ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਰਾਵਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਸਵੈ-ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਨੇ ਚੌਥਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਘਰ, ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਤੋਂ ਰਾਮ ਜੀ ਜਨਮ ਲਏ। ਕੈਕੇਈ ਤੋਂ ਭਰਤ, ਅਤੇ ਸੁਮਿਤਰਾ ਤੋਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਇਹ ਚਾਰ ਭਾਈ, ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਰਿਸ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਯਜਨ-ਪਯਸਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਤੋਂ ਜਨਮੇ। ਯਜਨ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਖਾ ਕੇ, ਰਾਮ ਆਦਿ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਵਕਤ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੇ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਨੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਸਿੱਖੀ ਅਤੇ ਤਾਡਕਾ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਮਨਾਵ ਅਸਤਰ ਨਾਲ ਮਾਰੀਚਾ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਚਕਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਮ ਨੇ ਯਜਨ-ਵਿਰੋਧੀ ਸੁਬਾਹੂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਸਿੱਧਾਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਫਿਰ, ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਯਜਨ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਦੇਖਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਨਾਲ। ਸ਼ਤਾਨੰਦ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਮਿਲਿਆ। ਉਥੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਜਨਕ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸ਼ੌਰਯ ਦੇ ਵਜੋਂ ਵਧੀਕ ਦਾਮ ਦੇ ਕੇ, ਜਨਕ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਸੀਤਾ — ਜੋ ਗਰਭ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਜਨਮੀ — ਰਾਮ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਬ ਜੁੜੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਜਨਕੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ; ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਰਮੀਲਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਕੁਸ਼ਧਵਜ — ਜਨਕ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ — ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ, ਸ਼੍ਰੁਤਕੀਰਤੀ ਅਤੇ ਮਾਂਡਵੀ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਅਤੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਜਨਕ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਆਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਕਰਵਾਇਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਜਮਦਗਨਯ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆਏ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਾਮ ਨੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਵਾਂ, ਅਤ੍ਰਿ ਰਿਸ਼ੀ, ਅਨਸੂਯਾ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ, ਸ਼ਰਭੰਗਾ ਅਤੇ ਸੁਤੀਖ਼ਸ਼ਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਅਗਸਤਯ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਅਗਸਤਯ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ ਮਿਲੀ। ਫਿਰ, ਉਹ ਡੰਡਕ ਅਰਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਜਨਸਥਾਨ, ਪੰਚਵਟੀ, ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਉਥੇ ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਭੈੜੀ ਸ਼ੂर्पਣਖਾ ਆਈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰਖਦੀ ਸੀ। ਰਾਮ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ? ਕਿਹੜੀ ਗੱਲ ਲਈ ਆਏ ਹੋ? ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਬਣੋ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਮੰਗਦੀ ਹਾਂ।" ਫਿਰ, "ਮੈਂ ਇਹ ਦੋਨੋਂ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਵਾਂਗੀ," ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜੀ, ਪਰ ਰਾਮ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਨੱਕ ਤੇ ਕੰਨ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਖੂਨ-ਖੂਨ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ੂਪਣਖਾ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਖਰਾ ਕੋਲ ਗਈ। "ਮੈਂ ਨੱਕ ਬਿਨਾ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਖਰਾ; ਮੈਂ ਇਉਂ ਹੀ ਜੀ ਰਹੀ ਹਾਂ।" "ਸੀਤਾ — ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ — ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ; ਜੇ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਾਜ਼ਾ ਖੂਨ ਮੈਨੂੰ ਪਿਲਾ ਦੇਵੇਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਜੀ ਸਕਦੀ ਹਾਂ।" ਖਰਾ ਨੇ "ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ, ਹੋਵੇ," ਕਹਿ ਕੇ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਫੌਜ, ਦੁਸ਼ਣ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਲੜਾਈ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ; ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫੌਜ — ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਰਥ, ਪੈਦਲ — ਯਮਲੋਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤੀ। ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ, ਖਰਾ, ਦੁਸ਼ਣ — ਸਭ ਲੜਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ੂਪਣਖਾ ਲੰਕਾ ਗਈ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੂਪਣਖਾ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਤਾ; ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਾਰ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਛੀਨ ਲੈ।" "ਮੈਂ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਖੂਨ ਪੀ ਕੇ ਹੀ ਜੀ ਸਕਦੀ ਹਾਂ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਨੇ "ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ, ਹੋਵੇ," ਕਹਿ ਕੇ ਮਾਰੀਚਾ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ: "ਜਾ!" "ਤੂੰ ਸੋਨੇ ਦਾ, ਚਿੱਟੇ ਧੱਬਿਆਂ ਵਾਲਾ ਹਿਰਨ ਬਣ ਜਾ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸੀਤਾ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਵਿੱਚ ਦੂਰ ਲੈ ਜਾ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਛੀਨ ਲਵਾਂਗਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਮਰਨ ਪੱਕਾ ਹੈ।" ਮਾਰੀਚਾ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਰਾਮ — ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ — ਮੌਤ ਹੈ; ਰਾਵਣ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਰਨਾ ਚੰਗਾ, ਪਰ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਾਮ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਰਨਾ ਹੀ ਸਹੀ।" "ਜੇ ਮਰਨਾ ਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ।" ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਹਿਰਨ ਬਣ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗਾ। ਸੀਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਹਿਰਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਮਰਦੇ ਸਮੇਂ, ਹਿਰਨ ਨੇ "ਹਾ ਸੀਤਾ! ਹਾ ਲਕਸ਼ਮਣ!" ਚੀਕ ਮਾਰੀ। ਫਿਰ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਆਗ੍ਰਹ ਤੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਰਾਮ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਸੀ; ਤੇ ਰਾਵਣ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਉਠਾ ਲਿਆ, ਜਟਾਯੂ — ਗਿੱਧ — ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ। ਜਟਾਯੂ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਨੂੰ ਛੁੱਟੀ ਪਾ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਜਨਕੀ ਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਕੇ ਲੰਕਾ ਲੈ ਗਿਆ, ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂਰੀ ਮੁੱਖ ਪਤਨੀ ਬਣ ਜਾ; ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇਗੀ।" ਰਾਮ, ਮਾਰੀਚਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਜਾਦੂਈ ਹਿਰਨ ਸੀ, ਸਉਮੀਤ੍ਰਿ; ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਸੀਤਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਪਹਰਣ ਹੋ ਗਈ; ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਦ ਮੈਂ ਗਿਆ।" ਰਾਮ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ, "ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਥੇ ਚਲੀ ਗਈ?" ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦਿੱਤਾ, ਰਾਮ ਨੇ ਜਨਕੀ ਦੀ ਖੋਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਦੱਸਿਆ, "ਰਾਵਣ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ।" ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਸੰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਕਬੰਧ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਾਮ, ਅੱਗੇ ਵਧੇ, ਰਾਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਬਿਤਾਈ; ਫਿਰ, ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਮਿੱਤਰ ਬਣਾਇਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਇਕ ਤੀਰ ਨਾਲ ਸੱਤ ਤਾਲ ਪੀਰਸ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਦੁੰਦੁਭੀ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਦਸ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਸੁੱਟੀ। ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਵੈਰੀ ਭਰਾ, ਬਾਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ — ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜ — ਅਤੇ ਰੂਮਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ। ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਰਿਸ਼ਯਮੂਕ ਪਹਾੜ ਤੇ ਰਹਿੰਦਾ, ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ, ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਵੇਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਰਾਮ ਲਈ ਕਰਾਂਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਮਲਯਵਤ ਪਹਾੜ ਤੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਵਰਤ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਾਮ ਕੋਲ ਜਾ; ਰਸਤਾ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਬਾਲੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਤੇ ਗਿਆ।" "ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਸਮੇਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ; ਬਾਲੀ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਨਾ ਚੱਲ।" ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਮਗਨ ਸੀ, ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਦੱਸ ਨਹੀਂ ਲੱਗਾ।