ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਵਿਦਵਾਨ ਆਚਾਰਿਆਂ ਨੇ ਯਗ੍ਯ ਮੰਡਲ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਧੀ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ। ਮੰਡਲ ਦੇ ਇਕ ਪਾਸੇ, ਘੁੰਮਾਉਣ ਦੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਛੇ ਘੇੜੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਾਰਾਂ ਮੱਛੀਆਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਦੋ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕਮਲ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੀ ਰੂਪ-ਸਿਧੀ ਲਈ ਹੋਰ ਦੋਹਰੀ ਲਕੀਰਾਂ ਖਿੱਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਗ-ਸੰਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਕੋਣਾਂ 'ਤੇ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰ ਦੋ ਕੋਣਾਂ 'ਤੇ ਜੋੜੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਚਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਚਿੰਨ੍ਹਤਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਗਲੀਆਂ ਲਈ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕਤਾਰਾਂ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਪਾਸੇ, ਵਿਦਵਾਨ ਆਠ ਸਜਾਵਟਾਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਸੇ, ਉਤਨੀ ਹੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀਆਂ ਸਜਾਵਟਾਂ ਵੀ ਕਰਨੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਦੂਜੀਆਂ ਸਜਾਵਟਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਕੋਣਾਂ ਨੂੰ ਚਿੰਨ੍ਹਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਚਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਕੇਂਦਰੀ ਖਾਨਿਆਂ ਨਾਲ ਦੋ-ਦੋ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬਾਹਰਲੇ ਪਾਸੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਾਰ ਚਿੰਨ੍ਹਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸਜਾਵਟ ਲਈ, ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਪਾਸੇ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਉਲਟ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ, ਦੂਜੀਆਂ ਸਜਾਵਟਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਕੋਣ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ, ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਵੰਡ ਕੇ, ਦੋ ਢੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੋਲ੍ਹ ਖਾਨੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਚੱਕਰ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਰਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਕਮਲ ਦੇ ਛੱਤੀ ਪੱਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਗਲੀ ਦੀ ਚਿੰਨ੍ਹਤਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਕਤਾਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਬਾਹਰ ਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸਜਾਵਟਾਂ ਲਈ ਹੈ; ਚੱਕਰ ਦੀ ਮਾਪ ਚੋਂ ਬਾਰਾਂ ਅੰਗੁਠਾ ਜਾਂ ਇੱਕ ਹੱਥ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਦੋ ਹੱਥ, ਤਾਂ ਮਾਪ ਇੱਕ ਹੱਥ; ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਵਧਦਾ, ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਪ ਵਧਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵੇਦੀ ਚੌਕੋਣੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਚੱਕਰ ਤੇ ਕਮਲ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਹੋਵੇ। ਕਮਲ ਦਾ ਅੱਧਾ ਨੌਂ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਨਾਭੀ ਤਿੰਨ ਨਾਲ ਸੋਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਠ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਰਿਮ ਚਾਰ ਅੰਗੁਠਿਆਂ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਨਾਲ। ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵੰਡ ਕੇ, ਫਿਰ ਦੋ ਵਿੱਚ ਚਿੰਨ੍ਹਤ ਕਰਨਾ; ਅੰਦਰਲੀ ਧੁਨੀ ਦੀ ਸਿਧੀ ਲਈ, ਲਕੀਰਾਂ ਵੱਜ ਕੇ ਖਿੱਚਣੀਆਂ। ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਜਾਂ ਮਤੂਰੇ ਦੇ ਫਲ ਵਰਗੇ ਆਕਾਰ ਬਣਾਓ; ਜਾਂ ਲੰਬੇ ਕਮਲ ਪੱਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਚਾਹੇ। ਬਾਹਰਲੇ ਰਿਮ ਨੂੰ ਘੁੰਮਾਉਣ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਜੋ ਹੇਠਲੇ ਜੋੜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਪੱਤੇ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ, ਜੋ ਵਿਚਲੇ ਜੋੜ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਹੈ, ਘੁੰਮਾਉ। ਪੱਤੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ, ਕੇਂਦਰੀ ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਘੁੰਮਾਓ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੋਰ ਪੱਤੇ, ਮਤੂਰੇ-ਆਕਾਰ ਤੇ ਸਮਾਨ, ਠੀਕ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਸੱਤ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ, ਚੌਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਬਣਾਓ; ਦੋ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਤੇ, ਇੱਕ ਸੌ ਤੇ ਨਵਾਂਵੇਂ-ਛੇ ਹੋਰ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਖਾਨਿਆਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣਾਓ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਲੀਆਂ ਲਈ ਵੰਡੋ, ਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚਿੰਨ੍ਹਤ ਕਰੋ। ਫਿਰ, ਗਲੀਆਂ ਲਈ, ਕਮਲਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਾਓ; ਵਿਚਲੇ ਖਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮਿਟਾਓ, ਜੋ ਗਲ੍ਹਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ। ਬਾਹਰ, ਚਾਰ ਮਿਟਾਓ, ਫਿਰ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ; ਗਲ੍ਹਾ ਦੇ ਪਾਸੇ, ਬਾਹਰ, ਇੱਕ ਸਜਾਵਟ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਬਾਹਰਲੇ ਕੋਣਾਂ 'ਤੇ, ਸੱਤ ਹੱਦਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਖਾਨੇ ਸਾਫ ਕਰਕੇ, ਮੰਡਲ ਨੌਂ-ਭਾਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਨੌਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਮੰਡਲ, ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਤੇ ਚੋਵੀ ਖਾਨਿਆਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸੋਲ੍ਹ ਖਾਨੇ ਹੋਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੁਭ ਘੇਰਾ ਬਣਾਕੇ ਤੇ ਕਤਾਰ ਸਾਫ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਸੋਲ੍ਹ ਖਾਨਿਆਂ ਨਾਲ, ਅਠ ਸ਼ੁਭ ਘੇਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿੰਨ੍ਹਤ ਕਰੋ। ਫਿਰ, ਕਤਾਰ ਸਾਫ ਕਰਕੇ, ਸੋਲ੍ਹ ਸ਼ੁਭ ਘੇਰੇ ਬਣਾਕੇ, ਕਤਾਰ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਸਾਫ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕਰੋ। ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ 'ਤੇ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਾਰਾਂ ਖਾਨੇ ਬਣਾਓ, ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਕਰਮ ਵਿੱਚ; ਛੇ ਮਿਟਾ ਕੇ, ਕੇਂਦਰ ਤੇ ਪਾਸੇ 'ਤੇ ਚਾਰ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਦਰ ਚਾਰ, ਬਾਹਰ ਦੋ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਲਈ ਸਾਫ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਦੂਜੀਆਂ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਲਈ, ਅੰਦਰ ਤਿੰਨ ਤੇ ਬਾਹਰ ਪੰਜ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁੰਦਰਤਾ ਲਈ ਸਾਫ ਕਰਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਵਿਵਸਥਾ ਕਰੋ; ਬਾਹਰਲੇ ਕੋਣਾਂ 'ਤੇ, ਸੱਤ ਹੱਦਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਖਾਨੇ ਸਾਫ ਕਰੋ। ਪੈਂਤੀ-ਭਾਗੀ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ, ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪੂਰਬੀ ਕਮਲ ਵਿੱਚ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਆਦਿ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪੂਜਾ ਹੋਂਦੀ ਹੈ। ਪੂਰਬੀ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਵਰਾਹ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਛਬੀ-ਵੀਂ ਰਚਨਾ ਤੱਕ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਪੂਰੀ ਵਿਵਸਥਾ ਇਕ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਦਵਾਨ ਯਗ੍ਯ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਸੱਤ, ਰੂਪਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਵਿਨਾਸੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਚਾਲੀ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵੰਡੋ। ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਸੱਤ-ਭਾਗੀ ਵੰਡੋ, ਤੇ ਦੋ ਵਾਰ ਹੋਰ ਵੰਡੋ; ਚौंਸਠ, ਸੱਤ-ਸੋ, ਤੇ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਖਾਨੇ। ਸ਼ੁਭ ਘੇਰਾ ਤੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸੋਲ੍ਹ ਖਾਨੇ; ਪਾਸੇ 'ਤੇ ਕਤਾਰ ਤੇ ਅਠ ਸ਼ੁਭ ਘੇਰੇ, ਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕਤਾਰ। ਸੋਲ੍ਹ ਕਤਾਰਾਂ ਤੇ ਇੱਕ ਕਤਾਰ, ਚੌਵੀ ਕਮਲ; ਬੱਤੀ-ਕਤਾਰ ਕਮਲ, ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਜੋ ਕਤਾਰ ਤੇ ਛੋਟੀ ਕਤਾਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਚਾਲੀ ਕਤਾਰਾਂ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਬਚੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ; ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਟਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੋ, ਚਾਰ ਤੇ ਛੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ, ਚਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਟਾਓ; ਪੰਜ, ਤਿੰਨ ਤੇ ਇੱਕ ਬਾਹਰ, ਸੁੰਦਰ ਦੂਜੀਆਂ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ। ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ 'ਤੇ, ਪਾਸੇ ਅੰਦਰ, ਚਾਰ ਵਿਚਕਾਰ; ਦੋ-ਦੋ ਮਿਟਾਓ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੇ ਸਜਾਵਟ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਗਿਣਤੀ ਚਾਰ ਹੈ, ਲੜੀ ਅਨੁਸਾਰ। ਹਰੇਕ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਦਰਵਾਜੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਹਰੇਕ ਕੋਣ 'ਤੇ, ਪੰਜ-ਪੰਜ ਲੜੀਵਾਰ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਘੇਰੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਯਗ੍ਯ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਚੱਕਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਯਗ੍ਯ ਮੰਡਲ ਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਚ ਹਰ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਘੇਰਾ, ਤੇ ਕਮਲ, ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਤੇ ਸ਼ੁਭਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਪੂਜਾ ਖਾਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।