ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਪਵਿੱਤਰ ਆਗਮ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਾਧਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਦਿ ਤੱਤ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਕੇ, ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਸਤਰ ਮੁਦਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੱਜੇ ਅੰਗੂਠੇ ਤੋਂ ਕਰਕੇ ਹੱਥਾਂ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸਾਧਕ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ 'ਚ ਮੂਲ ਤੇ ਬਾਰਾਂ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ, ਛੇ-ਛੇ ਦੇ ਜੋੜਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਹਨ: ਹਿਰਦਾ, ਸਿਰ, ਚੋਟੀ, ਕਵਚ, ਹਥਿਆਰ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੇਟ, ਪਿੱਠ, ਬਾਂਹਾਂ, ਘੁੱਟਣ, ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਲੜੀਵਾਰ ਛੂਹ ਕੇ, ਮੁਦਰਾ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਧਕ ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਠ-ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਫਿਰ ਪੂਜਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਵਸਤੂ (ਵਰਧਨੀ) ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਤੇ ਪੂਜਾ ਦੀਆਂ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਹ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਹਥਿਆਰ-ਮੰਤਰ, ਸੁਗੰਧ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲਾ ਅਰਘਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ ਰੱਖਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਠ-ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨਾਲ, 'ਫਟ' ਅੱਖਰ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ, ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ালী ਕਰਕੇ, ਸਮੱਗਰੀਆਂ 'ਤੇ ਛਿੜਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਧਕ ਆਪਣੇ ਹੱਥ 'ਚ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਰੂਪ ਹਰੀ ਦੀ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ, ਗਿਆਨ, ਵੈਰਾਗ, ਤੇ ਆਇਸ਼ਵਰਯ ਨੂੰ ਅੱਗ ਆਦਿ ਦਿਸਾਵਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਧਰਮ ਆਦਿ ਨੂੰ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਯੋਗ ਆਸਨ 'ਤੇ ਅੰਗਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਸਨ 'ਤੇ, ਕਛੁਆ ਤੇ ਅਨੰਤ, ਯਮ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਹੋਰ ਚਕ੍ਰਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਰੇਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਸਨ ਦੇ ਕੇਂਦਰ 'ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ 'ਚ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਵਿਗ੍ਰਹ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਰਘਿਆ, ਪੈਰਾਂ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਪੀਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਮਧੁਪਾਰਕ, ਤੇ ਫਿਰ ਇਹ ਸਮਾਨ ਵਸਤੂਆਂ ਦੁਬਾਰਾ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਹਾਉਣਾ, ਵਸਤ੍ਰ, ਜਨੇਊ, ਗਹਣੇ, ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ, ਧੂਪ, ਦੀਵਾ, ਤੇ ਭੋਗ—ਇਹ Puṇḍarīkākṣa (ਕੰਵਲੇ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ) ਦੇ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਕਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਪੂਰਬੀ ਦੁਆਰ 'ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਦੱਖਣ 'ਤੇ ਚਕ੍ਰ, ਨਰਮ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਕੋਣ 'ਤੇ ਗਦਾ, ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਪੱਛਮੀ-ਉੱਤਰ ਕੋਣ 'ਤੇ ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਰੱਖਣੇ ਹਨ। ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਤੀਰ ਤੇ ਤਲਵਾਰ, ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਢਾਲ, ਸ਼੍ਰੀ (ਸਮ੍ਰਿਧੀ), ਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ (ਪੋਸ਼ਣ) ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ, ਕੌਸਤੁਭ, ਤੇ ਦਿਸਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਰਘਿਆ ਦੇ ਕੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਜਾਂ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਬੀਜ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਹੈ; ਜਾਪ, ਪ੍ਰਦੱਖਣਾ, ਸਤੁਤੀ, ਤੇ ਅਰਘਿਆ ਦੀ ਅਰਪਣ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, 'ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਾਂ, ਹਰੀ ਤੁਸੀਂ ਹੋ'—ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਆਵਾਹਨ 'ਤੇ 'ਆਓ' ਤੇ ਵਿਦਾਇ 'ਤੇ 'ਮਾਫ ਕਰਨਾ' ਕਹਿਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਅਠ-ਅੱਖਰੀ ਤੇ ਹੋਰ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਕ-ਰੂਪ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਸੀ; ਹੁਣ ਨੌਂ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸੁਣੋ। ਵਾਸੁਦੇਵ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਅੰਗੂਠਿਆਂ 'ਤੇ, ਫਿਰ ਉਂਗਲੀਆਂ, ਸਰੀਰ, ਸਿਰ, ਮੱਥਾ, ਤੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਹਿਰਦੇ, ਨਾਭੀ, ਜਨਾਨਦ, ਘੁੱਟਣ, ਤੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਇਕ ਆਸਨ, ਨੌਂ ਰੂਪ, ਤੇ ਨੌਂ ਆਸਨ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨੌਂ ਪੱਤੀਆਂ 'ਚ, ਨੌਂਵੇਂ ਰੂਪ ਤੇ ਨੌਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਂਗ, ਕੇਂਦਰ 'ਚ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਅੱਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨਚਾਹੇ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪੂਜਾ ਦਾ ਸਥਾਨ ਚੌਰਸ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਚਬੀ-ਚਾਰ ਉਂਗਲਾਂ ਤੇ ਚਾਰ ਹੋਰ ਦੇ ਮਾਪ ਵਿੱਚ। ਰੱਸੀ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਗਾ ਕੇ, ਉਤਨਾ ਜ਼ਮੀਨ ਖੋਦਣਾ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ: ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲਕੜ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਾਸੁਦੇਵ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਹੈ: ਵਾਸੁਦੇਵ, ਸੰਕਰਸ਼ਣ, ਪ੍ਰਦਿਉਮਨ, ਤੇ ਅਨਿਰੁੱਧ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਬੀਜ ਅੱਖਰਾਂ 'ਅ', 'ਆ', 'ਅੰ', 'ਅਹ' ਨੂੰ, 'ਓਮ' ਤੋਂ 'ਨਮਹ' ਤਕ ਦੇ ਮੰਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। 'ਓਮ', 'ਤਤ', 'ਸਤ', ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ; 'ਓਮ', ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; 'ਓਮ', 'ਖ੍ਸ਼ੋਮ', 'ਓਮ', ਨਰਸਿੰਹ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। 'ਓਮ ਭੂਹ', ਭਗਵਾਨ ਵਾਰਾਹਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ; ਰੂਪ ਤੇ ਰੰਗ: ਤੇਜ਼, ਲਾਲ, ਪੀਲਾ, ਨੀਲਾ, ਕਾਲਾ, ਤੇ ਲਾਲ। ਬਦਲੀ-ਰੰਗ, ਅੱਗ-ਰੰਗ, ਮਧੁ-ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਰੰਗ, ਪ੍ਰੀਤਮ, ਨੌਂ ਨੇਤਾ; ਬੀਜ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਅੰਗ, ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ। ਹਿਰਦੇ ਆਦਿ ਨੂੰ, ਤੰਤਰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਵੰਡਦੇ ਹਨ; ਵਿਅੰਜਨ ਬੀਜ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਨ। 'ਨਮਹ' 'ਤੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੇ, ਲੰਬੇ ਸਵਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜੇ, ਅੰਗ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਛੋਟੇ ਸਵਰਾਂ ਵਾਲੇ ਉਪ-ਅੰਗ ਹਨ। ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਨਾਮ ਤੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਲੰਬੇ ਤੇ ਛੋਟੇ ਸਵਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਮੁੱਖ ਤੇ ਉਪ-ਅੰਗ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਹੈ—ਹਿਰਦੇ ਆਦਿ ਦੇ ਸਥਾਪਨ ਲਈ; ਆਪਣੇ ਬੀਜ-ਅੱਖਰ ਤੇ ਨਾਮ ਨਾਲ, ਮੁੱਖ ਤੇ ਉਪ-ਅੰਗ। ਹਿਰਦੇ ਆਦਿ, ਮੁੱਖ ਤੇ ਉਪ-ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਬਾਰਾਂ ਤੇ ਪੰਜ ਅੰਤਾਂ ਤੋਂ, ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਮਨਚਾਹੀ ਸਿਧੀ ਲਈ ਜਾਪ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਹਿਰਦੇ, ਸਿਰ, ਚੋਟੀ, ਕਵਚ, ਅੱਖ, ਤੇ ਕਿਰਨ—ਇਹ ਬੀਜ-ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਛੇ ਅੰਗ ਹਨ; ਮੂਲ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਅੰਗ ਹਨ। ਹਿਰਦੇ, ਸਿਰ, ਚੋਟੀ, ਕਵਚ, ਹਥਿਆਰ, ਅੱਖ, ਪੇਟ; ਪਿੱਠ, ਬਾਂਹ, ਜੰਘਾ, ਘੁੱਟਣ, ਪਿੰਡਲੀ, ਤੇ ਪੈਰ ਲੜੀਵਾਰ ਰੱਖਣੇ। ਕਮ, ਟਮ, ਪਮ, ਸ਼ਮ—ਵੈਨਤੇਯ; ਖਮ, ਠਮ, ਫਮ, ਸ਼ਮ—ਗਦਾ-ਮੰਤ੍ਰ; ਗਮ, ਡਮ, ਬਮ, ਸਮ—ਸ਼ਕਤੀ ਮੰਤ੍ਰ; ਘਮ, ਢਮ, ਭਮ, ਹਮ—ਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਵਮ, ਸ਼ਮ, ਮਮ, ਕ੍ਸ਼ਮ—ਪਾਂਚਜਨਯ; ਚਮ, ਤਮ, ਪਮ—ਕੌਸਤੁਭ; ਜਮ, ਖਮ, ਵਮ—ਸੁਦਰਸ਼ਨ; ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ—ਸਮ, ਵਮ, ਦਮ, ਚਮ, ਲਮ। ਓਮ, ਧਮ, ਵਮ—ਵਨਮਾਲਾ; ਮਹਾਨੰਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਬੀਜ-ਅੱਖਰ ਰਹਿਤ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਲਈ, ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਬਣਾਉਣਾ। ਆਪਣੇ ਵਰਗ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਹਿਰਦੇ ਆਦਿ ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ 'ਚ ਹਨ; ਪ੍ਰਣਵ ਨਾਲ, ਹਿਰਦੇ ਆਦਿ ਫਿਰ ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ 'ਚ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਣਵ ਹਿਰਦੇ ਹੈ; ਪਰਾਅ ਸਿਰ ਤੇ ਚੋਟੀ; ਕਵਚ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ; ਹਥਿਆਰ ਨਾਮ ਦੇ ਅੰਤ ਨਾਲ। ਓਮ, ਪਰਾਅ, ਹਥਿਆਰ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਨਾਮ, ਚੌਥੀ ਵਿਭਕਤੀ ਤੇ 'ਨਮਹ' ਅੰਤ; ਇਕ-ਵਿਊਹ ਤੋਂ ਦਸ-ਵਿਊਹ ਤਕ, ਆਪਣਾ ਮੰਤ੍ਰ। ਛੋਟੀ ਉਂਗਲੀ ਤੇ ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਟਿੱਪਾਂ 'ਤੇ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਹੈ; ਪਰਾਅ ਪੁਰੁਸ਼ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੋਹਾਂ ਰੂਪਾਂ 'ਚ ਹੈ। ਓਮ। ਸਰਵੋਚ, ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਮੰਨ ਕੇ, ਵਾਯੂ ਤੇ ਸੂਰਜ, ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਰੂਪਾਂ 'ਚ ਹਨ; ਅਗਨੀ, ਜੋ ਤ੍ਰੈ-ਰੂਪ ਤੇ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਹੱਥ ਤੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਵਾਯੂ ਤੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਹੱਥਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹੀਆਂ 'ਤੇ, ਦੋਹਾਂ ਸੱਜੇ ਤੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖਣਾ; ਰੂਪ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਤੇ ਸਰੀਰ 'ਚ, ਤ੍ਰੈ-ਸਮੂਹ ਤੇ ਚੌਥੇ ਰੂਪ 'ਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਆਦਰ-ਪੂਰਵਕ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਮੁਦਰਾਂ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨੌਂ ਰੂਪਾਂ, ਹਥਿਆਰ, ਆਸਨ, ਤੇ ਦਿਸਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਧੀ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਸਮਝ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਸਾਧਕ ਉੱਚੀ ਆਤਮਕਤਾ ਤੇ ਮਨਚਾਹੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।