ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਪ੍ਰਸ਼ਤ ਤੋਂ ਦ੍ਰੁਪਦ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਦ੍ਰੁਪਦ ਤੋਂ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦਯੁਮਨ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਕੇਤੁ ਸੀ। ਧੂਮਿਨੀ ਤੋਂ, ਜੋ ਜਮੀਢਾ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ, ਰਿਕ੍ਸ਼ਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਰਿਕ੍ਸ਼ਾ ਤੋਂ ਸੰਬਲਣ ਆਇਆ, ਅਤੇ ਸੰਵਰਣ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਕੁਰੁ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕੁਰੂਖੇਤਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਕੁਰੂ ਤੋਂ ਸੁਧਨਵਨ ਆਇਆ, ਫਿਰ ਸੁਧਨੁ, ਉਸ ਤੋਂ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਅਰੀਮੇਜਯ। ਸੁਧਨਵਨ ਤੋਂ ਸੁਹੋਤ੍ਰ, ਅਤੇ ਸੁਹੋਤ੍ਰ ਤੋਂ ਚਯਵਨ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਅਤੇ ਪਰਿਚਰ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਗਿਰਿਕਾ ਨੂੰ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਵ੍ਰਿਹਦਰਥ, ਕੁਸ਼, ਵੀਰ, ਯਦੁ, ਪ੍ਰਤਿਆਗ੍ਰਹ, ਅਤੇ ਬਲ। ਵ੍ਰਿਹਦਰਥ ਤੋਂ ਮਤਸ੍ਯਕਾਲੀ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾਗ੍ਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਕੁਸ਼ਾਗ੍ਰ ਤੋਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ, ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਤੋਂ ਸਤਯਹਿਤ। ਸੁਧਨਵਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਰਜਾ ਸੀ, ਉਰਜਾ ਤੋਂ ਸੰਭਵ, ਅਤੇ ਸੰਭਵ ਤੋਂ ਜਰਾਸੰਧ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਹਦੇਵ ਸੀ। ਸਹਦੇਵ ਤੋਂ ਉਦਾਪੀ, ਉਦਾਪੀ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੁਤਕਰਮਕ। ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਦਾ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਧਰਮਾਤਮਾ ਜਨਮੇਜਯ ਸੀ। ਜਨਮੇਜਯ ਤੋਂ ਤ੍ਰਸਦਸ੍ਯੂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਜਹਰੋ ਤੋਂ ਸੁਰਥਾ। ਸ਼੍ਰੁਤਸੇਨ, ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਅਤੇ ਭੀਮਸੇਨ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਨਮੇਜਯ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੁਰਥਾ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨ ਸੀ। ਸੁਰਥਾ ਤੋਂ ਵਿਦੂਰਥ, ਅਤੇ ਵਿਦੂਰਥ ਤੋਂ ਰਿਕ੍ਸ਼ਾ। ਦੂਜੇ ਰਿਕ੍ਸ਼ਾ ਤੋਂ ਭੀਮਸੇਨ, ਭੀਮਸੇਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤੀਪ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਪ ਤੋਂ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਹੋਇਆ। ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਤੋਂ ਦੇਵਾਪੀ, ਵਾਹਲਿਕ ਅਤੇ ਸੋਮਦੱਤ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਵਾਹਲਿਕ ਤੋਂ ਸੋਮਦੱਤ, ਅਤੇ ਸੋਮਦੱਤ ਤੋਂ ਭੂਰੀ, ਭੂਰਿਸ੍ਰਵਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ਲ। ਗੰਗਾ ਤੋਂ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਨੂੰ ਭੀਸ਼ਮ ਮਿਲੇ, ਕਾਲਿਆ ਤੋਂ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ, ਅਤੇ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਦਵੈਪਾਇਨ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਪਾਂਡੁ ਅਤੇ ਵਿਦੁਰਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਪਾਂਡੁ ਤੋਂ ਕੁੰਤੀ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਭੀਮ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਮਾਦਰੀ ਤੋਂ, ਦਿਵਿਆ ਉਪਾਏਂ ਨਾਲ, ਨਕੁਲ ਅਤੇ ਸਹਦੇਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਅਰਜੁਨ ਤੋਂ ਸੌਭਦ੍ਰਾ (ਅਭਿਮਨ੍ਯੁ) ਤੋਂ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਦ੍ਰੌਪਦੀ, ਜੋ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸੀ, ਨੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਵਿੰਧਿਆ, ਭੀਮਸੇਨ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੁਤਕੀਰਤੀ, ਅਤੇ ਧਨੰਜਯ (ਅਰਜੁਨ) ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦਿੱਤੇ। ਸਹਦੇਵ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੁਤਕਰਮਣ, ਨਕੁਲ ਤੋਂ ਸ਼ਤਾਨੀਕਾ, ਅਤੇ ਭੀਮਸੇਨ ਤੇ ਹਿੰਬਾ ਤੋਂ ਘਟੋਤਕਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਰਾਜੇ, ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ, ਅਣਗਿਣਤ ਹਨ। ਸਮਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਲ ਹੀ ਹਰੀ ਹੈ—ਇਸ ਲਈ ਦੁਜਾਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਣ। ਅੱਗ ਨੂੰ ਹੋਮ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਅਗਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦਾ ਗਿਆਨ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਧਨਵੰਤਰੀ ਦੇਵ ਨੇ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵੀ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੱਸੋ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪੂਰੇ ਨੁਸਖੇ, ਸਿੱਧ ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਜੀਉਂਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਪਾਏ ਦੱਸੋ। ਧਨਵੰਤਰੀ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ: ਜਦ ਬੁਖਾਰ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕੀਤੇ ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਭੋਜਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਭੁੰਨੇ ਹੋਏ ਜੌ, ਮੁਰਮੁਰੇ ਚਾਵਲ ਅਤੇ ਉਬਲ ਕੇ ਠੰਢਾ ਕੀਤਾ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਉਣ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਬੁਖਾਰ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੁਸਤ, ਪਰਪਟਾ, ਕੋਸ਼ੀਰਾ, ਚੰਦਨ, ਉਡੀਚਿਆ, ਅਤੇ ਨਾਗਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਦ ਬੁਖਾਰ ਘਟਣ ਲੱਗ ਪਵੇ, ਤਾਂ ਕਰਵਾਂ ਨੁਸਖਾ ਜਰੂਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤੇਲ ਲਾ ਕੇ, ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਵਿਸਰਜਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸ਼ਾਸ਼ਟਿਕਾ, ਨਿਵਾਰਾ, ਲਾਲ ਚਾਵਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੋਦਕਾ ਵਰਤਣ ਯੋਗ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਭੋਜਨਾਂ ਨਾਲ, ਜੌ ਦੇ ਉਤਪਾਦ, ਮੂੰਗ, ਮਸੂਰ, ਚਣੇ, ਕੁਲਥ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਥ ਵਾਲੀਆਂ ਦਾਲਾਂ ਵੀ ਬੁਖਾਰ ਵਿੱਚ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹਨ। ਅਟਕਿਆ, ਨਰਕਾ, ਕਰਕੋਟਕਾ, ਕਟੋਲਵਕਾ, ਫਲ ਸਮੇਤ ਪਟੋਲਾ, ਨੀਮ, ਪਰਪਟਾ ਅਤੇ ਅਨਾਰ ਬੁਖਾਰ ਵਿੱਚ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਹੇਠਾਂ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਉਲਟੀ ਕਰਵਾਉਣੀ ਚੰਗੀ ਹੈ; ਉਲਟ ਵਧਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸਰਜਨ; ਖੂਨ ਵਾਲੇ ਰੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਛੇ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਕਾਢੇ ਨੂੰ ਸੁੰਘਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੁੰਠ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਭੁੰਨੇ ਹੋਏ ਜੌ, ਗੇਹੂੰ, ਚਾਵਲ, ਮਸੂਰ, ਕੁਸ਼ਥ, ਚਣੇ ਅਤੇ ਮੂੰਗ ਸਾਰੇ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹਨ; ਗੇਹੂੰ ਦੇ ਭੋਜਨ ਚੰਗੇ ਹਨ। ਘਿਉ, ਦੁੱਧ, ਸ਼ਹਦ, ਬਲਦ ਦਾ ਪਿਸ਼ਾਬ ਅਤੇ ਸ਼ਹਦ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਭੋਜਨ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ; ਪੁਰਾਣਾ ਚਾਵਲ ਲੰਬੇ ਦਸਤਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਜੋ ਭੋਜਨ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਲੋਧਰਾ ਦੀ ਛਾਲ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਵਰਤੋ; ਪੇਟ ਦੇ ਗੰਢਾਂ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਵਾ ਤੋਂ ਬਚੋ। ਗੇਹੂੰ, ਚਾਵਲ, ਮੂੰਗ, ਬ੍ਰਾਹਮੀ, ਖਦੀਰ, ਹਰੀਤਕੀ, ਪੰਜ ਮਿਰਚਾਂ, ਜੰਗਲੀ ਸਾਗ, ਨੀਮ, ਆਂਵਲਾ ਅਤੇ ਪਟੋਲਾ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ। ਮਾਤੁਲੁੰਗਾ ਦਾ ਰਸ, ਜਾਤੀ, ਸੁੱਕੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ, ਸਿੰਧਾ ਨਮਕ; ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗੀਆਂ ਲਈ ਖਦੀਰ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਮਸੂਰ ਤੇ ਮੂੰਗ ਦੀ ਖਿਚੜੀ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਕਾਇਆ ਚਾਵਲ, ਨੀਮ ਤੇ ਪਰਪਟਾ ਦੇ ਸਾਗ, ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਰਸ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਿਦੰਗਾ, ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ, ਮੁਸਤ, ਕੁਸ਼ਥ, ਲੋਧਰਾ, ਸੁਵਰਚਿਕਾ, ਮਨਸ਼ੀਲਾ ਅਤੇ ਜਟਾਮਾਂਸੀ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਪਿਸ਼ਾਬ ਨਾਲ ਪੀਸ ਕੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੇਕ, ਕੁਸ਼ਥ ਵਾਲੇ ਭੋਜਨ, ਕੁਲਮਾਸ਼ਾ, ਜੌ ਆਦਿ ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੇ ਰੋਗੀਆਂ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹਨ; ਜੌ, ਮੂੰਗ, ਕੁਲਥ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਕਾਇਆ ਚਾਵਲ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਕੜਵੇ ਤੇ ਸੁੱਕੇ ਸਾਗ, ਤੇਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿਲ, ਸਰੋਂ, ਵਿਭਿਤਕਾ ਅਤੇ ਇੰਗੁਦਾ ਦੇ ਤੇਲ ਵਰਤੋ। ਮੂੰਗ, ਜੌ, ਗੇਹੂੰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਅਨਾਜ ਦਾ ਭੋਜਨ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਰਸ ਤਪੇਦਿਕ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਕੁਲਥ, ਮਾਸ, ਰਸਨਾ, ਸੁੱਕੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ, ਜੰਗਲੀ ਮਾਸ ਜਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਦਹੀਂ ਤੇ ਅਨਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ। ਨਿੰਬੂ, ਸ਼ਹਦ, ਅੰਗੂਰ, ਪੀਪਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ, ਜੌ, ਗੇਹੂੰ ਅਤੇ ਚਾਵਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦਮ ਅਤੇ ਖੰਘ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿਓ। ਦਸ ਜੜ੍ਹਾਂ, ਬਲਾ, ਰਸਨਾ ਅਤੇ ਕੁਲਥ ਦੇ ਕਾਢੇ, ਖਿਚੜੀਆਂ ਤੇ ਸੂਪ ਦਮ ਤੇ ਹਿੱਚਕੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਪਯੋਗੀ ਹਨ। ਪਚਾਇਆ ਹੋਇਆ ਚਾਵਲ, ਗੇਹੂੰ, ਜੌ, ਸੁੱਕੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ, ਕੁਲਥ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ, ਉਸ਼ੀਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਲਓ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਅਤੇ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੇ ਮਹਾਨ ਉਪਦੇਸ਼, ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਚਲਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਰੋਗਰਹਿਤ ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।