ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਅਰਘਯ ਦੀ ਭੇਟ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੇ ਆਚਾਰਯ ਨੂੰ ਗਾਂਢੀ, ਕਪੜਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਪਕਾਰਣ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਨਵ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਬੜੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ, ਜਦ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਨਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਗੱਡਾ ਖੋਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਸ਼ੁੱਧੀ ਦੱਬੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਘਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਹੱਡੀ ਦੀ ਅਸ਼ੁੱਧੀ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਕੰਧ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਘਰ-ਵਾਲਾ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਅਸ਼ੁੱਧੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਗਵਾਨ ਖੁਦ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਹੁਣ ਮੈਂ ਪੈਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਰੱਖਣ ਦੇ ਲੱਛਣ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਅੱਗੇ ਪੰਡਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਚਾਰ ਹਵਨ-ਕੁੰਡ ਬਣਾਏ ਜਾਣ। ਘੜਾ ਅਤੇ ਇੱਟਾਂ ਰੱਖਣ ਸਮੇਂ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਸਥੰਭ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪੈਰ ਹੇਠਾਂ ਖੱਡ ਨੂੰ ਭਰੋ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਵਾਸਤੁ-ਹਵਨ ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਰੋ। ਇੱਟਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਕੀ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਬਾਰਾਂ ਅੰਗੁਲ ਲੰਬੀਆਂ ਹੋਣ; ਉਹ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਚੌੜਾਈ ਅਤੇ ਢੁਕਵੀਂ ਪੱਟੀ ਵਾਲੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਣ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੱਥਰ ਹੱਥ ਦੀ ਮਾਪ ਦੇ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਬਣੀ ਹੋਵੇ। ਨੌਂ ਤਾਮੇ ਦੇ ਘੜੇ ਅਤੇ ਇੱਟਾਂ ਦੇ ਬਰਤਨ ਰੱਖੋ। ਪਾਣੀ, ਪੰਜ ਕਾਢ, ਸਾਰੇ ਔਸ਼ਧੀ-ਜਲ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਘੜਿਆਂ ਨੂੰ ਭਰੋ। ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਚਾਵਲ, ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲਪੇਟ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰੋ: 'ਆਪੋ ਹਿ ਷ਠ', 'ਸ਼ੰ ਨੋ ਦੇਵੀ', ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੁਬਾਰਾ। 'ਤਰਤਾ ਸਮੰਦੀਹ' ਅਤੇ ਪਵਮਾਨੀ ਰਿਕਤਾ, 'ਉਦ ਉਤਤਮੰ ਵਰੁਣਮ' ਅਤੇ ਕਯਾਨਸ਼ ਸੂਕਤ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ। 'ਵਰੁਣਸ੍ਯ' ਮੰਤ੍ਰ, 'ਹੰਸ: ਸ਼ੁਚਿਸਤ' ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਸੂਕਤ ਨਾਲ ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਬਰਤਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ। ਪੂਰਬੀ ਪੰਡਾਲ ਵਿੱਚ ਮੰਡਲ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਇਕ ਖੱਟ ਤੇ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਅੱਗ ਜਗਾ ਕੇ, ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ ਹਵਨ ਲਈ ਸਮਿੱਧਾ ਅਰਪਿਤ ਕਰੋ। ਦੋ ਭਾਗ—ਆਧਾਰ ਅਤੇ ਘਿਉ—'ਓਮ' ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕਰੋ, ਫਿਰ ਅੱਠ ਵਿਆਹ੍ਰਿਤੀਆਂ ਨਾਲ ਅੱਠ ਘਿਉ ਦੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦਿਓ। ਇਹ ਆਹੁਤੀਆਂ ਲੋਕਪਾਲ, ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਸੋਮ ਦੇ ਬਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰੋ। ਫਿਰ, ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਵਜੋਂ, ਹਰ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਆਕਾਰ, ਮਾਸ, ਘਿਉ ਅਤੇ ਤਿਲ ਦੀ ਪੂਰੀ ਮਿਸ਼ਰਣ ਭਰੋ, ਅਤੇ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਵੇਦ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤੀ ਕਰੋ। ਆਚਾਰਯ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਅੱਠ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚੰਦਨ ਲਗਾਏ, ਅਤੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਤੇ ਇੱਕ ਘੜਾ ਰੱਖੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰੇ: ਕਮਲ, ਮਹਾ ਕਮਲ, ਮਕਰਾ, ਕੱਛੂਆ, ਕੁਮੁਦ, ਨੰਦਾ, ਕਮਲ, ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਪਦਮਿਨੀ। ਘੜਿਆਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾਇਆ ਨਾ ਜਾਵੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਇੱਟਾਂ ਠੀਕ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਣ, ਪੂਰਬੀ ਇੱਟ ਈਸ਼ਾਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ। ਇੱਟਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਵਿਮਲ ਆਦਿ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਢੁਕਵੀਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ; ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਪਾ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰੱਖੋ। ਇੱਕ ਨਿਰਮਲ, ਅਟੁੱਟ, ਪੂਰੀ ਇੱਟ ਉੱਤੇ, ਅੰਗਿਰਸ ਮੁਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, 'ਮੈਂ ਆਧਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ' ਕਹਿ ਕੇ, ਇੱਛਿਤ ਵਸਤੂ ਭੇਟ ਕਰੋ। ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਇੱਟ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਆਚਾਰਯ ਮੱਧ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਗਰਭਾਧਾਨ (ਆਧਾਰ-ਸਥਾਪਨਾ) ਕਰੇ। ਘੜੇ ਉੱਤੇ, ਪਦਮਿਨੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ; ਮਿੱਟੀ, ਫੁੱਲ, ਧਾਤੂਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰਤਨ ਵੀ ਰੱਖੋ। ਲੋਹੇ ਦੇ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ, ਦਿਸ਼ਾ-ਪਾਲਕ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ, ਜੋ ਬਾਰਾਂ ਅੰਗੁਲ ਚੌੜਾ ਤੇ ਚਾਰ ਅੰਗੁਲ ਉੱਚਾ ਹੋਵੇ। ਕਾਂਸੇ ਦੇ ਕਮਲ-ਆਕਾਰ ਦੇ ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ; ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਥਾਂ ਤੇ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਪਹਾੜੀ ਆਸਨ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: "ਹੇ ਨੰਦਾ, ਵਾਸਿਸ਼ਠ, ਵਸੁ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਸਮੇਤ, ਤੂੰ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਗਰਭ ਧਾਰਨ ਕਰ।" "ਹੇ ਜੇਤੂ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਵੰਸ਼ਜ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦੇ; ਹੇ ਅੰਗਿਰਸ ਵੰਸ਼ਜ, ਮੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ।" "ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ, ਕਸ਼ਯਪ ਵੰਸ਼ਜ, ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਦਾਣਿਆਂ, ਰਤਨਾਂ ਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸ਼ੁਭ ਮੱਤਿ ਦੇ।" "ਵਾਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਇਸ ਮਹਾਨ, ਚਤੁਰਸਰ, ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਮਧੁਰ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਤ, ਤੇਜ ਤੇ ਆਨੰਦ ਵੱਸਣ। ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੁਹਿਤਾ, ਇੱਥੇ ਵੱਸ।" "ਹੇ ਸੁਭਾਗਾ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ, ਤੂੰ ਕਸ਼ਯਪ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਸ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ।" "ਹੇ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਵੰਸ਼ਜ, ਘਰ, ਭੂਮੀਪਤੀ ਦੇ ਖੇਤਰ, ਨਗਰ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਸ।" "ਮਨੁੱਖ ਆਦਿ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣ, ਧਨ-ਧਾਨ ਵਧਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਖੱਡ ਨੂੰ ਗੋਮੂਤਰ ਨਾਲ ਛਿੜਕੋ। ਇਸ ਸਾਰੇ ਵਿਧਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗਰਭ (ਆਧਾਰ) ਰੱਖੋ; ਇਹ ਸਥਾਪਨਾ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਆਚਾਰਯ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਗਾਂਢੀ, ਕਪੜਾ, ਭੋਜਨ ਆਦਿ ਦਾਨ ਦਿਓ। ਗਰਭ ਰੱਖ ਕੇ, ਇੱਟਾਂ ਲਗਾਓ, ਫਿਰ ਆਧਾਰ ਭਰੋ; ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੋਢੀ ਮਾਪ ਦਾ ਚੌਬਾਰਾ ਬਣਾਓ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਚੌਬਾਰਾ, ਮਕਾਨ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਦਾ ਅੱਧਾ ਉਚਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਮੱਧਮ ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਘੱਟ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਵਾਂ, ਵਧੀਆ ਦਾ ਅੱਧਾ। ਚੌਬਾਰੇ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਉੱਤੇ, ਫਿਰ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਆਧਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸੁਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਕੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਮੰਦਰ ਬਣਾਵਾਂਗਾ," ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਉਸੇ ਦਿਨ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਅੱਠ ਇੱਟਾਂ ਨਾਲ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਫਲ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ; ਫਲ ਤਾਂ ਮੰਦਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਮੰਦਰ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਕਰਕੇ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲੋਂ, ਮੰਦਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਇਯਗਰੀਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਮੈਂ ਹੁਣ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਨਯ ਨਿਯਮ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਚੌਕੋਰ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦੇਵੇ।