ਅਗ੍ਨਿਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਭਾਰਗਵ ਜੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੂਜਾ-ਵਿਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਤਿੰਨ ਸੁਗੰਧਤ ਪਦਾਰਥ—ਕਪੂਰ, ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਕੇਸਰ—ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਦੇ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਮੁਸ਼ਕ ਮਿਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਦੀਫਲ, ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਠੰਢੇ ਪਦਾਰਥ, ਪੀਲੇ, ਚਿੱਟੇ ਅਤੇ ਸਫੈਦ ਰੰਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਗਵ ਜੀ, ਪੂਜਾ ਲਈ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਾਲਾ ਅਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ, ਕੁੱਲ ਪੰਜ ਰੰਗ, ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਕਮਲ, ਪਦਮ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਠੰਢੇ ਪਦਾਰਥ ਹਰਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੇਸਰ, ਲਾਲ ਕਮਲ, ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਲਾਲ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਲਾਲ ਕਮਲ, ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਧੂਪ, ਦੀਵੇ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਚਤੁਰਭੁਜ ਵੇਦੀ ਉੱਤੇ, ਅੱਠ ਜਾਂ ਸੋਲਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਹੋਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿਲ, ਘਿਉ, ਜੋ, ਅਤੇ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਅੰਨ ਦੇ ਦਾਣੇ ਅਰਪਣ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹਰ ਸਾਲ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਨਕਸ਼ਤਰ 'ਤੇ ਇਸ ਰੀਤ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤ ਸਮੇਂ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਗਸਤਯ ਨਕਸ਼ਤਰ ਉਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਅਗਸਤਯ ਅਤੇ ਹਰਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਗਣ ਤੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਪੰਜ ਦਿਨ ਮਨਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਸ਼ਠਪਦ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਾਰੀਖ ਤੋਂ, ਤੰਬੂ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇੰਦਰ ਲਈ ਵਾਸ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਝੰਡਾ ਲਗਾ ਕੇ, ਸ਼ਚੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅੱਠਵੇਂ ਦਿਨ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਧਾਗਿਆਂ ਵਾਲਾ ਦੰਡ ਅੰਦਰ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਰਵੇਂ ਦਿਨ ਵਰਤ ਰੱਖੋ, ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ ਝੰਡਾ ਚੁੱਕੋ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਤੇ ਸ਼ਚੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ, ਜੋ ਕੱਪੜਿਆਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਤ ਪਾਤ੍ਰਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: "ਹੇ ਇੰਦਰ! ਤੂੰ ਵਧ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ, ਵਰਤ੍ਰ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ, ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ, ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਸਣ ਆਇਆ ਹੈਂ।" ਇੰਦਰ ਸਦਾ ਸਦਾ ਲਈ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਣੰਤ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਖਿਆਤ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਦੀਪਤੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਹਨ—ਇੰਦਰ ਜੋ ਚੰਗੀਆਂ ਵਾਰਸ਼ਾਵਾਂ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਮਹੇਸ਼, ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਅਤੇ ਵਿਨਾਇਕ। ਆਦਿੱਤ, ਵਸੁ, ਰੁਦ੍ਰ, ਸਾਧ, ਭ੍ਰਿਗੁ, ਦਿਸਾਵਾਂ, ਮਾਰੁਤ ਗਣ, ਲੋਕਪਾਲ, ਗ੍ਰਹ, ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ—all ਇੰਦਰ ਦੀ ਦੀਪਤੀ ਨੂੰ ਚਲਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਮੁੰਦਰ, ਲਕਸ਼ਮੀ, ਧਰਤੀ, ਗੌਰੀ, ਚੰਡਿਕਾ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਵੀ ਇੰਦਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਜਿੱਤ ਨਾਲ ਸਦਾ ਮੰਗਲ ਹੋਵੇ, ਰਾਜਿਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਰਹੇ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਫਸਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਹੇ, ਮੰਗਲ ਹੋਵੇ, ਹਰ ਰੁਕਾਵਟ ਦੂਰ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋਣ। ਜੇ ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਇੰਦਰ ਦੀ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੁਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਸਮੇਂ, ਕਪੜੇ ਉੱਤੇ ਭਦਰਕਾਲੀ ਦੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਜਿੱਤ ਲਈ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਹਥਿਆਰ, ਧਨੁਸ਼, ਝੰਡਾ, ਛਤਰੀ, ਰਾਜ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਭਦਰਕਾਲੀ, ਮਹਾਕਾਲੀ, ਦੁਰਗਾ—ਜੋ ਸਾਰੇ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਨਾਸਕ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋਮ ਕਰੋ। "ਹੇ ਚੰਡੀ! ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਦੇ।" ਫਿਰ, ਦੀਵਾ ਘੁਮਾਉਣ ਦੀ ਰੀਤ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਮੰਦਰ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਚਿਤ੍ਰਾ ਛੱਡ ਕੇ ਸਵਾਤੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿੰਨਾ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੂਰਜ ਸਵਾਤੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸ਼ੰਭੂ, ਇੰਦਰ, ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਵਿਨਾਇਕ, ਕੁਮਾਰ, ਵਰੁਣ, ਕੁਬੇਰ, ਯਮ, ਵੈਸ਼ਰਵਣ ਅਤੇ ਅੱਠ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਅੱਠ ਹਾਥੀ ਹਨ: ਕੁਮੁਦ, ਐਰਾਵਤ, ਪਦਮ, ਪੁਸ਼ਪਦੰਤ, ਵਾਮਨ, ਸੁਪ੍ਰਤਿਕ, ਅੰਜਨਾ ਅਤੇ ਨੀਲ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਘਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਪੂਜਾ ਹੋਵੇ। ਪੁਜਾਰੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਘਿਉ, ਸਮਿੱਧ, ਤਿਲ ਅਤੇ ਪੱਕਾ ਚਾਵਲ ਅਰਪਣ ਕਰੇ। ਅੱਠ ਘੜਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉੱਤਮ ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਨ੍ਹਲਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਨ੍ਹਲਾਓ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਿਓ, ਫਿਰ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਨ੍ਹਲਾਓ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢੋ, ਪਰ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜੇ ਜਾਂ ਸਮਾਨ ਢਾਂਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਨਾ ਕਰਵਾਓ। ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਨਿਕਲਣ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ, ਵਰੁਣ ਦੀ ਦਿਸਾ ਵਿੱਚ ਵਰੁਣ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨੂੰ ਬਲੀ ਦਿਓ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਿਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਜਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਰਾਜ-ਚਿੰਨ੍ਹ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ, ਘੋੜਾ, ਛਤਰੀ, ਤਲਵਾਰ, ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਪੰਜ ਨਗਾੜੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਠਾਏ ਜਾਣ। ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਮਝ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਝੰਡਾ ਅਤੇ ਪਤਾਕਾ ਚੁੱਕੇ। ਫਿਰ, ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਕੇ, ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰੇ। ਸਾਲ ਦੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਪੂਜਾਰੀ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਬਠਾਏ ਜਾਣ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਰਸਮ ਹੋਈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਦਰਵਾਜੇ ਰਾਹੀਂ ਨਿਕਲੋ। ਰਾਜਾ ਆਪ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਢੁੰਗ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕਰੇ। ਰਾਜਾ, ਮਨ ਤੇ ਧਿਆਨ ਲਾ ਕੇ, ਗੂੰਗਿਆਂ, ਸਭਾ ਅਤੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਦਿਸਾਵਾਂ ਦੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰੇ। ਚਾਰਾਂ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ, ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ, ਇਹ ਸਭ ਕਰਕੇ, ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਵੇ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਿਦਾਈ ਦੇਵੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੁਣ ਮੈਂ ਛਤਰੀ ਆਦਿ ਰਾਜ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੰਤਰ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਰਦਾਨ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸੋਮਾ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਸੱਚੇ ਸ਼ਬਦ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ, "ਹੇ ਗਿਆਨੀ! ਤੂੰ ਵਧ, ਬਰਫ, ਚੰਬੇ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿੱਟਾ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ। ਜਿਵੇਂ ਬਦਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਤੂੰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਜਿੱਤ, ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਅਤੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਢੱਕ। ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਨੂੰ ਕਦੇ ਲਜਿਆ ਨਾ ਕਰੀ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸੋਮਾ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਸੱਚੇ ਸ਼ਬਦ ਹਨ। ਅੱਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, "ਹੇ ਘੋੜੇ! ਤੂੰ ਵਧ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਵੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪੂਜਾ-ਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਅਰਦਾਸਾਂ ਰਾਜੇ, ਰਾਜ, ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ, ਜਿੱਤ, ਮੰਗਲ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।