ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮਰੱਥ ਅਤੇ ਧਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਸਵਰਗ, ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਲੋਕ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਵੱਡਾ ਧਨ ਨਹੀਂ ਵੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਮੰਦਰ ਬਣਾਕੇ ਉਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਫਲ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਚਾਹੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਹੀ ਸahi, ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਰੀ ਦਾ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪুণ੍ਹ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਲੱਖ, ਹਜ਼ਾਰ, ਸੌ ਜਾਂ ਅੱਧਾ ਹੀ ਖਰਚ ਕਰੇ, ਪਰ ਜੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਰੀ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਮੰਦਰ ਅਤੁੱਟ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਹਰੀ ਲਈ ਘਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਓਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਗਰੁੜ-ਧਵਜ ਹਰੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜੇ ਬੱਚੇ ਵੀ ਖੇਡਦਿਆਂ ਰੇਤ ਨਾਲ ਹਰੀ ਲਈ ਘਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਲਈ ਮੰਦਰ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਚਾਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ, ਮੰਦਰ, ਧਰਤੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ੁਭ ਅਸ਼ਟਮੀ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ—ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਬੰਧੂਕਾ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਮਿੱਠੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਢਹਿ ਜਾਂਦੇ ਵੇਲੇ ਜਾਂ ਅੱਧਾ ਢਹਿ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਗੁਣਾ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਮੰਦਰ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਨਾ ਚਿਰ ਹਰੀ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਟਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪੁੰਨਵਾਨ ਤੇ ਆਦਰਨੀਯ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਲਈ ਮੰਦਰ ਬਣਾਇਆ, ਉਹ ਸਤਕਰਮ ਵਾਲਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਵੰਸ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਰੁਦ੍ਰ, ਸੂਰਜ, ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਧਨ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਹਰੀ ਲਈ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ। ਜਿਸ ਨੇ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਲਈ ਮੰਦਰ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ, ਉਹ ਧਨ ਨਾ ਪਿਤਰਾਂ, ਨਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਨਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਭੋਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਧਨ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮੌਤ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਨ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਅਸਥਿਰ ਧਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਧਨ ਨਾ ਤਾਂ ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਜੀਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਭੋਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਨਾਮ ਤੇ ਧਰਮ ਲਈ। ਫਿਰ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਧਨ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਕੀ ਲਾਭ? ਇਸ ਲਈ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਧਨ, ਜੇ ਕਿਸਮਤ ਜਾਂ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਯੋਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਮੰਦਰ ਬਣਾਏ। ਸਾਰੇ ਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਦਾਨਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੋਟੀ ਦੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਹਰੀ ਦੀ ਨਿਵਾਸ ਥਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ—ਜੋ ਕੁਝ ਚਲਦਾ ਤੇ ਅਚਲ ਹੈ, ਭੂਤ, ਵਰਤਮਾਨ, ਭਵਿੱਖ, ਸਥੂਲ, ਸੂਖਸ਼ਮ ਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇਕ ਤਿਨਕ ਤਕ, ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਣੂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹਨ। ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੂ ਲਈ ਨਿਵਾਸ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਫਲ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਵੀ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸੂਰਜ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮ, ਚੰਡੀ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਆਦਿ ਦੇ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਪੂੰਨ, ਮੂਰਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੈ। ਮੂਰਤੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਯਜਨ ਕਰਣ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਕੋਈ ਸੀਮਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨਾਲੋਂ ਲੱਕੜ ਦੀ ਵਧੀਆ, ਉਸ ਤੋਂ ਇੱਟ ਦੀ, ਫਿਰ ਪੱਥਰ ਦੀ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਉਹ ਸੌ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਲੋਕ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੂਤਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ: "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਮੰਦਰ ਬਣਾਏ ਹਨ, ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲਿਆਂਦੇ ਜਾਂਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਕਰਦੇ ਹਨ।" ਯਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਪਰਬੰਧਕਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆਓ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਘੁੰਮਣ-ਫਿਰਣ ਦਿਓ—ਮੇਰਾ ਹੁਕਮ ਮੰਨੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਅਧੀਨ ਕੋਈ ਜੀਵ ਕਦੇ ਆਪਣਾ ਵਰਤ ਨਹੀਂ ਤੋੜੇਗਾ, ਸਿਵਾਏ ਉਹਨਾਂ ਦੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਨੰਤ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।" "ਤੁਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੋ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਇਥੇ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੱਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪਰਮ ਲਕਸ਼ ਮੰਨਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣ। ਜਿਹੜੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਆਉਣਗੇ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਖੜੇ, ਸੁੱਤੇ, ਜਾਂਦੇ, ਉੱਠਦੇ, ਡਿੱਗਦੇ ਜਾਂ ਖੜੇ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ। ਜਿਹੜੇ ਗੋਵਿੰਦ ਦੀ ਸਦਾ ਸਤਕਿਰਤੀ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਨਿੱਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੀਤੀਆਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵੱਲ ਤੁਸੀਂ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦਿਓ।" "ਜਿਹੜੇ ਫੁੱਲ, ਧੂਪ, ਉਪਵਾਸ ਅਤੇ ਪਿਆਰੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ। ਜੋ ਉਨਗਾ ਲੇਪ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਸਫਾਈ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਬਚਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਮੰਦਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿਓ।" "ਜੇ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਬੁਰੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਸੌ ਵੰਸ਼ਜ ਵੀ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਨਾ ਦੇਖੀਂ। ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਮੰਦਰ ਲੱਕੜ, ਪੱਥਰ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਵੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਨਿੱਤ ਯਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਮਹਾਨ ਫਲ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਣੂ, ਜੋ ਸੱਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਮੰਦਰ ਬਣਾਇਆ।" "ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਨਿਵਾਸ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ, ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਅਚਲ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚਿਰ ਤਕ ਮੰਦਰ ਦੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਟਿਕੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤਕ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਣੂ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।