ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਆਗਨੀ ਦੇ ਮੂਲ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਕੁਕ੍ਸ਼ੀ ਤੋਂ ਕਕੁਤ੍ਸਥ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੁਯੋਧਨ ਹੋਏ। ਸੁਯੋਧਨ ਤੋਂ ਪృਥੁ, ਅਤੇ ਪృਥੁ ਤੋਂ ਵਿਸ਼੍ਵਗਸ਼੍ਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਵਿਸ਼੍ਵਗਸ਼੍ਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਆਯੁਸ਼ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸੁਥੋਧਨ, ਫਿਰ ਪృਥੁ, ਅਤੇ ਪੂਨ੍ਹ ਵਿਸ਼੍ਵਗਸ਼੍ਵ ਜਨਮੇ। ਸ਼੍ਰਾਵੰਤ ਤੋਂ ਵ੍ਰਿਹਦਸ਼੍ਵ, ਫਿਰ ਕੁਬਲਾਸ਼੍ਵ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਧੁੰਧੁਮਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਧੁੰਧੁ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਧੁੰਧੁਮਾਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਦ੍ਰਿਢਾਸ਼੍ਵ, ਦੰਡ ਅਤੇ ਕਪਿਲ। ਦ੍ਰਿਢਾਸ਼੍ਵ ਤੋਂ ਹਰਯਸ਼੍ਵ ਤੇ ਪ੍ਰਮੋਦਕ ਜਨਮੇ। ਹਰਯਸ਼੍ਵ ਤੋਂ ਨਿਕੁੰਭ, ਨਿਕੁੰਭ ਤੋਂ ਸੰਹਤਾਸ਼੍ਵ, ਅਤੇ ਸੰਹਤਾਸ਼੍ਵ ਤੋਂ ਅਕ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼੍ਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਰਣਾਸ਼੍ਵ ਤੋਂ ਯੁਵਨਾਸ਼੍ਵ, ਯੁਵਨਾਸ਼੍ਵ ਤੋਂ ਮਾਂਧਾਤ੍ਰ, ਫਿਰ ਮਾਂਧਾਤ੍ਰ ਤੋਂ ਪੁਰੁਕੁਤ੍ਸ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪੁੱਤਰ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਹੋਏ। ਪੁਰੁਕੁਤ੍ਸ ਤੋਂ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਤ੍ਰਸਦਸ੍ਯੁ ਜਨਮੇ। ਤ੍ਰਸਦਸ੍ਯੁ ਤੋਂ ਸੁਧਨਵਾ, ਫਿਰ ਸੁਧਨਵਾ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਧਨਵਾ। ਤ੍ਰਿਧਨਵਾ ਤੋਂ ਤਰੁਣ, ਤਰੁਣ ਤੋਂ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਤ੍ਯਰਥ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਤੋਂ ਰੋਹਿਤਾਸ਼੍ਵ, ਰੋਹਿਤਾਸ਼੍ਵ ਤੋਂ ਵ੍ਰਿਕ, ਵ੍ਰਿਕ ਤੋਂ ਵਾਹੁ, ਅਤੇ ਵਾਹੁ ਤੋਂ ਸਾਗਰ ਹੋਏ। ਸਾਗਰ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਪ੍ਰਭਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਭਾ ਨੇ ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਤੁਸ਼੍ਟਾ ਅਤੇ ਔਰਵਾ ਦੇ ਯੋਗ ਤੋਂ ਭਾਨੁਮਤੀ ਨੇ ਅਸਮੰਜਸ ਨਾਮਕ ਇਕੋ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਗਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਪੁੱਤਰ ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਖੋਦ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਿ਷्णੁ ਵੱਲੋਂ ਸਾੜੇ ਗਏ। ਅਸਮੰਜਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਤੋਂ ਦਿਲੀਪ। ਦਿਲੀਪ ਤੋਂ ਭਗੀਰਥ ਜਨਮੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲਿਆਂਦਾ। ਭਗੀਰਥ ਤੋਂ ਨਾਭਾਗ, ਅਤੇ ਨਾਭਾਗ ਤੋਂ ਅੰਬਰੀਸ਼। ਅੰਬਰੀਸ਼ ਤੋਂ ਸਿੰਧੁਦਵੀਪ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੁਤਾਯੁ, ਫਿਰ ਰਿਤਪਰਨ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਲਮਾਸ਼ਪਾਦ। ਕਲਮਾਸ਼ਪਾਦ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਲਮਾਸ਼ਾਂਘ੍ਰੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਤੋਂ ਅਨਰਣਯ, ਫਿਰ ਨਿਘਨ, ਅਨਮਿਤ੍ਰ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਰਘੁ ਜਨਮੇ। ਰਘੁ ਤੋਂ ਦਿਲੀਪ, ਦਿਲੀਪ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਅਜ, ਅਜ ਤੋਂ ਦੀਰਘਵਾਹੁ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕਾਲ, ਫਿਰ ਅਜਾਪਾਲ ਹੋਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਨਾਰਾਯਣ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਸਨ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਰਾਮ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦਾ ਨਾਸ ਕੀਤਾ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਜਾ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਾ ਬਣੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਨਾਰਦ ਤੋਂ ਸੁਣ ਕੇ ਲਿਖੀ। ਰਾਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਲਵ, ਜੋ ਸੀਤਾ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ। ਕੁਸ਼ ਤੋਂ ਅਤਿਥਿ, ਫਿਰ ਨਿਸ਼ਧ, ਨਿਸ਼ਧ ਤੋਂ ਨਲ, ਫਿਰ ਨਭ, ਨਭ ਤੋਂ ਪੁੰਡਰੀਕ, ਅਤੇ ਪੁੰਡਰੀਕ ਤੋਂ ਸੁਧਨਵਨ ਜਨਮੇ। ਸੁਧਨਵਨ ਤੋਂ ਦੇਵਾਨੀਕ, ਫਿਰ ਅਹੀਨਾਸ਼੍ਵ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਹਸ੍ਰਾਸ਼੍ਵ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਚੰਦਰਾਵਲੋਕ। ਚੰਦਰਾਵਲੋਕ ਤੋਂ ਤਾਰਾਪੀਰ, ਫਿਰ ਚੰਦਰਪਰਵਤ, ਚੰਦਰਗਿਰੀ ਤੋਂ ਭਾਨੁਰਥ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼੍ਰੁਤਾਯੁ ਹੋਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਖਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਮਹਾਨ ਪਰੰਪਰਾ ਚੱਲਦੀ ਰਹੀ। ਹੁਣ, ਅਗਨੀ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੋਮ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਥਾ ਸ੍ਰਵਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਵਿ਷ਣੁ ਦੇ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜਨਮੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅਤ੍ਰਿ, ਅਤੇ ਅਤ੍ਰਿ ਤੋਂ ਸੋਮ (ਚੰਦਰਮਾ) ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਸੋਮ ਨੇ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜ੍ਯ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਯਾਜ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਅੰਤੀਮ ਸਨਾਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਮ ਨੂੰ ਉਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਏ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ, ਜੋ ਕਾਮ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਸੋਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਨਾਰਾਯਣ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਸਿਨੀਵਾਲੀ ਨੇ ਕਰਦਮ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ। ਪੁਸ਼ਟੀ ਨੇ ਅਚਲ ਧਾਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੀ ਤੇਜਤਾ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ। ਪ੍ਰਭਾ ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ, ਅਤੇ ਕੁਹੂ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਹਵਿਸ਼ਮੰਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਕੀਰਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਜਯੰਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ, ਵਾਸੁ ਨੇ ਮਾਰੀਚ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ, ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਤਿ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੰਦੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸੋਮ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ। ਸੋਮ ਨੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਮਝ ਕੇ ਚਾਹਿਆ। ਜਦ ਇਹ ਉਲੰਘਣਾ ਹੋਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਸਕੇ, ਨਾ ਹਥਿਆਰ ਚਲਾ ਸਕੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੋਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਸੱਤ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਸੋਮ ਦਾ ਮਨ ਵਿਅਕੁਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਅਪਰਾਧ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚਲ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਤਨੀ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਬਲਪੂਰਵਕ ਚੱਕ ਲਿਆ। ਸੋਮ ਨੇ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕਰਕੇ ਅੰਗਿਰਸ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਤਾਰਾ ਯੁੱਧ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਯੁੱਧ ਇਤਨਾ ਭਿਆਨਕ ਸੀ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਸੰਕਟ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆ ਕੇ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਅੰਗਿਰਸ ਪੁੱਤਰ (ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ) ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਤਾਰਾ ਗਰਭਵਤੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ। ਤਿਆਗਿਆ ਹੋਇਆ ਗਰਭ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੱਚਾਰਿਆ, "ਮੈਂ ਸੋਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਮ ਤੋਂ ਬੁਧ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਬੁਧ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਹੋਇਆ। ਉਰਵਸ਼ੀ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਛੱਡ ਕੇ ਆਈ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ। ਰਾਜਾ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਨੇ ਉਰਵਸ਼ੀ ਨਾਲ ਦਸ ਸਾਲ, ਫਿਰ ਪੰਜ, ਛੇ, ਸੱਤ, ਅੱਠ, ਦਸ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਅੱਠ ਸਾਲ ਇਕੱਠੇ ਵਤਿਤ ਕੀਤੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਅੱਗ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਤ੍ਰੈਵਿਦਿਕ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਨੇ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਰਹਿ ਕੇ ਗੰਧਰਵ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਰਵਸ਼ੀ ਤੋਂ ਆਯੁ, ਦ੍ਰਿਢਾਯੁ, ਅਸ਼੍ਵਾਯੁ, ਧਨਾਯੁ, ਧ੍ਰਿਤਿਮਾਨ, ਵਾਸੁ, ਦਿਵਿਜਾਤ, ਅਤੇ ਸ਼ਤਾਯੁ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਬਲ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਆਯੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਹੁਸ਼ ਹੋਇਆ। ਵ੍ਰਿਧਸ਼ਰਮਣ, ਰਜੀ, ਦਰਭ, ਵਿਪਾਪ੍ਮਾ ਅਤੇ ਪੰਚਾਗਨਿਆ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ। ਰਜੀ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਾਜ ਕੁਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿ਷ਣੁ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਰਜੀ ਨੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ 'ਤੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਖੁਦ ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ ਰਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ, ਦੁਸਟ ਮਨੋਰਥ ਨਾਲ, ਇੰਦਰ ਦਾ ਰਾਜ ਹੜਪ ਲਿਆ। ਪਰ, ਗੁਰੂ ਨੇ ਗ੍ਰਹ ਦੋਸ਼ ਨਿਵਾਰਣ ਕਰਕੇ, ਰਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਰਾਜ ਵਾਪਸ ਦਿਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਬੈਠੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਖਵਾਕੁ ਅਤੇ ਸੋਮ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਇਹ ਮਹਾਨ ਪਰੰਪਰਾ, ਉਤਪਤੀਆਂ, ਯੁੱਧਾਂ, ਯਗਿਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਦੀ ਕਥਾ ਲਗਾਤਾਰ ਚਲਦੀ ਰਹੀ।