ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਉਤਸੁਕ ਭਗਤ ਨੇ ਵਿਧੀਅਨੁਸਾਰ pavitra (ਪਵਿੱਤਰ ਮਾਲਾ) ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੂਜਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੋਚਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਸੀਂ ਜਿਵੇਂ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਮ ਦੀ ਸਿਧੀ ਲਈ ਇੱਕ ਸੋ ਅੱਠ ਜਾਂ ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ pavitra ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ pavitra ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ, ਨਿਰੋਧ ਰਾਹੀਂ, ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ, ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀਤਾ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦਾ। ਫਿਰ, ਉਹ ਭਗਤ pavitra ਦੀ ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ 'ਤੇ ਗਾਇਤਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਦਾ: "ਓਮ, ਅਸੀਂ ਨਾਰਾਯਣ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉਹ pavitra ਨੂੰ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੇ ਘੁੱਟਿਆਂ ਤੋਂ ਨਾਭੀ ਅਤੇ ਨੱਕ ਤੱਕ ਸਜਾਉਂਦਾ। ਮਾਲਾ ਜਾਂ ਤਾਂ ਪੈਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਠ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਵਣਮਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੋ ਗੁਣਾ ਲੰਬੀ, ਸੋਲਾਂ ਅੰਗੁਲ ਲੰਬਾਈ ਵਾਲੀ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ। ਉਸ pavitra ਵਿਚ ਮੱਧ, ਧਾਗਾ, ਪੱਤਾ, ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਚੱਕਰ ਦਾ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਪਹੀਏ ਵਾਲੇ ਕਮਲ ਵਰਗੀ, ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਗੁਲ ਦੀ ਮਾਪ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚੌਕ ਤੇ pavitra ਦੀ ਮਾਪ ਆਪਣੀ ਉਂਗਲਾਂ ਦੇ ਸੱਤੀ (੨੭) ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਮਾਵਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਾਗੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਏ ਹਨ। pavitra ਦੇ ਅੰਦਰ ਬਾਰਾਂ ਗੰਢਾਂ ਹੋਣ, ਸੁਗੰਧਤ pavitra ਲਈ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਉਂਗਲ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੋ ਅੱਠ ਦੀ ਦੋਹਰੀ ਮਾਲਾ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ, ਚੌਵੀ (੨੪) ਜਾਂ ਛੱਤੀ (੩੬) ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਅੰਗੂਠਾ, ਮੱਝਲੀ ਤੇ ਚੁੱਕੀ ਉਂਗਲ ਨਾਲ, ਆਰੰਭਕ ਤੇ ਧੀਮੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਪੂਜਕ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਛੋਟੀ ਉਂਗਲ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਵਾਲੀ ਜਾਂ ਬਾਰਾਂ ਗੰਢਾਂ pavitra ਵਿੱਚ ਹੋਣ, ਇਹ ਸੂਰਜ, ਘੜਾ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ, ਵੈਸ਼ਣਵ ਮਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। ਬੈਠਣ ਦੇ ਆਸਨ ਦੀ ਮਾਪ, kamarbandh ਦੇ ਕੋਣ 'ਤੇ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਅਤੇ ਜਿੰਨਾ ਹੋ ਸਕੇ, ਧਾਗੇ ਤੇ ਗੰਢਾਂ ਵੈਸ਼ਣਵ ਸੇਵਕ ਲਈ ਬਣਾਈ ਜਾਣ। ਜਾਂ ਸਤਰਾਂ ਧਾਗਿਆਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ, ਰੋਚਨਾ, ਅਗਰੂ, ਕਪੂਰ, ਹੋਲਦੀ, ਕੇਸਰ ਆਦਿ ਸੁਗੰਧਾਂ ਨਾਲ pavitra ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚੰਦਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਕਰਨਾ, ਅਭਿਸ਼ੇਕ, ਸੰਧਿਆ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕਰਨੇ, ਅਤੇ ਗਿਆਰਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਯਜਮਾਨ-ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਉਹ ਚੌਕ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਸਹਾਇਕਾਂ ਲਈ ਬਲੀ ਚੜ੍ਹਾਵੇ, ਥਰੈਸ਼ਹੋਲਡ 'ਤੇ ਖੇਤ ਦੇ ਰਾਖੇ ਨੂੰ ਕੱਪੜਾ, ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਧਨ ਭੇਟ ਕਰੇ। ਧਾਤ੍ਰ, ਦਕਸ਼, ਵਿਧਾਤ੍ਰ, ਗੰਗਾ, ਯਮੁਨਾ, ਸ਼ੰਖ, ਕਮਲ, ਅਤੇ ਖਜ਼ਾਨਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ੁੱਭ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰੇ। ਫਿਰ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਪੰਜ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸੂਖਸ਼ਮ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਉਤਰਾਈ ਕਰੇ, ਧਰਤੀ-ਮੰਡਲ, ਪੀਲਾ ਵਰਗ, ਵਜ੍ਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲਾ, ਗੰਧ ਤੱਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰੇ। ਇਸ ਮੰਡਲ ਵਿਚ, ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਮੂਲ-ਦੇਵੀ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸੁਚਿ-ਰਸ ਤੱਤ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦੇਵੇ। ਫਿਰ, ਵਾਰੁਣ ਦੇਵਤਾ ਦਾ knees ਤੋਂ ਨਾਭੀ ਤੱਕ, ਚਿੱਟਾ, ਅਰਧ-ਚੰਦਰਾਕਾਰ, ਕਮਲ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਰਸ, ਰੂਪ, ਸਪਰਸ਼, ਧੁਨੀ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦੇਵੇ। ਅੱਗ ਦੇ ਮੰਡਲ ਨੂੰ, ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਗਲ੍ਹ ਤੱਕ, ਲਾਲ, ਤਿਕੋਣੀ, ਸਵਾਸਟਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੀ, ਅੱਗ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਸਪਰਸ਼ ਅਤੇ ਧੁਨੀ ਤੱਤ ਹਟਾ ਦੇਵੇ। ਧੂੰਏਂ ਵਰਗਾ ਮੰਡਲ, ਚਿੱਟਾ ਚੰਦ੍ਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲਾ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਯੋਗ ਨਾਲ ਸਪਰਸ਼ ਅਤੇ ਧੁਨੀ ਤੱਤ ਹਟਾਏ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਆਕਾਸ਼ ਤੱਤ ਨੂੰ, ਸ਼ੁੱਧ ਸਫੈਦ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਵਰਗਾ, ਨੱਕ ਦੇ ਸਿਰੇ ਤੇ, ਇੱਕ ਹੀ ਉਤਰਾਈ ਨਾਲ ਹਟਾ ਦੇਵੇ। ਫਿਰ, ਸੂਖਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ, ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰੇ, ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਸਿਰ ਤੱਕ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ। "ਯੰ" ਅਤੇ "ਵੰ" ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਅੱਗ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਘੇਰ ਲਏ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ-ਰੰਧ੍ਰ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢੇ। ਬਿੰਦੂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਭਸਮ ਨਾਲ ਢੱਕ ਲਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੇਵਤਾਮਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਹਥ ਅਤੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਹਿਰਦੇ-ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਮਨ-ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਣੂ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਮੂਲ-ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਕੇਸ਼ਵ ਜੀ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦੇਵੇ: "ਸੁਆਗਤ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇੱਥੇ ਆਓ।" ਇਹ ਮਨ-ਪੂਜਾ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਏ; ਆਧਾਰ-ਸ਼ਕਤੀ 'ਕੱਛ' ਹੈ, ਫਿਰ ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਆਦਿ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਇੰਦਰ; ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਤੇ ਅਵਿਦਿਆ ਦੇ ਤੱਤ ਹਨ। ਕਾਲ-ਤੱਤ, ਸੂਰਜ-ਮੰਡਲ, ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਫਿਰ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਵਾਯੂ ਤੋਂ ਈਸ਼ਾਨ ਤੱਕ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੀ ਲੜੀ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ। ਸਰਸਵਤੀ, ਨਾਰਦ, ਨਲਕੂਬਰ, ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਦੀਆਂ ਖੜਾਵਾਂ, ਪਰਮ-ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਖੜਾਵਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਿੱਧ, ਧਾਗਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਸਰਸਵਤੀ, ਪ੍ਰੀਤੀ, ਯਸ਼, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਪੂਜੇ ਜਾਣ; ਪੋਸ਼ਣ, ਸੰਤੋਸ਼, ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ, ਹਰੀ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕਰਕੇ, ਸਥਿਰਤਾ, ਤੇਜ, ਆਨੰਦ, ਰੂਪ ਆਦਿ—ਅਚੁਤ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁੱਖ ਕਰਕੇ, ਜਲ ਆਦਿ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। "ਭੈ ਦਿਓ, ਭੈ ਦਿਓ! ਹਿਰਦੇ ਤੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਡਰ ਵਸਾ ਦਿਓ; ਕੁਚਲੋ, ਕੁਚਲੋ! ਜਟਾ, ਅੱਗ ਆਦਿ, ਸ਼ਸਤਰ ਤੇ ਅਸਤ੍ਰ।" "ਬਚਾਓ, ਨਾਸ ਕਰੋ! ਕਵਚ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਅਸਤ੍ਰ ਤੇ ਮੂਲ-ਬੀਜ ਅਤੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" ਫਿਰ, ਪੂਰਬ, ਦੱਖਣ, ਪੱਛਮ ਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ, ਚਾਦਰਾਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟੀਆਂ ਵਿਗਰਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ: ਵਾਸੁਦੇਵ, ਸੰਕਰਸ਼ਣ, ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ, ਅਤੇ ਅਨਿਰੁੱਧ। ਅੱਗ ਆਦਿ ਵਿੱਚ, ਹਰੀ ਦੀਆਂ ਰੂਪਾਂ: ਲਕਸ਼ਮੀ, ਸਥਿਰਤਾ, ਆਨੰਦ ਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ, ਗਦਾ, ਕਮਲ, ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਪੂਜੇ ਜਾਣ। ਬਾਹਰਲੇ ਪਾਸੇ, ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼, ਮੁਸਲ, ਖੜਗ ਤੇ ਵਣਮਾਲਾ, ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਅਤੇ ਅਨੰਤ, ਫਿਰ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਵਾਰੁਣ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, pavitra ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੂਜਾ, ਉਤਰਾਈਆਂ, ਧਿਆਨ, ਆਵਾਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਵਿਧੀ, ਸ਼ਾਸਤਰੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਸ਼੍ਰੱਧਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।