ ਚ ਲੋਲੁਪਾ
ਚੰਦਰਾ, ਚੰਦ੍ਰਾਵਲੀ, ਪ੍ਰਪੰਚਾ, ਪ੍ਰਲਯਾਂਤਿਕਾ, ਸ਼ਿਸ਼ੁਵਕਤ੍ਰਾ, ਪਿਸ਼ਾਚੀ, ਪਿਸ਼ਿਤਾਸ਼ਾ ਤੇ ਲੋਲੁਪਾ।