ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਚੰਦ੍ਰਾਵਲੋਕ ਤੋਂ ਤਾਰਾਪੀਰ ਜੰਮੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਚੰਦ੍ਰਪర్వਤ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਚੰਦ੍ਰਗਿਰੀ ਤੋਂ ਭਾਨੁਰਥਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼੍ਰੁਤਾਯੁ ਸੀ। ਅੱਗੇ ਅਗਨੀ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੋਮ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਸਦੀ ਕਥਾ ਪੜ੍ਹਨ-ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਵਿ਷ਣੂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਭੀ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤ੍ਰਿ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸੋਮ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਸੋਮ ਨੇ ਰਾਜਸੂਯ ਯਗ੍ਯ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਯਗ੍ਯ ਦਾ ਅੰਤਮ ਸਨਾਨ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਲੋਕ ਸੋਮ ਨੂੰ ਉਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਸਭ ਉਥੇ ਆ ਗਏ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕਾਮਨਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਸੋਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਇੰਨ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਨੇ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਸਿਨੀਵਾਲੀ ਨੇ ਕਰਦਮ ਨੂੰ, ਪੁਸ਼ਟੀ ਨੇ ਅਡੋਲ ਧਾਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤਜੋਲੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਪ੍ਰਭਾ ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ, ਕੁਹੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਹਵਿਸ਼ਮੰਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਕੀਰਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਜਯੰਤ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ, ਵਾਸੁ ਨੇ ਮਾਰੀਚ ਕਸ਼ਯਪ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਤੀ ਨੇ ਨੰਦੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਸੋਮ ਵੱਲ ਆ ਗਈ। ਸੋਮ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਹੀ ਸਮਝ ਕੇ ਚਾਹਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਇਹ ਪਾਪ ਕਰ ਬੈਠੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਸਕੇ, ਨਾ ਹਥਿਆਰ ਚਲਾ ਸਕੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੋਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਸੱਤ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਪਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੋਮ ਦਾ ਮਨ ਸੰਯਮ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਪਤਨੀ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ। ਸੋਮ ਨੇ ਅੰਗਿਰਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਕੇ ਤਾਰਾ ਦਾ ਹਰਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਕ ਵੱਡਾ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਤਾਰਾ ਯੁੱਧ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਯੁੱਧ ਦੇਵਤੇਆਂ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਹੋਣ ਦਾ ਭੈ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੈ ਕੇ, ਉਸ਼ਨਸ ਨੇ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਅੰਗਿਰਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਤਾਰਾ ਗਰਭਵਤੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ। ਤਿਆਗਿਆ ਗਿਆ ਜਣਨ, ਜੋ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਉਚਾਰਿਆ, "ਮੈਂ ਸੋਮ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬੁਧ ਸੋਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਬੁਧ ਤੋਂ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਜੰਮਿਆ। ਉਰਵਸ਼ੀ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਛੱਡ ਕੇ ਆਈ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਨੂੰ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਚੁਣ ਲਿਆ। ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਨੇ ਉਰਵਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ ਦਸ ਸਾਲ ਅਤੇ ਪੰਜ, ਫਿਰ ਪੰਜ, ਛੇ, ਸੱਤ, ਅੱਠ, ਦਸ ਅਤੇ ਅੱਠ ਸਾਲ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਈ ਸਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਾਥੀ ਵਜੋਂ ਜੀਵਨ ਵਤੀਤ ਕੀਤਾ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਇਕੋ ਅੱਗ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਤ੍ਰੈਵਿਦਿਕ ਕਰਮ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਨੇ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਕਰਕੇ ਗੰਧਰਵ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਰਵਸ਼ੀ ਤੋਂ ਆਯੁ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਾਯੁ, ਅਸ਼ਵਾਯੁ, ਧਨਾਯੁ, ਧ੍ਰਿਤਿਮਾਨ, ਵਾਸੁ, ਦਿਵਿਜਾਤ ਅਤੇ ਸ਼ਤਾਯੁ ਨਾਮਕ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮੇ, ਜੋ ਸਭ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਆਯੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਹੁਸ਼ ਸੀ। ਵਰਧਸ਼ਰਮਣ ਅਤੇ ਰਾਜੀ ਵੀ ਹੋਏ। ਰਾਜੀ ਦੇ ਦਰਭ, ਵਿਪਾਪਮਾ ਅਤੇ ਪੰਚਾਗਨਿਆ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਰਾਜੀ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਵਿ਷ਣੂ ਜੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਰਾਜੀ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਰਾਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਰਾਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਦੁਸ਼ਟਤਾ ਕਰਕੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਰਾਜ ਹੜਪ ਲਿਆ। ਗੁਰੂ ਨੇ ਗ੍ਰਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਰਕੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਰਾਜ ਦਿਵਾਇਆ ਤੇ ਰਾਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੋਹ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਤੋਂ ਹਟ ਗਏ। ਨਹੁਸ਼ ਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ: ਯਤੀ, ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਯਯਾਤੀ, ਉਦਭਵ, ਪੰਚਕ, ਸ਼ਰਿਆਤੀ ਅਤੇ ਮੇਘਪਾਲਕ। ਯਤੀ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਹੀ ਵਿ਷ਣੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਮੁਕਤੀ ਪਾਈ। ਫਿਰ ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਚਾਰਯ ਦੀ ਧੀ ਦੇਵਯਾਨੀ ਨੂੰ ਪਤਨੀ ਬਣਾਇਆ। ਵ੍ਰਿਸ਼ਪರ್ವਨ ਦੀ ਧੀ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੇ ਯਯਾਤੀ ਨੂੰ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮਾਏ। ਦੇਵਯਾਨੀ ਤੋਂ ਯਦੁ ਅਤੇ ਤੁਰਵਸੁ ਜੰਮੇ। ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਤੋਂ ਦੁ੍ਰ੍ਹਯੁ, ਅਨੁ ਅਤੇ ਪੁਰੂ ਜੰਮੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਯਦੁ ਅਤੇ ਪੁਰੂ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹੋਏ। ਅਗਨੀ ਜੀ ਹੁਣ ਯਦੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਕਥਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਯਦੁ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਾਹਸਰਜਿਤ ਸੀ। ਸਾਹਸਰਜਿਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੀਲਾਂਜਿਕਾ, ਰਧੁ, ਕ੍ਰੋਸ਼ਟੁ ਅਤੇ ਸ਼ਤਜਿਤ ਹੋਏ। ਸ਼ਤਜਿਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੈਹਯ, ਰੇਣੁਹਯ ਅਤੇ ਹਯਾ ਹੋਏ। ਹੈਹਯ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮਨੇਤ੍ਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸੰਹਨ ਜੰਮਿਆ। ਸੰਹਨ ਤੋਂ ਮਹਿਮਾ, ਮਹਿਮਾ ਤੋਂ ਭਦ੍ਰਸੇਨਕ, ਭਦ੍ਰਸੇਨ ਤੋਂ ਦੁರ್ಗਮ ਅਤੇ ਦੁರ್ಗਮ ਤੋਂ ਕਨਕ ਜੰਮੇ। ਕਨਕ ਤੋਂ ਕ੍ਰਿਤਵੀਰਯ, ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਤਾਗਨੀ, ਕਰਵੀਰਕ ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਕ੍ਰਿਤੌਜਾ ਹੋਏ। ਕ੍ਰਿਤਵੀਰਯ ਤੋਂ ਅਰਜੁਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਦੱਤਾ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਸੱਤਾਂ ਦਵੀਪਾਂ ਦੀ ਪૃਥਵੀ ਦਾ ਰਾਜ, ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਅਜੈਤਾ ਹੋਣ ਦਾ ਵਰ ਦਿਤਾ। ਪਰ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਅਧਰਮ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਵਿ਷ਣੂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਗਈ। ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯਗ੍ਯ ਕੀਤੇ। ਉਸਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਧਨ ਦੀ ਘਾਟ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਸੀ। ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਕਦੇ ਵੀ ਕਾਰਤਵੀਰਯ ਦੀ ਉੱਚਤਾ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕੇਗਾ। ਯਗ੍ਯ, ਦਾਨ, ਤਪ, ਸ਼ੌਰਯ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ, ਕਾਰਤਵੀਰਯ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਨ—ਸੂਰਸੇਨ, ਸੂਰ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟੋਕਤ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਜਯਧਵਜ। ਜਯਧਵਜ ਤੋਂ ਤਾਲਜੰਘ ਜੰਮਿਆ, ਉਸ ਤੋਂ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ। ਹੈਹਯਾਂ ਦੀ ਪੰਜ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਬਣੀਆਂ, ਨਾਲ ਨਾਲ ਭੋਜ ਅਤੇ ਅਵੰਤੀ ਵੀ ਹੋਏ। ਵੀਤਿਹੋਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸ਼ੌਣਡਿਕਿਆ ਵੱਖਰੇ ਹੋਏ। ਵੀਤਿਹੋਤ੍ਰ ਤੋਂ ਅਨੰਤ, ਅਨੰਤ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਦੁਰਜਯ ਜੰਮੇ। ਹੁਣ ਅਗਨੀ ਜੀ ਕ੍ਰੋਸ਼ਟੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਕਥਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਵੈਮ ਹਰੀ (ਵਿ਷ਣੂ) ਜੰਮੇ। ਕ੍ਰੋਸ਼ਟੁ ਤੋਂ ਵਰਜਿਨੀਵਾਨ, ਉਸ ਤੋਂ ਸ੍ਵਾਹਾ, ਉਸ ਤੋਂ ਰੁਸ਼ਦਗੁ, ਫਿਰ ਚਿਤ੍ਰਸਥ, ਫਿਰ ਸ਼ਸ਼ਵਿੰਦੁ, ਚਿਤ੍ਰਰਥ ਅਤੇ ਹਰੀ ਭਗਤ ਸਮਰਾਟ ਹੋਏ। ਸ਼ਸ਼ਵਿੰਦੁ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਸਭ ਗਿਆਨੀ, ਸੁੰਦਰ, ਧਨਵਾਨ ਤੇ ਉਰਜਾਵਾਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਿਥੁਸ਼੍ਰਵਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਸੁਯਜ੍ਯਕ, ਉਸ ਤੋਂ ਉਸ਼ਨਾ, ਅਤੇ ਉਸ਼ਨਾ ਤੋਂ ਤਿਤਿਕਸ਼ੁ ਜੰਮਿਆ। ਤਿਤਿਕਸ਼ੁ ਤੋਂ ਮਰੁੱਤ, ਮਰੁੱਤ ਤੋਂ ਕੰਬਲਵਰਹਿਸ਼, ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਪਚਾਸ ਸਵਰਨਕਵਚੀ ਪੁੱਤਰ, ਰੁਕਮੇਸ਼ੁ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਥੁਰੁਕਮਕ ਹੋਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੋਮ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਮਹਾਨ ਰਾਜਿਆਂ, ਤਪਸਵੀਆਂ ਅਤੇ ਧਰਮਾਤਮਿਆਂ ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਆਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਵੀ ਹੋਇਆ।