ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਤਮਸੁਰੋਘ, ਪ੍ਰਤਿਰਥ, ਪੁਰਸਤ ਅਤੇ ਮਤਿਨਾਰਕ ਜਨਮੇ। ਪ੍ਰਤਿਰਥ ਤੋਂ ਕਣਵ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕਣਵ ਤੋਂ ਮੈਧਾਤਿਥਿ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਤਮਸੁਰੋਘ ਤੋਂ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ: ਦੂ਷ਮੰਤ, ਪ੍ਰਵੀਰਕ, ਸੁਮੰਤ, ਅਨਯੋ ਅਤੇ ਵੀਰ। ਦੂ਷ਮੰਤ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਜਨਮਿਆ। ਭਾਰਤ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਇਹ ਵੰਸ਼ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਮਰੁਤਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਭਰਦਵਾਜ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਯਜਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵਿਤਥ ਹੋ ਗਿਆ। ਵਿਤਥ ਤੋਂ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ: ਸੁਹੋਤ੍ਰ, ਸੁਹੋਤਾਰ, ਗਯਾ, ਗਰਭ ਅਤੇ ਕਪਿਲ। ਕਪਿਲ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਕੇਤੁ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਤਸਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਧਨਵੰਤਰੀ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੇਤੁਮਾਨ ਸੀ। ਕੇਤੁਮਾਨ ਤੋਂ ਹੇਮਰਥ ਅਤੇ ਦਿਵੋਦਾਸ ਹੋਏ। ਦਿਵੋਦਾਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤਰਦਨ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਭਰਗਵਤਸਾ ਹੋਇਆ। ਵਤਸਾ ਤੋਂ ਅਨਰਕਾ, ਅਨਰਕਾ ਤੋਂ ਕ੍ਸ਼ੇਮਕਾ, ਕ੍ਸ਼ੇਮਕਾ ਤੋਂ ਵਰ੍ਸ਼ਕੇਤੁ ਅਤੇ ਵਰ੍ਸ਼ਕੇਤੁ ਤੋਂ ਵਿਭੂ ਹੋਇਆ। ਵਿਭੂ ਤੋਂ ਅਨਰਤਾ ਅਤੇ ਸੁਕੁਮਾਰਕਾ, ਫਿਰ ਸੁਕੁਮਾਰਾ ਤੋਂ ਸਤ੍ਯਕੇਤੁ ਅਤੇ ਵਤਸਕਾ ਤੋਂ ਵਤਸਭੂਮੀ ਹੋਏ। ਸੁਹੋਤ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬ੍ਰਹਤ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ: ਅਜਮੀਢ਼, ਦੁਵਿਮੀਢ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤਿਸ਼ਾਲੀ ਪੁਰੁਮੀਢ਼ ਹੋਏ। ਅਜਮੀਢ਼ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਿਨੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜਹਨੂ ਜਨਮੇ। ਜਹਨੂ ਤੋਂ ਅਜਕਾਸ਼ਵਾ ਅਤੇ ਬਲਾਕਾਸ਼ਵਾ, ਅਤੇ ਬਲਾਕਾਸ਼ਵਾ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ। ਬਲਾਕਾਸ਼ਵਾ ਤੋਂ ਕੁਸ਼ਿਕਾ, ਕੁਸ਼ਿਕਾ ਤੋਂ ਗਾਧੀ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੰਦਰਕਾ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ), ਗਾਧੀ ਦੀ ਧੀ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਉਸ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇਵਰਾਤ ਅਤੇ ਕਟਿਮੁਖ ਹੋਏ; ਸ਼ੁਨਹਸ਼ੇਫ਼ਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ਟਕਾ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਅਜਮੀਢ਼ ਤੋਂ। ਨੀਲਿਨੀ ਤੋਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸੁਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਪੁਰੁਜਾਤੀ ਹੋਏ। ਪੁਰੁਜਾਤੀ ਤੋਂ ਵਾਹਿਆਸ਼ਵਾ, ਅਤੇ ਵਾਹਿਆਸ਼ਵਾ ਤੋਂ ਪੰਜ ਰਾਜੇ: ਮੁਕੁਲ, ਸ੍ਰੰਜਯ, ਵ੍ਰਹਦਿਸ਼ੁ, ਯਵੀਨਰਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਮਿਲਾ, ਜੋ ਪਾਂਚਾਲ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ। ਮੁਕੁਲ ਤੋਂ ਮੌਕੁਲਿਆ ਵੰਸ਼ ਹੋਇਆ, ਮੁਕੁਲ ਤੋਂ ਚੰਚਾਸ਼ਵਾ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਜੋੜੇ ਜਨਮੇ। ਦਿਵੋਦਾਸ ਅਤੇ ਅਹਲਿਆ ਤੋਂ ਸ਼ਰਦਵਤ ਹੋਇਆ, ਸ਼ਤਾਨੰਦ ਤੋਂ ਸਤ੍ਯਧ੍ਰਿਤੀ, ਅਤੇ ਮਿਥੁਨਾ ਤੋਂ ਵੰਸ਼ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਦਿਵੋਦਾਸ ਤੋਂ ਕ੍ਰਿਪਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਪੀ ਹੋਏ, ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ ਤੋਂ ਸੋਮਪਸ, ਸ੍ਰੰਜਯ ਤੋਂ ਪੰਚਧਨੁ, ਅਤੇ ਸੋਮਦੱਤਾ ਤੋਂ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ। ਸੋਮਦੱਤਾ ਤੋਂ ਸਹਦੇਵ, ਸਹਦੇਵ ਤੋਂ ਸੋਮਕਾ, ਸੋਮਕਾ ਤੋਂ ਜੰਤੁ, ਅਤੇ ਜੰਤੁ ਤੋਂ ਪૃਸ਼ਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ। ਪૃਸ਼ਤਾ ਤੋਂ ਦ੍ਰੁਪਦ, ਉਸ ਤੋਂ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ ਤੋਂ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਕੇਤੁ, ਅਤੇ ਧੂਮਿਨੀ ਤੋਂ ਜਮੀਢ਼ ਵੰਸ਼ੀ ਰਿਕਸ਼ਾ ਜਨਮਿਆ। ਰਿਕਸ਼ਾ ਤੋਂ ਸੰਬਲਣ, ਸੰਵਰਣ ਤੋਂ ਕੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਛੱਡ ਕੇ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਵਸਾਇਆ। ਕੁਰੂ ਤੋਂ ਸੁਧਨਵਨ, ਫਿਰ ਸੁਧਨੁ, ਫਿਰ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਅਰੀਮੇਜਯਾ ਹੋਏ। ਸੁਧਨਵਨ ਤੋਂ ਸੁਹੋਤ੍ਰ, ਸੁਹੋਤ੍ਰ ਤੋਂ ਚਯਵਨ ਹੋਇਆ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਅਤੇ ਪਰਿਚਾਰਾ ਤੋਂ ਗਿਰਿਕਾ ਨੂੰ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ: ਵ੍ਰਹਦਰਥ, ਕੁਸ਼, ਵੀਰ, ਯਦੁ, ਪ੍ਰਤਿਆਗ੍ਰਹਾ ਅਤੇ ਬਲ। ਰਾਜਾ ਵ੍ਰਹਦਰਥ ਤੋਂ ਮਤਸ੍ਯਕਾਲੀ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾਗ੍ਰਾ, ਕੁਸ਼ਾਗ੍ਰਾ ਤੋਂ ਵ੍ਰਸ਼ਭ, ਅਤੇ ਵ੍ਰਸ਼ਭ ਤੋਂ ਸਤ੍ਯਹਿਤਾ ਹੋਏ। ਸੁਧਨਵਨ ਤੋਂ ਉਰਜਾ, ਉਰਜਾ ਤੋਂ ਸੰਭਵ, ਸੰਭਵ ਤੋਂ ਜਰਾਸੰਧ, ਜਰਾਸੰਧ ਤੋਂ ਸਹਦੇਵ ਹੋਇਆ। ਸਹਦੇਵ ਤੋਂ ਉਦਾਪੀ, ਉਦਾਪੀ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੁਤਕਰਮਕਾ, ਅਤੇ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਤੋਂ ਧਰਮੀ ਜਨਮੇਜਯਾ ਹੋਇਆ। ਜਨਮੇਜਯਾ ਤੋਂ ਤ੍ਰਸਦਸ੍ਯੂ, ਜਹਰੋ ਤੋਂ ਸੁਰਥ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤਸੇਨ, ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਅਤੇ ਭੀਮਸੇਨ ਹੋਏ। ਜਨਮੇਜਯਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੁਰਥ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨ ਹੋਏ। ਸੁਰਥ ਤੋਂ ਵਿਦੂਰਥ, ਵਿਦੂਰਥ ਤੋਂ ਰਿਕਸ਼ਾ, ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਰਿਕਸ਼ਾ ਤੋਂ ਭੀਮਸੇਨ ਹੋਇਆ। ਭੀਮਸੇਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤੀਪ, ਪ੍ਰਤੀਪ ਤੋਂ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਹੋਇਆ। ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਤੋਂ ਦੇਵਾਪੀ, ਵਾਹਲਿਕਾ ਅਤੇ ਸੋਮਦੱਤਾ ਹੋਏ। ਵਾਹਲਿਕਾ ਤੋਂ ਸੋਮਦੱਤਾ, ਸੋਮਦੱਤਾ ਤੋਂ ਭੂਰੀ, ਭੂਰਿਸ੍ਰਵਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ਲਾ ਹੋਏ। ਗੰਗਾ ਤੋਂ ਸ਼ਾਂਤਨੁ ਨੂੰ ਭੀਸ਼ਮ ਮਿਲਿਆ, ਕਾਲਿਆ ਤੋਂ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯਾ, ਅਤੇ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯਾ ਦੀ ਖੇਤ੍ਰਜ ਯੋਨੀ ਤੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਦ੍ਵੈਪਾਯਨ (ਵਿਆਸ) ਜਨਮਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟ੍ਰ, ਪਾਂਡੂ ਅਤੇ ਵਿਦੁਰਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਪਾਂਡੂ ਤੋਂ ਕੁੰਤੀ ਰਾਹੀਂ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਭੀਮ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਹੋਏ। ਮਾਦਰੀ ਤੋਂ ਨਕੁਲ ਅਤੇ ਸਹਦੇਵ, ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜਨਮੇ। ਅਰਜੁਨ ਤੋਂ ਅਭਿਮਨਯੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਦ੍ਰੌਪਦੀ, ਜੋ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਿਅ ਸੀ, ਨੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਵਿੰਧਿਆ, ਭੀਮਸੇਨ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੁਤਕੀਰਤੀ, ਅਤੇ ਧਨੰਜਯ (ਅਰਜੁਨ) ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਹਦੇਵ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੁਤਕਰਮਣ, ਨਕੁਲ ਤੋਂ ਸ਼ਤਾਨੀਕਾ, ਭੀਮਸੇਨ ਅਤੇ ਹਿੰਬਾ ਤੋਂ ਘਟੋਤਕਚ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ, ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ, ਅਣਗਿਣਤ ਹਨ। ਸਮਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਮਾਂ ਹੀ ਹਰੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਦੁਜਾਾਤਮਾ ਲੋਕ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ। ਅੱਗ ਨੂੰ ਹੋਮ ਦਿਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਅਗਨਿ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਮੈਂ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦਾ ਗਿਆਨ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਧਨਵੰਤਰੀ ਦੇਵ ਨੇ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ—ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵੀ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਸੁਸ਼੍ਰੁਤ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: "ਮੈਨੂੰ ਆਯੁਰਵੇਦ ਬਤਾਓ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਨੁਸਖੇ, ਸਿਧ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਵੀ ਜੀਉਂਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨ ਹੋਵੇ।