ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਗਿਆ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਨ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ 'ਤੇ ਸੁਦਯੁਮਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਨਾ ਨਗਰੀ ਮਿਲੀ। ਸੁਦਯੁਮਨਾ ਨੇ ਰਾਜਪਾਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਰਾਜ ਪੁਰੂਰਵਾਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਨਰਿਸ਼ਯੰਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਕ ਬਣੇ, ਤੇ ਨਾਭਾਗ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੈਸ਼ਣਵ ਸੀ। ਅੰਬਰੀਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਧ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੋਂ ਧਾਰਸ਼ਟਕ ਵੰਸ਼ ਚਲਿਆ, ਸ਼ਰਿਆਤੀ ਤੋਂ ਸੁਕਲਗ ਅਤੇ ਨਰਤ্তু ਹੋਏ, ਤੇ ਅਨਰਤ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਵੈਰੋਹਿਆ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਅਨਰਤ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਸਥਲੀ ਨਗਰੀ ਸੀ। ਰੇਵਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰੈਵਤ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਕੁਦਮੀ ਵੀ ਆਖਦੇ, ਬਹੁਤ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੌ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕੁਸ਼ਸਥਲੀ ਦਾ ਰਾਜ ਮਿਲਣ ਉਪਰੰਤ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕੋਲ ਗੰਧਰਵ ਸੰਗੀਤ ਸੁਣਨ ਗਿਆ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਦੇਰ ਸੀ, ਪਰ ਮਾਨਵਾਂ ਲਈ ਕਈ ਯੁੱਗ ਲੰਘ ਗਏ। ਜਦ ਉਹ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਨਗਰੀ ਯਾਦਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਨਵੀਂ ਦੁਆਰਕਾ ਸੀ। ਇਹ ਨਗਰੀ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀ ਸੀ, ਕਈ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਵਾਲੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਰਖਿਆ ਭੋਜ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਤੇ ਅੰਧਕ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਸੀ। ਕਕੁਦਮੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁੱਤਰੀ ਰੇਵਤੀ ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਵਿਵਾਹ ਬਲਦੇਵ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਸੁਮੇਰੁ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਤਪ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਲੋਕ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਨਾਭਾਗ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਵੈਸ਼ਯ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣ ਗਏ। ਕਰੂਸ਼ ਤੋਂ ਕਾਰੂਸ਼ ਵੰਸ਼ ਚਲਿਆ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਬੜੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਕਸ਼ਤਰੀ ਸਨ। ਪਰਿਸ਼ਧ੍ਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਗਾਂ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸ਼ੂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਮਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਤੋਂ ਵਿਕੁਕਸ਼ੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਦੇਵਰਾਟ ਹੋਇਆ। ਵਿਕੁਕਸ਼ੀ ਤੋਂ ਕਕੁਤਸਥ, ਉਸ ਤੋਂ ਸੁਯੋਧਨ, ਫਿਰ ਪૃਥੁ, ਤੇ ਪૃਥੁ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵਗਸ਼ਵ। ਆਯੁਸ਼ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸੁਥੋਧਨ, ਫਿਰ ਪૃਥੁ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਗਸ਼ਵ। ਸ਼੍ਰਾਵੰਤ ਤੋਂ ਵ੍ਰਿਹਦਸ਼ਵ, ਉਸ ਤੋਂ ਕੁਬਲਾਸ਼ਵ, ਫਿਰ ਧੁੰਧੁਮਾਰਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਂ ਧੁੰਧੁ ਸੀ। ਧੁੰਧੁਮਾਰਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਦ੍ਰਿਢਾਸ਼ਵ, ਡੰਡਾ ਤੇ ਕਪਿਲਾ। ਦ੍ਰਿਢਾਸ਼ਵ ਤੋਂ ਹਰਿਆਸ਼ਵ ਤੇ ਪ੍ਰਮੋਦਕ, ਹਰਿਆਸ਼ਵ ਤੋਂ ਨਿਕੁੰਭ, ਨਿਕੁੰਭ ਤੋਂ ਸੰਘਤਾਸ਼ਵ, ਤੇ ਸੰਘਤਾਸ਼ਵ ਤੋਂ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਕ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼ਵ ਆਦਿ। ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ, ਜੋ ਰਣਾਸ਼ਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਮਾਂਧਾਤਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪੁਰੁਕੁਤਸ ਤੇ ਦੂਜਾ ਪੁੱਤਰ ਮੁਚੁਕੁੰਦ। ਪੁਰੁਕੁਤਸ ਤੋਂ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਘਰ ਤ੍ਰਸਦਸਯੂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਤ੍ਰਸਦਸਯੂ ਤੋਂ ਸੁਧਨਵਾ, ਉਸ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਧਨਵਾ, ਤੇ ਤ੍ਰਿਧਨਵਾ ਤੋਂ ਤਰੁਣ। ਤਰੁਣ ਤੋਂ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ, ਉਸ ਤੋਂ ਸਤ੍ਯਰਥ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦ੍ਰ। ਹਰਿਸ਼ਚੰਦ੍ਰ ਤੋਂ ਰੋਹਿਤਾਸ਼ਵ, ਰੋਹਿਤਾਸ਼ਵ ਤੋਂ ਵ੍ਰਿਕ, ਵ੍ਰਿਕ ਤੋਂ ਵਾਹੂ, ਤੇ ਵਾਹੂ ਤੋਂ ਸਗਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਪ੍ਰਭਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਭਾ ਨੇ ਸਾਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਤੁਸ਼ਟਾ ਤੇ ਔਰਵਾ ਤੋਂ ਭਾਨੁਮਤੀ ਨੇ ਅਸਮੰਜਸਾ ਨਾਂਕ ਰਾਜਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਧਰਤੀ ਖੋਦਣ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਅਸਮੰਜਸਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਦਿਲੀਪ, ਤੇ ਦਿਲੀਪ ਤੋਂ ਭਗੀਰਥ, ਜਿਸ ਨੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲਿਆਇਆ। ਭਗੀਰਥ ਤੋਂ ਨਾਭਾਗ, ਨਾਭਾਗ ਤੋਂ ਅੰਬਰੀਸ਼। ਅੰਬਰੀਸ਼ ਤੋਂ ਸਿੰਧੁਦਵੀਪ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼੍ਰੁਤਾਯੁ, ਉਸ ਤੋਂ ਰਿਤਪਰਨ, ਤੇ ਰਿਤਪਰਨ ਤੋਂ ਕਲਮਾਸ਼ਪਾਦ। ਕਲਮਾਸ਼ਪਾਦ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਲਮਾਸ਼ਾਂਘ੍ਰੀ ਵੀ ਆਖਦੇ, ਤੋਂ ਅਨਰਣਯ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ। ਅਨਰਣਯ ਤੋਂ ਨਿਘਨ, ਉਸ ਤੋਂ ਅਨਮਿਤ੍ਰ, ਤੇ ਫਿਰ ਰਘੁ। ਰਘੁ ਤੋਂ ਦਿਲੀਪ, ਦਿਲੀਪ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਅਜ, ਅਜ ਤੋਂ ਦੀਰਘਵਾਹੂ, ਉਸ ਤੋਂ ਕਾਲ, ਤੇ ਫਿਰ ਅਜਾਪਾਲ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਸ਼ਰਥ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਸਨ, ਤੇ ਰਾਮ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ। ਰਾਮ, ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਵਣ ਦਾ ਨਾਸ ਕੀਤਾ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸੀ ਤੇ ਅਯੋਧਿਆ ਦਾ ਰਾਜਾ। ਉਸ ਦੀ ਕਥਾ ਵਾਲਮੀਕਿ ਨੇ ਨਾਰਦ ਤੋਂ ਸੁਣ ਕੇ ਲਿਖੀ। ਰਾਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਲਵ, ਜੋ ਸੀਤਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹੋਏ। ਕੁਸ਼ ਤੋਂ ਅਤਿਥੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਨਿਸ਼ਧ, ਨਿਸ਼ਧ ਤੋਂ ਨਲ, ਨਲ ਤੋਂ ਨਭ, ਨਭ ਤੋਂ ਪੁੰਡਰੀਕ, ਤੇ ਪੁੰਡਰੀਕ ਤੋਂ ਸੁਧਨਵਨ। ਸੁਧਨਵਨ ਤੋਂ ਦੇਵਾਨੀਕ, ਉਸ ਤੋਂ ਅਹੀਨਾਸ਼ਵ, ਅਹੀਨਾਸ਼ਵ ਤੋਂ ਸਹਸਰਾਸ਼ਵ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਚੰਦ੍ਰਾਵਲੋਕ। ਚੰਦ੍ਰਾਵਲੋਕ ਤੋਂ ਤਾਰਾਪੀਰ, ਉਸ ਤੋਂ ਚੰਦ੍ਰਪ੍ਰਵਤ, ਚੰਦ੍ਰਗਿਰੀ ਤੋਂ ਭਾਨੁਰਥ, ਤੇ ਭਾਨੁਰਥ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੁਤਾਯੁ। ਫਿਰ ਅਗਨੀ ਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੁਣ ਮੈਂ ਸੋਮ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅਤ੍ਰਿ, ਤੇ ਅਤ੍ਰਿ ਤੋਂ ਸੋਮ।" ਸੋਮ ਨੇ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜ੍ਯ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਯਜ੍ਯ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਸੋਮ ਨੂੰ ਉਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ— ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ, ਜੋ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਸਿਨੀਵਾਲੀ ਨੇ ਕਰਦਮ ਨੂੰ। ਪੁਸ਼ਟੀ ਨੇ ਅਡੋਲ ਧਾਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੀ ਕਾਂਤੀ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ। ਪ੍ਰਭਾ ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ, ਤੇ ਕੁਹੁ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਹਵਿਸ਼ਮੰਤ ਨੂੰ। ਕੀਰਤੀ ਨੇ ਜਯੰਤ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ, ਵਸੁ ਨੇ ਮਾਰੀਚ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ, ਤੇ ਧ੍ਰਿਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੰਦੀ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਸੋਮ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ। ਸੋਮ ਨੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਿਹਾ ਹੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਇਹ ਪਾਪ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਤੀ, ਨਾ ਤਾਂ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ, ਨਾ ਹੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਸਕੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੋਮ ਨੇ ਤਪ ਕਰਕੇ ਸੱਤ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਸੋਮ ਦੀ ਅਯਮਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਪਤਨੀ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਸੋਮ ਨੇ ਅੰਗੀਰਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤਾਰਾ ਨੂੰ ਜਬਰਦਸਤੀ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਕ ਵੱਡਾ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤਾਰਾ-ਸੰਘਰਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।