ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਅਗਨਿ ਦੇਵ ਨੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਗੱਲ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਨਾਡੀਆਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਲਈ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੋ ਨਾਡੀਆਂ—ਇੱਕ ਅਗਨਿ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੋਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲੀਆਂ—ਨੱਕ ਦੇ ਢਿੱਡ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਅਗਨਿ ਦੇਵ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਜੋ ਯੋਗ ਦੇ ਗੁਪਤ ਅਭਿਆਸ ਰਾਹੀਂ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਾਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਪ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਗਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਤਰ ਦੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਯੋਗੀ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਕਸ਼ਮ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਯੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਣਿਮਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿੱਧੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵੈਰਾਗੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਵਤਾ-ਤੱਤ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਪਕੜ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਅਗਨਿ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਮਾਰਜਨ ਨਾਮਕ ਉਪਾਯ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸੁਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" ਅਗਨਿ ਨੇ ਆਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਪਵਿਤ੍ਰਾਰੋਹਣ ਦੀ ਰੀਤ ਅਤੇ ਹਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਭਗਤੀ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਆਸ਼ਾਢ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਕਾਰਤਿਕ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ਪਵਿਤ੍ਰਾ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਰੀਤ ਵਿੱਚ, ਵਿਅਕਤੀ ਲਗਾਤਾਰ ਸ਼੍ਰੀ, ਗੌਰੀ, ਗਣੇਸ਼, ਸਰਸਵਤੀ, ਗੁਹਾ, ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਮਾਤਾਵਾਂ, ਦੁਰਗਾ, ਨਾਗ, ਰਿਸ਼ੀ, ਹਰੀ ਅਤੇ ਮਨਮਥਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲਈ, ਜਿਸ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਭਗਤ ਹੋਣ, ਉਹ ਦਿਨ ਉਸਦੇ ਲਈ ਪਵਿਤ੍ਰਾ ਦਾ ਦਿਨ ਹੈ। ਪਵਿਤ੍ਰਾਰੋਹਣ ਦੀ ਰੀਤ ਵਿੱਚ, ਵਿਧੀ ਬਹੁਤ ਹੱਦ ਤੱਕ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੈ, ਮੰਤਰਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਅਲਾਵਾ। ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ, ਤਾਮਾ, ਧਾਗਾ, ਰੂਈ ਆਦਿ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਹਿਲਾ ਦੁਆਰਾ ਕਾਤਿਆ ਧਾਗਾ, ਜਾਂ ਜੇ ਉਹ ਨਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਧਾਗਾ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪਵਿਤ੍ਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੌ ਅਠ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਜਾਂ ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। "ਮੈਂ ਇਹ ਰੀਤ ਇੰਝ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਪਵਿਤ੍ਰਾ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵਾਘ ਨਾ ਆਵੇ, ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸੀਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ੋ," ਐਸਾ ਅਰਦਾਸ ਕਰਕੇ, ਚੌਕ ਦੇ ਆਰੰਭ 'ਤੇ, ਗਾਯਤਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪਵਿਤ੍ਰਾ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: "ਓਮ, ਅਸੀਂ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।" "ਵਿਸ਼ਨੂ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।" ਪਵਿਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਚਿੱਤਰਾਂ 'ਤੇ ਘੁੱਟਾਂ ਤੋਂ ਨਾਭੀ ਤੇ ਨੱਕ ਤੱਕ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਲਾ ਪੈਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਅਠ ਤੋਂ ਵਧ ਮਾਲਾ, ਜਾਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣੀ ਹੋਈ, ਦੋ ਗੁਣੀ ਲੰਬੀ, ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਉਂਗਲਾਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ। ਕੇਂਦਰ, ਤੰਤੂ, ਪੱਤਾ, ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਚੱਕਰ ਦਾ ਅੰਤ—ਪਵਿਤ੍ਰਾ ਇੱਕ-ਪਹੀਏ ਵਾਲੇ ਕਮਲ ਵਾਂਗ, ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉਂਗਲ ਦੀ ਮਾਪ। ਅਲਤਰ 'ਤੇ, ਮਾਪ ਆਪਣੇ ਉਂਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਤਾਈ (27) ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਮਾਤਾਵਾਂ ਲਈ ਧਾਗੇ, ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਅੰਦਰ, ਬਾਰਾਂ ਗਾਂਠਾਂ, ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਪਵਿਤ੍ਰਾ ਲਈ ਵੀ; ਆਰੰਭ 'ਤੇ ਦੋ ਉਂਗਲ, ਅਤੇ ਇੱਕ-ਅਠ ਮਾਲਾ ਦੀ ਦੋਹਰੀ ਮਾਲਾ। ਜਾਂ, ਸੂਰਜ ਲਈ ਚੋਵੀ (24) ਜਾਂ ਛੱਤੀ (36) ਮਾਲਾ; ਅੰਗੂਠਾ, ਮੱਝਲੇ ਅਤੇ ਰਿੰਗ ਫਿੰਗਰ ਨਾਲ, ਮਾਲਾ ਚਾਹਨ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਹੌਲੀ ਆਰੰਭ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਛੋਟੀ ਉਂਗਲ ਅਤੇ ਅਗਲੀ, ਜਾਂ ਬਾਰਾਂ ਗਾਂਠਾਂ, ਪਵਿਤ੍ਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ; ਸੂਰਜ, ਘੜਾ ਅਤੇ ਅਗਨਿ ਲਈ, ਇਹ ਵੈष्णਵਾਂ ਦੀ ਰਾਇ ਹੈ। ਆਸਨ ਦੀ ਮਾਪ, ਕਮਰਬੰਧ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਕੁੰਡਲ ਤੇ, ਜਿੰਨਾ ਹੋ ਸਕੇ, ਧਾਗਾ ਅਤੇ ਗਾਂਠਾਂ ਵੈष्णਵ ਸੇਵਕ ਲਈ। ਜਾਂ, ਸੱਤਰਾ ਧਾਗੇ, ਤਿੰਨ ਵੰਡੇ ਹੋਏ, ਰੋਚਨਾ, ਅਗੁਰੂ, ਕਪੂਰ, ਹਲਦੀ, ਕੇਸਰ ਆਦਿ ਨਾਲ। ਮਨੁੱਖ ਨੇ (ਭਗਵਾਨ) ਨੂੰ ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਉਣਾ, ਸਨਾਨ, ਸੰਧਿਆ ਆਦਿ ਕਰਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਗਿਆਰਵੀਂ ਤਿੱਥੀ ਨੂੰ, ਵਿਧਾਨ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਸੇਵਕਾਂ ਲਈ ਅਲਤਰ 'ਤੇ ਬਲੀ ਚੜ੍ਹਾਏ, ਥਰੈਸ਼ਹੋਲਡ 'ਤੇ ਖੇਤ ਦੇ ਰਾਖੇ ਨੂੰ ਕਪੜਾ, ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਧਨ ਚੜ੍ਹਾਏ। ਧਾਤ੍ਰ, ਦਕ੍ਸ਼, ਵਿਧਾਤ੍ਰ, ਗੰਗਾ, ਯਮੁਨਾ, ਸਾਂਖ, ਕਮਲ, ਅਤੇ ਖਜ਼ਾਨਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਕੇਂਦਰ 'ਤੇ, ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦਾ ਨਿਕਾਸ। ਫਿਰ, ਪੰਜ ਉਪਸੰਹਾਰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਸੁਗੰਧ, ਰਸ, ਰੂਪ, ਸਪਰਸ਼ ਅਤੇ ਧੁਨੀ ਦੇ ਸੁਕਸ਼ਮ ਤੱਤ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ-ਮੰਡਲ, ਚੌਕ, ਪੀਲਾ, ਸਖ਼ਤ, ਵਜ੍ਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ, ਸੁਗੰਧ-ਤੱਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਦ੍ਰ ਨੂੰ ਜੁੜੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਾ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ; ਫਿਰ, ਸ਼ੁੱਧ ਰਸ-ਤੱਤ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਤੱਤ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣਾ। ਫਿਰ, ਚਾਰ ਉਪਸੰਹਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਰਸ-ਤੱਤ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣਾ; ਰੂਪ-ਤੱਤ ਨੂੰ ਵੀ ਰੂਪ-ਤੱਤ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਲੈਣਾ। ਫਿਰ, ਤਿੰਨ ਉਪਸੰਹਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਅਗਨਿ-ਮੰਡਲ, ਤਿਕੋਣ, ਨਾਭੀ ਤੇ ਗਲੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਲਾਲ, ਸਵਸਤਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲਾ, ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ। ਅਗਨਿ ਨੂੰ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਾ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਸਪਰਸ਼-ਤੱਤ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣਾ। ਫਿਰ, ਦੋ ਉਪਸੰਹਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਧੂੰਏਂ ਵਾਲਾ ਮੰਡਲ, ਚੰਨ੍ਹ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਸਪਰਸ਼ ਅਤੇ ਧੁਨੀ-ਤੱਤ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈਣਾ। ਇੱਕ ਉਪਸੰਹਾਰ ਨਾਲ, ਆਕਾਸ਼, ਸਾਫ਼ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਵਾਂਗ, ਨੱਕ ਦੇ ਢਿੱਡ 'ਤੇ, ਵਾਪਸ ਲੈਣਾ। ਸੁਕਸ਼ਮ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਇਹ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਕਰਕੇ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਸਿਰ ਤੱਕ ਸੁੱਕਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ; 'ਯੰ' ਅਤੇ 'ਵੰ' ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਅਗਨਿ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਘੇਰਨਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਰੰਧ੍ਰ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਲਿਆਉਣਾ। ਬਿੰਦੂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਭਸਮ ਨਾਲ ਭਰ ਦੇਣਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਦਿਵਤਾ-ਸਰੂਪ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੱਥ ਅਤੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਮਨ-ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਕਮਲ ਵਿੱਚ, ਮਨ-ਫੁੱਲਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ। ਮੂਲ-ਮੰਤਰ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਦਾਤਾ, 'ਸਵਾਗਤ, ਕੇਸ਼ਵ, ਇੱਥੇ ਪਧਾਰੋ'—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ। "ਇਹ ਮਨ-ਪੂਜਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਚੀ ਹੈ, ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ;" ਆਧਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਕੱਛੁਆ ਹੈ, ਫਿਰ ਅਨੰਤ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਦੀ। ਕੇਂਦਰ 'ਤੇ, ਅਗਨਿ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਧਰਮ ਆਦਿ, ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਵਿੱਚ ਇੰਦ੍ਰ ਮੁੱਖ; ਕੇਂਦਰ 'ਤੇ ਕਮਲ, ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਤੇ ਅਵਿਦਿਆ ਨਾਂਵ ਮੂਲ ਤੱਤ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਗਨਿ ਦੇਵ ਨੇ ਵਿਧੀ, ਤੱਤ-ਸ਼ੁੱਧੀ, ਪਵਿਤ੍ਰਾ-ਰੀਤ, ਅਤੇ ਮਨ-ਪੂਜਾ ਦੀ ਗੱਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਕੇ, ਭਗਤੀ ਦੇ ਰਸ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੀ ਮਹੱਤਾ ਸਿੱਖਾਈ।