ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਸਮੌਜਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੁਦੰਸ਼ਟ੍ਰ, ਸੁਵਾਸ ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਧ੍ਰਿਸ਼ਟ ਦੀਆਂ ਦੋ ਰਾਣੀਆਂ ਗਾਂਧਾਰੀ ਅਤੇ ਮਾਦ੍ਰੀ ਸਨ। ਗਾਂਧਾਰੀ ਤੋਂ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਅਤੇ ਮਾਦ੍ਰੀ ਤੋਂ ਯੁਧਾਜਿਤ। ਧ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੋਂ ਅਨਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਨੀ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੇਵਮੀਢੁਸ਼ਾ ਜਨਮੇ। ਅਨਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਿੱਘਨ ਹੋਏ, ਨਿੱਘਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੇਨਕਾ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੇਨਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੇਨਾ ਹੋਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਿਆਮੰਤਕ ਮਣੀ ਮਿਲੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਸੇਨਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਇੱਕ ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਮਣੀ ਲੈ ਗਇਆ। ਜਾਮ੍ਬਵਾਨ ਨੇ ਉਸ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਤੇ ਮਣੀ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖ ਲਈ। ਫਿਰ, ਹਰੀ ਨੇ ਜਾਮ੍ਬਵਾਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਮਣੀ ਅਤੇ ਜਾਮ੍ਬਵਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਹਰੀ ਜਦੋਂ ਦੁਆਰਕਾ ਪੁੱਜੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਣੀ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਸ਼ਤਧਨਵਾ ਨੇ ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਦਾ ਬਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਸ਼ਤਧਨਵਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਮਣੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਰਸਾਈ। ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੁਖੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਮਣੀ ਅਕ੍ਰੂਰ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਉੱਤੇ ਜੋ ਝੂਠਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਹਟ ਗਿਆ। ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਨੂੰ ਮੌਤ ਬਾਅਦ ਸਵਰਗ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਸਤ੍ਰਾਜਿਤ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਿਆ ਸਤਭਾਮਾ ਬਣੀ। ਅਨਮਿਤ੍ਰ ਤੋਂ ਸ਼ਿਨੀ, ਸ਼ਿਨੀ ਤੋਂ ਸਤ੍ਯਕਾ, ਸਤ੍ਯਕਾ ਤੋਂ ਸਾਤ੍ਯਕੀ, ਅਤੇ ਯੁਯੁਧਾਨ ਤੋਂ ਹੁਣੀ ਹੋਏ। ਧੁਨੇਰੀ ਯੁਗੰਧਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ੍ਵਾਹ੍ਯਾ ਸੀ, ਜੋ ਯੁਧਾਜਿਤ ਬਣਿਆ। ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਿਸ਼ਭ ਅਤੇ ਖੇਤ੍ਰਕਾ ਹੋਏ। ਰਿਸ਼ਭ ਤੋਂ ਸ੍ਵਫਲਕਾ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਸ੍ਵਫਲਕਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਕ੍ਰੂਰ ਹੋਇਆ, ਅਕ੍ਰੂਰ ਤੋਂ ਸੂਧਨਵਕਾ। ਸ਼ੂਰ ਤੋਂ ਵਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਪ੍ਰਿਥਾ (ਕੁੰਤੀ) ਪਾਂਡੂ ਦੀ ਪ੍ਰਿਆ ਬਣੀ। ਧਰਮ ਦੇ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਾਲ ਪਾਂਡੂ ਨੂੰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਹੋਏ; ਵਾਯੂ ਤੋਂ ਕੁੰਤੀ ਨੂੰ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ (ਭੀਮ); ਇੰਦਰ ਤੋਂ ਧਨੰਜਯ (ਅਰਜੁਨ); ਅਤੇ ਮਾਦ੍ਰੀ ਤੋਂ ਨਕੁਲ ਤੇ ਸਹਦੇਵ ਹੋਏ। ਵਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਰੋਹਿਣੀ ਤੋਂ ਰਾਮ, ਸਾਰਣ ਅਤੇ ਦੁਰਗਮ ਜਨਮੇ। ਵਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਦੇਵਕੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਸੇਨਕਾ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਕੀਰਤਿਮਾਨ, ਭਦ੍ਰਸੇਨ, ਜਾਰੁਖ੍ਯ, ਵਿ਷ਣੁਦਾਸਕ, ਭਦ੍ਰਦੇਹ ਅਤੇ ਕਂਸ—ਇਹ ਛੇ ਗਰਭ ਕਂਸ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ ਬਲਰਾਮ, ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਸੁਭਦ੍ਰਾ, ਚਾਰੁਦੇਸ਼ਣ, ਸ਼ਾਮ੍ਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਅਤੇ ਜਾਮ੍ਬਵਤੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਅਗਨਿ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਕਸ਼੍ਯਪ ਵਸੁਦੇਵ ਬਣੇ, ਅਤੇ ਦੇਵਕੀ ਮਹਾਨ ਆਦਿਤੀ ਸੀ। ਵਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਦੇਵਕੀ ਤੋਂ ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜਨਮੇ, ਉਹ ਤਪ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਨ। ਉਹ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਅਧਰਮ ਦੇ ਨਾਸ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਲਈ ਜਨਮੇ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੁਕਮੀਣੀ, ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ, ਸਤ੍ਯਾ, ਨਗ੍ਨਜਿਤੀ, ਗਾਂਧਾਰੀ, ਲਕ੍ਸ਼ਮਣਾ, ਮਿਤ੍ਰਾਵਿੰਦਾ, ਕਾਲਿੰਦੀ, ਜਾਮ੍ਬਵਤੀ, ਸੁਸ਼ੀਲਾ, ਮਾਦ੍ਰੀ, ਕਉਸ਼ਲਿਆ, ਵਿਜਯਾ ਅਤੇ ਜਯਾ ਆਦਿ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਣੀਆਂ ਸਨ। ਰੁਕਮੀਣੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਆਦਿ ਪੁੱਤਰ, ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਤੋਂ ਭੀਮ ਆਦਿ, ਜਾਮ੍ਬਵਤੀ ਤੋਂ ਸ਼ਾਮ੍ਬ ਆਦਿ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਲਗਭਗ ਇਕ ਲੱਖ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਅੱਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯਾਦਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਅਤੇ ਵੈਦਰਭੀ ਤੋਂ ਅਨਿਰੁੱਧ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸੀ। ਅਨਿਰੁੱਧ ਤੋਂ ਵਜ੍ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਲਵਾਨ ਯਾਦਵ ਜਨਮੇ। ਤਿੰਨ ਕਰੋੜ ਯਾਦਵ ਅਤੇ ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਦਾਨਵ ਹੋਏ। ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣੇ, ਹਰੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਮਨੁੱਖ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਰਸਤ ਲਈ ਬਾਰਾਂ ਯੁੱਧ ਹੋਏ। ਪਹਿਲਾ ਨਰਸਿੰਘ ਯੁੱਧ ਸੀ, ਦੂਜਾ ਵਾਮਨ ਦਾ ਯੁੱਧ। ਤੀਜਾ ਵਾਰਾਹਾ ਦਾ ਯੁੱਧ, ਚੌਥਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮंथਨ। ਤਾਰਕਾਮਯ ਯੁੱਧ, ਛੇਵਾਂ ਆਜੀਵਕ ਯੁੱਧ। ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦਾ ਨਾਸ, ਅੰਧਕ ਦਾ ਬਧ, ਨੌਵਾਂ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਬਧ, ਹਾਲਾਹਲ ਦਾ ਨਾਸ, ਫਿਰ ਕੋਲਾਹਲ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਨਰਸਿੰਘ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਨੇ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਕਸ਼੍ਯਪ ਅਤੇ ਆਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਮਨ ਨੇ ਬਲੀ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜ ਮਹਿਲੇਂਦ੍ਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਵਾਰਾਹਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਹਰੀ ਨੇ ਹਿਰਣ੍ਯਾਖ੍ਸ਼ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਠਾ ਲਿਆ। ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਮਥਨੀ ਅਤੇ ਵਾਸੁਕੀ ਨੂੰ ਰੱਸੀ ਬਣਾਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਥਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਿਲਿਆ। ਤਾਰਕਾਮਯ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋਈ, ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਸੋਮ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਰੋਕਿਆ। ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਹਰੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਆਸਰੇ ਅਤੇ ਸਭ ਦਾ ਨਾਥ ਹੈ, ਨੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਨਗਰੀ ਦਾ ਨਾਸ ਕੀਤਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ। ਹਰੀ, ਜੋ ਰੇਵਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹਨ, ਨੇ ਉਸ ਅੰਨ੍ਹੇ ਦੈਤ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਪੀੜਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਗੌਰੀ ਨੂੰ ਹਥਿਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵੰਸ਼ ਨਾਸਕ ਸੀ, ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਹਰੀ ਨੇ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਲ੍ਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੁਸਟ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਹਲ ਵਿਸ਼ ਅਤੇ ਦੈਤ ਨੂੰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ, ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ। ਕੋਲਾਹਲ ਦੈਤ ਅਤੇ ਹਾਲਾਹਲ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਹਰਾਕੇ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜੇ, ਯੁਵਰਾਜ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ—ਜੋ ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਜਾਂ ਅਣਕਿਹਾ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਹਰੀ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਹਨ।