ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਰਾਜੇ ਹੋਏ। ਵਿ਷্ণੂ ਜੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਪੁੱਤਰ ਧਰਤੀ ਖੋਦ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼্ণੂ ਵਲੋਂ ਸੜ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਸਮੰਜਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਦਿਲੀਪਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਦਿਲੀਪਾ ਤੋਂ ਭਗੀਰਥ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲਿਆਂਦਾ। ਭਗੀਰਥ ਤੋਂ ਨਾਭਾਗਾ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਨਾਭਾਗਾ ਤੋਂ ਅੰਬਰੀਸ਼ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਅੰਬਰੀਸ਼ ਤੋਂ ਸਿੰਧੁਦਵੀਪ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼੍ਰੁਤਾਯੁ ਸੀ। ਸ਼੍ਰੁਤਾਯੁ ਤੋਂ ਰਿਤਪਰਨ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਕਲਮਾਸ਼ਪਾਦਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਕਲਮਾਸ਼ਪਾਦਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਲਮਾਸ਼ਾਂਘ੍ਰਿ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਤੋਂ ਅਨਰਣਯਾ ਹੋਇਆ ਜੋ ਸਭ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ। ਅਨਰਣਯਾ ਤੋਂ ਨਿਘਨਾ, ਨਿਘਨਾ ਤੋਂ ਅਨਮਿਤ੍ਰ, ਤੇ ਫਿਰ ਰਘੁ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਰਘੁ ਤੋਂ ਦਿਲੀਪਾ ਹੋਇਆ, ਦਿਲੀਪਾ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਅਜਾ, ਅਜਾ ਤੋਂ ਦੀਰਘਵਾਹੁ, ਉਸ ਤੋਂ ਕਾਲਾ, ਤੇ ਫਿਰ ਅਜਾਪਾਲਾ ਹੋਇਆ। ਇਉਂ ਦਸ਼ਰਥ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਰਾਮ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਇਹੀ ਰਾਜਾ ਰਾਮ, ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦਾ ਨਾਸ ਕੀਤਾ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸੀ ਤੇ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿਚ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਂਗਾਥਾ, ਜੋ ਨਾਰਦ ਵਲੋਂ ਸੁਣ ਕੇ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਲਿਖੀ। ਰਾਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਕੁਸ਼ ਤੇ ਲਵ, ਜੋ ਸੀਤਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ। ਕੁਸ਼ ਤੋਂ ਅਤਿਥੀ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਨਿਸ਼ਧ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਨਿਸ਼ਧ ਤੋਂ ਨਲ, ਨਲ ਤੋਂ ਨਭ, ਨਭ ਤੋਂ ਪੁੰਡਰੀਕ, ਪੁੰਡਰੀਕ ਤੋਂ ਸੁਧਨਵਨ, ਸੁਧਨਵਨ ਤੋਂ ਦੇਵਾਨੀਕ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਅਹੀਨਾਸ਼ਵ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਅਹੀਨਾਸ਼ਵ ਤੋਂ ਸਹਸ੍ਰਾਸ਼ਵ, ਫਿਰ ਚੰਦਰਾਵਲੋਕ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਚੰਦਰਾਵਲੋਕ ਤੋਂ ਤਾਰਾਪੀਰ, ਤਾਰਾਪੀਰ ਤੋਂ ਚੰਦ੍ਰਪਰਵਤ, ਚੰਦ੍ਰਗਿਰੀ ਤੋਂ ਭਾਨੁਰਥ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੁਤਾਯੁ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਅਗਨਿ ਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੋਮ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿ਷্ণੂ ਦੇ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤ੍ਰਿ ਸੀ, ਤੇ ਅਤ੍ਰਿ ਤੋਂ ਸੋਮ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਸੋਮ ਨੇ ਰਾਜਸੂਯ ਯਗ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਅੰਤਿਮ ਸਨਾਨ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕ ਸੋਮ ਨੂੰ ਉਸ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਸੋਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਸਿਨੀਵਾਲੀ ਨੇ ਕਰਦਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਪੁਸ਼ਟੀ ਨੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਧਾਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੀ ਕਾਂਤੀ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਪ੍ਰਭਾ ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਕੁਹੁ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਹਵਿਸਮੰਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਕੀਰਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਜਯੰਤ ਨੂੰ, ਵਾਸੁ ਨੇ ਮਾਰੀਚ ਕਸ਼ਯਪ ਨੂੰ, ਤੇ ਧ੍ਰਿਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੰਦੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸੋਮ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ। ਸੋਮ ਨੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਮੰਨਕੇ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਪਾਪ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਨਾ ਤਾਂ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਸਕੇ, ਨਾ ਹੀ ਹਥਿਆਰ ਚਲਾ ਸਕੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੋਮ ਨੇ ਤਪ ਨਾਲ ਸੱਤ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਸੋਮ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਅਸੰਯਮਤਾ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਤਨੀ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਛੀਨ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ। ਸੋਮ ਨੇ ਅੰਗਿਰਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਜਬਰਦਸਤੀ ਲੈ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ 'ਤਾਰਾ ਯੁੱਧ' ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਹਾਂਯੁੱਧ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਿਨਾਸ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੈ ਕੇ, ਉਸ਼ਨਾਸ ਨੇ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਅੰਗਿਰਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਤਾਰਾ ਗਰਭਵਤੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇ। ਤਿਆਗਿਆ ਗਿਆ ਬੱਚਾ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਸੋਮ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬੁਧ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਬੁਧ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਰਵਸ਼ੀ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਛੱਡ ਆਈ, ਉਸਨੇ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ। ਦੱਸ ਪੰਜ, ਫਿਰ ਪੰਜ, ਛੇ, ਸੱਤ, ਅੱਠ, ਦੱਸ ਤੇ ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਰਵਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਇਆ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਇੱਕ ਹੀ ਅੱਗ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਜਨ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਪੁਰੂਰਵਾਸ, ਜੋ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸੀ ਸੀ, ਗੰਧਰਵ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਉਰਵਸ਼ੀ ਤੋਂ ਆਯੁ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਾਯੁ, ਅਸ਼ਵਾਯੁ, ਧਨਾਯੁ, ਧ੍ਰਿਤਿਮਾਨ, ਵਾਸੁ, ਦਿਵਿਜਾਤ ਤੇ ਸ਼ਤਾਯੁ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਜੋ ਸਭ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਤੇ ਬਲ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਆਯੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਹੁਸ਼ ਹੋਇਆ, ਵ੍ਰਿਦਧਸ਼ਰਮਨ ਤੇ ਰਜੀ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਦਰਭ, ਵਿਪਾਪਮਾ, ਤੇ ਪੰਚਾਗਨਯਾ ਹੋਏ, ਰਜੀ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਰਜੀ, ਜੋ ਵਿ਷্ণੂ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਮਾਰਿਆ। ਰਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਫਿਰ ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ ਰਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਬੁਰੇ ਇਰਾਦਿਆਂ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਦਾ ਰਾਜ ਲੈ ਲਿਆ। ਗੁਰੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਕੇ, ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਰਾਜ ਵਾਪਸ ਦਿਵਾ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਰਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਤੋਂ ਹਟ ਗਏ। ਨਹੁਸ਼ ਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ: ਯਤੀ, ਯਯਾਤੀ, ਉਦਭਵ, ਪੰਚਕ, ਸ਼ਰਿਆਤੀ ਤੇ ਮੇਘਪਾਲਕ। ਯਤੀ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਹੀ ਵਿ਷्णੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੀ ਧੀ ਦੇਵਯਾਨੀ, ਯਯਾਤੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ। ਵ੍ਰਿਸ਼ਪਰਵਨ ਦੀ ਧੀ ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਨੇ ਯਯਾਤੀ ਨੂੰ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਦਿੱਤੇ। ਦੇਵਯਾਨੀ ਤੋਂ ਯਦੁ ਤੇ ਤੁਰਵਸੁ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਸ਼ਰਮਿਸ਼ਠਾ ਤੋਂ ਦ੍ਰੁਹਯੁ, ਅਨੁ ਤੇ ਪੁਰੁ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਯਦੁ ਤੇ ਪੁਰੁ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਵਧਾਏ। ਅਗਨਿ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਯਦੁ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਾਹਸਰਜਿਤ ਸੀ। ਨੀਲਾਂਜਿਕਾ, ਰਧੁ, ਕ੍ਰੋਸ਼ਟੁ ਤੇ ਸ਼ਤਜਿਤ, ਇਹ ਸਾਹਸਰਜਿਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਸ਼ਤਜਿਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੇਹਯ, ਰੇਣੁਹਯ ਤੇ ਹਯਾ ਸਨ। ਹੇਹਯ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮਨੇਤ੍ਰ ਸੀ, ਤੇ ਧਰਮਨੇਤ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੰਹਨਾ ਹੋਇਆ। ਸੰਹਨਾ ਤੋਂ ਮਹਿਮਾ, ਮਹਿਮਾ ਤੋਂ ਭਦ੍ਰਸੇਨਕ, ਭਦ੍ਰਸੇਨ ਤੋਂ ਦੁਰਗਮ, ਤੇ ਦੁਰਗਮ ਤੋਂ ਕਨਕ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਕਨਕ ਤੋਂ ਕ੍ਰਿਤਵੀਰਯ, ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਤਾਗਨੀ, ਕਰਵੀਰਕ, ਤੇ ਚੌਥਾ ਕ੍ਰਿਤੌਜਾ ਹੋਇਆ। ਕ੍ਰਿਤਵੀਰਯ ਤੋਂ ਅਰਜੁਨ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਦੱਤਾ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਸੱਤਾਂ ਦਵੀਆਂ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ, ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਅਜੇਯਤਾ ਦਿਤੀ। ਪਰ, ਅਧਰਮ ਕਰਕੇ, ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਵਿ਷्णੂ ਦੇ ਹੱਥੀਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਰਾਜੇ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯਜਨ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਚਰਿਤਰ ਤੇ ਕਰਤਬ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉੱਤਮਤਾ, ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਜਾਰੀ ਰਹੀਆਂ।