ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦ ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਰੁੜ ਦੀ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੈਸ਼ਣਵ ਲੋਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਮਹਾਨ ਸਕੰਧ ਪੁਰਾਣ, ਜੋ ਸਕੰਧ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਚੌਰਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਧਰਮਾਤਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਤਤਪੁਰੁਸ਼ ਦੀ ਭੇਟ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਵਾਮਨ ਪੁਰਾਣ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧੌਮ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਸੰਕਰਾਂਤੀ ਉੱਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਆਦਿਕ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕੂਰਮ ਪੁਰਾਣ, ਜੋ ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਕੂਰਮ ਨੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਆ। ਇੰਦਰਦਯੁਮਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਕੂਰਮ ਨਾਲ ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਤਸਯ ਪੁਰਾਣ, ਜੋ ਕਲਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤੈਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਤਸਯ ਪੁਰਾਣ ਵਿਸ਼ੁਵ ਸਮੇਂ ਮਨੂ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੱਛੀ ਨਾਲ ਭੇਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗਰੁੜ ਪੁਰਾਣ, ਜੋ ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਵਿ਷ਣੂ ਨੇ ਤਾਰਕ੍ਸ਼ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ। ਹਰੇਕ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਹੰਸ ਨਾਲ, ਵਰਣੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜੋ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਆਦਰ-ਸੱਤਕਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇਆਂ ਨੂੰ ਖੀਰ-ਚਾਵਲ ਖਵਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਤਿਉਹਾਰ ਉੱਤੇ ਗਾਂ, ਜਮੀਨ, ਪਿੰਡ, ਸੋਨਾ ਆਦਿ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਪਾਠ, ਚੰਗੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੇ ਕਪੜੇ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟ ਕੇ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਨਰ ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਜਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗਾਂ, ਭੋਜਨ, ਜਮੀਨ ਤੇ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕਰਕੇ, ਮਾਫੀ ਮੰਗਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਦਾਨ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨ ਵੀ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਜੋੜੇ ਵੰਡਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉੱਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ। ਭਗਤ ਲਈ ਸਾਰੇ ਪੂਜਾ-ਕਰਮ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਕਥਾ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ, ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਅਗਨੀ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੂਰਜਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਵੰਸ਼, ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਹਰੀ, ਜੋ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਣੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਰੀਚਿ ਹੋਇਆ। ਮਰੀਚਿ ਤੋਂ ਕਸ਼੍ਯਪ ਜਨਮੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵਿਵਸਵਾਨ। ਵਿਵਸਵਾਨ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਰਾਣੀਆਂ ਸੰਜਨਾ, ਰਾਜਨੀ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾ ਸਨ, ਜੋ ਰੈਵਤ ਦੀ ਧੀਆਂ ਸਨ। ਪ੍ਰਭਾ ਨੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਰੇਵੰਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਤ ਨਾਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ। ਟਵਸ਼ਟ੍ਰੀ ਦੀ ਸੰਜਨਾ ਤੋਂ ਮਨੂ ਜਨਮੇ, ਅਤੇ ਯਮ ਤੇ ਯਮੁਨਾ, ਜੋ ਜੁੜਵਾ ਸਨ, ਯਮ ਤੋਂ। ਛਾਇਆ ਤੇ ਸੰਜਨਾ ਤੋਂ ਸਾਵਰਣੀ ਮਨੂ ਤੇ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੂ ਜਨਮੇ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਨੀ, ਤਪਤੀ, ਵਿ਷ਟੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੰਜਨਾ ਤੋਂ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰ ਜਨਮੇ। ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ ਸੀ: ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ, ਨਾਭਾਗ, ਧ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਅਤੇ ਸ਼ਰਿਆਤੀ। ਨਰਿਸ਼ਯੰਤ, ਪ੍ਰਾਂਸ਼ੂ, ਨਾਭਾਗ, ਅਤੇ ਇਸ਼ਟਾ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਜੀਵ ਸਨ; ਕਰੂਸ਼ ਅਤੇ ਪੂਸ਼ਧ੍ਰ, ਜੋ ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਸਨ। ਮਨੂ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਇਲਾ ਸੀ। ਇਲਾ ਨੇ ਬੁਧ ਤੋਂ ਪੁਰੂਰਵਸ ਨੂੰ ਜਣਿਆ। ਪੁਰੂਰਵਸ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਲਾ ਸੁਦਯੁਮਨਾ ਬਣ ਗਈ। ਸੁਦਯੁਮਨਾ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਰਾਜੇ ਹੋਏ: ਉਤਕਲਾ, ਗਯਾ ਅਤੇ ਵਿਨਤਾਸ਼ਵ। ਉਤਕਲਾ ਦਾ ਰਾਜ ਉਤਕਲਾ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਵਿਨਤਾਸ਼ਵ ਦਾ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ। ਸਾਰੇ ਦਿਸਾਵਾਂ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਗਯਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆ ਗਈਆਂ। ਵਸੀਸ਼ਠ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਸੁਦਯੁਮਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਨਾ ਨਗਰੀ ਮਿਲੀ। ਸੁਦਯੁਮਨਾ ਨੇ ਰਾਜ ਪੁਰੂਰਵਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਨਰਿਸ਼ਯੰਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਕ ਸਨ, ਅਤੇ ਨਾਭਾਗ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੈਸ਼ਣਵ ਸੀ। ਅੰਬਰੀਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਧ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੋਂ ਧਾਰਸ਼ਟਕ ਵੰਸ਼ ਚੱਲੀ। ਸ਼ਰਿਆਤੀ ਤੋਂ ਸੁਕਲਗਾ ਤੇ ਨਰਤਤ ਜਨਮੇ, ਅਤੇ ਅਨਰਤਾ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਵੈਰੋਹਯਾ। ਅਨਰਤਾ ਦੇਸ਼ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕੁਸ਼ਸਥਲੀ ਸੀ। ਰੇਵਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰੈਵਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕਕੁਦਮੀ ਸੀ, ਬੜੀ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੌ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ। ਕੁਸ਼ਸਥਲੀ ਦਾ ਰਾਜ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਗੰਧਰਵ ਸੰਗੀਤ ਸੁਣਨ ਗਿਆ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਤਾਂ ਇਕ ਪਲ ਸੀ, ਪਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਕਈ ਯੁਗ ਲੰਘ ਗਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਵਾਪਸ ਆਇਆ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਨਗਰੀ ਯਾਦਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਦੁਆਰਵਤੀ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੀ, ਕਈ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਭੋਜ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਤੇ ਅੰਧਕ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂਹਰੇ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਰੈਵਤੀ ਨੂੰ ਬਲਦੇਵ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸੀ। ਫਿਰ ਸੁਮੇਰੁ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਤਪ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਵਿ਷ਣੂ ਦੇ ਲੋਕ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਨਾਭਾਗ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਵੈਸ਼ ਵਰਨ ਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣ ਗਏ। ਕਰੂਸ਼ ਤੋਂ ਕਾਰੂਸ਼ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਕਸ਼ਤਰੀ ਸਨ। ਪૃਸ਼ਧ੍ਰ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਗਾਂ ਮਾਰਣ ਕਰਕੇ ਸ਼ੂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਮਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਤੋਂ ਵਿਕੁਕਸ਼ੀ ਤੋਂ ਦੇਵਰਾਟ ਜਨਮੇ। ਵਿਕੁਕਸ਼ੀ ਤੋਂ ਕਕੁਤਸਥ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਯੋਧਨਾ ਸੀ। ਸੁਯੋਧਨਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪૃਥੁ, ਅਤੇ ਪૃਥੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਵਗਸ਼ਵਾ। ਆਯੁਸ਼ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸੁਥੋਧਨਾ, ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਪૃਥੁ, ਅਤੇ ਪૃਥੁ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵਗਸ਼ਵਾ। ਸ਼੍ਰਾਵੰਤ ਤੋਂ ਵ੍ਰਿਧਾਸ਼ਵ, ਫਿਰ ਕੁਬਲਾਸ਼ਵ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਧੁੰਦੁਮਾਰ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ ਧੁੰਦੁ ਸੀ। ਧੁੰਦੁਮਾਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ: ਦ੍ਰਿੜਾਸ਼ਵ, ਦੰਡ ਅਤੇ ਕਪਿਲ। ਦ੍ਰਿੜਾਸ਼ਵ ਤੋਂ ਹਰਿਆਸ਼ਵ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੋਦਕ ਜਨਮੇ। ਹਰਿਆਸ਼ਵ ਤੋਂ ਨਿਕੁੰਭ, ਨਿਕੁੰਭ ਤੋਂ ਸੰਘਟਾਸ਼ਵ, ਅਤੇ ਸੰਘਟਾਸ਼ਵ ਤੋਂ ਅਕ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼ਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ, ਰਣਾਸ਼ਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਤੋਂ ਮਾਂਧਾਤਾ, ਅਤੇ ਮਾਂਧਾਤਾ ਤੋਂ ਪੁਰੁਕੁਤਸ ਤੇ ਦੂਜਾ ਪੁੱਤਰ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਜਨਮੇ। ਪੁਰੁਕੁਤਸ ਤੋਂ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤ੍ਰਸਦਸਯੂ, ਫਿਰ ਸੁਧਨਵਾ, ਅਤੇ ਸੁਧਨਵਾ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਧਨਵਾ। ਤ੍ਰਿਧਨਵਾ ਤੋਂ ਤਰੁਣ, ਤਰੁਣ ਤੋਂ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ, ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਤੋਂ ਸਤ੍ਯਰਥ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦ੍ਰ। ਹਰਿਸ਼ਚੰਦ੍ਰ ਤੋਂ ਰੋਹਿਤਾਸ਼ਵ, ਰੋਹਿਤਾਸ਼ਵ ਤੋਂ ਵ੍ਰਿਕ, ਵ੍ਰਿਕ ਤੋਂ ਵਾਹੂ, ਅਤੇ ਵਾਹੂ ਤੋਂ ਸਗਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਪ੍ਰਭਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਭਾ ਨੇ ਸਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ। ਤੁਸ਼ਟਾ ਅਤੇ ਔਰਵਾ ਤੋਂ, ਭਾਨੁਮਤੀ ਨੇ ਅਸਮੰਜਸ ਨਾਮਕ ਇਕਲੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਜਣਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਰਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਇਹ ਮਹਾਨ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਚਲਦੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸਨ, ਜੋ ਧਰਮ, ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।