ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਹੁਣ, ਜਦ ਉਹ ਸ਼ਸਤਰ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਚਹੁੰਫੇ ਚਮਕਣ ਲੱਗੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜੋ ਵਾਅਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਭੁੱਲਣਾ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਇਹ ਨੀਲੇ ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਵਿਦਯਮਾਨ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਵੈਰੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ, ਭਿਆਨਕ ਰੋਗਾਂ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਵੱਲੋਂ ਹਰਾਏ ਗਏ, ਪੂਤਨਾ, ਰੇਵਤੀ, ਲੇਖਾ ਅਤੇ ਕਾਲਰਾਤਰੀ ਆਦਿ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣ। ਤੇਰੇ ਸਭ ਵੈਰੀ ਜਲਦੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਝੰਡੇ ਹੇਠ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈਂ। ਮਹਾਨ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਰਚਿਆ। ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਰਵਾ ਨੇ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਬਣਾਇਆ। ਨੰਦਕਾ ਦੇ ਦੂਜੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ। ਤੂੰ ਨੀਲੇ ਕੌਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਾਂਗੂਂ ਗੂੜ੍ਹ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ, ਮੰਦੇ ਸੁਪਨੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਹਲਚਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤੇ ਤਿੱਖੀ ਧਾਰ ਵਾਲੀ ਤਲਵਾਰ ਹੈਂ। ਤੇਰੇ ਅੱਠ ਨਾਮ ਹਨ—ਅਉਗਰਭ, ਵਿਜਯਾ, ਧਰਮਪਾਲ ਆਦਿ—ਜੋ ਸਵੈਯੰਭੂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ। ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਤੇਰਾ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਗੁਰੂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਆਪ ਹਨ। ਸੋਨਾ ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਤੇ ਤੇਰਾ ਦੇਵਤਾ ਜਨਾਰਦਨ ਹੈ। ਤੂੰ ਰਾਜੇ, ਉਸ ਦੀ ਤਲਵਾਰ, ਫੌਜ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਪਿਤਾ ਤੇ ਦਾਦਾ ਦਿਵਿਆ ਹਨ, ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਦਾ ਰਾਖੀ ਕਰ। ਤੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈਂ; ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਯਸ਼ ਮਿਲੇ, ਇਹ ਕਿਰਪਾ ਕਰ। ਮੈਨੂੰ ਰੱਖ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਉਹ ਡੰਗ ਹੈਂ ਜਿਸ ਦੀ ਧੁਨ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਕੰਬਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਲਈ ਜਿੱਤ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਬਣ। ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਨ ਹਾਥੀ ਗੜਗੜਾਟ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਧੁਨ ਸਾਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੇਵੇ। ਜਿਵੇਂ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਧੁਨ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਦੇਵੇ। ਤੈਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਆਦਿਕ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਸਾਲ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਘੀ, ਕੰਬਲ ਅਤੇ ਵਿ਷ਣੁ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਹ ਮੰਤਰ ਸਭ ਲਈ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਹਨ ਅਤੇ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ, ਮੋਖਸ਼—ਚਾਰੇ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ—ਪੂਰੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਿਗ, ਅਥਰਵ, ਸਾਮ ਅਤੇ ਯਜੁਰ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਿਣਤੀ ਲੱਖ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਾਂਖਿਆਯਨ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਆਸ਼ਵਲਾਯਨ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ; ਦੱਸ ਸੌ ਮੰਤਰ ਤੇ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਨ। ਰਿਗਵੇਦ ਪ੍ਰਮਾਣ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ ਆਦਿ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਯਜੁਰ ਦੇ ਮੰਤਰ ਲਗਭਗ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਹਨ। ਦੱਸ ਸੌ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਛਿਆਸੀ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹਨ—ਕਾਨ੍ਵ, ਮਧ੍ਯੰਦਿਨੀ, ਕਾਠੀ, ਮਧ੍ਯਕਾਠੀ, ਮੈਤ੍ਰਾਯਣੀ, ਸੰਜਨਾ, ਤੈਤਿਰੀਆ, ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਣ ਆਦਿ ਯਜੁਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ। ਸਾਮ ਵਿੱਚ ਕੌਠੁਮ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ, ਅਥਰਵਣਾਯਨੀ ਦੂਜੀ। ਚਾਰ ਗੀਤ ਅਤੇ ਆਰਣਯਕ ਵੀ ਹਨ। ਉਕਥ, ਉਹਾ, ਅਤੇ ਚੌਥੀ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੌ ਹਜ਼ਾਰ ਮੰਤਰ ਹਨ। ਚਾਰ ਸੌ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸੰਕਲਨ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸਾਮ ਦੀ ਮਾਪ ਪੱਚੀ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਥਰਵ ਵਿੱਚ ਸੁਮੰਤੁ, ਜਜਲੀ, ਸ਼ਲੋਕਾਯਨ ਹਨ; ਸ਼ੌਣਕ, ਪਿੱਪਲਾਦ ਆਦਿ ਹੋਰ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹਨ। ਕੁੱਲ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਠ ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਸੌ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਹਨ। ਮਹਾਨ ਵਿਆਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਵਿ਷ਣੁ ਹੀ ਸ਼ਾਖਾ ਵੰਡ, ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਵਿਆਸ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣ ਆਦਿ ਲੈ ਕੇ ਲੋਮਹਰਸ਼ਣ, ਸੁਮਤੀ, ਅਗਨੀਵਰਚ, ਮਿਤਰਾਯੁ, ਸ਼ਿੰਸ਼ਾਪਾਯਨ ਆਦਿ ਨੇ ਅਗਲਾ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਤਵ੍ਰਤ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਵਰਨੀ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੇ ਛੇ ਚੇਲੇ ਹੋਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਸ਼ਾਪਾਯਨ ਆਦਿ ਨੇ ਪੁਰਾਣ ਸੰਕਲਨ ਬਣਾਏ। ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬ੍ਰਾਹਮਾ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਹਰੀ ਦੀਆਂ ਅਠਾਰਾਂ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਸਮੇਤ, ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਨ ਅਗਨਿ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਹਰੀ ਗਿਆਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹਨ। ਉਹ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਨਿਰਾਕਾਰ ਦੋਵੇਂ ਹਨ; ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ, ਪੂਜਦਾ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੋਵੇਂ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਣੁ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲਾ, ਅਗਨਿ ਤੇ ਸੂਰਜ ਆਦਿ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਅਗਨਿ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮੂੰਹ ਹੈ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਪਰਮ ਲਕਸ਼ ਹੈ। ਵੇਦ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਯਜਨਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਆਗਨੇਯ ਪੁਰਾਣ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਜਨਾਰਦਨ ਆਪ ਆਗਨੇਯ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਰਚੇਤਾ ਤੇ ਸ੍ਰੋਤਾ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਅਗਨਿ ਪੁਰਾਣ ਮਹਾਨ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਜੋ ਪੜ੍ਹਦੇ ਜਾਂ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹਰੀ ਆਪ ਵਿਅਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਰਾਜ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਧਰਮ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ; ਜੋ ਸੁర్గ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰਗ; ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ; ਜੋ ਗਾਂਵਾਂ ਆਦਿ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਜੋ ਪਿੰਡ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਭੋਗ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਤੇ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲਾਭ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੁੰਨ ਤੇ ਯਸ਼ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਜਿੱਤ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਮੋਖਸ਼ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੋਖਸ਼; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਪ ਕੀਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਅਗਨਿ ਪੁਰਾਣ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ: ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮਰੀਚੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਭੋਜਨ ਦੀ ਮਾਪ ਤੱਕ, ਪੰਜ ਲੱਖ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਾ ਲਿਖ ਕੇ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਿਸਾਖ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਸੁਰਗ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਦਮ ਪੁਰਾਣ, ਜੋ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਦੁੱਧ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵੇ; ਜੇਠ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਰਾਹ ਕਲਪ ਦੀ ਗਾਥਾ ਲਈ, ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਤੇਵੀਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲਾ ਵੈਸ਼ਣਵ ਪੁਰਾਣ ਰਚਿਆ, ਜੋ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਧਨਵਾਨ ਗਾਂ ਨਾਲ ਦੇਣ ਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦਾ ਲੋਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਵਾਯੁ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਵਾਯਵੀਯ ਪੁਰਾਣ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਵੇਤ ਕਲਪ ਸਮੇਂ, ਵਾਯੁ ਨੇ ਘਰਮਾ ਪੁਰਾਣ ਉਚਾਰਿਆ; ਇਸ ਨੂੰ ਲਿਖ ਕੇ, ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ, ਜੋ ਸ਼ਸਤਰ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀ ਮਹਾਤਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਸਦਾ ਯਾਦ ਰੱਖਣਯੋਗ ਹੈ।