ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਥੱਕ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਜਮਦਗ્નਿ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਸੱਦਿਆ। ਉਥੇ ਕਾਮਧੇਨੂ ਗਾਂ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਫੌਜ ਦੀ ਮਿਹਮਾਨਦਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਪਰ ਜਦ ਰਾਜੇ ਨੇ ਕਾਮਧੇਨੂ ਮੰਗੀ ਅਤੇ ਇਨਕਾਰ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਉਸ ਗਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਲਿਆ। ਇਸ ਉੱਤੇ, ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੁਹਾੜੀ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਕਾਮਧੇਨੂ ਮੁੜ ਆਸ਼ਰਮ ਆ ਗਈ। ਪਰ ਕਾਰਤਵੀਰਯ ਦਾ ਪੁੱਤ ਜਮਦਗ્નਿ ਨੂੰ ਮਾਰ ਗਿਆ। ਜਦ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਜੰਗਲ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਕਰਕੇ ਇਹ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ। ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਵਾਪਸ ਆਇਆ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਰਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਤਾਕਤਵਰ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਇਕੱਤੀ ਵਾਰ (ਸੱਤ ਵਾਰੀ ਤਿੰਨ) ਖਾਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਯਜਨ-ਕੁੰਡ ਬਣਾਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਯਥੋਚਿਤ ਤਰਪਣ ਦਿੱਤਾ। ਧਰਤੀ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਮਹਿੰਦਰ ਪਹਾੜ ਤੇ ਵੱਸ ਗਿਆ। ਕੂਰਮ, ਵਰਾਹ, ਨਰਸਿੰਹ ਤੇ ਵਾਮਨ—ਇਹ ਹਰਿ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਵੀ ਹੋਏ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਗਮ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਅਗਨੀ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਰਾਮਾਯਣ ਸੁਣਾਂਗਾ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਗਾਇਆ। ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਭੋਗ ਤੇ ਮੋਖ ਦੋਵੇਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਮਰੀਚੀ, ਮਰੀਚੀ ਤੋਂ ਕਸ਼੍ਯਪ, ਕਸ਼੍ਯਪ ਤੋਂ ਸੂਰਜ, ਤੇ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਵਿਵਸਵਾਨ ਦੇ ਪੁੱਤ ਮਨੁ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਮਨੁ ਤੋਂ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਕੁਤ੍ਥ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਰਘੁ, ਫਿਰ ਅਜ, ਤੇ ਫਿਰ ਦਸ਼ਰਥ ਹੋਏ।" "ਰਾਵਣ ਆਦਿਕ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਹਰੀ ਨੇ ਚਾਰ ਭਾਗ ਬਣਕੇ, ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਜਾ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਕੌਸਲਿਆ ਤੋਂ ਰਾਮ, ਕੈਕਈ ਤੋਂ ਭਰਤ, ਤੇ ਸੁਮੀਤਰਾ ਤੋਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤ ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਪਾਵਨ ਪਾਇਸੇ ਦੇ ਫਲ ਵਜੋਂ ਉਪਜੇ।" "ਜਦ ਇਹ ਪੁੱਤ, ਰਾਮ ਆਦਿ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੀਆਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨਾਲ ਜਾ ਕੇ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਸਿੱਖੀ ਤੇ ਤਾੜਕਾ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ।" "ਰਾਮ ਨੇ ਮਨਾਵ ਅਸਤਰ ਨਾਲ ਦੂਰੋਂ ਮਾਰੀਚ ਨੂੰ ਭੁਲਾਇਆ, ਤੇ ਸਬਾਹੂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਿੱਧਾਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ, ਤੇ ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਯਜਨ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸਮੇਤ, ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਗਏ।" "ਸ਼ਤਾਨੰਦ ਦੀ ਸਲਾਹ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਉਥੇ ਰਾਮ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਧਨੁਸ਼ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਜਨਕ ਨੇ, ਵਿਰਤਾ ਦੇ ਦਾਮ ਵਜੋਂ, ਗਰਭ ਰਹਿਤ ਜਨਮੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ।" "ਜਦ ਪਿਤਾ ਆਦਿ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਰਾਮ ਨੇ ਜਾਨਕੀ ਨਾਲ ਵਿਵਾਹ ਕੀਤਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਰਮੀਲਾ ਨਾਲ, ਤੇ ਕੁਸ਼ਧ੍ਵਜ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਸ਼੍ਰੁਤਕੀਰਤੀ ਤੇ ਮਾਂਡਵੀ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਤੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਜਨਕ ਦੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਵਿਵਾਹ ਕੀਤਾ। ਰਾਮ, ਜਮਦਗਨ੍ਯ ਤੇ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਆਦਿ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ।" ਫਿਰ ਨਾਰਦ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਰਾਮ ਨੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਵਾਂ, ਅਤਰੀ, ਅਨਸੂਯਾ, ਸ਼ਰਭੰਗ ਤੇ ਸੁਤੀਕਸ਼ਣ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਅਗਸਤਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਇਕ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।" "ਉਹ ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ, ਪੰਚਵਟੀ ਵਿੱਚ, ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਉਥੇ ਸੁਪਰਣਖਾ, ਡਰਾਉਣੀ ਰਾਕਸ਼ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਲਈ ਆਈ। ਰਾਮ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ: 'ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ? ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਆਏ ਹੋ? ਮੇਰੀ ਮੰਗ ਪੂਰੀ ਕਰੋ, ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਬਣੋ।'" "ਜਦ ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ, 'ਇਹ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਵਾਂਗੀ,' ਤਾਂ ਰਾਮ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਨੱਕ ਤੇ ਕੰਨ ਵੱਢ ਦਿੱਤੇ। ਲਹੂ ਲੁਹਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਖਰ ਕੋਲ ਗਈ ਤੇ ਆਖੀ, 'ਮੈਂ ਬਿਨਾ ਨੱਕ ਦੇ ਨਹੀਂ ਜੀ ਸਕਦੀ, ਖਰ! ਜਿਉਂਦੀ ਤਾਂ ਤਦ ਹੀ ਹਾਂ ਜੇ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਤਾਜਾ ਖੂਨ ਪੀ ਲਵਾਂ।'" "ਖਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਐਵੇਂ ਹੀ ਹੋਵੇ,' ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਭਿਆਨਕ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਦੂਸ਼ਣ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ ਸਮੇਤ, ਲੈ ਕੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕੀਤੀ, ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਫੌਜ—ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਰਥ ਤੇ ਪੈਦਲ—ਸਭ ਯਮਲੋਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤੀ।" "ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ, ਖਰ ਤੇ ਦੂਸ਼ਣ—all ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਸੁਪਰਣਖਾ ਲੰਕਾ ਪਹੁੰਚੀ ਤੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਆਖਦੀ ਹੈ: 'ਤੂੰ ਨ ਰਾਜਾ ਹੈਂ, ਨ ਰੱਖਿਅਕ; ਆ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਾਰ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਛੀਨ ਲੈ।'" "ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ, 'ਮੈਂ ਤਾਂ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਖੂਨ ਪੀ ਕੇ ਹੀ ਜੀ ਸਕਦੀ ਹਾਂ।' ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਵਣ ਕਹਿੰਦਾ, 'ਠੀਕ ਹੈ,' ਤੇ ਮਾਰੀਚ ਨੂੰ ਆਖਦਾ: 'ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਿੱਤਕਬਰ ਹਿਰਣ ਬਣ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੂਰ ਲੈ ਜਾ; ਮੈਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਫੜ ਲਵਾਂਗਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਮੌਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।'" "ਮਾਰੀਚ ਆਖਦਾ: 'ਰਾਮ, ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ, ਮੌਤ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਰਾਵਣ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਰਨਾ ਚੰਗਾ, ਪਰ ਰਘੁਨੰਦਨ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਰਨਾ ਵਧੀਆ।' ਸੋ, ਉਹ ਸੋਨੇ ਦਾ ਹਿਰਣ ਬਣ ਕੇ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਸੀਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ।" "ਸੀਤਾ ਦੇ ਅਗ੍ਰਹ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਨੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਰਨ ਵੇਲੇ, ਉਹ ਹਿਰਣ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਕਰ ਕੇ ਬੋਲੇਆ, 'ਹਾ ਸੀਤੇ! ਹਾ ਲਕਸ਼ਮਣ!'" "ਫਿਰ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਰਾਮ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜੋ ਚਿੰਤਤ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਰਾਵਣ ਆਇਆ, ਜਟਾਯੂ ਗਿੱਧ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਜਟਾਯੂ ਦੇ ਘਾਵ ਲਗਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਰਾਵਣ ਨੇ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਚੁੱਕਿਆ, ਲੰਕਾ ਲੈ ਗਿਆ, ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਆਖਿਆ: 'ਮੇਰੀ ਮੁੱਖ ਪਤਨੀ ਬਣ ਜਾ; ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਤੇਰੀ ਰਾਖੀ ਕਰੇਗੀ।'" "ਇਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਮਾਰੀਚ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।