ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਨਾਲ, ਭਗਤ ਨੇ ਸੁਗੰਧੀਆਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਚਾਵਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਭਗਤ ਪਹਿਲਾਂ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਇਹ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਦੂਧ ਦੇ ਸਾਗਰ ਵਿਚ ਮਹਾਨ ਸੇਸ਼ ਨਾਗ ਦੇ ਸਿਰਹਾਣੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਵੇਰੇ, ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ! ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਤੂੰ ਆ ਕੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ। ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਪੇਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ।” ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਘੜਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੋੜਾ ਵਸਤ੍ਰ, ਸੁਗੰਧੀਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਰੋਚਨਾ, ਕਫੂਰ, ਕੇਸਰ) ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ, ਭਗਤ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਡਾਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ ਤਿੰਨ ਚੱਕਰਾਂ ਵਾਲੇ ਅੰਗਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪੰਜ ਗੋ-ਉਤਪਾਦ, ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਹੋਮ ਲਈ ਲੱਕੜ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੀ ਵਾਚਨਾ, ਸਤੁਤੀ ਪਾਠ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਣਾ ਵੀ ਇਸ ਰੀਤਿ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਦੂਤਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਭੋਗੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੁਗੰਧਤ ਪਵਿੱਤਰ ਜਨੇਊ ਛੱਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਅੱਗਨੀ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਪਵਿਤ੍ਰਾ ਧਾਰਨ ਦੀ ਰੀਤਿ ਸੁਣੋ। ਪਵਿਤ੍ਰਾ ਸਾਰੇ ਲਕੜਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਸੋਨੇ ਜਾਂ ਅੱਗ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਵੇ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸਰਵ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਮੂਲ ਸਰੋਤ ਕੋਲ ਜਾਓ।” ਸਵੇਰੇ, ਭਗਤ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਿਮੰਤਰਣ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਪਵਿਤ੍ਰਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ!” ਫਿਰ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ, “ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਲਈ, ਸਾਲਾਨਾ ਪੂਜਾ ਦੇ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਸ਼ਿਵ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਪਵਿਤ੍ਰਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ।” ਮੋਤੀ, ਮੂੰਗੇ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਮੰਦਰ ਫੁੱਲਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਲਾਨਾ ਪੂਜਾ ਵਿਦੀਵਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੂਜਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ, ਭਗਤ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਹੁਣ ਤੂੰ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਜਾ, ਹੇ ਪਵਿਤ੍ਰਾ।” ਫਿਰ ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇਵ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ, ਵਾਕ ਦੇਵਤਾ (ਵਾਣੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ), ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਪਵਿਤ੍ਰਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਪੂਜਾ ਦੇ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਧਾਗਿਆਂ ਦੀ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਨਾਰਾਇਣ, ਅਨਿਰੁੱਧ, ਕਾਮਦੇਵ, ਸੰਕਰਸ਼ਣ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪ—ਜੋ ਧਨ, ਅਨਾਜ, ਆਯੁ, ਗਿਆਨ, ਪੁੱਤਰ, ਭਾਗ, ਧਰਮ, ਮੋਖ ਆਦਿ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਭਗਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਅੱਗਨੀ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਹੁਣ ਮੈਂ ਵਾਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਫਲ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਜੋ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ਨੁ ਲਈ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਮਨ ਵਿਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਲਈ ਘਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਸੌ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਲਈ ਘਰ ਬਣਦਾ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਦਸ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਿਛਲੇ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਕੁਟੰਬੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਕੇ ਅਚੁਤ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹਰੀ ਲਈ ਘਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸ਼ੋਭਤ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਮੰਦਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਨਰਕ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਭ ਪਾਪ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਵਰਗੇ ਭਾਰੀ ਪਾਪ ਵੀ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿੰਨਾ ਫਲ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਵੀ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਜਿਹੜਾ ਫਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਯੁੱਧ ਕਰਕੇ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸਵਰਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ, ਪੰਜ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਅੱਠ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਸੋਲਾਂ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖ ਦੋਵੇਂ ਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਛੋਟਾ, ਮੱਧਮ ਜਾਂ ਉਤਮ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤੀ ਸਵਰਗ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਲੋਕ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਅਮੀਰ ਹੈ, ਉਹ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਵੀ ਮੰਦਰ ਬਣਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਇਹ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ਨੁ ਲਈ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਧੀਆ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਲੱਖ, ਹਜ਼ਾਰ, ਸੌ ਜਾਂ ਅੱਧੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬਣਾਏ। ਜਿਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹਰੀ ਲਈ ਘਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਗਰੁੜ-ਧਵਜ ਹਰੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਬੱਚੇ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਹਰੀ ਦਾ ਘਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਲਈ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਤੀਰਥ, ਮੰਦਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਅੱਠਵੇਂ ਸ਼ੁਭ ਸਥਾਨ ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਹੋਵੇ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਦਾ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਵੈਸ਼ਨਵ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਬੰਧੂਕਾ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਮਿੱਠੀ ਮਾਟੀ ਨਾਲ ਸਜਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭੀ ਧੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਲਿਪਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਰਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੁੱਗਣਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਹਰੀ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਇੱਟਾਂ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਉਥੇ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਵਿਅਕਤੀ, ਇਸ ਲੋਕ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿਚ, ਪੁਣਯਾਤਮਾ ਤੇ ਆਦਰਨੀਯ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।